Technik_garbarz_311[09].Z3.02

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MINISTERSTWO EDUKACJI

NARODOWEJ

Danuta Szczepaniak

Wykończanie skór wyprawianych bez włosa do stanu
„crust”311[09].Z3.02

Poradnik dla ucznia

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Recenzenci:
mgr inż. Jan Skiba
mgr inż. Aleksandra Matraszek

Opracowanie redakcyjne:
mgr inż. Jan Skiba

Konsultacja:
mgr inż. Zdzisław Feldo

Poradnik stanowi obudowę dydaktyczną programu jednostki modułowej 311[09].Z3.02

„Wykończanie skór wyprawianych bez włosa do stanu „crust”” zawartego w modułowym
programie nauczania dla zawodu technik garbarz

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Zasady kąpielowego wykończania skór

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Metody dogarbowania i napełniania skór

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Barwienie skór

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. Natłuszczanie, utrwalanie oraz impregnacja skór

4.4.1. Materiał nauczania

4. 4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

4.5. Odwadnianie, wygładzanie, suszenie, nawilżanie i klimatyzacja skór

4.5.1. Materiał nauczania

4.5.2. Pytania sprawdzające

4.5.3. Ćwiczenia

4.5.4. Sprawdzian postępów

4.6. Przygotowanie powierzchni skór do wykończania właściwego

4.6.1. Materiał nauczania

4.6.2. Pytania sprawdzające

4.6.3. Ćwiczenia

4.6.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian postępów

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w poznaniu metod oraz celów wykończania skór

wyprawianych bez włosa do stanu „crust”, a także wykorzystania do tego celu nowoczesnej
techniki.

W poradniku zamieszczono:

–

wymagania wstępne, czyli wykaz niezbędnych umiejętności i wiedzy, które powinieneś
mieć opanowane, aby przystąpić do realizacji tej jednostki modułowej,

–

cele kształcenia jakie powinieneś osiągnąć w czasie realizacji programu tej jednostki
modułowej,

–

materiał nauczania, który umożliwi samodzielne przygotowanie się do wykonania
ćwiczeń i zaliczenia sprawdzianów,

–

zestaw pytań, które pomogą Ci sprawdzić, czy opanowałeś podane treści z materiału
nauczania,

–

ćwiczenia, które umożliwią Ci nabycie umiejętności praktycznych,

–

sprawdzian osiągnięć, w którym zamieszczono przykładowy zestaw zadań testowych
sprawdzających opanowanie wiedzy i umiejętności z zakresu całej jednostki oraz
instrukcję dla ucznia i kartę odpowiedzi,

–

wykaz literatury obejmujący z jakiej możesz korzystać podczas nauki.

Jeżeli masz trudności ze zrozumieniem tematu lub ćwiczenia, to poproś nauczyciela lub

instruktora o wyjaśnienie i ewentualne sprawdzenie czy dobrze wykonujesz daną czynność.
Zwróć szczególną uwagę na problemy ochrony środowiska i przepisy UE w tym zakresie.
Opanowanie wiedzy i umiejętności praktycznych z tej jednostki modułowej jest bardzo
ważne w dalszej nauce zawodu i we właściwym wykorzystaniu surowca skórzanego.

Jednostka modułowa „Wykończanie skór wyprawionych bez włosa do stanu „crust”,

której treść teraz poznasz stanowi jeden z elementów modułu 311[09].Z3 „Technologia
wstępnego wykończania skór”.

Bezpieczeństwo i higiena pracy

W czasie realizacji programu musisz przestrzegać regulaminów, przepisów

bezpieczeństwa i higieny pracy oraz instrukcji przeciwpożarowych, wynikających z rodzaju
wykonywanych prac. Przepisy te poznasz podczas trwania nauki.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat jednostek modułowych

311 [09].Z3

Technologia wstępnego

wykończania skór

311[09].Z3.02

Wykończanie skór

wyprawianych bez włosa

do stanu „crust”

311[09].Z3.03

Wykończanie skór

wyprawianych z okrywą

włosową w stanie naturalnym

311[09].Z3.01

Wstępne wykończanie skór

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

–

odczytywać i stosować instrukcje technologiczne dotyczące czynności i operacji
przygotowania skór do wykończania kąpielowego,

–

określać właściwości skóry garbowanej,

–

charakteryzować półfabrykaty skórzane: wet-blue, wet-white, wet-brown,

–

stosować podstawowe metody badania organoleptycznego wygarbowanych skór przed
procesami wykończania,

–

dobierać i stosować odzież ochrony osobistej na stanowiskach mechanicznej
i chemicznej obróbki skór,

–

stosować zasady bezpiecznej pracy i ochrony środowiska wykonując czynności
rozładunku i załadunku bębnów garbarskich, obsługi maszyn i urządzeń oraz transportu
skór między stanowiskami pracy,

–

organizować stanowisko pracy zgodnie z wymogami ergonomii,

–

korzystać z różnych źródeł informacji zawodowej.

–

pracować w grupie i indywidualnie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

–

zastosować przepisy technologiczne kąpielowych procesów wykończania skór
o różnym przeznaczeniu,

–

obsłużyć urządzenia i agregaty do kąpielowego wykończania skór,

–

dobrać metodę dogarbowania w zależności od właściwości fizycznych i przeznaczenia
skór,

–

obliczyć składniki oraz nastawić kąpiel roboczą do procesu dogarbowania,

–

dobrać metody i techniki barwienia w zależności od rodzaju surowca i produkowanego
asortymentu skór,

–

dobrać środki do barwienia skór,

–

zorganizować proces barwienia skór,

–

dokonać organoleptycznej oceny procesu barwienia,

–

dobrać metodę oraz środki do natłuszczania,

–

sporządzić roztwór emulsji natłuszczającej,

–

skontrolować parametry technologiczne procesu natłuszczania skór,

–

dokonać oceny organoleptycznej procesu natłuszczania skór oraz kąpielowego
wykończania skór,

–

wykonać mechaniczne odwadnianie i wygładzanie skór przed suszeniem,

–

określić zasady suszenia skór,

–

dobrać urządzenia suszarnicze odpowiednio do rodzaju skóry i jej przeznaczenia,

–

dobrać metodę i technikę suszenia skór,

–

określić parametry suszenia dla różnego rodzaju skór,

–

przeprowadzić proces suszenia skór, obsłużyć urządzenia suszarnicze,

–

dokonać organoleptycznej oceny stopnia wysuszenia skór,

–

zdjąć, rozłożyć i dokonać klimatyzacji skóry po suszeniu,

–

przygotować skóry do wykończania właściwego,

–

zastosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej oraz
ochrony środowiska.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Zasady kąpielowego wykończania skór

4.1.1. Materiał nauczania

Wykończenie kąpielowe jest uszlachetnianiem właściwości skór. Samo garbowanie nie

daje produktu, nadającego się do przetwórstwa na wyroby skórzane użytkowe. Należy
jeszcze poddać skóry wielu czynnościom i operacjom określanych w technologii garbarskiej
wykończaniem skór. W procesie wykończania skóry uzyskują odpowiednią grubość,
równomierną strukturę na całej powierzchni, wymaganą miękkość i zwartość tkanki.

Proces wykończania skór można podzielić na dwa etapy:

–

wykończanie  wstępne,  na  które  składają  się  operacje  i  czynności  technologiczne
nadające skórom  strukturalne właściwości  fizyczne takie  jak:  miękkość  lub sztywność,
zwartość  i  barwę.  Operacje  te  przeprowadza  się  na  skórach  „mokrych”  poddając  je
obróbce  chemicznej  w kąpielach  wodnych  garbników,  barwników  i  tłuszczy  do  skór.
W technologii  garbarskiej  ten  etap  wykończania  skór  nosi  nazwę  wykończania
kąpielowego,

–

wykończanie właściwe przeprowadzane jest na skórach wysuszonych. W wykończeniu
właściwym skóry uzyskują ostateczne, żądane właściwości oraz estetyczny i modny
wygląd.
Skóry po wykończeniu kąpielowym poddawane są jeszcze operacjom mechanicznym

oraz  odwodnieniu  w  procesie  suszenia  i  dopiero  wykończaniu  właściwemu.  Skóry  można
wykończać zarówno od strony lica jak i od strony mizdry. Uzależnione to jest od tego, która
strona skóry  ma  być  stroną użytkową. Przeważnie stroną użytkową skór jest strona  licowa.
Jeżeli  jednak  lico  skór  nie  odpowiada  strukturalnie  obowiązującym  normom  lub  posiada
uszkodzonia  w  stopniu  eliminującym  je  do  przewidywanego  przeznaczenia,  stroną
użytkową skór staje się strona mizdrowa. Skóry z takim licem rozsortowuje się i przeznacza
na inny asortyment skór gotowych, np. welury lub z poprawionym licem.

Nadanie odpowiednich właściwości skórom gotowym zależy od ich przeznaczenia

asortymentowego.  Ma  ono  wpływ  na  dobór  odpowiedniej  metody  wykończania.  Inaczej
wykończa się skóry, które w towarze gotowym mają być cienkie, miękkie i delikatne, jak na
przykład  skóry  na wierzchy obuwiowe, odzieżowe czy rękawiczkowe. Inną  metodę stosuje
się  wykończając  skóry    grubsze  o  zwartej  strukturze,  sztywne  przeznaczane  na  spody
obuwiowe, skóry techniczne lub tak zwane ciężkie galanteryjne.

Z przyczyn ekonomiczno-technicznych od nowoczesnych metod wykończania wymaga

się, aby były one niezawodne w ich praktycznej realizacji, powtarzalne i racjonalne. Ponadto
powinny się charakteryzować łatwością wprowadzania korekt, stosunkowo niewielkim
zużyciem energii i wody, a także nie powinny obciążać ścieków szkodliwymi i trudnymi do
zlikwidowania składnikami.

Ważnym czynnikiem doboru metody wykończania jest użyty surowiec. Skóry z grubego

i zwartego  strukturalnie  surowca  wymagają  bardziej  intensywnych  metod  wypełniania
i natłuszczania.  Wiąże  się  to  z dłuższym  czasem  procesów, zastosowaniem  aktywniejszego
czynnika  mechanicznego  w  kąpielach  technologicznych  i  większych  stężeń  roztworów
roboczych.  Bardziej  zwarta  struktura  skór  wymaga  użycia  specjalnych  środków
chemicznych do wprowadzenia związków wykończalniczych do wnętrza skóry.

Dobór poszczególnych operacji technologicznych i kolejność ich występowania w etapie

wykończania skór zależy również od zastosowanej metody garbowania. Obecnie
podstawową metodą jest garbowanie chromowe stanowiące około 90% produkcji skór.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Dlatego właśnie podstawą naszych rozważań będą skóry garbowania chromowego. Metoda
ta ma zastosowanie do wszystkich prawie asortymentów skór gotowych. Niewielki procent
to  skóry  garbowane  metodą  roślinną  lub  roślinno-syntanową  stosowaną  do  produkcji
niektórych  skór  galanteryjnych,  podeszwowych  i  podpodeszwowych.  Stosowana  jest  też
metoda  garbowania  glinowego  ale  ma  ona  obecnie  niewielkie  zastosowanie.  Inne  metody
garbowania  jak  na  przykład  żelazowe  i siarkowe  stosowane  jest  sporadycznie  do  skór
specjalnych.  W  celu  uzyskania  poprawienia  właściwości  skór  gotowych  stosowane  są
metody kombinowane polegające na łączeniu różnych metod garbowania.

Z wiadomości o budowie chemicznej skór wiemy, że wiązanie się środków chemicznych

używanych do wyprawy skór zależy od aktywności chemicznej białka kolagenu a właściwie
od reaktywności jego grup funkcyjnych. Grupami takimi są grupy aminowe i grupy
karboksylowe w łańcuchu chemicznym białka skórnego – kolagenu:

OOC – KOLAGEN – NH

Grupa Grupa

Karboksylowa Aminowa

Grupy te, zaopatrzone w ładunek elektryczny, określają sposób reagowania z różnymi

związkami również z garbnikami, tłuszczami i barwnikami. Następuje chemiczne wiązanie
się garbnika i innych środków z kolagenem.

Na wykończanie kąpielowe skór chromowych składają się następujące procesy:

–

napełnianie i dogarbowanie skór – to proces selektywnego wypełnienia skóry w obrębie
całej objętości w celu wyrównania struktury i nadania skórze właściwości
przewidzianych dla danego asortymentu,

–

barwienie skór – to łączenie ze skórą substancji barwnych nadających skórom żądany
kolor,

–

natłuszczanie skór – polega na wprowadzeniu i utrwaleniu w tkance skórnej środków
z grupy tłuszczów nadających skórom odpowiednie właściwości higieniczne wyrażające
się przepuszczalnością powietrza i pary wodnej, hydrofobowością skór, skórzanym
chwytem, delikatnym dotykiem i miękkością.

Maszyny i urządzenia stosowane do wykończania kąpielowego skór

Wszystkie wyżej wymienione procesy przeprowadzane są w roztworach kąpieli

technologicznych  przy  zastosowaniu  urządzeń  lub  agregatów  do  kąpielowej  obróbki  skór.
Powszechnie stosowanymi urządzeniami są bębny garbarskie o typowej drewnianej budowie
wyposażone  w  półki  lub  kołki  wywołujące  czynnik  ruchu  kąpieli  i  skór  podczas  procesu.
Z budową  i działaniem  bębnów  garbarskich  miałeś  okazję  zapoznać  się  w  materiale
nauczania  poprzednich  jednostek  modułowych.  Bębny  do  dogarbowania,  barwienia
i natłuszczania  skór  charakteryzują  się  stosunkiem  wymiarów  wysokości  do  szerokości
urządzenia, który w przybliżeniu wynosi 3:2. Przy zobojętnianiu i dogarbowaniu stosuje się
szybkość  obrotów  bębna  10  do  12  obr./min.  zaś  przy  barwieniu  i  tłuszczeniu  szybkość
obrotów jest większa i wynosi 14–16 obr./min.

W niektórych zakładach do barwienia skór stosowane są bębny ze stali nierdzewnej

i kwasoodpornej łatwiejsze do utrzymania w czystości. W bębnach takich można prowadzić
procesy barwienia skór w kolorach jasnych i ciemnych na przemian.

Obecnie produkowane bębny do barwienia skór wyposażone są w oprzyrządowanie

automatycznego programowania pracy bębna. Umożliwia to standaryzację procesu
i uzyskiwanie powtarzalnych wybawień skór.

Wykończanie skór cienkich i delikatnych w bębnach garbarskich często prowadzi do

uszkodzeń skór przez rozdarcie i „związywanie się” skór długich i cienkich, na przykład
połówek odzieżowych lub boków na nappę obuwiową. Do niedawna większość skór
wrażliwych na obracanie w bębnie garbarskim poddawano procesom kąpielowym w cytroku

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

(rys. 1). Jest to urządzenie składające się ze zbiornika o zaokrąglonym dnie i wyposażone
w mieszadło łopatkowe. Łopatki mieszadła obracając się wprawiają w ruch kąpiel roboczą.

Rys. 1. Cytroki garbarskie do prowadzenia procesów kąpielowych [prospekt firmowy]

Wadą tych urządzeń jest stosowanie dużego współczynnika kąpielowego, utrudniony

załadunek i rozładunek skór, zbyt szybkie studzenie się kąpieli oraz zbyt słaby czynnik
mechaniczny poruszania skór.

Obecnie zastosowanie w garbarniach znalazły agregaty pralnicze. Aparaty zbudowane

są z ażurowego bębna podzielonego promieniowo perforowanymi ściankami na trzy równe
sekcje, co zapobiega wiązaniu się skór. Schemat działania takiego agregatu przedstawiono
na rys. 2.

Rys. 2. Schemat działania agregatu do barwienia skór [1, s. 215]:

1 – właz do napełniania i wyładowywania bębna aparatu, 2 – segmenty bębna, 3 – doprowadzenie wody,

4 – doprowadzenie roztworów roboczych, 5 – odprowadzenie kąpieli.

Bęben umieszczony jest w zbiorniku cylindrycznym spełniającym rolę pojemnika

kąpieli roboczej. W przedniej ścianie obudowy znajduje się otwór, przez który następuje
załadunek i rozładunek skór do poszczególnych sekcji. Wszystkie elementy robocze aparatu
wykonane są ze stali nierdzewnej. Aparaty wyposażone są w urządzenia do podgrzewania
kąpieli technologicznych i stałego utrzymywania temperatury w ciągu całego procesu.

Aparaty mogą pracować przy niskich współczynnikach kąpielowych co przyśpiesza

proces  i  zmniejsza  zużycie  chemikaliów,  ilości  roztworów  roboczych  i  ścieków.  Wadą
stosowania  tego  typu  urządzeń  jest  zawsze  bardziej  powierzchowne  barwienie  niż  przy
użyciu  bębnów  garbarskich  tradycyjnych.  Widok  bębna  do  procesów  kąpielowego
wykończania skór przedstawiono na rysunku 3.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 3. Bęben do wykończania skór [prospekt Italprogetti]

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co to jest wykończanie kąpielowe skór?
2.  Jakie procesy zaliczamy do kąpielowego wykończania skór?
3.  Czym różni się wykończanie kąpielowe skór od wykończania właściwego?
4.  Od czego zależy sposób wykończania skór?
5.  Jakie skóry przeznaczamy do wykończania od strony mizdry?
6.  Od czego zależy dobór metody i techniki wykończania skór?
7.  Jakimi cechami powinny charakteryzować nowoczesne metody wykończania?
8.  Do czego służą urządzenia pralnicze?
9.  Jakie urządzenia stosuje się do kąpielowego wykończania skór?
10.  Czy surowiec ma wpływ na procesy wykończania kąpielowego?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Rozsortuj przekazany Ci półfabrykat wet-blue z przeznaczeniem na wykończenie

licowe i od strony mizdry.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeanalizować polecenie zawarte w ćwiczeniu,
2)  przygotować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami bhp,
3)  określić organoleptycznie jakość lica i mizdry skór,
4)  rozsortować skóry na wyprawę z licem i na wyprawę od strony mizdry,
5)  uzasadnić rozsortowanie,
6)  zapisać w dzienniczku wnioski i uwagi.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

skóry wet-blue,

–

dokumentacja technologiczna: receptura wyprawy skór, normy przedmiotowe
i czynnościowe,

–

stół sortowniczy,

–

grubościomierz,

–

odzież ochrona,

–

rękawice gumowe

–

dziennik laboratoryjny.

Ćwiczenie 2

Dobierz odpowiednie parametry bębna do: dogarbowania, natłuszczania i barwienia.

Masz do dyspozycji bęben typu „pralka automatyczna”.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeanalizować polecenie zawarte w ćwiczeniu,
2)  zapoznać się z instrukcją obsługi bębna,
3)  zapoznać się z regulaminem bhp obowiązującym na stanowisku obsługi bębna,
4)  zaprogramować odpowiednie obroty (ilość/min.),
5)  przeprowadzić próbę „zerową”, tzn. bez załadunku skór, z samą wodą,
6)  policzyć obroty i sprawdzić czy są zgodne z metodyką,
7)  sprawdzić  czy  działają  pozostałe  parametry  bębna  (zmiana  kierunków  obrotów,

wskaźnik temperatury kąpieli),

8) zapisać spostrzeżenia w dzienniczku.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

bęben garbarski typu „pralka automatyczna”,

–

instrukcja obsługi bębna

–

regulamin bhp i ppoż.,

–

stoper lub chronometr,

–

odzież ochronna.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak Nie

1) określić jakie procesy składają się na wykończanie kąpiele skór?

2) nazwać i scharakteryzować urządzenia do kąpielowego wykończania skór ? ¨

3) wymienić cechy nowoczesnych metod wykończania?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Metody dogarbowania i napełniania skór

4.2.1. Materiał nauczania

Dogarbowanie i napełnianie przeprowadza się w toku wykończenia kąpielowego.

Dogarbowanie  jest  procesem,  w  którym  skóry  już  wygarbowane  chromowo  zostają
potraktowane  tym  samym  lub  innym  środkiem  garbującym,  w  celu  wywołania
zamierzonych  zmian  właściwości  fizycznych  lub  chemicznych.  Skóry  chromowe
dogarbowuje  się  najczęściej  w celu  powiększenia:  pełności  i  sztywności  (np.  ekstraktami
roślinnymi  i  syntanami),  reaktywności  wobec  barwników  (np.  związkami  glinu(III),
chromu(III), cyrkonu(IV)) i aldehydem glutarowym w celu zwiększenia miękkości.

