KULTURA NARODOWA CONTRA GLOBALIZACJA

GLOBALIZACJA

Globalizacja jako zjawisko kulturowe pojawiła się w latach 60. XX wieku. Jest rezultatem rozwoju masowej turystyki, wzmożonych migracji, komercjalizacji produktów kulturowych oraz rozprzestrzeniania się ideologii konsumeryzmu.

Do jej rozwoju przyczyniają się działania marketingowe międzynarodowych korporacji oraz rozwój masowych środków komunikacji. W tym kontekście dochodzi do zjawiska makdonaldyzacji, gdzie wytwory jednej kultury przenikają do drugiej kultury i ten synkretyzm jest usankcjonowany społecznie.

Globalizacja zagraża ciągłości i autentyczności państw narodowych, ich niezależności, jak również niszczy lokalną kulturę i tradycje. Prowadzi do powstawania i rozwoju ruchów antyglobalistycznych. Wywiera następujące skutki:

• rozpad państw narodowych

• kwestie obywatelstwa

• migracje

• konflikty międzyrasowe i międzyetniczne

• zanik tożsamości narodowej

TEORIE SOCJOLOGICZNE

• Teoria Francisa Fukuyamy tzw. „końca historii” oparta na tezie Hegla, iż historia skończyła się. Dla amerykańskiego politologa dokonało się to wraz z upadkiem komunizmu (czyli państw tzw. realnego socjalizmu) i przyjęciem przez większość krajów systemu idealnego - liberalnej demokracji. Rozwój państw narodowych w takich warunkach jest niemożliwy.

• Teoria Samuela Huntingtona tzw. „zderzenia cywilizacji” powstała na początku lat 90. XX wieku w konfrontacji z teorią Francisa Fukuyamy i zyskała popularność po zamachu terrorystycznym na USA w 20001 roku. Huntington twierdzi, że obecnie może dochodzić do poważnych konfliktów pomiędzy poszczególnymi cywilizacjami. Dowodzi, że w okresie po zakończeniu zimnej wojny, kiedy to przyczyną konfliktów były spory ideologiczne, na pierwsze miejsce powrócą spory kulturowe. Uważa on ponadto, że Cywilizacja Zachodu systematycznie traci swoje wpływy we współczesnym świecie. Aby zapobiec jej marginalizacji, musi dojść do pojednania i ściślejszej współpracy dwóch najważniejszych ogniw tej cywilizacji - Europy i Stanów Zjednoczonych. Według Huntingtona priorytetem współczesnej polityki międzynarodowej powinno być zażegnywanie konfliktów na granicach cywilizacji (np. pomiędzy Izraelem a Palestyńczykami). Krytycy tej teorii zwracają uwagę na wewnętrzną niejednorodność cywilizacji oraz występowanie wielu konfliktów wewnątrzcywilizacyjnych. Ponadto krytyka zauważa, że w przeciwstawianiu przestrzeni konfliktu przestrzeniom dialogu autor założył błędnie, że dialog jest antynomią konfliktu, a nim nie jest: dialog prowadzi się na ogół w sytuacji grożącego lub potencjalnego konfliktu. Najradykalniejsi z krytyków Huntingtona, tacy jak m.in. Edward Said i Samir Amin, uznali ją wręcz za wyraz rasizmu i dowodzili paralei między nią a założeniami nazizmu.

• Teoria Edwarda Saida tzw. „zachodniej wizji orientalizmu”, w której analizuje dyskursy akademickie, tworzące w świecie zachodnim obraz Orientu. Said dekonstruuje to wyobrażenie jako wiedzę służącą panowaniu i dominacji, inkorporującą w swe ciało mity i nie służącą harmonii międzycywilizacyjnej. Człowiek Orientu jawi się w nich jako istota bierna, irracjonalna i zarazem przedmiot szczególnego zainteresowania człowieka Zachodu. Wyobrażenia te nie służą budowie państw narodowych w Oriencie.

• Teoria Oriany Fallaci tzw. „konfliktu - huntingtonizmu dla ubogich". Po zamachach na Światowe Centrum Handlu 11 września 2001 włoska dziennikarka podjęła kwestię stosunków między Zachodem a światem muzułmańskim, wyrażając opinie o zagrożeniach, jakie według niej niesie ze sobą islam, który uznawała za religię z natury swej wyjątkowo agresywną, niebezpieczną i reakcyjną. Odrzucała tezy o istnieniu umiarkowanego islamu, uznając dialog Zachodu ze społecznościami muzułmańskimi za niemożliwy. Występowała przeciw środowiskom imigranckim w Europie, uznając je za nieasymilowalne. Tego rodzaju sądy zawarła w książkach Wściekłość i duma, Siła rozumu i Wywiad z samą sobą. Apokalipsa. Jako autorka była ostro krytykowana przez różne organizacje antyrasistowskie i islamskie oraz włoskich dziennikarzy i pisarzy, jak Tiziano Terzani czy laureat literackiej Nagrody Nobla Dario Fo. Swój światopogląd określała jako chrześcijański ateizm, równocześnie deklarując uznanie dla Benedykta XVI, w szczególności podziw dla jego eseju z 2004, Jeżeli Europa nienawidzi samej siebie. Jana Pawła II krytykowała za ekumeniczną postawę względem islamu.Występowała także przeciwko ruchowi alterglobalistycznemu.

• Teoria Wafa Sultan tzw. „walki nowoczesności z prymitywizmem”. Największą sławę zyskała po wywiadzie udzielonym telewizji Al-Dżazira, w którym następująco skrytykowała tezę Samuela Huntingtona o zderzeniu cywilizacji: "Starcie, którego jesteśmy świadkami na całym świecie, nie jest starciem religii albo starciem cywilizacji. To jest kolizja między dwoma przeciwieństwami, między dwoma erami. To jest starcie między umysłowością, która należy do średniowiecza i inną umysłowością, która należy do XXI stulecia. To jest starcie między cywilizacją a zacofaniem, między cywilizacjami i prymitywizmem, między barbarzyństwem a racjonalnością". Inny znany cytat z tego wywiadu to: "Muzułmanie przed żądaniem, by ludzkość szanowała ich, muszą zapytać się sami, co oni mogą zrobić dla ludzkości”. Sultan znana jest z negatywnego nastawienia do islamu, który uważa za religię destrukcyjną.