Metrologia
wielkości geometrycznych
Tolerancje ogólne
Metrologia
wielkości geometrycznych
Tolerancje ogólne
Tolerancje ogólne
Wstęp
2
Tolerancje ogólne
Wstęp
3
Element opisany 6-oma wymiarami, tylko dla dwóch określono
tolerancje. Dla jednej z powierzchni sformułowano
wymaganie
powłoki,
określono
tolerancję
bicia
promieniowego dla jednej z powierzchni walcowych.
Tolerancje ogólne
Wstęp
4
Dla wymiarów i odchyłek geometrycznych, dla
których nie zdefiniowano na rysunku tolerancji
indywidualnych mają zastosowanie
Tolerancje ogólne
Tolerancje ogólne
Normy
5
Wartości tolerancji ogólnych zostały określone w
normie ISO 2768:
• W części pierwszej (ISO 2768-1) podano wartości
tolerancji
dla
wymiarów
wewnętrznych,
zewnętrznych, mieszanych i odległości, wielkości
sfazowań i promieni zaokrągleń krawędzi oraz
wymiarów kątowych
• W części drugiej (ISO 2768-2) podano wartości
tolerancji
prostoliniowości
i
płaskości,
prostopadłości, symetrii oraz bicia promieniowego
Tolerancje ogólne
Wyłączenia
6
Tolerancje ogólne stosuje się w przypadku
wszystkich odchyłek geometrycznych
za wyjątkiem:
• walcowości,
• zarysu dowolnej linii,
• zarysu dowolnej powierzchni,
• nachylenia,
• współosiowości,
• pozycji,
• bicia całkowitego
Tolerancje ogólne
Klasy tolerancji ogólnych - wymiary
7
Dla wymiarów wewnętrznych, zewnętrznych, mieszanych
i odległości, wielkości sfazowań i promieni zaokrągleń
krawędzi oraz wymiarów kątowych zdefiniowano 4 klasy
tolerancji ogólnych, oznaczonych małymi literami:
f
–
dokładna (ang.
f
ine)
m
–
średnia (ang.
m
edium)
c
–
zgrubna (ang.
c
oarse)
v
–
bardzo zgrubna (ang.
v
ery coarse)
Tolerancje ogólne
Klasy tolerancji ogólnych – odchyłki geometryczne
8
Dla tolerancji prostoliniowości i płaskości, prostopadłości,
symetrii oraz bicia promieniowego zdefiniowano 3 klasy
tolerancji ogólnych, oznaczonych literami:
H
K L
(oznaczenia klas wymieniono w kolejności rosnących
wartości tolerancji)
Tolerancje ogólne
Klasy tolerancji ogólnych – odchyłki geometryczne
9
Ogólne tolerancje geometryczne można stosować
jedynie pod warunkiem powołania zasady
niezależności (podstawowa zasada tolerowania)
wg ISO 8015 :
• Zasada niezależności polega na tym, że każda
tolerancja musi być sprawdzana osobno
• Przy
tolerowaniu
niezależnym
wymiarów
przyjęta tolerancja nie ogranicza odchyłek
kształtu i położenia wymiarowanego elementu
Tolerancje ogólne
Oznaczenie zastosowania tolerancji ogólnych
10
Tolerowanie ISO 8015
Tolerancje ogólne ISO 2768–xx
Tolerancje ogólne
Oznaczenie zastosowania tolerancji ogólnych
11
Oznaczenie w dokumentacji technicznej zastosowania
tolerancji ogólnych zgodnych z normą ISO 2768 należy
uzupełnić o:
• oznaczenie zastosowanej klasy tolerancji wymiarów
liniowych np. „ISO 2768–m”
• oznaczenie zastosowanej klasy tolerancji odchyłek
geometrycznych np. „ISO 2768–K”
• oznaczenie zastosowanej klasy tolerancji wymiarów
liniowych i odchyłek geometrycznych np. „ISO 2768–mK”
• oznaczenie zastosowania wymagania powłoki dla
tolerowanych wymiarów np. „ISO 2768–mK–E”
Tolerancje ogólne
Wartości tolerancji – wymiary liniowe
12
Przedział
wymiarów
nominalnych
[mm
]
Wartość tolerancji [mm] w zależności od klasy tolerancji
powyżej do
f
m
c
v
0,5*
3
±0,05
±0,1
±0,2
3
6
±0,05
±0,1
±0,3
±0,5
6
30
±0,1
±0,2
±0,5
±1
30
120
±0,15
±0,3
±0,8
±1,5
120
400
±0,2
±0,5
±1,2
±2,5
400
1000
±0,3
±0,8
±2
±4
1000
2000
±0,5
±1,2
±3
±6
2000
4000
±2
±4
±8
Wartości tolerancji ogólnych dla wymiarów liniowych:
zewnętrznych, wewnętrznych, mieszanych, odległości.