Napełnianie  –  polega  na  wprowadzeniu  do  wnętrza  skóry  środków  napełniających,  które
osadzają się lub wiążą chemicznie i wypełniają pory, ściślając strukturę włókienkową skóry.
Napełnianie  przeprowadza  się  w  celu powiększenia  pełności  skór oraz  zmniejszenia  różnic
strukturalnych  miejsc  pełnych  (krupon)  i  luźnych  (boki,  kark)  Do  napełniania  używa  się
bardzo  różnych  środków  np.  garbników  żywicowych  (nie  mających  jednak  samodzielnej
zdolności  garbowania)  w  kombinacji  z  ekstraktami  roślinnymi  i  syntanami  anionowymi.
Dyspersje  żywic  osadzają  się  głównie  w  częściach  luźnych  skóry,  a  garbniki  roślinne
i syntetyczne  w  częściach  pełnych  (krupon)  powodując  równocześnie  „przejście”  żywic
w postać nierozpuszczalną w wodzie.

Napełnianie i dogarbowanie przeprowadza się w bębnie w kąpielach wodnych o temp.

30–50°C i trwa zwykle 1–2 godzin.

Sposoby dogarbowania różnych rodzajów skór zależą od właściwości jakie skóry mają

posiadać  w  wyrobie  gotowym.  Również  dobór  odpowiednich  środków  dogarbowujących
i wypełniających  zależy  od  cech  skór  wyprawionych.  Skóry  wyprawione  miękkie  można
podzielić  na  trzy  podstawowe  grupy,  dla  których  sposób  napełniania  i  dogarbowania  jest
podobny. Są to:

–

Skóry  z  licem  naturalnym,  w  których  stroną użytkową  jest strona  licowa.  Wytwarzane
są  z surowca  licu  pozbawionym  mechanicznych  uszkodzeń  jak  obtarcia,  zadrapania,
przecięcia,  rozdarcia,  dziury  i  ślady  po  uszkodzeniach  gnilnych.  Skóry  takie
przeznaczane są na towar wysokiej klasy jakościowej w takich asortymentach jak: skóry
odzieżowe,  rękawiczkowe,  oraz  miękkie  obuwiowe  i  galanteryjne  –  softy,  nappa.
Charakteryzują  się  miękkością,  pulchnością  i niekiedy  ciągliwością.  Zachowanie
naturalnego  lica  i  wymienionych  cech  fizycznych  wymaga  dogarbowania  tych  skór
środkami  zmiękczającymi  tkankę  skórną  oraz  nie  powodującymi  ściemnienia  barwy
skór  wyprawianych  w  jasnych  kolorach.  Nie  wskazane  jest  użycie  środków
pogrubiających  zbytnio  rysunek  lica  i  tworzenie  lica  tak  zwanego  ordynarnego.
Obowiązuje  zasada  umiarkowanego  napełnienia  skór.  Skóry  muszą  wykazywać
charakterystyczny chwyt skóry chromowej i posiadać delikatne uziarnienie lica.

–

Skóry  z  licem  poprawionym  o  użytkowej  powierzchni  od  strony  lica  wytwarzane
z surowca  z  lekkimi,  niezbyt  głębokimi  uszkodzeniami  fizycznymi.  Uszkodzenia  te
można usunąć przez lekkie oszlifowanie i wykończać je, wytwarzając powłokę kryjącą
zastępującą  lico  naturalne.  Skóry  produkowane  z  surowca  ciężkiego,  wykazujące
różnice  w  strukturze  różnych  części  topograficznych  wymagają  intensywniejszego
dogarbowania  i  selektywnego  napełnienia  części  luźniejszych.  Skóry  lekkie  mogą  być
dogarbowane  znacznie  słabiej.  Dogarbownie  prowadzi  się  w  celu  napełnienia  części
luźniejszych  i  modyfikacji  włókien  tkanki  licowej  szczególnie  jej  pogrubienia
i uszczelnienia co ma znaczenie przy skórach na wierzchy obuwiowe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

Skóry  wykończane  ze  szlifowaną  powierzchnią  użytkową.  Są  to  skóry:  welurowe
wykończane  przez  szlifowanie,  głównie  strony  mizdrowej  lub  bardzo  uszkodzonej
strony  licowej  i  nubuki  wykończane  metodą  oszlifowania  lica  skór  w  sposób  równy
i delikatny, aby nadać skórom wygląd matowej powierzchni. Dogarbowanie ma na celu
nadanie  mizdrze  skór  dodatniego  ładunku powierzchniowego, niezbędnego w  dalszym
wykończaniu,  ułatwiającego  przyłączanie  barwników  i  tłuszczy.  Dogarbowanie  ma
również  przyczynić  się  do  zagęszczenia tkanki  zewnętrznej  skór  lica  i  mizdry,  aby  po
oszlifowaniu otrzymać gęste, równomiernie i krótko podcięte włókno.

Środki stosowane do dogarbowania i napełniania skór

Różne cele dogarbowania skór, uzależnione od właściwości skór w różnych

asortymentach,

wymagają

stosowania

odpowiednich

środków dogarbowujących

i napełniających.  W  nowoczesnych  sposobach  wyprawy  skór  stosuje  się  gotowe  preparaty
i związki  chemiczne,  których  użycie  zapewnia  wymagane  właściwości  skór.  Skład
preparatów  oparty  jest  o  substancje  chemiczne  posiadające  pewne  powinowactwo  do
chemicznego  lub  fizycznego  łączenia  się  z  tkanką  skórną  lub  związkami  garbującymi
wprowadzonymi  do  skóry  w  procesie  garbowania.  Do  dogarbowania  mogą  być  używane
środki, które nie będą miały ujemnego wpływu na procesy dalszej wyprawy skór.

Do dogarbowania stosuje się garbniki mineralne, roślinne, syntetyczne, żywicowe,

mieszanki  garbnikowe,  polimerowe,  glutarowe i  inne.  W  większości  zostały  one  dokładnie
omówione w poprzednich jednostkach modułowych.
Garbniki mineralne – chromowe, glinowe, cyrkonowe, żelazowe, krzemowe. Wpływają na
poprawę  struktury  skór  oraz  na  wiązanie  się  barwników,  które  z  garbnikami  mineralnymi
tworzą  w  skórze  związki  kompleksowe  dające  trwałe  wybarwienia.  Garbniki  chromowe
dodajemy dla poprawy  miękkości, wybarwienia i podniesienia odporności termicznej Są to
głównie  ekstrakty  chromowe  nadające  skórom  charakterystyczny  chwyt  skór  chromowych
oraz lekko uziarniają lico skór. Wpływają również na zwiększenie ciągliwości skór.

Garbniki glinowe stosuje się przy dogarbowaniu skór, które mają być barwione na

jasne, pastelowe kolory. Garbniki te nadają też skórom większą miękkość i delikatność.

Garbniki cyrkonowe dobrze napełniają skóry, powodując zwiększenie ścisłości lica oraz

trwałości deseniowania w wykończaniu właściwym skór. Zwiększają zdolność szlifowania
lica.
Garbniki roślinno-syntanowe – są to garbniki zaliczane do grupy garbników organicznych.
Są to grupy naturalnych garbników roślinnych oraz garbników syntetycznych.

Garbniki naturalne w praktyce przemysłowej stosuje się w postaci najczęściej

sproszkowanych  ekstraktów,  rzadziej  w  postaci  płynnej.  Są  to  ekstrakty:  mimozy,
quebracho,  kasztanowy,  drewna  dębowego  i  sumakowy. Ekstrakt  mimozy  ma  bardzo duże
powinowactwo  do  skóry  chromowej  i  działa  silnie  wypełniająco.  Quebracho  to  garbnik
silnie  reagujący  z  warstwami  zewnętrznymi  skóry  i  powodujący  osłabienie  wytrzymałości
lica.  Może  być  używany  do  skór  z  korygowanym  licem,  gdyż  zwiększa  zdolność
szlifowania.  Dobrze  wypełnia  skóry  więc  nie  nadaje  się  do  dogarbowania  skór  miękkich.
Ekstrakty  kasztana  i  dębu  stosuje  się  do  dogarbowania  skór  z  poprawionym  licem.
Wpływają  ujemnie  na  elastyczność  warstwy  licowej  skór,  rysunek  lica  i  trwałość
wybarwienia  skór  na  działanie  światła.  Zagęszczając  warstwy  zewnętrzne  ułatwiają
szlifowanie  skór,  dając  powierzchnie  o  krótko  podciętym  włóknie.  Ekstrakt  sumakowy
używany jest do otrzymywania skór miękkich, pulchnych, pełnych i odpornych na działanie
światła. Używany do produkcji skór odzieżowych i rękawiczkowych.
Garbniki  syntetyczne  –  garbniki  syntetyczne  stosuje  się  w  mieszaninie  z  garbnikami
naturalnymi  roślinnymi.  Z  bogatej  palety  tych  garbników  oddać  należy  pierwszeństwo

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

buforującym  i  neutralizujących.  Używa  się  ich  do  dogarbowania  i  napełniania  skór
chromowych bydlęcych z poprawionym licem. Syntany wybielające stosuje się do produkcji
podszewek i skór o jasnych i białych kolorach. Jeśli zależy nam na silniejszym wypełnieniu
luźnych części skóry to dobrze jest zastosować garbniki żywicowe.
Garbniki  żywicowe  –  są  to  garbniki  otrzymywane  w  trakcie  chemicznych  przemian
różnych  produktów  organicznych.  Zawierają  grupy  chemicznie  aktywne,  umożliwiające
wiązanie się ze skórą lub związkami wypełniającymi wprowadzonymi do skór w procesach
garbowania  i dogarbowania.  Garbniki  żywicowe  występują  jako  koloidy  lub  zawiesiny
w roztworach wodnych. Służą do napełniania skór w procesie dogarbowania. Wprowadzane
są  do  skóry  w formie  rozpuszczonej  w  wodzie,  a  następnie  przemienione  w  formę
nierozpuszczalną.  Garbniki  strącają  się  na  włóknie  skórnym,  wypełniając  skórę  i  niekiedy
powodując  jej  usztywnienie.  Znajdują  zastosowanie  do  dogarbowania  skór  welurowych
polepszając  ich  jakość  oraz  ułatwiając  szlifowanie  i wybarwienie. Zwiększają  elastyczność
skór, podnoszą sprężystość i charakterystyczny chwyt skóry chromowej.

Technika dogarbowania skór

Dogarbowanie zależy głównie od przeznaczenia asortymentowego i układu

topograficznego skór. O doborze środków dogarbowujących i ich zużyciu ilościowym
decyduje sposób wykończania i zakładane właściwości fizyczne skór gotowych.

Dogarbowanie skór przeprowadza się w bębnach obrotowych w roztworach wodnych

o współczynniku  kąpielowym  (K)  zależnym  od  rodzaju  stosowanego  środka.  Przy
dogarbowaniu garbnikami  mineralnymi i żywicowymi współczynnik ten jest niski  i wynosi
K  =  0,5–1,  a  temperatura  kąpieli:  przy  garbnikach  żywicowych  około  60–70°C,  a  przy
garbowaniu  mineralnym  35–45°C.  Dogarbowanie  roślinne  wymaga  zastosowania
współczynnika kąpielowego K = 2–2,5 i temperatury 25°C do 30°C.

Proces dogarbowania skór chromowych można prowadzić na dwa sposoby:

–

dogarbowanie słabe, które nie zmienia w sposób istotny charakteru skóry chromowej
a otrzymana skóra jest miękka i pełna w dotyku,

–

dogarbowanie intensywne, które wypełnia skórę środkami garbującymi pozwalając
otrzymać lico podatne na szlifowanie, a skóra jest pełna, przyjemna w dotyku i lekko
usztywniona.

W  praktyce  produkcyjnej  stosuje  się  zasadę  polegającą  na  rozpoczynaniu  dogarbowania
łącznie  ze  zobojętnianiem,  a  właściwe  dogarbownie  wymaga  stopniowego  dodawania  co
najmniej dwóch różnych środków dogarbowujących. Zestaw środków dogarbowujących jest
bardzo  istotny,  gdyż  musimy  otrzymać  w  wyrobie  gotowym  skóry  (dotyczy  wykończenia
skór miękkich), które:

–

są dostatecznie odporne na rozciąganie i rozerwanie,

–

są pełne, bez luźnych miejsc, ale jednocześnie miękkie we wszystkich miejscach
topograficznych,

–

zachowują określoną ścisłość warstwy licowej i to różną w zależności od wymagań
asortymentowych i sposobu wykończenia właściwego,

–

są równo wybarwione na całej powierzchni, a szczególnie skóry w asortymentach typu
welury i nubuki.

Należy  pamiętać,  że  ilość  środków  wypełniających  i  dogarbowujących  nie  może  być  zbyt
mała,  bo  wówczas  otrzymamy  skóry  z  miejscami  luźnymi,  o  pomarszczonym,  a  czasem
odstającym  licu.  Również  zbyt  duża  ilość  środków  dogarbowujących,  szczególnie  grupy
roślinno-syntanowej,  wpływa  ujemnie  na  własności  skóry  obniżając  jej  wytrzymałość  na
rozciąganie i rozerwanie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Dogarbowanie skór chromowych garbnikami mineralnymi podwyższa intensywność

wybarwienia skóry. Szczególnie jeśli do dogarbowania użyjemy garbnika chromowego, a do
barwienia  barwników  tworzących  z  chromem  nierozpuszczalne  kompleksy.  Garbniki
roślinne  i  syntetyczne  użyte  do  dogarbowania  skóry  chromowej  działają  rozjaśniająco  na
wybarwienie  i  zmniejszają  jego  intensywność,  dając  szarawy  odcień  w  pomieszaniu
z naturalną barwą garbnika roślinnego. Na dogarbowanie mają wpływ:

Kolejności  użycia  środków.  W  przypadku  środków  dogarbowujących  obowiązuje,  znana
od  dawna  i  obowiązująca  również  w  odniesieniu  do  barwników  i  farbiarskich  środków
pomocniczych, zasada, że pierwszy w kolejności zastosowany i działający na skórę produkt
określa  właściwości  jej  powierzchni.  Produkty  o  tym  samym  ładunku  zmieniają
powierzchnię w sposób mało istotny, wędrują one natomiast do głębszych warstw skóry. To
właśnie  jest  przyczyną,  dla  której  garbowanie  korzystnie  jest  rozpoczynać  mało
adstryngentnymi  garbnikami  pomocniczymi,  np.  garbnikami  neutralizującymi.  Produkty  te
obsadzają  miejsca  wiązań  na  powierzchni  skóry  i  chronią  je  przed  niebezpieczeństwem
przeładownia przez, dodawane w dalszej kolejności, produkty o większym powinowactwie.
Temperatura.  Niskie  temperatury  mają  wpływ  na  głębsze  wnikanie  garbników
dogarbowujących,  podobnie  jak  ma  to  miejsce  w  przypadku  barwników  i  farbiarskich
środków  pomocniczych,

natomiast

temperatury

wyższe

poprawiają

wiązanie

powierzchniowe.  Dokładne  utrzymywanie  raz  ustalonej  temperatury  dogarbowywania  jest
jednym z warunków standardowej produkcji.
Ilości  kąpieli.  Garbniki  dogarbowujące  stosowane  przy  małych  współczynnikach
kąpielowych  wnikają  głębiej  do  wnętrza  skóry,  niż  przy  dużych.  Dla  uniknięcia
podkreślenia rysunku  lica  i  jego ściągania oraz pękania, środki dogarbowujące z reguły  nie
powinny  być  wiązane  zbyt  powierzchownie.  Z  tego  też  względu  nowoczesne  metody
dogarbowywania zakładają stosowanie stosunkowo małych ilości kąpieli.
Wartość  pH.  Przy  wszystkich  anionowych  garbnikach  dogarbowujących  obowiązuje,  ta
sama  co  przy  barwnikach,  zasada, że  ich wiązanie następuje tym  bardziej  powierzchniowo
i staje  się  tym  mocniejsze,  im  niższa  jest  wartość  pH.  Prawidłowe  ustawienie  wartości  pH
podczas neutralizacji  jest istotnym  instrumentem,  umożliwiającym odpowiednie  sterowanie
wiązania się garbników dogarbowujących.
Czas trwania procesu. Im dłuższy jest czas dogarbowywania, tym pełniejsze jest pobranie
garbników  dogarbowujących  oraz  tym  głębiej  i  równomierniej  wnikają  one  w  głąb  skóry.
Zbyt  długie  obracanie  skór  przy  dogarbowaniu  może  jednak  spowodować  otarcia
i zwiększenie  luźności  lica. Czas dogarbowania ustalany  jest w praktyce w uzależnieniu od
rytmu  produkcyjnego  oraz  przepustowości  posiadanych  bębnów  i  jest  decydującym
czynnikiem przy ustalaniu racjonalnej receptury procesu.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jaki jest cel dogarbowania skór?
2.  Jaki jest cel napełniania skór?
3.  Jakie środki stosujemy do dogarbowania i napełniania skór?
4.  Od czego zależy metoda dogarbowania skór?
5.  Czy  potrafisz  wymienić  i  scharakteryzować  podstawowe  środki  stosowane  do

dogarbowania i napełniania skór?

6.  Od czego zależą parametry procesu dogarbowania skór?
7.  Jaki wpływ na dogarbowanie ma pH i temperatura kąpieli?
8.  Jakie zasady obowiązują przy prowadzeniu procesu dogarbowania?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wybierz kilka środków dogarbowujących i kilka napełniających produkowanych przez

różne firmy i zaproponuj ich zastosowanie.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeanalizować polecenie zawarte w ćwiczeniu,
2)  wyszukać w prospektach firmowych grupę środków dogarbowujących i napełniających,
3)  zapoznać się z charakterystyką środków podanych przez producenta,
4)  zaproponować środki do użycia w technologii dogarbowania i napełniania,
5)  zapisać wnioski w dzienniczku ćwiczeń,
6)  przedstawić wnioski na forum grupy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

prospekty firmowe producentów środków garbarskich,

–

arkusze papieru A4,

–

przybory do pisania.

Ćwiczenie 2

Zaproponuj metodę dogarbowania skór chromowych z przeznaczeniem na skóry

miękkie z licem naturalnym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeanalizować polecenie zawarte w ćwiczeniu,
2)  zapoznać się z charakterystyką środków dogarbowujących podanych przez producenta,
3)  zaproponować metodykę dogarbowania z wykorzystaniem wybranych środków,
4)  uzasadnić swoją decyzję,
5)  wykonać dogarbowanie,
6)  przedstawić ćwiczenie na forum grupy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

skóry chromowe,

–

prospekty firm produkujących środki dla przemysłu garbarskiego,

–

środki dogarbowujące,

–

bęben obrotowy,

–

boczek do układania skór,

–

dzienniczek do zapisywania uwag i wyników.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Przeprowadź napełnianie skór chromowych przeznaczonych na welur.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z odpowiednim fragmentem materiału nauczania,
2)  zapoznać się z metodyką napełniania skór welurowych,
3)  przygotować stanowisko pracy zgodnie z zasadami ergonomii i bhp,
4)  obliczyć ilość kąpieli i środków napełniających,
5)  przygotować kąpiel,
6)  przeprowadzić napełnianie,
7)  scharakteryzować skóry po napełnianiu,
8)  przedstawić napełnione skóry na forum grupy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

garbniki i środki napełniające,

–

próbki skór po garbowaniu chromowym,

–

metodyka prowadzenia napełniania,

–

bębenki szklane typu Wacker,

–

urządzenie do obracania i podgrzewania,

–

waga techniczna,

–

zlewki laboratoryjne,

–

termometr,

–

odzież ochronna.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wyjaśnić cel dogarbowania skór?

2) wymienić środki stosowane do napełniania skór?

3) scharakteryzować środki do dogarbowania i napełniania?

4) scharakteryzować podstawowe techniki dogarbowania skór?

5) wyjaśnić dobór sposobu dogarbowania w zależności od przeznaczenia

skór?

6) określić wpływ parametrów na proces dogarbowania?

7) przeprowadzić dogarbowanie i napełnianie skór?

8) dobrać metodę dogarbowania do zakładanego asortymentu skór?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Barwienie skór

4.3.1. Materiał nauczania

W nowoczesnych technologiach wyprawy tylko niewielki procent skór wykończany jest

w  kolorze  naturalnym.  Ogromna  większość  to  skóry  barwione.  Różnorodna  kolorystyka
produkowanych  skór  wymuszona  jest  wymaganiami  praktycznymi,  estetycznymi  i  modą.
Wprowadzenie  do  wykończania  właściwego  specjalnych  środków  kryjących  lico  skór,
umożliwia ich wykończanie barwne bez potrzeby barwienia. Jednak w wielu asortymentach
barwienie  jest  podstawowym  procesem  wykończalniczym.  Nawet  skóry  kryte  powłokami
barwnymi  podbarwia  się,  aby  osiągnąć  korzystniejsze  i  estetyczniejsze  wyniki  produkcji
skór  miękkich.  Barwienie  jest  ważnym  procesem  w  produkcji  skór  welurowych,
nubukowych,  odzieżowych  i  rękawiczkowych.  Wybarwieniom  tych  skór  stawiane  są
wysokie  wymagania  odnośnie  równomierności  i  trwałości  na  światło, tarcie,  pot,  działanie
wody i rozpuszczalników organicznych. Nie jest możliwe produkowanie bez barwienia skór
anilinowych oraz skór miękkich typu nappa.

Z zasady wszystkie wybarwienia powinny być odporne na działanie wody niezależnie

od tego, czy skóra ma powłokę wykończalniczą czy też nie. Odporność na działanie innych
czynników  jest  wymagana  tylko  od  poszczególnych  asortymentów  skór.  Skóry
podszewkowe powinny być odporne na działanie potu; skóry welurowe obuwiowe powinny
być  odporne  na  działanie  światła  i  potu;  skóry  rękawiczkowe  na  działanie  światła,  potu,
suche  i  mokre  tarcie  oraz,  podobnie  jak  skóry  odzieżowe,  na  działanie  rozpuszczalników
organicznych, jeżeli przewidywane jest oddawanie ich do „chemicznego” czyszczenia.

Jakość wybarwienia zależy od rodzaju i przygotowania skór, metody barwienia oraz

użytych barwników i środków pomocniczych. Do podstawowych czynników należy sposób
obróbki  mechanicznej  skór  po  garbowaniu  i  poprzedzających  proces  kąpielowego
wykończania – zobojętniania i dogarbowania skór. Jeśli skóry barwione są po wykończaniu
do  stanu  crust,  wpływ  na  barwienie  ma  również  tłuszczenie  skór  i  sposób  suszenia.
Właściwy  sposób  „odkrycia”  wnętrza  skóry  podczas  dwojenia  i  strugania  umożliwia
łatwiejsze  wnikanie  i  łączenie  się  barwników  ze  skórą.  Jak  ważne  jest  zobojętnianie
i dogarbowanie na efekt barwienia skór omówiono przy rozważaniu tych procesów.

Jakość wybarwienia zależy w głównej mierze od rodzaju zastosowanego barwnika.

Skóra jest specyficznym materiałem, nie tak jednorodnym jak tkaniny, stąd inaczej barwi się
części  luźniejsze  skóry  jak:  boki,  pachwiny  czy  kark,  a  inaczej  części  zwarte  skóry  jak  na
przykład  krupony  czy  zady.  Charakterystyczną  cechą  jest  różna  struktura  warstwy  licowej
uzależniona od rodzaju  surowca. Skóry o równym  i gładkim  licu wykazują większy połysk
a więc i efekt barwienia będzie intensywniejszy o żywszym odcieniu. Spowodowane to jest
wyższym stopniem odbicia światła widzialnego.

Środki stosowane do barwienia skór

Barwniki

Do barwienia skór używa się obecnie barwników otrzymywanych na drodze syntezy

chemicznej związków organicznych o złożonej budowie. Barwniki te muszą wykazywać
trzy podstawowe cechy:

–

być związkami barwnymi,

–

mieć zdolność wiązania się ze skórą garbowaną,

–

rozpuszczać się w wodzie.
Aby związek barwny został uznany barwnikiem do skór musi posiadać w swojej

budowie chemicznej dwa podstawowe układy grup: grupę chromoforową odpowiedzialną za

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

barwę  i grupę  auksochromową  wykazującą  powinowactwo  do  barwionego  materiału.
Barwniki  do  skóry  posiadają  jeszcze  grupy  chemiczne  odpowiedzialne  za  rozpuszczalność
w  wodzie.  Od  składu  i  budowy  chemicznej  tych  grup  uzależniony  jest  podział  barwników
i ich klasyfikacja. W wykończalnictwie skór wyprawianych bez włosa praktyczne znaczenie
ma  podział  barwników  ze  względu  na  powinowactwo  do  skóry  wygarbowanej.
Technologiczne zastosowanie mają następujące grupy barwników:
Barwniki anionowe –  jest to bardzo duża grupa barwników charakteryzująca się  barwnym
anionem. Barwniki anionowe dzieli się ze względu na powinowactwo do różnych rodzajów
skór garbowanych na:

barwniki  kwasowe  –  mają  zdolność  do  wiązania  się  z  kolagenem  prawie  wszystkich
rodzajów  garbowania.  Zaletą  barwników  kwasowych  jest  dobra  rozpuszczalność
w wodzie, wysoka odporność na kwasy, zasady  i wysalanie,  łatwość barwienia  skóry  na
całym przekroju oraz możliwość uzyskiwania równomiernych, ale niezbyt intensywnych
wybawień. Wadą barwników jest mała odporność wybarwienia skór na działanie wody.
barwniki  heteropolarne  –  używane  do  barwienia  skór  chromowych.  Mają  wysokie
powinowactwo do skór garbowania mineralnego. Dają wybarwienia powierzchowne, syte
i żywe odcienie, odporne na działanie wody.
barwniki kwasowo-chromowe – wytwarzają na włóknie skóry trwałe barwne laki. Mają
dobrą odporność na działanie światła i pranie. Barwią skóry w całym przekroju. Używane
do  barwienia  skór  rękawiczkowych,  odzieżowych  i  welurów.  Trudno  jednak  uzyskać
powtarzalność wybawień skór w kolejnych partiach produkcyjnych.
barwniki  metalokompleksowe  –  dają  wybarwienia  o  wysokiej  odporności  na  wodę,
pranie  i  światło.  Używane  do  barwienia  skór  rękawiczkowych,  odzieżowych,
anilinowych,  welurów  i  nubuków.  Chętnie  używane  do  barwienia  skór  w  kolorach
pastelowych.

Barwniki  kationowe  –  zwane  inaczej  barwnikami  zasadowymi.  W  roztworach  wodnych
dysocjują  z  wytworzeniem  barwnych  kationów.  Nadają  się  do  barwienia  skór  garbowania
roślinnego  i  roślinno-syntanowego.  Dają  wybarwienia  żywe,  intensywne,  jednak  nietrwałe
na  działanie  światła.  Często  stosowane  jako  środki  pomocnicze  do  ożywiania  wybawień
z innymi grupami barwników lub do zmiany ładunku powierzchniowego skór.
Barwniki amfoteryczne – służą do barwienia skór garbowania roślinnego lub chromowego
ale  dogarbowanych  roślinnie  lub  syntanowo.  Wybarwienia  są  żywe,  pełne  i  równomierne,
nieodporne na działanie światła.
Barwniki  reaktywne  –  bardzo  trwale  wiążą  się  z  grupami  funkcyjnymi  kolagenu.
Równomiernie  barwią skórę. Dają wybarwienia o bardzo wysokiej odporności  na działanie
wody, potu, na pranie  i działanie rozpuszczalników organicznych. Stosowane do barwienia
szlachetnych rodzajów skór, głównie rękawiczkowych, odzieżowych, nubuków i welurów.
Barwniki  naturalne  –  są  barwnikami  otrzymywanymi  przez  ługowanie  drewna  barwnych
drzew  i  roślin  barwierskich.  Dawniej  używane  do  barwienia  skór  szlachetnych
i futerkowych.  Obecnie  w  garbarstwie  mają  znaczenie  historyczne.  Czasem  używane
w przemyśle włókienniczym.
Barwniki utlenialne – zwane również półproduktami organicznymi wytwarzają na włóknie
skóry barwne kompleksy przez utlenianie. Stosowane do barwienia włosa skór futerkowych.
Barwniki  siarkowe  –  w  garbarstwie  mają  niewielkie  znaczenie.  Używane  do  barwienia
skór garbowania tłuszczowego.

Środki pomocnicze do barwienia

Aby uzyskać żądany efekt wybarwienia skór, oprócz barwników używa się różnych

środków chemicznych wspomagających proces barwienia. Środki te mają za zadanie:

–

ułatwić wnikanie barwnika do skóry,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

wzmocnić jego wiązanie się chemiczne lub fizyczne ze skórą,

–

równomiernie rozprowadzić barwnik w całej objętości skóry,

–

nadać skórom trwałe i żywe wybarwienia.
Środki ułatwiające i wyrównujące wybarwienie nazywamy egalizatorami. Mają one

własność  równomiernego  rozłożenia  barwnika  w  skórze.  Działanie  ich  polega  na  tym,  że
hamują zbyt intensywne wiązanie się barwnika z zewnętrznymi warstwami skóry i barwnik
przechodzi stopniowo do całej przestrzeni międzywłóknistej. Ponieważ barwnik zbudowany
jest  z  dużych  cząsteczek  związków  organicznych,  więc  wiązanie  się  z zewnętrznymi
warstwami  skóry  powodowałoby  zablokowanie  następnym  cząsteczkom  wejścia do  środka
skóry. Barwienie byłoby tylko powierzchowne.

Podniesienie stopnia trwałości wybawień skór jest zadaniem środków chemicznych

zwanych utrwalaczami. Do najprostszych i najczęściej używanych utrwalaczy należą kwasy
organiczne średniej mocy – kwas mrówkowy i octowy. Utrwalacze podnoszą trwałość
wybawień na pranie i na wodę. Dodatek kwasu do kąpieli barwiącej wpływa na wzrost
reaktywności skóry garbowanej i wzrost zdolności wiązania barwników.

Utrwalanie wybarwień na skórze związane jest przede wszystkim ze zwiększeniem

cząsteczki  barwnika,  co  wiąże  się  ze  zmniejszeniem  lub  zanikiem  jego  rozpuszczalności
w wodzie.  Istnieje  szereg  sposobów  utrwalania  wybarwień  na  skórach,  w  zależności  od
budowy  chemicznej  barwnika.  Jeden  ze  sposobów  polega  na  traktowaniu  wybarwienia
kwasem  mrówkowym  lub octowym. Stosuje się również siarczan  miedzi lub dwuchromian
sodowy.  Uzyskuje  się  polepszenie  trwałości  na  światło  i  pranie.  Możliwość  utrwalenia
wybarwień  solami  zależna  jest  od  występowania  w  cząsteczce  barwnika  pewnych
charakterystycznych ugrupowań zdolnych do tworzenia kompleksów z metalami.

Ostatnio do utrwalania wybarwień zastosowano związki kationowoczynne, jak IV

rzędowe  sole  amoniowe  lub  specjalne  utrwalacze  wykorzystujące  produkty  kondensacji
dwucyjanodwuamidu. Niektóre zawierają kompleksy chromowe i miedziowe wpływające na
podwyższenie  odporności  wybarwień  na  czynniki  mokre.  Ilość  stosowanych  kationowych
środków utrwalających wynosi 1–3 % w stosunku do masy skór. Utrwalanie przeprowadza
się  w  świeżej  kąpieli  o wartości  pH  –  4,5.  Produkty  kationowe  tworzą  ze  związkami
anionowymi,  jak:  barwniki,  garbniki  syntetyczne  i  tłuszcze  anionowe,  nierozpuszczalne
w wodzie  laki.  Skóry  po  utrwaleniu  wybarwienia  płucze  się  w  wodzie  o  temperaturze
25–30°C, następnie suszy i wykańcza.

Środki rozmaczające i odtłuszczające stosowane są przed i podczas barwienia –

sprzyjają równomierności i powtarzalności efektów wybawień.

Metody i techniki barwienia skór

Barwienie skór można przeprowadzać dwoma sposobami:

–

metodą kąpielową polegającą na obracaniu skór zanurzonych w roztworze barwnika
w bębnie garbarskim lub agregacie farbiarskim,

–

metodą bezkąpielową przez naprowadzanie barwnika na powierzchnie skóry na
przykład szczotkowo lub natryskiem.
Czasami stosuje się tak zwane barwienia „na sucho”, które polega na obracaniu skóry

w bębnie  garbarskim  ze  sproszkowanym  barwnikiem  bez  dodawania  wody  lub  tylko
w niewielkiej  ilości. Wykorzystywana jest jedynie wilgoć mokrych skór. W barwieniu tym
uzyskuje się  wybarwienia równomierne  na  całym przekroju  skór, ale o  mało  intensywnym
odcieniu.  Metoda  wymaga  dobarwiania  powierzchniowego  w  kąpieli  barwnikami  szybko
i powierzchniowo  wiążącymi  się  ze  skórą.  Metoda  ta  stosowana  jest  przy  barwieniu  skór
odzieżowych i meblowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ze względu na różnorodność rodzajów skór, sposobów ich przygotowania i wymogów

asortymentowych  a  także  warunków  technicznych  zakładów,  metody  barwienia  są  bardzo
zróżnicowane  i  skomplikowane.  Instrukcje  technologiczne  barwienia  skór  muszą  być
opracowywane  przy  uwzględnieniu  wszystkich  uwarunkowań.  Są  jednak  pewne  ogólne
zasady, które należy stosować w procesie barwienia skór.

Barwienie  skór  garbowanych  chromowo  – prowadzi  się z  reguły  w  bębnach  garbarskich
przy użyciu (w przeliczeniu na masę skór struganych) 150% wody o temperaturze 60–70°C.
Roztwór  barwnika  zostaje  wprowadzany  przez  oś  obracającego  się  bębna.  Ilość  barwnika
uzależniona jest od rodzaju barwnika, asortymentu skór i żądanego efektu barwienia i może
wynosić  0,5–6,0%.  Przebarwienie  skór  uzyskuje  się  już  po  około  30  minutach.  Niektóre
asortymenty  wymagają  barwienia  dwustopniowego.  Polega  ono  na  wykorzystaniu
początkowo  1/2  lub  1/3  ilości  przewidzianego  barwnika,  następnie zastosowaniu  procesów
dogarbowania i tłuszczenia, a na koniec dobarwieniu pozostałą ilością barwnika i utrwaleniu
go kwasem mrówkowym. Tą metodą stosuje się barwienie barwnikami anionowymi.

Przy barwieniu skór chromowych na wierzchy obuwia dąży się do wybarwienia

powierzchniowego o żywym i równomiernym kolorze. Do barwienia skór w ciemnych
kolorach stosuje się 1–2% barwnika na masę struganą skór. Przy kolorach pastelowych ilość
barwnika wynosi do 0,5% przy jednoczesnym użyciu egalizatora anionowego w ilości 1–2%.

Przebarwienia na całym przekroju wymagają skóry nappa odzieżowe i meblowe. Efekt

przebarwienia uzyskuje się przygotowując skóry przez zobojętnienie na całym przekroju
i stosując dużą ilość barwnika – około 6%. Czas barwienia należy kontrolować uzyskując
zamierzony stopień przebarwienia skór.

W skórach anilinowych wymagana jest przede wszystkim równomierność wybarwienia

powierzchni lica, trwałość na światło i odporność na wodę. Uzyskanie tych efektów
wymaga zastosowania łącznie z barwnikiem egalizatora anionowego.

W wykończalnictwie skór rękawiczkowych, welurowych i nubukowych stosuje się, ze

względu  na wysokie wymagania stawiane tym  skórom, barwniki szlachetne. Wymagania te
to równomierne  i całkowite przebarwienie skór „na wskroś”, całkowita odporność na wodę
pot  i  pranie  a także  na  rozpuszczalniki  organiczne.  Używane  są  więc  barwniki
metalokompleksowe  i reaktywne.  Technika  barwienia  tych  skór  jest  dość  skomplikowana
i poprzedzona  wieloma  operacjami  i  procesami  wyprawy.  Skóry  barwi  się  po  uprzednim
dogarbowaniu, natłuszczeniu, wysuszeniu i obróbce mechanicznej szlifowania.
Barwienie  skór  roślinnych  –  przeprowadza  się  kąpielowo  przy  użyciu  barwników
anionowych, które mają mniejsze powinowactwo do skór roślinnych niż do skór garbowania
chromowego.  Dlatego  zużycie  barwników  jest  3–krotnie  większe.  W  celu  ożywienia
wybawień  stosuje  się  dodatek  barwników  kationowych.  Temperatura  kąpieli  barwiącej
wynosi  około  45°C.  Utrwalenie  barwnika  uzyskuje  się  przy  pomocy  kwasu  mrówkowego
stosując 50–100% ilości wagowych w stosunku do barwnika.

Kontrola procesu barwienia skór

Końcowy efekt barwienia skór wymaga prowadzenia stałej kontroli procesu. Kontroli

poddaje się kąpiel barwiącą, jak również barwione skóry. Przed barwieniem należy określić
stopień zobojętnienia skór. Jeśli przebarwienia skór ma być na całym przekroju to stopień
zobojętnienia również powinien wykazywać całkowite ich odkwaszenie. Zakładane
przebarwienie warstw zewnętrznych wymaga zobojętnienia powierzchniowego.

Podczas barwienia badamy temperaturę kąpieli, stopień wyczerpania barwnika z kąpieli

oraz stopień przebarwienia przekroju skór.

Temperaturę kąpieli badamy za pomocą termometru kąpielowego w zakresie temperatur

C–100

C. Ustawienie temperatury kąpieli barwiącej na wymagany zakres pozwoli na

właściwy  przebieg  procesu.  Temperatura  niższa  powoduje  niedostateczne  rozpuszczenie
sproszkowanego  barwnika,  co  przedłuży  czas  barwienia  i  ilość  zużytego  środka.  Zbyt
wysoka temperatura  może być przyczyną wymywania ze  skóry  środków dogarbowujących

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

i tłuszczy wprowadzonych w poprzednich procesach lub wytrącania się niektórych
wprowadzonych do skóry substancji wypełniających.

Stopień wyczerpania barwnika z kąpieli określamy organoleptycznie pobierając próbkę

kąpieli do zlewki i oceniając przezroczystość roztworu.

Stopień przebarwienia skóry badamy na przekroju zwartej strukturalnie części skóry.

Badanie to jest badaniem organoleptycznym i polega na określeniu jaka część skóry została
przebarwiona. Można również zbadać stopień trwałości wybarwienia. Badania
organoleptyczne wymagają pewnego doświadczenia zawodowego.

Wady powstające w trakcie barwienia to brak przebarwienia na wskroś skóry,

nierównomierne wybarwienie na powierzchni, brak odpowiedniego odcienia. Błędy
natomiast to nie przestrzeganie parametrów barwienia, zły dobór półfabrykatu, środków
wykończalniczych oraz barwników.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Jaki jest cel barwienia skór?
2. Dla jakich asortymentów skór, barwienie jest bardzo ważnym procesem

wykończalniczym?

3.  Od czego zależy jakość wybarwienia skór?
4.  Co to są barwniki?
5.  Jaki warunek musi spełniać związek chemiczny aby był barwnikiem?
6.  Jakie właściwości muszą posiadać barwniki do skór?
7.  Jak dzielimy barwniki stosowane w technologii wyprawy skór?
8.  Jaką rolę w procesie barwienia spełniają egalizatory?
9.  Co to są utrwalacze barwników?
10.  Jak uzyskać przebarwienie skór?
11.  Jakie znasz podstawowe techniki barwienia skór?
12.  Na czym polega kontrola procesu barwienia skór?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przeprowadź

barwienie

skór

garbowanych

dogarbowanych

chromowo,

przeznaczonych na wierzchy obuwia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z metodykami firmowymi barwienia skór na wierzchy obuwia,
2)  zaproponować metodykę barwienia,
3)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania barwienia,
4)  obliczyć ilość środków potrzebnych do sporządzenia kąpieli barwiącej,
5)  dobrać współczynnik kąpielowy,
6)  przeprowadzić proces barwienia zgodnie z instrukcją technologiczną,
7)  kontrolować parametry technologiczne procesu,
8)  sprawdzić wyczerpanie barwnika z kąpieli,
9)  ocenić wybarwioną skórę,
10)  zapisać w dzienniczku wyniki, uwagi i wnioski,
11)  przedstawić wybarwioną skórę na forum grupy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

metodyki firmowe barwienia skór chromowych,

–

stół laboratoryjny ze zlewem i dostępem do ciepłej i zimnej wody,

–

półfabrykat skórzany,

–

zestaw różnych grup barwników i środków pomocniczych do skór,

–

bęben garbarski,

–

waga laboratoryjna z oprzyrządowaniem,

–

zlewki szklane 250 ml,

–

papierki wskaźnikowe lub ph-metr,

–

termometr,

–

cylinder miarowy 500 ml.,

–

odzież ochronna,

–

rękawice gumowe.