* Dla wymiarów mniejszych niż 0,5 mm należy przyjąć wartości tolerancji podobne jak dla
sąsiadujących z nimi wymiarów nominalnych
Tolerancje ogólne
Wartości tolerancji – wymiary krawędzi
13
Przedział
wymiarów
nominalnych
[mm]
Wartość tolerancji [mm] w zależności od klasy tolerancji
powyżej do
f
m
c
v
0,5*
3
±0,2
±0,4
3
6
±0,5
±1
6
±1
±2
Wartości tolerancji ogólnych dla wymiarów liniowych:
wielkości sfazowań i promieni zaokrągleń krawędzi.
* Dla wymiarów mniejszych niż 0,5 mm należy przyjąć wartości tolerancji podobne jak dla
sąsiadujących z nimi wymiarów nominalnych
Tolerancje ogólne
Wartości tolerancji – wymiary kątowe
14
Przedział
wymiarów
nominalnych*
[mm]
Wartość tolerancji [mm] w zależności od klasy tolerancji
powyżej do
f
m
c
v
0
10
±1º
±1º30’
±3º
10
50
±0º30’
±1º
±2º
50
120
±0º20’
±0º30’
±1º
120
400
±0º10’
±0º15’
±0º30’
400
±0º5’
±0º10’
±0º20’
Wartości tolerancji ogólnych dla wymiarów kątowych.
* Jako wymiar nominalny należy wybrać krótsze ramię tolerowanego kąta
Tolerancje ogólne
Wartości tolerancji – prostoliniowość i płaskość
15
Przedział
wymiarów
nominalnych*
[mm]
Wartość tolerancji [mm] w zależności od klasy tolerancji
powyżej do
H
K
L
0
10
0,02
0,05
0,1
10
30
0,05
0,1
0,2
30
100
01
0,2
0,4
100
300
0,2
0,4
0,8
300
1000
0,3
0,6
1,2
1000
3000
0,4
0,8
1,6
Wartości tolerancji ogólnych prostoliniowości i płaskości.
* Jako wymiar nominalny należy wybrać długość tolerowanej linii w przypadku prostoliniowości,
długość dłuższego boku lub średnicę powierzchni w przypadku płaskości
Tolerancje ogólne
Wartości tolerancji – okrągłość
16
Wartość tolerancji ogólnej okrągłości jest równa
wartości
tolerancji
średnicy
tolerowanego
elementu, lecz w żadnym przypadku nie powinna
przekraczać wartości tolerancji ogólnej bicia
promieniowego
Tolerancje ogólne
Wartości tolerancji – walcowość
17
Wartości tolerancji ogólnej walcowości
nie definiuje się
I. Na odchyłkę walcowości składają się odchyłki
okrągłości,
prostoliniowości
i
równoległości
przeciwległych tworzących. Dla każdej z tych
odchyłek mogą zostać określone tolerancje
indywidualne lub zdefiniowane są tolerancje
ogólne
Tolerancje ogólne
Wartości tolerancji – walcowość
18
II. Jeżeli z przyczyn użytkowych odchyłka
walcowości powinna być mniejsza niż zsumowany
efekt
tolerancji
ogólnych
okrągłości,
prostoliniowości
i
równoległości,
należy
zdefiniować indywidualną tolerancję walcowości
dla rozpatrywanej cechy zgodnie z ISO 1101
III. W szczególnych przypadkach (np. w przypadku
pasowania) właściwym może być zastosowanie
wymagania powłoki
Tolerancje ogólne
Wartości tolerancji – równoległość
19
Wartość tolerancji ogólnej równoległości jest
równa
wartości
tolerancji
płaskości
lub
prostoliniowości w zależności od tego, która jest
większa. Dłuższy z dwóch elementów powinien być
wybrany jako baza. W przypadku jednakowej
długości, dowolny element może być wybrany jako
baza
Tolerancje ogólne
Wartości tolerancji – prostopadłość
20
Przedział
wymiarów
nominalnych*
[mm]
Wartość tolerancji [mm] w zależności od klasy tolerancji
powyżej do
H
K
L
0
100
0,2
0,4
0,6
100
300
0,3
0,6
1
300
1000
0,4
0,8
1,5
1000
3000
0,5
1
2
Wartości tolerancji ogólnych prostopadłości
* Jako wymiar nominalny należy wybrać krótsze ramię tolerowanego kąta prostego
Tolerancje ogólne
Wartości tolerancji – symetria
21
Przedział
wymiarów
nominalnych
[mm]
Wartość tolerancji [mm] w zależności od klasy tolerancji
powyżej do
H
K
L
0
100
0,5
0,6
0,6
100
300
1
300
1000
0,8
1,5
1000
3000
1
2
Wartości tolerancji ogólnych symetrii*
*Tolerancje ogólne symetrii znajdują zastosowanie w przypadku, gdy:
•
przynajmniej jeden z elementów ma płaszczyznę symetrii
•
osie dwóch elementów są do siebie prostopadłe
Tolerancje ogólne
Wartości tolerancji – walcowość
22
Wartości tolerancji ogólnej współosiowości
nie definiuje się
I.