Ćwiczenie 2

Dokonaj oceny wybarwienia próbek skór barwionych. Zaproponuj na jaki asortyment

przeznaczyłbyś poszczególne próbki.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania tej jednostki modułowej,
2)  ocenić równomierność wybarwień na powierzchni skór,
3)  określić odporność na brudzenie,
4)  zbadać  organoleptycznie  stopień  przebarwienia  skór  na  przekroju  we  wskazanej  partii

produkcyjnej lub na próbkach skór,

5)  zaproponować przeznaczenie asortymentowe badanych skór,
6)  wpisać do dzienniczka swoje uwagi i spostrzeżenia,
7)  przedstawić w dyskusji swoje stanowisko i umotywować je.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

stół laboratoryjny,

–

zestaw próbek skór do oceny wybarwienia,

–

odzież ochronna,

–

nóź lub nożyczki.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wyjaśnić cel barwienia skór?

2) scharakteryzować środki stosowane do barwienia skór?

3) scharakteryzować podstawowe techniki barwienia skór?

4) nazwać i scharakteryzować urządzenia stosowane do barwienia skór? ¨

5) przeprowadzić barwienie skór?

6) dobrać metodykę barwienie w zależności od przeznaczenia

asortymentowego skór?

7) skontrolować proces barwienia skór?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Natłuszczanie, utrwalanie oraz impregnacja skór

4.4.1. Materiał nauczania

Natłuszczanie

Włókna kolagenowe skóry właściwej wyróżniają się wyjątkowo korzystnymi

właściwościami  wytrzymałościowymi,  niespotykanymi  w  żadnych  innych  produktach
pochodzenia  naturalnego.  Zadaniem  wyprawy  skóry  jest  zachowanie  naturalnej  włóknistej
budowy,  przy  jednoczesnym  uwypukleniu  tych  naturalnych  jej  cech,  które  dla  danego
przeznaczenia  są  najważniejsze.  Możliwość  wpływania  na  charakter  skóry  wyprawionej
w czasie jej wytwarzania polega głównie na możliwości modyfikowania stopnia ruchliwości
kolagenowej  tkanki  włóknistej.  Niebagatelną  rolę,  wpływającą  na  właściwości  włókien
skóry,  odgrywa  proces  natłuszczania.  Natłuszczanie  jest  niemal  na  równi  z  garbowaniem
chromowym  odpowiedzialne  za  właściwości  skór.  Tym  bardziej,  że  zmiany  zachodzące
w strukturze  skóry  podczas  jej  natłuszczania  można  interpretować  jako  stopniowe
dyspergowanie  (rozdzielanie,  izolowanie)  włókien  i  fibryl.  Wszystkie  te  czynniki  mają
decydujące  znaczenie  przy  wyborze  sposobu  natłuszczania  w  celu  otrzymania  skóry
z określonymi właściwościami.

Skóra surowa w etapie przygotowania do garbowania i w procesie garbowania traci

swój  tłuszcz  naturalny,  a  po  wysuszeniu  staje  się  twarda,  sucha,  mało  giętka  i  skłonna  do
pękania  w  warstwie  licowej.  Aby  nadać  skórze  właściwości  umożliwiające  jej  przerób  na
wyroby  użytkowe,  poddaje  się  ją  procesowi  natłuszczania,  który  jest  praktycznie  ostatnim
procesem kąpielowego wykończania.

Natłuszczone skóry zmieniają swoje właściwości fizyczne i chemiczne. Dzięki

własnościom  smarnym  tłuszczu  stają  się  elastyczne,  miękkie,  pulchne  i  ciągliwe.  Tłuszcze
wchodząc w  mniej  lub  bardziej  trwałe  wiązania  chemiczne  z  białkiem  kolagenu powodują
wypełnienie  i jak  gdyby  dogarbowanie  skór.  Natłuszczanie  zwiększa  odporność  skór  na
działanie  tlenu  z powietrza  i  związki  chemiczne  o  charakterze  alkalicznym.  Skóry  zyskują
większą wytrzymałość na rozciąganie, na przepuszczalność pary wodnej i powietrza oraz na
przewodnictwo cieplne. Cechy te są szczególnie ważne przy skórach na wyroby obuwnicze,
odzieżowe  i  rękawiczkowe.  Natłuszczenie  skór  specjalnymi  środkami  może  zmienić  ich
charakter, na przykład zmniejszyć nasiąkliwość lub nadać im całkowitą odporność na wodę.
Skóry  przygotowywane  do  wykończania  środkami  kryjącymi  natłuszcza  się  tłuszczami
zmieniającymi  ich  powierzchniowy  charakter  hydrofobowy  na  hydrofilowy,  pozwalający
przyłączyć wodne apretury i farby garbarskie.

Środki stosowane do natłuszczania skór

Środki natłuszczające są kompozycją składającą się z naturalnych i syntetycznych

materiałów pochodzenia roślinnego, zwierzęcego lub mineralnego. Kompozycja składa się
z części emulgowanej i emulgującej. Chemiczna budowa tych środków wpływa na strukturę
włókien kolagenowych.

Właściwości środków natłuszczających są odpowiedzialne za przebieg procesu

natłuszczania. Wpływ na to ma:

−

stabilność emulsji,

−

dyspersyjność,

−

sposób wnikania w wielowarstwową strukturę włókien kolagenowych.
Do natłuszczania skór stosuje się różnorodne środki o skomplikowanej budowie

chemicznej i różnych właściwościach. Ich zastosowanie zależy od cech skór jakie mają

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

otrzymać w wyrobie gotowym. Środki te muszą odpowiadać pewnym warunkom
a mianowicie:

–

charakteryzować się własnościami hydrofobowymi,

–

mieć określone powinowactwo do skóry garbowanej,

–

nadawać skórze garbowanej odpowiednią miękkość i ciągliwość, w zależności od
asortymentowego przeznaczenia,

–

podnosić właściwości higieniczne skóry – przepuszczalność pary wodnej i powietrza,

–

mieć zdolność trwałego natłuszczania w różnych warstwach przekroju poprzecznego
skór.
Produkty znajdujące zastosowanie do natłuszczania skór można podzielić na tłuszcze

i oleje naturalne zwierzęce i roślinne, tłuszcze naturalne modyfikowane przez sulfonowanie
i  siarczanowanie,  oleje  mineralne  otrzymywane  z  syntezy  ropy  naftowej,  tłuszcze
syntetyczne  jako produkty  syntezy chemicznej. Do niedawna podstawowymi tłuszczami do
skór  były  tłuszcze  naturalne.  Obecnie  podstawowe  produkty  natłuszczające  to  tłuszcze
syntetyczne posiadające specyficzne właściwości do nadawania skórom zamierzonych cech,
a  produkowane  przez  wyspecjalizowane  zakłady  chemiczne.  Produkty  te,  o  różnych
nazwach  handlowych  nadawanych  przez  poszczególne  zakłady,  są  tak  chemicznie
dobierane,  aby  spełniały  wymagania  asortymentowe  danego  rodzaju  skór.  Produkty
wyposażone są w składniki emulgujące tłuszcz w wodzie i umożliwiające wprowadzenie ich
do skóry a także wiązanie się ze skórą.

Zasady  i techniki natłuszczania skór

Właściwości skóry wyprawionej zależą od rodzaju, ilości i odpowiedniego osadzenia

się  tłuszczu  w  skórze,  na  które  ma  wpływ  zastosowana  metoda  natłuszczania.  Najczęściej
stosowane  emulsyjne  natłuszczanie  skór  prowadzi  się  w  obrotowych  bębnach  garbarskich
w podwyższonej  temperaturze.  Jest  to  technika  kąpielowego  natłuszczania  skór.  Emulsję
natłuszczającą  przyrządza  się  z  odważonej  ilości  preparatów  tłuszczowych  w  ośrodku
rozpraszającym  jakim  jest  woda.  Sporządzanie  emulsji  odbywa  się  zgodnie  z  recepturą
obowiązującą  w  zakładzie  garbarskim  dla  danego  asortymentu  skór,  w  zbiorniku
połączonym  przewodem  rurowym  z  bębnem  natłuszczającym.  Sporządzając  emulsję
kontrolujemy  temperaturę  i  pH  roztworu.  Zwykle  temperatura  wynosi  60–75°C,  a  odczyn
emulsji  jest  zasadowy.  Współcześnie  produkowane  preparaty  natłuszczające  nie  wymagają
stosowania  wysokich  temperatur  i  można  je  rozpuszczać  bezpośrednio  w  kąpieli
w temperaturze  około  45°C.  Dokładne  parametry  odczytujemy  z  dokumentacji
technologicznej, gdyż mogą się one różnić w różnych zakładach. Zależy to od wyposażenia
technicznego  zakładu,  stosowanej  techniki  oraz  środków  natłuszczających  i  pomocniczych
do  natłuszczania,  a  przede  wszystkim  od  właściwości  półfabrykatu  i  wymogów  dla  skór
gotowych.  Emulsję  wprowadza  się  ze  zbiornika  –  faski  przez  pustą  oś  do  bębna
natłuszczającego.  W  zależności  od  stosowanej  techniki  dodawanie  emulsji  może  odbywać
się  porcjami  lub  jednorazowo.  Po  określonym  czasie  obracania  skór,  kontrolujemy
organoleptycznie stopień wyczerpania tłuszczu z kąpieli i stopień natłuszczenia skór.

Do natłuszczania skór miękkich licowych stosuje się tłuszcze odporne na działanie

światła i silnie wiążące się ze skórą, aby nie powodowały powstawania plam podczas
operacji prasowania skór, w etapie właściwego wykończania.

Skóry garbowania chromowego przeznaczone na welury lub nubuki natłuszcza się

dwustopniowo: wstępnie po zobojętnieniu i powtórnie po barwieniu. Ogólną zasadą
natłuszczania tych skór jest równomierne osadzenie tłuszczu na przekroju skóry przy użyciu
możliwie jak najmniejszej ilości tłuszczu co ma zapewnić otrzymanie oszlifowanej
powierzchni skóry o suchym, krótko podciętym i matowym włóknie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Dla skór rękawiczkowych wymagana jest duża ciągliwość, którą uzyskuje się używając

do natłuszczania większych ilości preparatów natłuszczających przy dwukrotnym
natłuszczaniu – po zobojętnianiu i po barwieniu skór.

Szczególnym asortymentem są skóry wodoodporne. Cechę wodoodporności uzyskuje

się przez specjalne natłuszczanie skór tłuszczami o zdolności osadzania się grubą warstewką
na włóknach skóry. Tłuszcz wypełnia przestrzenie międzywłókniste powodując jakby
impregnację. To zaimpregnowanie warunkuje wodoodporność wyprawionej skóry.

Oprócz powszechnie stosowanego natłuszczania kąpielowego znane są inne techniki

natłuszczania  skór.  Polegają  one  na  naprowadzaniu  gęstej  emulsji  natłuszczającej  na
powierzchnię  skór.  Techniką,  w  której  obustronnie  naciera  się  mokre  skóry  tłuszczem  jest
oliwienie.  Technika  ta  używana  jest  do  natłuszczania  skór  roślinnych  twardych  olejem
naturalnym,  bezpośrednio  przed  ich  suszeniem.  Zapobiega  to  ciemnieniu,  przez  utlenianie
powietrzem,  garbnika  roślinnego  na  powierzchni  skór,  oraz  podwyższa  elastyczność
warstwy licowej.

Innym sposobem natłuszczania mającym zastosowanie przy natłuszczaniu skór

miękkich roślinnych jest smarowanie. Polega na naprowadzaniu gęstej emulsji tłuszczowej
na mizdrę wyżętych i lekko podsuszonych skór. Tłuszcz zostaje wchłonięty do wnętrza skór
dosuszanych w łagodnych warunkach w miarę postępującego wysychania.

Stosunkowo krótkiego czasu natłuszczania wymagają skóry przy zastosowaniu techniki

bębnowego smarowania. Sposób ten polega na obracaniu wilgotnych skór w bębnie
z mieszaniną tłuszczów naturalnych i gęstej emulsji tłuszczowej, bez kąpieli wodnej.
Podczas procesu bęben jest ogrzewany w środku strumieniem gorącego powietrza. Technika
ta wymaga stosowania większych ilości tłuszczu i doprowadzenia ogrzanego powietrza.

Dawniej stosowana była metoda natłuszczania skór przez napalanie. Technika ta

polegała na zanurzaniu wygarbowanych i wysuszonych skór w gorącym, ogrzanym do
temperatury około 80°C, tłuszczu.

W praktyce procesy wykończania kąpielowego, dogarbowania, barwienia, natłuszczania

wzajemnie się łączą i wymieniają kolejnością, w zależności od parametrów jakie ma
osiągnąć wyrób gotowy.

Poniżej podano przykładowe metodyki wykończania kąpielowego skór proponowane

przez firmę BASF.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Asortyment: Dogarbowanie skór roślinnych galanteryjnych

% – do wagi struganej (1,6 mm)
Proces:

Produkt

°C

rozc.

Czas pH/Uwagi

Płukanie

400

woda

10’

kąpiel zlać

Dogarbowanie

100

woda

0,3

kwas mrówkowy

1:10

10’

Relugan® GT 50

1:3

45’

kąpiel zlać

Dogarbowanie

150

woda

Tamol® NA

10’

Densodrin® ENS

1:3

Lipoderm® Licker WF

1:3

15’

Basyntan® AN

90’

4,8

kwas mrówkowy

1:10

30’

4,0

kąpiel zlać

Barwienie

150

woda

0,5

soda oczyszczona

1:10

20’

4,8

0,3

Luganil® Bordeaux B

Luganil Red Brown NB

45’

100

woda

10’

olej kopytkowy

1:3

Densodrin ENS

1:3

90’

kwas mrówkowy

1:10

30’

kąpiel zlać

Barwienie pow.

200

woda

Luganil Red Brown NB

1:20

15’

0,5

kwas mrówkowy

1:10

30’

kąpiel zlać

Płukanie

200

woda

20’

kąpiel ziać

Utrwalanie

200

woda

~0,5

kwas mrówkowy

1:10

30’

Lutan® DZ

30’

2,4

kąpiel zlać

Płukanie

200

woda

20’

kąpiel zlać

Wyżymanie

200

woda

Tamol NA

1:10

30’

3,5

kąpiel zlać

odleżenie przez noc, wyżymanie, próżnia 50°C/2min., suszyć rozwieszone,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Asortyment: Dogarbowanie ścisłej nappy Cristallo

na obuwie

grubość 1,2–1,4 mm.

% – do wagi struganej

Proces

+ %

Produkt

°C

Czas

pH/Uwagi

Płukanie

200 woda

15’

Kąpiel zlać

woda

ReluganGT-50 (1:2)

Chromitan B

60’

0,5

Tamol NA

1,2

mrówczan sodowy

40’

1,2

soda oczyszczona

30’

4,4 kąpiel zlać

Płukanie

200 woda

10’

kąpiel zlać

Neutralizacja

100 woda

Luganil

Schwarz

(1:10, 80°C)

10’

+ 2

ReluganRF (1:2)

30’

+ 2

mrówczan sodowy

Tamoi GA

60’

4,7 kąpiel zlać

woda

Dogarbowanie
i natłuszczanie

Quebracho

Relugan D

30’

+ 10

Lipoderm Licker SC )

Lipoderm Licker WF )

DensotanA) 1:3, 60°C

20’

+ 2

Luganil Schwarz NT

40’

+ 100 woda

20’

+ 2,5

kwas mrówkowy (1:20)

2x10+20’

3,5 kąpiel zlać

150 woda

Dobarwianie
powierzchniowe

1,0

LederschwarzVMfł.(1:10,
50°C)

20’

kąpiel zlać

Płukanie

300 woda

10’

kąpiel zlać

Pozostawić do doleżenia, wygładzić, próżnia 70°C/2min., dosuszyć rozwieszone,
nawilżyć, kondycjonować, 2 × zmiękczyć, ew. próżnia

Coraz częściej stosowane są kompaktowe środki do wykończania kąpielowego.

Przykładem takim jest środek firmy Clariant – Dermalix. Tego typu środki produkują także
inne firmy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Dermalix AS
Kompaktowy produkt do skór meblowych.
Zastosowanie: dogarbowanie i natłuszczanie.
Dermalix AS został opracowany  jako produkt kompaktowy do produkcji  skór meblowych.
Jego  połączone  działanie  neutralizujące,  dogarbowujące  i  natłuszczające pozwala  stosować
go  jako  produkt  samodzielny  lub  podstawowy  w  wymienionych  procesach.  To  pozwala
skrócić  czas  procesu,  uprościć  metodyki  i  obniżyć  koszty  produkcji  skór  o  doskonałych
własnościach estetycznych.
Podstawowe cechy:

–

skrócenie czasu wyprawy,

–

daje lekkie skóry o doskonałej miękkości i jedwabistym chwycie,

–

równe wybarwienia przy dobrej penetracji,

–

doskonała odporność na ciepło i światło,

–

brak zapachu.

Kontrola procesu natłuszczania

Podstawowa kontrola procesu polega na badaniu temperatury i wartości pH kąpieli

natłuszczającej. Temperaturę kąpieli oznaczamy termometrem kąpielowym, a pH przy
pomocy papierka wskaźnikowego lub ph-metru. Oznaczone wartości temperatury i odczynu
kąpieli porównujemy do wymagań receptury technologicznej produkowanych skór.

Kontrola natłuszczenia skór polega na organoleptycznym badaniu i określeniu stopnia

wyczerpania  tłuszczu  z  kąpieli  i  określeniu  wchłonięcia  go  przez  skórę  na  podstawie
badania mizdry i lica skór dotykiem. Próbka kąpieli pobrana do zlewki wykazująca mleczne
zmętnienie  lub  zawiesinę  oznacza  niedostateczne  wyczerpanie  tłuszczu.  Przesuwając  ręką
po  powierzchni  lica  lub  mizdry  skór,  nie  powinno  się  wyczuwać  tłustego  chwytu  skóry.
Tłusty  dotyk  świadczy  o  osadzeniu  się  tłuszczu  na  zewnątrz,  a  nie  wniknięciu  do  środka
skóry.  Skóra  po  wyprawieniu,  zawierająca  zbyt  małe  ilości  tłuszczu  związanego  we
wnętrzu, jest sztywna, płaska i mało ciągliwa. Wykazuje ponadto niedostateczną odporność
na działanie wody. Osadzenie się tłuszczu na zewnątrz lica i mizdry powoduje tworzenie się
plam tłuszczowych, trudności albo niemożliwość nakładania apretur i farb kryjących na lico
skór.

Podobnie jak przy barwieniu, utrwalanie tłuszczu odbywa się przy pomocy kwasów,

które wpływają na zmianę pH skóry. Obniżając pH, powodujemy wytrącanie się tłuszczów
w skórze.

Impregnacja skór

Przez impregnacje rozumie się traktowanie skóry odpowiednimi środkami, w celu

zmniejszenia jej nasiąkliwości i przepuszczalności dla wody lub polepszenia właściwości
takich jak: obniżenie ścieralności, zwiększenie odporności termicznej i elastyczności (np.
dla skór spodowych). Impregnacja skór miękkich ma na celu przede wszystkim zwiększenie
ich odporności na wodę lub zabezpieczenie przed łatwym brudzeniem się.

Metody i zasady impregnacji

Metody impregnacji skór możemy podzielić w zależności od sposobu stosowania

użytych środków impregnujących.

–

Impregnacja środkami naturalnymi, przez nacieranie lub zanurzanie w schnących
olejach lub stopionych substancjach stałych, jak tłuszcze stałe, parafina, naturalne woski
i żywice. Ten typ impregnacji może być stosowany do skór technicznych i chromowych
skór podeszwowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

Impregnacja z roztworów substancji impregnujących:

–

z roztworów wodnych, jak impregnacja skór roślinno-syntanowych kationowymi
produktami kondensacyjnymi lub impregnacja skór chromowych, szczególnie
welurowych roztworami kompleksów stearyniano-chromowych,

–

z roztworów rozpuszczalnikowych syntetycznych i naturalnych wosków i żywic
polimeryzacyjnych i polikondensacyjnych.

–

Impregnacja z wodnych emulsji, jak kauczuki naturalne lub syntetyczne, emulsje żywic
polimeryzacyjnych, dyspersje mydeł parafinowych.

–

Impregnacja związkami wytworzonymi w skórze, jak np. produktami polikondensacji,
poliaddycji (poliuretany) lub polimeryzacji związków akrylowych, styrenowych.

Można przyjąć również inny podział metod impregnacji skór a mianowicie:

–

hydrofobizacja powierzchni włókien lub powierzchni skóry (impregnacja nietrwała,
przemijająca), np. impregnacja silikonami,

–

impregnacja  polegająca  na  osadzeniu  na  włóknach  skóry  substancji  impregnujących
hydrofilowych,  które  pod  działaniem  wody  pęcznieją  i  zapełniają  przestrzenie  między
włókniste  (impregnacja  hydrofilowa).  Impregnacja  kwasami  alkilobursztynowymi,
które  w  skórze  chromowej  tworzą  kompleksy  z  chromem  lub  emulgatorami  i  które
tworzą łatwo emulsje typu woda w oleju,

–

wprowadzenie w pory w skórze hydrofobowych substancji impregnujących
(impregnacja hydrofobowa), jak np. kompleksy kwasów tłuszczowych, z reguły kwasu
stearynowego z chromem lub glinem.

Obecnie środki impregnujące do obniżenia hydrofilności skóry w sposób trwały,

podzielono  na  2  grupy:  hydrofilowe,  należące  do  emulgatorów  typu  woda  w  oleju
i hydrofobowe na  bazie  związków  fluorowych i kompleksów chromowych. Hydrofobizację
powierzchniową  przeprowadzić  można  przez  pokrycie  cienką  warstewką,  nie  tworzącą
filmu,  środka  impregnującego  powierzchni  skóry,  przez  co  uzyskuje  ona  właściwości
hydrofobowe,  tzn.  nie  ulega  zwilżaniu  wodą.  Jest  to  zwykle  hydrofobizacja  nietrwała,
przemijająca.  Przez  tarcie,  zadrapanie  powierzchni,  wielokrotne  zginanie  skóra  traci
odporność na działanie wody.

Do impregnacji powierzchniowej stosuje się najczęściej silikony. Są to polimery

liniowe zbudowane z łańcuchów zawierających krzem i tlen z tym, że atomy krzemu
podstawione są resztami organicznymi, najczęściej metylowymi. Hydrofobizację silikonami
można przeprowadzić przez zanurzenie w roztworze silikonów w rozpuszczalnikach,
naniesienie szczotką lub przez natrysk.

Stosowanie silikonów w rozpuszczalnikach organicznych jest zasadniczą ich wadą.

Ostatnio  stosuje  się  impregnację  emulsjami  preparatów  silikonowych.  Dla  uzyskania
dobrych  efektów  hydrofobizacyjnych  należy  w  wyprawie  unikać  stosowania  środków
powierzchniowoczynnych  i  tłuszczów  sulfonowanych,  ponieważ  powodują  one  wzrost
nasiąkliwości skóry.

Do impregnacji skór odzieżowych i welurowych można stosować estry, jak tytanian

butylowy w roztworze alkoholu butylowego, powoduje on pewne usztywnienie skór,
najprawdopodobniej na skutek hydrolizy estru tytanowego. Impregnację przeprowadza się
przez natrysk.

Impregnacja hydrofilowa polega na zastosowaniu emulgatorów anionowych, które

łatwo tworzą emulsje typu woda w oleju. Do impregnatów hydrofilowych  można zaliczyć
niektóre  emulgatory  niejonowe,  np.  etokoksylowany  alkohol  olejowy  lub  kwas  olejowy.
Produkty  te  mają  zdolność  wiązania  dużej  ilości  wody,  zwiększają  swoją  objętość
i wypełniają  pory  skóry,  tworząc  gęstą  emulsję  typu  woda  w  oleju.  Impregnacja  środkami
hydrofobowymi,

polegająca

napełnianiu

porów

skóry,

wywołuje

zjawisko

wodoodporności, ale towarzyszy temu na ogół znaczne pogorszenie innych właściwości
skóry, jak obniżenie przepuszczalności pary wodnej i powietrza, zwiększenie ciężaru skóry
i zwiększenie współczynnika przewodnictwa cieplnego. Do impregnatów hydrofobowych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

zalicza się kompleksowe związki chromu (III) i glinu z kwasami tłuszczowymi oraz tłuszcze
(emulgatory) kompleksujące z chromem.

Podobne działanie do hydrofobowych kompleksów chromu i glinu wykazują kompleksy

chromowe z fluorowanymi kwasami tłuszczowymi, które oprócz impregnacji wodoodpornej
dają impregnację olejoodporną.

Impregnację

można

przeprowadzić

bębnie

przy

użyciu

kompleksów

fluoroalkilochromowych  lub  przez  natrysk  roztworem  rozpuszczalnikowym  fluorowych
polimerów  w  formie  gotowej  do  użycia.  Przez  natrysk,  w  przeciwieństwie  do  impregnacji
w bębnie,  uzyskuje  się  tylko  impregnację  jednostronną.  Impregnacja  skóry  związkami
fluorowymi  nie  zmienia  charakteru  skóry  a  oprócz  wodo-  i  olejoodporności  uzyskuje  się
odporność na plamienie i działanie niektórych rozpuszczalników. Impregnację przez natrysk
stosuje się głównie do skór welurowych, nubukowych, do skór meblowych i odzieżowych.

Do związków hydrofobowych można zaliczyć emulgatory kompleksotwórcze

zawierające  jedną  lub  więcej  grup  karboksylowych.  Stosowane  do  natłuszczania  skór
wytwarzają  z chromem  zawartym  w  skórze  związki  kompleksowe  w  wyniku  wbudowania
się  grup  karboksylowych  do  kompleksu  chromowego,  podwyższając  odporność  skór  na
działanie wody.

Do impregnacji skór podeszwowych, celem zwiększenia ich odporności na ścieranie,

wytwarza się w skórze środki impregnujące przez traktowanie skóry związkami reagującymi
z  białkiem.  Skóry  podeszwowe  można  impregnować  również  emulsjami  polimerów:
polistyrenu,  poliakrylanów,  plastyfikowanym  PCW  oraz  kopolimerami  polistyreno-
butadienowymi  oraz  roztworami  wodno-alkoholowymi  nylonu  przy  użyciu  etanolu
i alkoholu  benzylowego.  Do  impregnacji  w  rozpuszczalnikach  organicznych  można  użyć
żywic  epoksydowych  i  poliamidowych.  Najczęściej  do  impregnacji  skór  podeszwowych
roślinnych  oraz  chromowych,  oprócz  mydeł  glinowych  kwasów  tłuszczowych,  stosuje  się
preparaty emulgujące się w wodzie lub rozpuszczalne w rozpuszczalnikach organicznych.

Obecnie od skór na cholewki do obuwia wymaga się podwyższonej odporności na

działanie  wody,  ze  względu  na  stosowanie  do  wykończania  skór  z  licem  bardzo  cienkiej
powłoki  wykończalniczej,  lub  w  ogóle  nie  nanosi  się  ochronnej  warstwy  ze  środków
wykończalniczych.  Osobnym  zagadnieniem  staje  się  konieczność  zwiększenia  odporności
na  wodę  chromowych  skór  welurowych  produkowanych  na  obuwie  i  odzież.  Stosuje  się
różnorodne środki impregnujące i różnorakie metody.

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jaki jest cel natłuszczania skór?
2.  Czym charakteryzują się środki do natłuszczania skór?
3.  Jak możemy podzielić tłuszcze do natłuszczania skór?
4.  Co to są związki hydrofobowe i hydrofilowe?
5.  Co to jest emulsja tłuszczowa?
6.  Jakie właściwości emulsji mają wpływ ma przebieg procesu natłuszczania?
7.  W jakiej temperaturze najlepiej prowadzić natłuszczanie?
8.  Jakie techniki są stosowane do natłuszczania skór?
9.  Jakie wady mogą wystąpić przy niewłaściwie prowadzonym procesie natłuszczania skór?
10.  Czy wady procesu natłuszczania mają wpływ na skóry w towarze gotowym?
11.  Jaki jest cel utrwalania skór?
12.  Jakie środki stosujemy do utrwalania?
13.  Jakie znasz metody impregnacji skór?
14.  Od czego zależy wybór metody impregnacji?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przeprowadź wykończenie kąpielowe skór miękkich na nappę bydlęcą według

metodyki zamieszczonej w materiale nauczania.

Sposób wykonania ćwiczenia:

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeanalizować polecenie zawarte w ćwiczeniu,
2)  zapoznać się z metodyką wykończania skór na nappę,
3)  przygotować stanowisko do wykonania ćwiczenia zgodnie z zasadami ergonomii i bhp,
4)  zważyć skóry otrzymane do wykończania,
5)  przeprowadzić wykończanie,
6)  kontrolować, w trakcie prowadzenia wykończenia, ilość kąpieli, pH, temperaturę,
7)  scharakteryzować skóry po wykończeniu,
8)  przedstawić wykończone skóry na forum grupy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

skóry bydlęce,

–

bęben obrotowy,

–

środki do przeprowadzenia wykończania kąpielowego (wg metodyki),

–

zlewki laboratoryjne,

–

termometr kąpielowy,

–

waga techniczna,

–

papierki wskaźnikowe lub pH –metr,

–

odzież ochronna,

–

rękawice gumowe.

Ćwiczenie 2

Zbadaj wpływ natłuszczania na właściwości mechaniczne skór miękkich różnych

asortymentów.

Sposób wykonania ćwiczenia:

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym natłuszczania skór,
2)  wybrać próbki z różnych asortymentów skór przed i po procesie natłuszczania,
3)  zapoznać się z instrukcjami obsługi urządzeń pomiarowych i metodyką badań,
4)  zorganizować stanowisko pracy,
5)  przeprowadzić  badania  właściwości  fizyko-mechanicznych  skór  przed  i  po

natłuszczaniu,

6) porównać właściwości fizyko-mechaniczne skór: miękkość, ciągliwość i odporność na

wielokrotne zginanie,

7) zapisać spostrzeżenia i wnioski w dzienniczku ćwiczeń.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

pasty kryjące,

–

stół laboratoryjny,

–

próbki skór przed i po natłuszczaniu,

–

wycinak próbek,

–

przyrządy do badań fizyko-mechanicznych: fleksometr, miękkościomierz, zrywarka,

–

odzież ochronna,

–

rękawice gumowe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Przeprowadź impregnację skór miękkich preparatami poliuretanowymi. Impregnację

wykonaj techniką natrysku.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zapoznać się z zasadami impregnacji skór miękkich,
2) zapoznać się z metodyką impregnacji zalecanej przez producenta środków

impregnujących,

3)  przygotować stanowisko do wykonania ćwiczenia,
4)  wybrać preparaty impregnujące,
5)  wybrać  rozpuszczalniki  i  przygotować  roztwory  środków  przeznaczonych  do

impregnacji powierzchni skóry,

6)  nanieść natryskiem przygotowane roztwory na powierzchnię skóry,
7)  scharakteryzować skóry po wykonaniu ćwiczenia,
8)  zapisać spostrzeżenia i wnioski w dzienniczku ćwiczeń.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

skóry do impregnacji,

–

poliuretanowe środki impregnujące,

–

rozpuszczalniki organiczne,

–

pistolet natryskowy,

–

dygestorium,

–

zlewki i naczynia do sporządzenia roztworów,

–

odzież ochronna.

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wyjaśnić wpływ natłuszczania na właściwości skór ?

2) dokonać podziału i scharakteryzować środki stosowane do natłuszczania? ¨

3) scharakteryzować podstawowe techniki natłuszczania skór?

4) scharakteryzować wady skór spowodowane niewłaściwie prowadzonym

Procesem natłuszczania?

5) przeprowadzić proces natłuszczania?

6) kontrolować proces natłuszczania?

7) ocenić wyczerpanie tłuszczu z kąpieli?

8) ocenić organoleptycznie efekt natłuszczenia skór?

9) określić cel utrwalania skór po barwieniu?

10) scharakteryzować środki stosowane do utrwalania?

11) wymienić i scharakteryzować środki stosowane do impregnacji skór?

12) wyjaśnić cel impregnacji skór?

13) scharakteryzować środki stosowane do impregnacji?

14) wymienić metody impregnacji skór?

15) dobrać metodę impregnacji w zależności od asortymentu skór?

16) przeprowadzić impregnację skór?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5. Odwadnianie,

wygładzanie,

suszenie,

nawilżanie

i klimatyzacja skór

4.5.1. Materiał nauczania

Wyżymanie i wygładzanie skór

Są to operacje mechanicznego wyciskania ze skóry nadmiaru wilgoci. Podczas

procesów kąpielowych skóry nabierają w przestrzenie swojej struktury duże ilości wody, do
około  70%.  Jej  obecność  w  skórze  uniemożliwia  lub  zakłóca  przeprowadzanie  kolejnych
operacji  i  procesów  technologicznych.  W  operacjach  mechanicznych,  gdy  tkanka  skór  jest
zbyt  nabrzmiała  i  śliska,  jest  przyczyną  niedokładności  obróbki  lub  uszkodzenia  skór.
W procesach  chemicznych  powoduje  zbytnie  rozcieńczenie  kąpieli  technologicznych
i w efekcie  przedłuża  czas  procesu  lub  wypłukuje  wprowadzone  do  skóry  substancje
chemiczne.  Usunięcie  ze  skóry  nadmiaru  wody  do  zawartości  około  45%  umożliwia
właściwe prowadzenie procesów wyprawy.  Wyżymanie skór przeprowadza się  maszynowo
na wyżymarkach walcowych.
Wyżymarka  do  skór  –  jest  maszyną  do  mechanicznego  odwadniania  skór  po  procesach
kąpielowych.  Zasada  jej  działania  polega  na  wyciskaniu  cieczy  ze  skóry  przesuwanej
pomiędzy  dwoma  dociskającymi  i  obracającymi  się  w  przeciwnych  kierunkach  walcami
roboczymi.  Na  walce  robocze  naciągnięte  są  luźno  filcowe  rękawy  zbierające  wyciskaną
ciecz. Ciecz przesiąka do wnętrza rękawów i wolną przestrzenią odprowadzana jest na boki
na  zewnątrz.  Wyżymarka  dodatkowo  wyposażona  jest  w  walec  ze  spiralnie  osadzonymi
tępymi nożami a także w gumowy wałek podający – dociskowy.

Rys. 4. Schemat działania wyżymarki do skór [6,s.17]: 1 – górny walec roboczy, 2 – dolny walec roboczy,

3, 4 – rękawy filcowe na walcach roboczych, 5 – gumowy wałek dociskowy, 6 – walec nożowy

rozprostowujący skórę.

Wyżymanie skór polega na otwarciu maszyny, czyli rozsunięciu walców roboczych, za

pomocą  pedału  sterowania.  Obrabianą  skórę  pracownik  zarzuca  jedną  połową  na  gumowy
wałek  podający-dociskowy  i  dolny  walec  roboczy.  Uruchomienie  maszyny  pedałem
sterującym  powoduje  dociśnięcie  skóry  wałkiem  gumowym  do  walca  nożowego
i jednocześnie  zamknięcie  walców  roboczych.  Spiralny  nóż  rozprostowuje  fałdy  i  zagięcia
na  skórze,  która  przesuwana  jest  następnie  pomiędzy  walcami  roboczymi.  W  ten  sposób
odwodniona  jest  połowa  obrabianej  skóry.  Pracownik  przekręca  skórę  i  powtarzając
czynności obrabia drugą połowę.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wygładzanie polega na prostowaniu powierzchni lica wilgotnej skóry, aby po

wysuszeniu była jak najbardziej gładka.

Wygładzarka (platerka) jest podobna w budowie i działaniu do wyżymarki. Zasadnicze

części  robocze  stanowią  walec  podający  i  walec  nożowy,  a  wspomagają  walec  dociskowy
i walec  prowadzący,  których  zadaniem  jest  rozprostowanie  powierzchni  i  naprężenie skóry
w  miejscu  obróbki  nożami.  Noże  mają  krawędzie  zaoblone  i  są  rozmieszczone  w  dość
dużych  odstępach.  Ostatnio  coraz  częściej  stosowane  są  platerko-wyżymarki  (rys.  5).

Wygładzanie jest przygotowaniem skór do suszenia.

Rys. 5. Wygładzarko-wyżymarka [prospekt firmowy]

Suszenie skór

Suszenie ma na celu zmniejszenie zawartości wilgoci w skórze z ok. 50–60% do ok.

10–15%,  przez  jej  odparowanie.  Suszenie  przez  odparowanie  wody  odbywa  się
w urządzeniach  zwanych  suszarniami,  w  których  czynnikiem  doprowadzającym  ciepło
i odprowadzającym  wilgoć  jest  strumień  powietrza.  Parametry  procesu  suszenia
kontrolowane  i regulowane w suszarniach to: temperatura, wilgotność względna  i szybkość
przepływu  strumienia  powietrza.  W  większości  przypadków  ten  ostatni  parametr  jest  stały
dla poszczególnych typów suszarń. Podczas suszenia skóry zmniejszają swoją powierzchnię
(kurczą się).  Wielkość tych zmian w znacznej mierze zależy od przyjętej metody suszenia,
w tym stanu skór w czasie  suszenia: Na przykład  jeśli podczas suszenia  skóry znajdują się
w stanie  „swobodnym”  należy  oczekiwać  większych  ubytków  powierzchni,  niż
w przypadku,  gdy  znajdują  się  one  w  stanie  naprężonym.  Wyróżnia  się  tzw.  suszenie  I,
podstawowe,  następujące  po  wykończaniu  kąpielowym,  tj.  po  garbowaniu,  barwieniu
i natłuszczaniu  skór  oraz  suszenie  następujące  po  nim  –  suszenie  II,  pomocnicze,  np.  po
międleniu, apreturowaniu itp. operacjach.

Podczas suszenia I w skórze powstają deformacje pierwotnej struktury włókienkowej

oraz  przebiegają  reakcje  chemiczne  natłuszczania  i  innych  procesów.  Wynikiem  reakcji
chemicznych  jest  ostateczne  ustalenie  się  i  utrwalenie  cech  skóry,  np.  po  ponownym
nawilżeniu  skóry  wyprawionej,  podczas  suszenia  II  obserwuje  się  tylko  nieznaczne
deformacje

Przebieg suszenia

Skóra jest trójwymiarowym materiałem porowatym i odparowanie z niej wody odbywa

się stosunkowo powoli. Wyróżnić można trzy stadia suszenia:
1 – następuje szybkie odparowanie wody z powierzchni skóry,
2 – szybkość odparowania wody maleje, gdyż jest zależna od szybkości dyfuzji wody

z wnętrza skóry na powierzchnię,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3 – ustala się równowaga pomiędzy strumieniem powietrza, a skórą. Zawartość wody

w skórze jest zależna od parametrów powietrza (wilgotności względnej i temperatury)
oraz hydrofilowości („higroskopijności”) skóry.

O czasie trwania całości procesu suszenia decyduje etap II, gdyż dyfuzja wody przebiega
dość wolno.

Deformacja struktury objawia się zmniejszeniem powierzchni i grubości skóry

(kurczenie  się)  oraz  zmniejszeniem  średnicy  i  objętości  porów.  Skóra  staje  się  twarda
i nieciągliwa.  Przyczyną  są  naprężenia  powstałe  wewnątrz  skóry  wywołane  siłami
kapilarnymi,  które  powodują  zbliżanie  się  do siebie  włókienek  skóry  i  przeciwdziałającym
im  siłom  sprężystości  włókienek  struktury  przestrzennej  skóry.  Powstałe  naprężenia
osiągają  bardzo  wysokie  wielkości  do  3,6  kN/cm

. Stopień deformacji wzrasta wraz

z podwyższeniem się temperatury suszenia i obniżeniem względnej wilgotności powietrza
(tj. gdy stosuje się tzw. „ostre warunki suszenia”) i odpowiednio maleje podczas suszenia
w „łagodnych warunkach”.

Deformacje usuwa się przez bardzo powolne nawilżanie (zmniejszanie naprężeń)

a następnie międlenie, które przywracają (częściowo lub całkowicie) pierwotną strukturę
włókienkową i właściwe skórze cechy jak miękkość i ciągliwość.

Migracja obecnych w skórze składników rozpuszczalnych w wodzie zachodzi podczas

dyfundowania  wody  z  wnętrza  skóry  na  powierzchnię.  Gromadzenie  się  ich  w  warstwie
termostatycznej skóry  może być przyczyną powstawania  nalotów i plam (skóry chromowe)
oraz  skłonności  do  pękania  warstwy  licowej  przy  zginaniu  (skóry  roślinne),  gdy
nagromadzone tam niezwiązane garbniki i niegarbniki zbytnio usztywniają tkankę.

Reakcje chemiczne zachodzące podczas suszenia skór np. chromowych polegają na

przemianach  chemicznych:  kompleksów  chromowych  obecnych  w  skórze  (ciąg  dalszy
sieciowania,  przechodzenie  w  postacie  nierozpuszczalne  w  wodzie),  barwników
(wielopunktowe  wiązanie  z  kolagenem  i  związkami  chromu),  środków  natłuszczających
(reakcje  ich  składników  z  grupami  funkcyjnymi  kolagenu  i  kompleksami  chromu).
W konsekwencji  reaktywność  skóry  chromowej  zmniejsza  się  wobec  środków  anionowych
(szczególnie barwników), a jej dodatni ładunek elektryczny ulega osłabieniu.