W
szczególnym
przypadku
odchyłka
współosiowości może osiągnąć wartość tolerancji
bicia promieniowego jako łączącej odchyłkę
współosiowości i okrągłości
Tolerancje ogólne
Wartości tolerancji – symetria
23
Wartość tolerancji [mm] w zależności od klasy tolerancji
H
K
L
0,1
0,2
0,5
Wartości tolerancji ogólnych bicia promieniowego*
Tolerancje ogólne symetrii znajdują zastosowanie w przypadku, gdy:
•
przynajmniej jeden z elementów ma płaszczyznę symetrii
•
osie dwóch elementów są do siebie prostopadłe
Tolerancje ogólne
Dokładność warsztatowa
24
Każdy
zakład
produkcyjny
ma
zwykle
charakterystyczną
dokładność
wytwarzania,
zwaną:
Dokładnością warsztatową
Dokładność warsztatowa wynika z rodzaju i stanu
technicznego stosowanych obrabiarek, stosowanej
technologii oraz kwalifikacji załogi
Tolerancje ogólne
Dokładność warsztatowa
25
Wartości tolerancji ogólnych powinny być
przyjmowane
na
poziomie
dokładności
warsztatowej danego przedsiębiorstwa.
Przyjmowanie tolerancji ogólnych na wyraźnie
niższym poziomie dokładności niż dokładność
warsztatowa
przedsiębiorstwa
prowadzi
do
nietypowej technologii w takim zakładzie i z tego
powodu nie ma przesłanek, aby dokonywać prób
obniżenia kosztów wytwarzania przez zwiększanie
tolerancji powyżej pewnej wartości
Tolerancje ogólne
Warunki stosowania
26
Pełne wykorzystanie zalet tolerowania ogólnego
wymaga przestrzegania następujących zasad:
• Dokładność warsztatowa musi być określona i
zrozumiała dla całej załogi
• Przedsiębiorstwo musi znać swoje możliwości w
zakresie dokładności i nie powinno przyjmować
zleceń, w których wymagane są mniejsze
tolerancje ogólne
• W celu upewnienia się zachowania dokładności
warsztatowej w czasie trwania kontraktu,
odbiorca i dostawca powinni mieć system kontroli
Tolerancje ogólne
Zalety stosowania
27
Stosowanie tolerancji ogólnych zgodnych z
dokładnością warsztatową prowadzi do
uproszczenia dokumentacji rysunkowej i
przez to skuteczniejsze przekazywanie
istotnych informacji.
Tolerancje ogólne
Zalety stosowania
28
Stosowanie tolerancji ogólnych wskazuje,
które elementy geometryczne mogą być
wykonane podczas obróbki bez większych
trudności
w
zwykłych
warunkach
produkcyjnych odpowiadających poziomowi
zwyczajnej dokładności warsztatowej w
danym zakładzie produkcyjnym. Pozwala to
na redukcję zakres prac służb sterowania
jakością oraz zmniejszenie liczby zabiegów
kontrolnych
Tolerancje ogólne
Przykład
29
Tolerowanie ISO 8015
Tolerancje ogólne ISO 2768-mK
Tolerancje ogólne
Przykład
30
Tolerancje ogólne
Określenie zgodności ze specyfikacją
31
Przekroczenie (okazjonalne)
wartości tolerancji ogólnych
nie powinno prowadzić
do automatycznego odrzucenia wyrobu
jako wadliwego
jeżeli nie określono w dokumentacji inaczej
Zazwyczaj dopuszczalne odchylenia wymiarów i cech
geometrycznych bez określonych tolerancji indywidualnych, nie
powodujących zakłócenia ich funkcjonalności są większe niż
zdefiniowane tolerancje ogólne.