Technika suszenia skór

Suszenie skór chromowych na wierzchy obuwia najczęściej przeprowadza się w:

Suszarkach

tunelowych,

przeciwprądowych,

których

czynnikiem

suszącym

i doprowadzającym  ciepło  jest  powietrze  (rys.  6).  W  suszarce  skóry  suszy  się  zwykle
w stanie  swobodnym,  zawieszone  na  drążkach  lub  hakach.  W  zależności  od  kryteriów
podziału  wyróżnia  się  wiele  typów  suszarń  np.  komorowe  z pracą  periodyczną,  tunelowe
z pracą  ciągłą:  z  płytami  do  naklejania  skór,  z  płytami  ażurowymi  do  napinania  skór,
drążkowe i próżniowe.

Rys. 6. Suszarnia tunelowa [prospekt firmy Poletto]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Suszenie próżniowe – ważną zaletą jest to, że nie zakłada ono stosowania żadnych klejów.
Jest  to  szczególnie  ważne  w  przypadku  wykończanych skór  licowych  (brak  utrudniających
wykończanie  resztek  kleju  na  licu).  Ponadto  suszarka  próżniowa  może  być  używana
również  w  toku  dalszych  procesów  wykończalniczych,  a  mianowicie  po  zmiękczaniu  oraz
po  uściślaniu  lica  przed  drugim  szlifowaniem.  W  tych  przypadkach  czas  działania  próżni
wynosi,  przy  temperaturze  70–80°C, 30–45 sekund. Wystarcza  to  do osiągnięcia  gładkości
skór,  wskazanej  z  punktu  widzenia  dalszych  operacji  wykończalniczych.  Licowe,  miękkie
skóry  wierzchnie  i  portfelowe  często  podsusza  się  na  próżniówkach  i  dosusza  w  stanie
zawieszenia, przy temperaturze 30–50°C.
Suszenie  próżniowe  łączone  z  suszeniem  w  stanie  zawieszenia  –  metoda  ta  nadaje  się
w szczególności  do  suszenia  wszystkich  typów  skór  na  wierzchy  obuwia  i  galanterię. Daje
ona najlepsze wyniki pod względem chwytu, delikatności lica i gładkości. Na 1mm grubości
skóry  liczy  się  czas  suszenia  1–2  min.  przy  temperaturze  75–80°C.  Bezpośrednio  po  tym
następuje dosuszenie w stanie wiszącym przy 30–50°C.
Suszarki  próżniowe  –  różnią  się  od  innych  typów  urządzeń  suszarniczych  tym,  że
odparowanie wody odbywa się pod zmniejszonym ciśnieniem, a podgrzewanie skór – przez
kontakt  z  metalową  płytą.  Parametrami  zmiennymi  są  temperatura  płyty  (50–100°C)  oraz
czas  suszenia  (2–8  min.),  gdyż  wielkość  podciśnienia  jest  z  zasady  stała.  Podstawową
częścią  suszarki  jest  stół  z  gładką  metalową  płytą  ogrzewaną  przeponowo  parą  wodną  lub
wodą.  Nad  płytą  znajduje  się  ruchomy  okap,  który  po  dociśnięciu  płyty  stołu  tworzy  nad
nim  szczelną  komorę  połączoną  z  instalacją  próżniową.  Skórę  układa  się  na  płycie  stołu,
dokładnie  rozprostowuje  jej  powierzchnię  i  opuszcza  okap,  którego  porowata  przepona
dociska skórę do płyty. Równocześnie z opuszczeniem okapu komora łączy się z instalacją
próżniową.  Odparowanie  wody,  zależnie  od  warunków  i  grubości  skóry,  trwa  2–8  minut.
Suszenie  próżniowe  zalicza  się  do  suszenia  w  stanie  naprężonym.  Suszarki  próżniowe
pracują  w  sposób  okresowy.  Są  zwykle  używane  pomocniczo,  tj.  do  podsuszenia  skór
wilgotnych lub do suszenia skór po międleniu.

Rys. 7. Suszarnia próżniowa [prospekt firmowy]

Suszenie wywiera ogromny wpływ na charakter skór gotowych, a mianowicie im

intensywniejsze jest suszenie (stosowanie wysokiej temperatury, czy próżni), tym ściślejsze
są skóry. Równie ważny dla producenta skór jest osiągany uzysk powierzchni, na który ma
wpływ technika suszarnicza. Podczas gdy dawniej jedyną metodą było suszenie w stanie
zawieszenia, przy różnych temperaturach, na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci do
wytwórstwa skóry znalazły zastosowanie i zyskały na znaczeniu inne, wymienione poniżej,
procesy suszarnictwa.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Suszenie  na  płytach  szklanych  (pasting)  –  skóry  naklejane  są  przy  pomocy  specjalnego
kleju  na płyty szklane  lub emaliowe (rys. 8). Czas suszenia 5–8 godzin, wzrost wydajności
powierzchniowej,  w  porównaniu  do  suszenia  w  stanie  wiszącym  –  5–10%.  Znajduje
zastosowanie  przy  wszelkiego  typu  skórach  sprzedawanych  według  miary  powierzchni
(wierzchnich,  podszewkowych,  portfelowych,  dwoinkach),  z  wyłączeniem  asortymentów
odznaczających  się  szczególną  miękkością,  jak  skóry  rękawiczkowe,  odzieżowe,  meblowe
oraz obuwiowe skóry nappa.

Rys. 8. Suszarnia komorowa [prospekt firmowy]

Suszenie  w  stanie  napięcia  na  morko  –  największą  zaletą  tego  typu  suszenia  jest
zwiększenie  powierzchni  skór.  Metoda  ta  nadaje  się  w  szczególności  do  meblowych  skór
nappa.  Przy  produkcji  skór  wierzchnich  i  galanteryjnych  ciekawe,  modne  efekty  uzyskać
można  przez  międlenie  wysuszonych  skór  w  bębnach.  Dochodzi  przy  tym  do  stosunkowo
równego  rozluźnienia  skór,  które  podczas  międlenia  prowadzi  do  rysunku  lica
przypominającego efekt marszczenia. Temperatura suszenia w stanie napięcia na mokro leży
w granicach 40–60°C. Czas suszenia wynosi w zależności od grubości skór 2–4 godzin.
Suszenie  w  stanie  zawieszenia  –  nadaje  się  ono  szczególnie  do  wszelkich  rodzajów
cienkich  skór  nappa  oraz  dla  bardzo  cienkich  skór typów  softy.  Tym  sposobem  osiąga  się
najlepsze  wyniki  jeśli  chodzi  o  miękkość  i  wypełnienie.  Jednak  wydajność  powierzchni,
w szczególności  przy  skórach  grubszych,  jest  niedostateczna  w  porównaniu  do  innych
metod suszenia.

Coraz większą popularność zyskują suszarnie podwieszane wzdłuż sufitów hal

produkcyjnych (rys. 9). Jest to znakomite wykorzystanie wyższej temperatury w górze hali
i zaoszczędzenie powierzchni, co jest bardzo ekonomiczne.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 9. Suszarnia drążkowa podwieszana [prospekt firmowy].

Nawilżanie i klimatyzacja skór

Wykończaniu właściwemu poddaje się skóry po procesie suszenia. Skóry opuszczające

suszarnie  zawierają  niewielką  ilość  wilgoci  w  granicach  8–15%.  Skóry  po  suszeniu  są
twarde,  sztywne  i  płaskie,  o  ostrych  kantach  obrzeży,  a  próby  zginania  powodują  pękanie
lica  lub  nawet  głębszych  warstw  skór.  W  takim  stanie  wrażliwość  ich  na  obróbkę
mechaniczną  uniemożliwia  przeprowadzanie  operacji  wykończalniczych,  dlatego  poddaje
się ich nawilżaniu i klimatyzacji.

Skóra jest materiałem higroskopijnym posiadającym naturalną zdolność przyjmowania

i przekazywania  wilgoci  z  otoczeniem.  Ta  szczególna  właściwość  skóry  jest
wykorzystywana  w  czasie  całego  procesu  produkcyjnego  wyprawy.  Odnosi  się  to  zarówno
do  procesów  kąpielowych  chemicznych,  kiedy  wraz  z  wodą  przyjmuje  i  wchłania  do
przestrzeni  między  włóknami  różne  związki  chemiczne  stosowane  w  wyprawie,  jak
i w procesach  mechanicznych,  kiedy  celowo  zostaje  zmuszona  do  oddania  nadmiaru
wilgoci,  gdyż  zbyt  nawodniona  tkanka  nie  mogłaby  być  poddana  mechanicznej  obróbce.
Nadmierne  jednak  odwodnienie  skór  jest  niepożądane  i  może  uniemożliwić  wykonanie
czynności  i operacji  mechanicznych.  Zbytnio  odwodnione  skóry  stają  się  sztywne,
a pomiędzy  włóknami  białek  występują  naprężenia,  przy  których  oddziaływanie
zewnętrznych  sił,  wywołane  przez  robocze  części  maszyn  i  urządzeń  może  powodować
uszkodzenia, a nawet zniszczenia  skór. Tak niebezpiecznie niska zawartość wody w skórze
występuje po procesie suszenia. Dopiero po równomiernym  nawilżeniu skór, do zawartości
około  25%  wody  można  je  poddawać  czynnościom  i operacjom  przygotowania  do
wykończenia.  W  praktyce  produkcyjnej  nawilżanie  skór  zachodzi  podczas  procesu  tak
zwanego klimatyzowania skór.

Wspomniana już właściwość do przyjmowania wilgoci z otoczenia, czyli tak zwana

higroskopijność

skór,

spowoduje

nasiąknięcie

wodą,

czyli

nawodnienie

skór

pozostawionych w atmosferze wilgotnego powietrza. Następuje proces odwrotny do procesu
suszenia.  Posklejane  włókienka  powoli  pęcznieją,  pochłaniana  woda  stopniowo  przywraca
własności  smarne  tłuszczom  wprowadzonym  do  skóry  w  procesach  wykończania
kąpielowego, a skóry powoli odzyskują tak zwany pełny chwyt. W gwarze garbarskiej mówi
się o dojrzewaniu skór. Gdy zawartość wilgoci wyniesie 25–30%, skóra odzyskuje zdolność
poddawania  się  oddziaływaniu  mechanicznych  czynników.  Bardzo  ważne  jest  aby  rozkład
wilgoci  był  równomierny  w  całej  objętości  skóry.  Nierównomierne  nawilżenie  jest
przyczyną  uszkodzeń  skór  w  czasie  obróbek  mechanicznych  wynikających  z  różnych
właściwości tkanki bardziej lub mniej nawodnionej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Nawilżanie skór przez składowanie w pomieszczeniach o dużej wilgotności względnej

powietrza ,wynoszącej około 80%  i niskiej temperaturze w granicach 15–20°C, nazywa się
klimatyzowaniem  skór.  Czas  takiego  sposobu  nawilżania  jest  długi  i  trudny  do  określenia.
Zależy od wielu czynników, z których najważniejsze to rodzaj skór, sposób dotychczasowej
wyprawy, rodzaj  używanych  chemikaliów, zastosowana  metoda suszenia.  Oczywiście  przy
podstawowym  założeniu  utrzymania  stałych  parametrów  wilgotności  względnej  powietrza
i temperatury  w  pomieszczeniu  klimatyzacyjnym.  Czas,  w  jakim  skóry  osiągną  żądaną
wilgotność i równomierne jej rozłożenie w całej strukturze, wynosi około 7 dni.

Techniki klimatyzowania i nawilżania skór

W praktyce produkcyjnej stosowane są różne techniki nawilżania skór, które mają na

celu głównie przyspieszenie i możliwie dokładne określenie czasu procesu.

Odmianą klimatyzowania jest nawilżanie skór wilgotnymi trocinami zawierającymi

35–40%  wody.  Używane  trociny  nie  mogą  być  zbyt  grube,  nie  mogą  posiadać  ostrych
brzegów  i  muszą  pochodzić  z  drzew  ubogich  w  substancje  żywiczne.  Grube,  ostre  trociny
uszkadzają  lico  skór  lub  odgniatają  się  na  jego  powierzchni,  obniżając  jakość  gotowego
wyrobu.  Substancje  żywiczne,  przy  zagrzaniu  się  skór  w  czasie  odleżenia,  mogą
rozpuszczać  się  i  przechodzić  do  skór  powodując  sklejanie  się  włókienek  i  usztywniając
miejscowo  tkankę.  Praktyczne  nawilżenie polega  na przesypywaniu  skór  od  strony  mizdry
wilgotnymi  trocinami  i  składaniu  w  niewysokie  stosy,  układając  lico  jednej  skóry  do  lica
następnej. Jest to tak zwane składanie skór przez licowanie. Zawartość wody w trocinach nie
może  przekraczać  40%  gdyż  powodowałoby  to  nierównomierne  nawilżenie  skór.
Wilgotność  trocin  badamy  organoleptycznie  przez  ściśnięcie  niewielkiej  ilości  trocin
w dłoni.  Z  trocin  nie  może  wyciekać  woda,  a  po  otwarciu  dłoni  trociny  nie  rozsypują  się.
Równomierne  nawilżenie  skór  trocinami  uzyskuje  się  po  około  12  do  24  godzinach.  Ten
sposób nawilżania skór stosowany jest w małych zakładach garbarskich.

Podobnym sposobem jest nawilżanie skór przez zanurzenie na krótko lub zraszanie

ciepłą  wodą,  a  następnie  odleżenie  ułożonych  licem  do  lica  skór  w  stosach  okrytych
wilgotną  tkaniną.  Należy  uważać  by  zbyt  długo  nie  przetrzymywać  skór  w  zanurzeniu.
Luźniejsze  strukturalnie  części  topograficzne skór bardziej  chłoną wodę i  nawilżenie  może
być nierównomierne. Podobnie przy zbyt obfitym zraszaniu.

Niektóre zakłady stosują nawilżanie skór łącznie z czynnikiem mechanicznego

zmiękczania.  Sposób  ten  polega  na  obracaniu  wysuszonych  skór  w  specjalnym,
przeznaczonym  do  tego  celu,  bębnie  garbarskim  (regulacja  wilgotności  i  temperatury)
z gorącą wodą lub parą wodną dodawaną w takiej ilości, aby skóry po zakończeniu operacji
wykazywały  wilgotność  około  25%.  Metodę  tą  stosuje  się  do  skór  miękkich,  na  przykład
rękawiczkowych  lub  odzieżowych.  Trzeba  jednak  zwracać  uwagę, aby  skóry  nie  były  zbyt
przesuszone przed włożeniem do bębna. Odmianą jest nawilżanie w bębnie obrotowym przy
użyciu  wilgotnych  trocin,  ale  sposób  stosowany  do  skór  podrzędnych  rodzajów,  przy
których nie ma znaczenia wygląd lica.

Szybkimi metodami nawilżania skór są metody nawilżania maszynowego. Najprostszą

maszyną jest nawilżarka szczotkowa. Nawilżanie polega na naprowadzaniu na skórę wilgoci
za pomocą wirujących szczotek zwilżanych wodą przez natrysk. Skóra przesuwana jest
przenośnikiem taśmowym pod obracającymi się mokrymi szczotkami. Zwilżona skóra musi
odleżeć kilka godzin w celu wyrównania wilgoci w całej objętości.

Najnowocześniejszą metodą jest nawilżanie termo-dyfuzyjne skór na nawilżarkach

przelotowych.  Zasadą  pracy  maszyny  jest  szybkie  podgrzanie  skóry,  przesuwającej  się  za
pomocą  przenośników  taśmowych  po  walcach  nagrzanych  do  temperatury  około  120°C,
a następnie  zanurzanej  w  wodzie  o  dużo  niższej  temperaturze.  W  czasie  przejścia  skóry

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

przez wodę, następuje dyfuzja wody do skóry w ilości niezbędnej do jej równomiernego
zwilżenia.

Tradycyjne metody nawilżania stosuje się przy skórach spodowych i technicznych

garbowania  roślinnego.  W  tym  wypadku  nawilżanie  odbywa  się  przez  ręczne  nacieranie
powierzchni  lica  skór  lub  przez  natryskiwanie  pistoletem  na  przenośniku  drążkowym.
Nawilżenie  ma  jednocześnie  na  celu  zmiękczenie  i  natłuszczenie  suchego  i  z  natury
kruchego,  łamliwego  lica  wypełnionego  dużymi  cząsteczkami  garbnika  roślinnego
i syntanowego.

Dlatego

środkiem nawilżającym jest wodna emulsja środków

natłuszczających.

4.5.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jaki jest cel wyżymania skór?
2.  Czym charakteryzują się skóry zaraz po procesie suszenia?
3.  Jakie znasz rodzaje suszarni do skór?
4.  Jakie parametry mają znaczenie dla suszenia skór?
5.  Jakie znasz sposoby suszenia skór?
6.  Co to są właściwości higroskopijne skór?
7.  W jakim celu prowadzi się nawilżanie skór?
8.  Jakie znaczenie ma równomierne nawilżenie skór w całej objętości?
9.  Co to jest klimatyzowanie skór?
10.  Jakie znasz sposoby nawilżania skór?
11.  Co to jest nawilżanie termo-dyfuzyjne?
12.  Jaki jest cel nawilżania skór spodowych garbowania roślinnego?

4.5.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przeprowadź wyżymanie i wygładzanie skór. Skorzystaj z wyżymarki i wygładzarki

oraz wygładzarko-wyżymarki. Porównaj obie metody.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  Zapoznać się z odpowiednim fragmentem materiału nauczania,
2)  zapoznać się z instrukcją obsługi maszyn,
3)  zastosować się do poleceń nauczyciela, przestrzegać przepisów bezpiecznej pracy,
4)  zaobserwować, jak te operacje przeprowadza instruktor,
5)  wykonać samodzielnie operacje wyżymania i wygładzania,
6)  scharakteryzować skóry po przeprowadzonych operacjach,
7)  zapisać spostrzeżenia w dzienniczku ćwiczeń.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

wyżymarka,

–

wygładzarka,

–

wyżymarko-wygładzarka,

–

instrukcje obsługi ww. maszyn,

–

skóry po procesach kąpielowych,

–

odzież ochronna.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Na podstawie oględzin przedstawionych Ci próbek skór i półfabrykatów skórzanych,

określ i scharakteryzuj etap procesu wykończenia skór.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zastosować się do poleceń nauczyciela, przestrzegać przepisów bezpiecznej pracy,
2)  dokładnie obejrzeć przedstawione Ci do rozpoznania próbki skór,
3)  w dzienniczku ćwiczeń zapisać:

−

etap produkcji z jakiego pochodzą kolejne próbki,

−

wymienić i krótko scharakteryzować operacje i czynności technologiczne

rozpoznanego etapu wyprawy,

4) zaprezentować swoje spostrzeżenia i umotywować wybraną opcję rozwiązania.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

ponumerowane próbki skór z różnych etapów wykończania,

–

dzienniczek praktyk,

–

przybory do pisania,

–

odzież ochronna.

Ćwiczenie 3

Porównaj i scharakteryzuj skóry przed procesem suszenia, a następnie po ich

wysuszeniu w warunkach produkcyjnych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zapoznać się z materiałem nauczania tej jednostki modułowej,
2) zbadać organoleptycznie skóry przed procesem suszenia określając:

−

wygląd skór,

−

odczucie na dotyk,

−

zachowanie się skóry podczas zginania,

−

spostrzeżenia i uwagi wpisać do dzienniczka,

3) wziąć udział w pracach związanych z procesem suszenia skór,
4) zbadać organoleptycznie skóry wysuszone określając:

−

wygląd skór,

−

odczucie na dotyk,

−

zachowanie się skóry podczas zginania,

−

spostrzeżenia i uwagi wpisać do dzienniczka,

5) zapisane wyniki badań w dzienniczku zestawić w tabelce, co ułatwi Ci porównanie

wyników i wyciągnięcie wniosków końcowych,

6) przedstawić swoje spostrzeżenia i wnioski w dyskusji.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

skóry w półfabrykacie po wyżymaniu i wygładzaniu maszynowym,

–

produkcyjne urządzenie suszarnicze do skór,

–

dzienniczek praktyk,

–

przybory do pisania,

–

odzież ochronna.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 4

Wykonaj planszę obrazującą schemat procesów przygotowania skór miękkich do

wykończania właściwego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zapoznać się z materiałem nauczania tej jednostki modułowej oraz instrukcją

technologiczną wyprawy skór,

2) przygotować arkusz kartonu formatu A-3,
3) rozplanować, zgodnie ze wskazówkami nauczyciela, sposób rozrysowania schematu

blokowego procesów technologicznych,

4) przy pomocy przyrządów kreślarskich i mazaków wykonać schemat blokowy procesów.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

arkusz papieru lub kartonu A3,

–

przybory do kreślenia,

–

instrukcja technologiczna wyprawy skór.

Ćwiczenie 5

Określ zawartość wilgoci w skórze po procesie suszenia i po operacji nawilżania. Do

badania użyj wilgotnościomierza.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zapoznać się z normami pobierania próbek ze skór do badań laboratoryjnych

w oznaczeniach właściwości fizycznych skór i półfabrykatów skórzanych,

2)  zapoznać się z instrukcją obsługi wilgotnościomierza,
3)  pobrać próbki z trzech różnych skór z danej partii produkcyjnej po procesie suszenia,
4)  oznaczyć skóry numerami próbek,
5)  wykonać  badanie  i  oznaczyć  wilgotność  skór  zgodnie  z  instrukcją  i  instrukcjami

nauczyciela, wyniki zapisać w dzienniczku,

6) pobrać próbki z tych samych skór po procesie nawilżania postępując jak poprzednio

i korzystając z oznaczeń numerów próbek,

7) wykonać oznaczenie wilgotności po procesie nawilżenia skór, postępując podobnie jak

przy oznaczeniu wilgotności skór po suszeniu,

8) na podstawie otrzymanych wyników badań i wniosków z poprzedniego ćwiczenia,

omów cel i zadania operacji nawilżania skór.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

normy przedmiotowe i czynnościowe wykonywania badań fizycznych skór,

−

skóry po procesie suszenia,

−

skóry po operacji nawilżania,

−

suszarka laboratoryjna,

−

ostry nóż do wycinania próbek,

−

wilgotnościomierz,

−

dzienniczek praktyki,

−

odzież ochronna.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) przeprowadzić wyżymanie skór?

2) scharakteryzować skóry po procesie suszenia?

3) dobrać urządzenia suszarnicze do rodzaju skóry?

4) określić parametry suszenia?

5) określić czy skóry są dostatecznie wysuszone?

6) wyjaśnić co to jest higroskopijność skór?

7) wyjaśnić cel nawilżania skór?

8) scharakteryzować środki i podstawowe techniki nawilżania skór?

9) nazwać i scharakteryzować urządzenia stosowane do nawilżania skór?

10) wyjaśnić znaczenie wykonywania operacji wygładzania skór po

procesach kąpielowego wykończania?

11) wskazać i scharakteryzować wady i uszkodzenia skór w postaci fałd,

załamań, zagnieceń i jarzm?

12) określić sposób przygotowania skór do operacji wygładzania?

13) wskazać i wyjaśnić działanie maszyn do operacji wygładzania skór?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6. Przygotowanie

powierzchni

skór

wykończania

właściwego

4.6.1. Materiał nauczania

Procesy końcowego, właściwego wykończania wymagają aby powierzchnia użytkowa

skór była o możliwie wyrównanej strukturze i odpowiednio przygotowana pod względem
fizycznym. Polega to na:

−

zmiękczaniu tkanki skórnej,

−

wyrównaniu obrzeży skór,

−

wygładzeniu i wyrównaniu powierzchni skór,

−

przygotowaniu  powierzchni  użytkowej,  aby  miała  zdolność  mocnego  wiązania
nakładanych  na  skórę  apretur  i  powłok  wykończalniczych,  bez  zatracenia
charakterystycznych  właściwości  mechaniczno-fizycznych  dla  skór,  z  uwzględnieniem
właściwości produkowanego asortymentu.
Zmiękczanie  tkanki  skór  przeprowadza  się  na  specjalnych  urządzeniach  lub

maszynach,  w  zależności  od  rodzaju  i wielkości  skór.  Zmiękczanie  powoduje  spulchnienie
tkanki,  podwyższa  miękkość  i ciągliwość,  a  także  ma  wpływ  na  zwiększenie  powierzchni
skór.  Ze  względu  na  technikę  wykonywania  i rodzaj asortymentu,  często  zmiękczanie  skór
nazywane bywa międleniem a także groszkowaniem skór.

Produkcja skór gotowych, to obecnie przetwarzanie surowca skórzanego prawie

w dziewięćdziesięciu  procentach  na  skóry  tak  zwane  miękkie.  Do  najczęściej
produkowanych  asortymentów  skór  miękkich  można  zaliczyć:  różne  rodzaje  skór  na
cholewki do obuwia, skóry odzieżowe, skóry galanteryjne lekkie, skóry rękawiczkowe, oraz
skóry  tapicerskie  meblowe.  Skóry  te,  oprócz  cech  charakterystycznych  dla  danego
asortymentu,  wynikających  z  różnego  ich  zastosowania  w  wyrobach  skórzanych,  posiadają
cechę wspólną: są miękkie i pulchne, a także bardziej lub mniej ciągliwe.

Operacja mechanicznego zmiękczania tkanki skórnej pozwala na uzyskanie takich skór.

Oprócz  podwyższenia  miękkości,  operacja  zmiękczania  modyfikuje  właściwości  fizyko-
mechaniczne  skóry,  zwiększa  jej  powierzchnię  i  podatność  na  rozciąganie.  Właściwość  ta
jest  istotna  dla  użytkownika  skóry  w  wyrobie  gotowym,  na  przykład  w  obuwiu  podczas
zginania  przyszwy  cholewki,  a  jeszcze  bardziej  w  odzieży  skórzanej  czy  rękawiczkach.
Zmiękczanie  wpływa  także  na  procesy  wykończania  właściwego  skór,  powoduje  bowiem
rozluźnianie struktury powierzchni lica tak zwane „otwarcie lica”. Ułatwia to przyjmowanie
apretur wykończalniczych, lepsze ich zakotwiczanie i trwalsze wiązanie ze skórą.

Mechanizm zmiękczania tkanki skórnej polega na wielokrotnym zginaniu, ściskaniu

i rozciąganiu skóry w różnych kierunkach. W praktyce może to polegać na:

–

wielokrotnym zginaniu i rozprostowywaniu skóry,

–

rozciąganiu skóry poprzez przeciąganie jej na ostrzu tępego noża,

–

zagięcie skóry o kąt 180° i przesuwanie tego zagięcia wzdłuż całej powierzchni lica lub
mizdry – metoda w technologii garbarskiej znana jako groszkowanie skór,

–

obracanie skór bez kąpieli w bębnie garbarskim, tak zwane międlenie skór.
W praktyce produkcyjnej sposoby te zostały wykorzystane i zastosowane w maszynach

i urządzeniach do międlenia skór.

Najprostszym urządzeniem do zmiękczania skór jest tak zwany międlak. Obróbka skór

polega na ręcznym rozciąganiu i międleniu tkanki skórnej. Wykorzystywana do obróbki
szlachetnych skór, przy których istnieje obawa uszkodzenia przy zmiękczaniu
maszynowym.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W małych zakładach garbarskich do zmiękczania skór stosowane są zmiękczarki

bębnowe.  Zasada  pracy  polega  na  ręcznym  dociskaniu  skóry  do  krótkich,  tępych,
o zaokrąglonych brzegach, noży umieszczonych na obwodzie bębna o dużej średnicy. Noże
na bębnie osadzone są skośnie na przemian raz w lewo, raz w prawo. Bęben ułożyskowany
jest na wale i posiada możliwość zmiany prędkości obrotów. Zwiększa to lub zmniejsza siłę
rozciągania  skór  dociskanych  ręcznie  do  noży.  Praca  na  tej  maszynie  jest  bardzo
niebezpieczna,  mimo  stosowania  osłon  zabezpieczających  i  grubych,  skórzanych  rękawic.
Odmianą zmiękczarek bębnowych są rozbijaczki odgórne stosowane do skór futerkowych.

Do niedawna najpopularniejszą maszyną do zmiękczania skór była zmiękczarka

szczękowa ramienna. Zasada pracy polega na przeciąganiu po skórze zaokrąglonych
krawędzi wąskich, stalowych noży stanowiących brzegi szczęki mechanizmu roboczego.

Najnowszym typem maszyn zmiękczających skóry są wibracyjne zmiękczarki

przelotowe  (rys.  10).  Obrabiana  skóra  przesuwa  się  wraz  z  elastycznymi  taśmami
transportera  i poddawana  jest  wielokrotnie  i  na  całej  powierzchni  oddziaływaniu
ugniatającemu  i rozprostowującemu  metalowych  kołków.  Kołki  umieszczone  są  na
segmentach  płyt  dolnych  i  górnych  mechanizmów  roboczych  maszyny.  Górne  płyty  są
nieruchome, a dolne poruszane mechanizmem mimośrodowym pionowo w górę i w dół, co
powoduje  ugniatanie  skóry  kołkowymi  bolcami.  Ustawienie  płyt  jest  tak  dopasowane,  aby
kołki  wchodziły  między  siebie.  Głębokość  zachodzenia  kołków  jest  regulowana
w zależności  od  żądanej  intensywności  zmiękczania  skór.  Oddziaływanie  kołków  na  skórę
odbywa  się  poprzez  elastyczne  taśmy  przenośnika,  co  zabezpiecza  je  przed uszkodzeniami
lica,  pofałdowaniami  i zagięciami.  Elastyczne  taśmy  przenośnikowe  zapewniają  równe
rozłożenie i podawanie skóry pod część roboczą zmiękczarki.

Rys. 10. Schemat działania zmiękczarki wibracyjnej typu „Mollissa” [1, s. 316]

Przy niektórych rodzajach skór na przykład rękawiczkowych, odzieżowych lub

welurowych wymagane  jest  bardzo  intensywne i  równomierne spulchnianie tkanki skórnej.
W  tym  wypadku  najlepszą  metodą  jest  międlenie  skór  przez  obracanie  w  bębnach
garbarskich bez kąpieli. Aby zwiększyć efekt międlenia stosuje się duży wsad skór do bębna
lub razem  ze skórami wrzuca  się gumowe kule. Podczas  międlenia skór w bębnie uzyskuje
się  także  podkreślenie  naturalnego  uziarnienia  lica.  Obecnie  metoda  ta  stosowana  jest
również  dla  skór  delikatnych  na  cholewki  obuwia,  ale  szczególnie  zalecana  jest  do  skór
odzieżowych w końcowej fazie wykończania skór.

Poprawienie wyglądu faktury lica można osiągnąć podczas zmiękczania skór na

maszynie  zwanej  groszkownicą.  Groszkowanie  stosowane  jest  do  skór  już  pokrytych
powłoką  wykończeniową,  w  celu  wytworzenia  na  jej  powierzchni  charakterystycznych
załamań tak zwanego groszku. Podczas groszkowania skóra układana jest na stole roboczym
i wraz z nim podsuwana pod zespół roboczych walców lub płyt. Obroty walców lub przesuw
płyt  po  skórze,  powoduje  podwinięcie  skóry  pod  stół  roboczy  o  180°  i przesuwanie  jej
powrotne, wywołując jednocześnie zmiękczanie tkanki. Jeśli skóry ułożymy licem do blatu

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

stołu,  uzyskamy  efekt  groszkowania  lica  skór.  Metoda  ta  obecnie  rzadko  stosowana  ze
względu  na  długi  czas  operacji  oraz  możliwość  mechanicznego  uszkodzenia  skór.
Mechaniczne  groszkowanie  zastąpiono  chemicznym,  przy  użyciu  specjalnych  środków
wykończalniczych nadających licu skóry żądany efekt.

Po procesie zmiękczania, właściwości mechaniczne skór powinny być we wszystkich

jej miejscach topograficznych jednakowe. Wymaga to intensywniejszej obróbki
w miejscach bardziej zwartych, jak na przykład w kruponie, a mniej intensywnego
zmiękczania w miejscach luźniejszych i bardziej miękkich.

Wyrównanie obrzeży skór – polega na obcięciu ostrym nożem nierównych,

postrzępionych,

naderwanych

porozrywanych

podczas

poprzednich

obróbek

mechanicznych  brzegów  skóry.  Czynność  tę  nazywamy  cyplowaniem.  Ma ona  na  celu  nie
tylko  poprawienie  wyglądu  estetycznego  skór  wyprawionych,  lecz  także  warunkuje
prawidłowe  wykonanie  innych  operacji  mechanicznych,  przede  wszystkim  przy
zastosowaniu nowoczesnych maszyn i agregatów wykończalniczych.

Operacje wyrównania i wygładzenia powierzchni skór – wykonuje się maszynowo,

a zastosowanie odpowiedniej techniki zależy od przeznaczenia asortymentowego skór, etapu
produkcji i wyposażenia technicznego zakładu.

Najprostszym sposobem wyrównania i wygładzenia powierzchni skór miękkich jest

prasowanie.  Operację  tą  stosuje  się  do  skór  wyprawianych  z  licem  naturalnym,
poprawionym lub sztucznym. Podstawowym umiejscowieniem operacji prasowania skór jest
końcowy  etap  wykończania  właściwego  podczas  naprowadzania  i  utrwalania  powłok
i apretur  kryjących.  Dlatego  z  prasowaniem  skór  będziesz  mógł  się  dokładnie  zapoznać
realizując  materiał  nauczania  kolejnej  jednostki  modułowej.  W  etapie  przygotowania  skór
do  wykończania  właściwego,  prasowanie  powinno  wygładzić  nierówności  lica  skóry,
zagęścić  je  i  umocnić  oraz  nadać  estetyczny  wygląd  i  równą  powierzchnię.  Można  to
uzyskać przez odpowiedni dobór ciśnienia i czasu oddziaływania płyty prasującej  na skórę.
Ciśnienie  powoduje  wyprostowanie  i  wyrównanie  prasowanego  materiału,  poprawę
gładkości  jego  powierzchni  oraz  zagęszczenie struktury włóknistej  skóry  i zmniejszenie  jej
grubości.  Czas  działania  nacisku  płyty  pozwala  na  utrwalenie  wywołanych  zmian.  Dobór
parametrów  ciśnienia  i  czasu  uzależniony  jest  od  rodzaju  skór,  ich  grubości,  sposobu
dotychczasowych obróbek technologicznych i rodzaju przewidywanego wykończenia.

Z inną techniką wyrównywania powierzchni skór miękkich zapoznałeś się już podczas

prowadzenia  procesu  suszenia  skór.  Poznałeś  metody  suszenia  skór  miękkich  techniką
próżniową  i  techniką  naklejania  skór  na  płyty.  Podczas  suszenia  skór  tymi  metodami
następuje  jednocześnie  ich  rozprostowanie  i  wygładzenie  powierzchni  w  stopniu
wystarczającym do prowadzenia obróbki procesów wykończania właściwego.

Do wyrównania powierzchni skór tak zwanych twardych, na przykład spodowych,

podpodeszwowych lub technicznych stosuje się wygładzanie na wygładzarkach bębnowych
i  przeprowadza  operację  walcowania  (rys.  11).  Podczas  operacji  walcowania  skóry
ugniatane  są  przy  pomocy  wąskiej  i  ciężkiej  rolki  o  dużej  średnicy,  wykonanej
z utwardzonego  staliwa.  Powierzchnia  rolki  jest  szlifowana  i  polerowana.  Rolka
ułożyskowana  jest  na  wózku  i przemieszcza się  za  pomocą  śruby  przesuwnej  po  stalowym
moście,  na  którym  układa  się  obrabiane  skóry.  Po  rozwalcowaniu  jednego  pasma,  należy
skórę przesunąć o szerokość rolki i tak aż do całkowitego rozwalcowania skóry.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 11. Schemat działania walcarki do skór twardych [6, s. 178]

1 – obrabiana skóra, 2 – walec ugniatający, 3 – śruba przesuwna walca.

Dzięki walcowaniu uzyskuje się: obustronne wygładzenie powierzchni i ładny połysk

lica skór, zmniejszenie grubości i zwiększenie powierzchni skór, zwiększenie odporności
skór na ścieranie.

Szlifowanie skór – jako wyrównanie i oczyszczenie powierzchni nieużytkowej, jest

warunkiem  prawidłowej  obróbki  powierzchni  użytkowej  skór.  Przeważnie  powierzchnią
nieużytkową skór miękkich jest strona mizdrowa. Mizdra skór posiada na całej powierzchni
podcięte  włókna  skórne.  Podcięcia  te  powstają  podczas  mechanicznych  operacji
odmięśniania,  dwojenia  i  strugania  skór.  W  miejscach  topograficznych  skóry,  z  natury
grubych i  luźnych, takich jak: karki, boki, a szczególnie pachwiny, podcięte włókna skórne
są  zbyt  grube  i  długie  stwarzając  mało  estetyczny  i  ordynarny  wygląd.  Skóry  zatracają
skórzany  chwyt,  a  ich  obróbka  w  końcowym  stadium  wykończania  jest  bardzo  utrudniona
i niekiedy przebiega nieprawidłowo. Czysta mizdra o równo podciętym włóknie wymagana
jest

szczególnie

przy

skórach:

rękawiczkowych,

odzieżowych,

galanteryjnych,

introligatorskich oraz na wierzchy obuwia bezpodszewkowego. Oczyszczenia strony
mizdrowej dokonujemy poddając mizdrę skór operacji szlifowania.

Istotniejsze jednak znaczenie ma szlifowanie warstwy licowej skór. Operację

szlifowania  stosuje  się  dla  skór  przeznaczonych  na  skóry  z  poprawionym  lub  sztucznym
licem.  Głównym  celem  szlifowania  tych  skór  jest  usunięcie  wad  i  uszkodzeń  lica
a jednocześnie  równomierne  jego  „otwarcie”  na  całej  powierzchni,  w  celu  zwiększenia
chłonności  i  przyczepności  nakładanych  na  skórę  powłok  i  apretur  wykończalniczych.
Szczególne  znaczenie  ma  szlifowanie  skór  przeznaczonych  do  produkcji  nubuków.  Ten
rodzaj  skór  otrzymujemy  z  surowca  nie  wykazującego  uszkodzeń  warstwy  licowej.  Celem
szlifowania jest więc uzyskanie krótko i równomiernie podciętego lica na całej powierzchni
skór, w dotyku wykazującego przyjemne odczucie skórzanego, delikatnego meszku.

Operację szlifowania wykonuje się na maszynach zwanych szlifierkami. Są to maszyny

walcowe  z  walcem  owiniętym  taśmą  papieru  ściernego.  Papier  jest  materiałem  ściernym
o odpowiedniej  granulacji,  dobieranej  do  uzyskania  zakładanych  efektów szlifowania skór.
Granulacja  papieru  ściernego  podawana  jest  w  formie  liczbowej,  przyjętej  w  skali
międzynarodowej i wyraża liczbę ziaren materiału ściernego w jednym calu kwadratowym,
to  jest  na  powierzchni  kwadratu  o  boku  około  2,5  cm.  W  przemyśle  garbarskim  do
wstępnego  szlifowania  używany  jest  papier  gruboziarnisty  oznaczony  liczbami  od  100  do
180.  Do oszlifowania  końcowego,  wykończalniczego  stosuje  się  papier  o  numerze  380  do
400. Numerację papieru ściernego przedstawiono w tabeli 1.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 1. Charakterystyka papieru ściernego [6,str. 140]

Rodzaj
ziarna
ściernego

grube

średnie

drobne

bardzo drobne

Numeracja
papieru

24 36 50 70 80 100 120 150 180 220 240 280 320 400 500 600

Ze względu na rozwiązania techniczne w garbarstwie mają zastosowanie różne typy

szlifierek. Najczęściej rozróżnia się szlifierki w zależności od szerokości walca roboczego
na:

−

szlifierki wąskie – obrabiające skórę w ograniczonym pasie,

−

szlifierki obrabiające całą powierzchnię skóry i są to przeważnie maszyny przelotowe
(rys.12).

Zasada pracy maszyn jest taka sama i polega na wprowadzeniu obrabianej skóry po

stole roboczym pod walec szlifujący. Skóra podawana jest w kierunku obrotów walca
roboczego przez wałek dociskowy z filcowym manszonem. W celu zabezpieczenia
zawijaniu się skóry, pod walcem szlifującym zainstalowana jest obrotowa szczotka.

Rys. 12. Schemat działania szlifierki do skór [2, s. 280]:

1 – walec szlifujący, 2 – papier ścierny, 3 – zamocowanie papieru

ściernego, 4 – wałek dociskowy, 5 – manszon dociskający filcowy,
6 – naprężenie manszonu, 7 – szczotka obrotowa, 8 – stół podający

maszyny, 9 – obrabiana skóra.

Sam walec wykonany jest z materiału o dobrej przewodności cieplnej koniecznej do

odprowadzania  ciepła  powstającego  w czasie pracy  maszyny.  Rozgrzanie  wałka  roboczego
powodowałoby  zmiękczanie  lepiszcza  i  odklejanie  się  materiału  ściernego  z  papieru.  Stąd
wcześniejsze  jego  zużycie  oraz  sklejanie  się  powstającego  w  czasie  szlifowania  pyłu
skórzanego  i  zakłócanie  operacji  szlifowania.  Z  tego  powodu  korzystniejsze  są  szlifierki
z bezkońcową taśmą papieru ściernego opasującą dwa walce aluminiowe (rys. 13).

Rys. 13. Schemat działania szlifierki z taśmą bezkońcową [1, s. 317]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 14. Schemat działania szlifierki przelotowej [1, s. 317]

Walec roboczy w szlifierkach osadzony jest na osi współpracującej z mechanizmem

mimośrodowym powodującym ruch oscylacyjny walca roboczego w kierunku poprzecznym.
Ruch oscylacyjny poprawia jakość szlifowania eliminując powstawanie podłużnych rys na
skórze.

Dla różnych rodzajów skór stosuje się różne techniki szlifowania lica lub mizdry przy

użyciu papierów ściernych o różnej numeracji. Poniżej podano kilka przykładów:

–

wykończanie bukatów bydlęcych z poprawionym licem – słabe oszlifowanie lica
papierem 320,

–

skóry lakierowane lakierem poliuretanowym – szlifowanie lica papierem 400,

–

wykończanie skór anilinowych i półanilinowych – polerowanie lica papierem ściernym
600,

–

wykończanie dwoin welurowych odzieżowych – szlifowanie mizdry papierem 200–220,
szlifowanie wykończeniowe strony użytkowej papierem 280–320,

–

wykończanie dwoin welurowych na wierzchy obuwia – szlifowanie wstępne papierem
200 i szlifowanie wykończeniowe papierem280–320,

–

wykończanie bukatów bydlęcych nubuk na wierzchy obuwia – szlifowanie lica
papierem 320–400,

–

wykończanie skór podszewkowych – szlifowanie wstępne papierem 150–180
i wykończeniowe 220.

Odpylanie  skór.  Na  skutek  podcinania  włókien  skórnych  podczas  szlifowania  powstaje
duże  zapylenie  pyłem  skórzanym.  Pomimo  zainstalowanych  w  szlifierkach  szczotek
i wentylatorów odpylających, część pyłu osiada na powierzchni skór i  może  być przyczyną
zakłóceń  w  wykończaniu  końcowym  skór.  Przy  produkcji  skór  pokrywanych  apreturami
i farbami  kryjącymi  mogą  powstawać  kłaczkowate  nierówności  tak  zwanego  zapylenia
powierzchni  lica,  co  uniemożliwia  uzyskanie  gładkiej,  o  odpowiednim  połysku,  powłoki
kryjącej  na  skórze.  Zapylenie  skór  welurowych  i  nubukowych  powoduje  efekt  smolenia
wyprawionych  skór.  Wady  te  znacznie  wpływają  na  obniżenie  jakości  i  wartości
produkowanych  skór.  Konieczna  jest  więc  dodatkowa  operacja  odpylenia  skór  po
szlifowaniu.  Przeprowadza  się  ją  maszynowo  przy  zastosowaniu  maszyn  odpylarek.
W zakładach  garbarskich  stosowane  są  dwa  typy  odpylarek:  odpylarki  szczotkowe
i odpylarki pneumatyczne.

Odpylarka szczotkowa (rys. 15) jest prostą maszyną, której praca polega na zgarnianiu

pyłu  za  pomocą  dwóch  szczotek  dociskanych  do  obu  powierzchni  skór.  Szczotki
umieszczone  są  na  osiowych  wałkach  obracających  się  w  przeciwnych  kierunkach  za
pomocą  urządzenia  napędowego.  Mechanizm  roboczy  znajduje  się  w  szczelnej  obudowie
połączonej z wentylatorem i pochłaniaczem pyłu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 15. Schemat działania odpylarki szczotkowej [2, s. 291]:
1 – szczotki odpylające, 2 – wałek podający, 3 – stół maszyny,

4 – obudowa maszyny, 5 – obrabiana skóra.

Skórę wprowadza się jedną połową przez wąską szczelinę pomiędzy szczotki odpylarki.

Po odpyleniu jednej połowy skóry, wyjmuje się ją i w ten sam sposób odpyla drugą połowę.
Ten typ maszyny używany jest coraz rzadziej, ponieważ wydajność ani jakość pracy jest
niezadowalająca.

W nowoczesnych garbarniach używane są odpylarki pneumatyczne (rys. 16), które

odpylają  skórę  sprężonym  powietrzem  doprowadzanym  do  obu  powierzchni  skór.
Obrabiane  skóry  podawane  są  pod  układ  roboczy  maszyny  za  pomocą  przenośników
taśmowych.  Powietrze  nadmuchiwane  jest  wąskim  strumieniem  prostopadle  na
powierzchnię  skóry, powodując odrywanie się pyłu skórzanego. Pył ten  jest zassany wąską
szczeliną  pod  ciśnieniem,  pochłaniany  przez  pneumatyczną  głowicę  i  odprowadzany  do
filtra. Jakość pracy przelotowej odpylarki pneumatycznej jest znacznie wyższa niż odpylarki
szczotkowej.  Stopień  odpylenia  regulowany  jest  zmianą  prędkości  podawania  skór,  lub
przez wielokrotne odpylenie.

Rys. 16. Schemat działania odpylarki pneumatycznej [1, s. 320]

Odpylarka pneumatyczna jest konstrukcyjnie stosunkowo prosta, ale dla zapewnienia

właściwej pracy należy:

−

wyregulować wielkość szczeliny ssącej,

−

zapewnić dostateczną ilość sprężonego powietrza,

−

zapewnić odprowadzanie na bieżąco odpylonego pyłu.

W nowoczesnych zakładach garbarskich pneumatyczne, przelotowe maszyny do

odpylania skór, zestawiane są z przelotowymi szlifierkami, tworząc agregat w odcinku linii
produkcyjnej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jaki jest cel zmiękczania tkanki skórnej?
2.  Jakie są sposoby zmiękczania tkanki skórnej?
3.  Na czym polega zmiękczanie skór na zmiękczarkach wibracyjnych?
4.  Co to jest groszkowanie skór?
5.  Co to jest międlenie skór w bębnie obrotowym?
6.  Co to jest cyplowanie?
7.  Jaki jest cel wyrównywania i wygładzania powierzchni skór?
8.  Jaka jest najprostsza metoda wyrównywania powierzchni skór miękkich?
9.  Jakie  metody  suszenia  skór  i  dlaczego  mogą  gwarantować  wygładzenie

i rozprostowanie powierzchni skór, wystarczające do przeprowadzenia kolejnych
operacji wykończania właściwego?

10.  Na czym polega rozprostowanie i wyrównanie powierzchni skór twardych?
11.  Jaki cel ma szlifowanie powierzchni nieużytkowej skór?
12.  W jakim celu szlifuje się powierzchnię użytkową skór?
13.  Do  jakich  asortymentów  skór  stosuje  się  operację  szlifowania  powierzchni  lica,  a  do

jakich szlifowanie powierzchni mizdry jako powierzchni użytkowych?

14.  Jaka jest zasada działania maszyn do szlifowania skór?
15.  Jaka jest zasada pracy na szlifierkach przelotowych?
16.  Co jest materiałem ściernym stosowanym do szlifowania skór?
17.  Jakiej granulacji papiery ścierne używane są do szlifowania skór?
18.  Jakie znaczenie ma odpylanie skór po szlifowaniu?

4.6.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj operację mechanicznego zmiękczania próbek skór:

a. zaraz po procesie suszenia,
b. po suszeniu i nawilżeniu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania tej części jednostki modułowej,
2)  zapoznać się z instrukcją zmiękczarki,
3)  zastosować się do poleceń i wskazówek nauczyciela,
4)  poddać zmiękczaniu skóry lub próbki skór po suszeniu,
5)  poddać zmiękczaniu skóry po suszeniu i nawilżeniu,
6)  zanotować wynik pracy i wnioski w dzienniczku,
7)  wziąć udział w dyskusji, przedstawić swoje wnioski i spostrzeżenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

skóry po procesie suszenia,

−

skóry po procesie suszenia i nawilżenia,

−

boczki garbarskie do układania skór,

−

urządzenie do mechanicznego zmiękczania skór,

−

dzienniczek ćwiczeń,

−

przybory do pisania,

−

odzież ochronna.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Dokonaj dokładnych oględzin półfabrykatów skór w stanie crust. Wskaż te części

skóry, które należy usunąć wykonując czynność wyrównania obrzeży. Uzasadnij cel
wykonywania tej czynności.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z odpowiednim fragmentem materiału nauczania tej jednostki modułowej,
2)  rozłożyć na stole sortowniczym skóry wskazane Ci przez nauczyciela do oceny,
3)  dokładnie obejrzeć każdą skórę zwracając głównie uwagę na:

−

nierówności obrzeży skór,

−

dziury i rozerwania,

−

zanieczyszczenia mizdry: resztki tkanki przymięsnej, pozostawione wióry strużyn,

4) wskazać i zaznaczyć kredką miejsca, które należy usunąć wykonując czynność

wyrównania obrzeży,

5) uzasadnić swoje wnioski i spostrzeżenia,
6) wziąć udział w dyskusji po zakończeniu ćwiczenia i uzasadnić cel wyrównywania

obrzeży skór przed wykończaniem właściwym skór.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

stół sortowniczy do sortowania skór,

−

boczki garbarskie do układania skór,

−

skóry w półfabrykacie crust,

−

kreda do zaznaczania na skórach,

−

odzież ochronna.

Ćwiczenie 3

Z przedstawionych próbek papierów ściernych, odczytaj granulację materiału ściernego

i wskaż do jakiego rodzaju szlifowania skór można ich użyć.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zapoznać się z odpowiednim fragmentem materiału nauczania tej jednostki modułowej,
2) obejrzeć przedstawione próbki papierów ściernych i odczytać na odwrocie numerację

papieru,

3) wyjaśnić co oznacza odczytana numeracja,
4) wyjaśnić do jakiego rodzaju skór i w którym etapie szlifowania używać przedstawione

rodzaje papieru ściernego.

5) zapisać wnioski w dzienniczku ćwiczeń,
6) wziąć udział w dyskusji podsumowującej ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

katalog z próbkami papierów ściernych o różnych numeracjach,

−

dzienniczek ćwiczeń,

−

przybory do pisania,

−

odzież ochronna.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 4

Na podstawie organoleptycznego badania powierzchni użytkowej przedstawionych Ci

próbek różnych skór w półfabrykacie crust, rozpoznaj ich przeznaczenie asortymentowe.
Podczas wykonywania ćwiczenia korzystaj z norm przedmiotowych dotyczących
półfabrykatów i skór gotowych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania tej jednostki modułowej,
2)  obejrzeć dokładnie przedstawione Ci próbki skór,
3)  wskazać i scharakteryzować powierzchnię użytkową skór,
4)  porównać charakterystykę skór z wymaganiami norm przedmiotowych,
5)  zakwalifikować skóry do odpowiedniego asortymentu w wyrobie gotowym,
6)  wyniki, spostrzeżenia i wnioski zapisać w dzienniczku ćwiczeń.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

katalog próbek półfabrykatów skór różnych asortymentów,

–

normy przedmiotowe półfabrykatów i skór gotowych,

–

dzienniczek ćwiczeń,

–

przybory do pisania,

–

odzież ochronna.

Ćwiczenie 5

Uzupełnij schemat procesów technologicznych przygotowania skór miękkich do

wykończania właściwego, który wykonałeś w ćwiczeniu 4 pkt. 4.5. materiału nauczania tej
jednostki modułowej. W uzupełnieniu, wstaw informacje dotyczące operacji wyrównania
obrzeży, wyrównania powierzchni skór oraz szlifowania i odpylania skór:

−

cel i zadania,

−

używane techniki i metody,

−

stosowane maszyny i urządzenia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zapoznać się z materiałem nauczania tej części jednostki modułowej oraz dokumentacją

technologiczną wyprawy skór obowiązującą w warsztatach szkolnych lub w zakładzie
garbarskim,

2) wypisać w dzienniczku żądane w zadaniu informacje,
3) dorysować rozgałęzienia blokowe i uzupełnić dodatkowe informacje.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

instrukcja technologiczna wyprawy skór,

−

przybory kreślarskie,

−

plansza z ćwiczenia 4 z pkt. 4.5 materiału nauczania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wyjaśnić cel zmiękczania skór?

2) scharakteryzować techniki zmiękczania skór?

3) nazwać i scharakteryzować urządzenia i maszyny stosowane do

zmiękczania skór?

4) przeprowadzić zmiękczanie skór?

5) skontrolować proces zmiękczania skór?

6) wyjaśnić cel wyrównania obrzeży skór?

7) wykonać cyplowanie?

8) nazwać i scharakteryzować urządzenia i maszyny stosowane do

wygładzania i wyrównania powierzchni skór?

9) przeprowadzić wygładzanie skór twardych?

10) wyjaśnić cel szlifowania skór?

11) scharakteryzować maszyny do szlifowania skór?

12) wyjaśnić cel procesu odpylania skór?

13) scharakteryzować maszyny do odpylania skór?

14) przeprowadzić szlifowanie i odpylanie?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test zawiera 20 zadań różnym stopniu trudności. Są to zadania wielokrotnego wyboru.
5.  Za każdą poprawną odpowiedź możesz uzyskać 1 punkt.
6.  Udzielaj  odpowiedzi  tylko  na  załączonej  karcie  odpowiedzi.  Dla  każdego  zadania

podane są cztery możliwe odpowiedzi: a, b, c, d. Tylko jedna odpowiedź jest poprawna;
wybierz ją i zaznacz kratkę z odpowiadającą jej literą znakiem X.

7. Staraj się wyraźnie zaznaczać odpowiedzi. Jeżeli się pomylisz i błędnie zaznaczysz

odpowiedź, otocz ją kółkiem i zaznacz odpowiedź, którą uważasz za poprawną.

8. Test składa się z 14 zadań z poziomu podstawowego oraz 6 zadań z poziomu

ponadpodstawowego i te mogą przysporzyć Ci trudności, gdyż są one na poziomie
wyższym niż pozostałe (dotyczy to pytań o numerach od 15 do 20).

9. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonania zadania.
10. Kiedy udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudności, wtedy odłóż jego

rozwiązanie na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

11. Po rozwiązaniu testu sprawdź czy zaznaczyłeś wszystkie odpowiedzi na KARCIE

ODPOWIEDZI.

12. Na rozwiązanie testu masz 45 minut.

Powodzenia

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Dogarbowanie, barwienie i natłuszczanie skór to procesy

a)  chemicznego przygotowania skór do garbowania.
b)  mechanicznej obróbki skór po garbowaniu.
c)  końcowego wykończania właściwego.
d)  wstępnego wykończania kąpielowego.

2. Który z procesów wykończania kąpielowego skór nadaje im miękkość i elastyczność

a)  Zobojętnianie.
b)  Dogarbowanie.
c)  Natłuszczanie.
d)  Barwienie.

3. Urządzenie, w którym prowadzi się procesy kąpielowego wykończania skór, to

a)  dół garbarski.
b)  wyżymarka.
c)  bęben garbarski.
d)  kłoda garbarska.

4. Która z wymienionych operacji nie jest chemiczną obróbką skór

a)  Zobojętnianie.
b)  Dogarbowanie.
c)  Natłuszczanie.
d)  Wygładzanie.

5. Celem dogarbowania skór produkowanych na wierzchy obuwia jest

a)  rozluźnienie struktury włóknistej skór.
b)  wypełnienie i uściślenie struktury włóknistej skór.
c)  zwiększenie masy skór.
d)  usztywnienie skór w całej objętości.

6. Barwienie skór o delikatnej i cienkiej tkance skórnej przeprowadza się w

a)  wirówce.
b)  cytroku lub bębnie typu Y.
c)  bębnie trociniaku.
d)  bębnie namokowym.

7. Barwniki kwasowe, heteropolarne i metalokompleksowe należą do barwników

a)  kationowych.
b)  amfoterycznych.
c)  anionowych.
d)  utlenialnych.

8. Przebarwienie „na wskroś” polega na

a)  przebarwieniu samego lica skór.
b)  przebarwieniu jedynie mizdry.
c)  przebarwieniu zewnętrznych warstw skóry.
d)  przebarwieniu całego przekroju skóry.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

9. Agregaty pralnicze stosowane są w garbarni do:

a)  wirowania skór.
b)  kąpielowego barwienia skór.
c)  nawilżania skór po garbowaniu i obcieknięciu.
d)  prania lica i mizdry skór podeszwowych.

10. Napalanie to technika

a)  natłuszczania skór.
b)  barwienia skór na kolory ciemne.
c)  dogarbowania skór garbnikami roślinnymi.
d)  odkwaszania skór w wysokiej temperaturze.

11. Na jakie czynniki powinno być odporne wybarwienie

a) Brudzenie, działanie wody, światła, tarcie suche i mokre, a czasami na pot

i rozpuszczalniki organiczne.

b)  Temperaturę i szybkość obrotów bębna.
c)  Szybkość wykończania.
d)  Zmianę kolorystyki skór.

12. Które procesy zaliczamy do kąpielowego wykończania skór

a)  Dogarbowanie, natłuszczanie, barwienie, napełnianie.
b)  Garbowanie, oliwienie, obracanie.
c)  Barwienie, apreturowanie, powlekanie.
d)  Wygładzanie, szlifowanie, pranie suszenie.

13. W których urządzeniach prowadzi się procesy kąpielowego wykończania skór

a)  Bębny drewniane, bębny typu pralka, cytroki.
b)  Bębny typu betoniarka, doły garbarskie, cytroki.
c)  Agregaty natryskowe, nalewarki, powlekarki.
d)  Kadzie garbarskie, doły garbarskie, kłody garbarskie.

14. Skóry z uszkodzonym licem możemy przeznaczyć do

a)  wyprawy licowej.
b)  wykończenia od strony mizdry lub z licem korygowanym.
c)  utylizacji.
d)  ponownego garbowania.

15. Jakiej obróbce powinniśmy poddać skóry grube i ciężkie

a)  Intensywnej, z dłuższym czasem prowadzenia procesów.
b)  Takiej samej jak skór lekkich.
c)  Nie musimy poddawać ich obróbce chemicznej.
d)  Nie zwracamy uwagi na rodzaj surowca.

16. Przygotowanie skór do operacji maszynowego wygładzania polega na

a)  wyżymaniu skór.
b)  całkowitym wysuszeniu skór.
c)  wypłukaniu i rozmoczeniu skór.
d)  zdwojeniu i ostruganiu skór.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

17. Hydrofobowość skóry to określenie:

a)  odporności na nasiąkliwość wodną skóry,
b)  przepuszczalności powietrza i pary wodnej,
c)  nietrwałości wybarwienia na pranie,
d)  nietrwałości wybarwienia na światło.

18. Jakie asortymenty skór gotowych wymagają całkowitego przebarwienia

a)  Galanteryjne, rymarskie, boksy.
b)  Podszewkowe, spodowe, uprzężowe.
c)  Welury, nubuki, odzieżowe.
d)  Marszczone, pasowe, dwoiny foliowane.

19. Kontrola prawidłowo przeprowadzonego procesu natłuszczania skór powinna

wykazywać

a)  śliskie i tłuste w dotyku lico skór.
b)  mętny roztwór kąpieli o mlecznym zabarwieniu.
c)  tłustą w dotyku i „mażącą się” mizdrę.
d)  przezroczystą kąpiel i lekko śliski dotyk lica skór.

20. Podstawowym elementem roboczym maszyny do wygładzania skór jest wał

a)  nożowy z ostrymi nożami spiralnymi,
b)  nożowy z gładkimi nożami spiralnymi,
c)  nożowy z poprzecznymi nożami gładkimi,
d)  roboczy gładki wypolerowany.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ...................................................................................................

Wykończanie skór wyprawianych bez włosa do stanu „crust

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punktacja

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

1.  Lasek W.: Wykończalnictwo skór miękkich. WNT, Warszawa 1984
2.  Maleńczak J., Ćujan J.: Maszyny i urządzenia garbarskie. WSI, Radom 1981
3.  Michalec  T.:  Technologia  garbarstwa  i  futrzarstwa  –  ćwiczenia  laboratoryjne.  WSI,

Radom 1996

4. Persz T.: Materiałoznawstwo dla zasadniczych szkół skórzanych. WSiP, Warszawa

1997

5.  Persz T.: Technologia wyprawy skór. Cz. I. Garbowanie. WSiP, Warszawa 1986
6.  Persz T.: Technologia wyprawy skór. Cz. II. Wykończanie. WSiP, Warszawa 1985
7.  Polskie Normy – wybór.
8.  Praca zbiorowa: Vademecum garbarza. ITeE, Radom 1996
9.  Rodziewicz  O.,  Śmiechowski  K.:  Technologia  garbarstwa  dla  projektantów  obuwia

i odzieży. Politechnika Radomska, Radom 2001