1
HELENA SĘK
PSYCHOLOGIA KLINICZNA
Rozdział 1. Zakres zastosowań psychologii klinicznej. Obszary tradycyjne i współczesne.
Helena Sęk
Zmiany w zakresie zastosowań psychologii klinicznej
Społeczno-cywilizacyjne czynniki przemian zakresu psychologii klinicznej:
•
poszerza się obszar jej zainteresowania (np. dzieci, młodzież + dorośli + wiek senioralny)
•
nowe problemy społeczne
•
wyzwania cywilizacyjne
•
od pełnego zdrowia do ciężkiej przewlekłej choroby, w wymiarze jednostkowym,
grupowym, społecznym i globalnym
•
subdyscypliny
•
powstawanie dziedzin wymagających współpracy w ramach psychologii, np. promocja
zdrowia (psych. zdrowia, rozwoju, edukacyjna, pozytywna), psychologia katastrof (społeczna,
stresu, kliniczna), psychologia przemocy (społeczna, agresji, neuronauka, kliniczna,
psychoseksuologia, sądowa)
•
profilaktyczne zadania psychologa klinicznego, np. przy problemach bezrobocia czy
wykluczenia społecznego
•
nowe zjawiska patologiczne wymagają interwencji i tworzenia zespołów
interdyscyplinarnych
Wewnętrzne czynniki przemian w psychologii i psychologii klinicznej:
•
odkrycia w ramach dziedzin podstawowych
•
precyzowanie wiedzy naukowej i metodologicznej
•
osiągnięcia nowoczesnych wdrożeń
•
w psych. klinicznej: odkrycia neuronauki w różnych dziedzinach (kognitywnej,
emocjonalnej, społecznej), genetyki, genetyki behawioralnej, psych. społecznej, rozwojowej,
osobowości, stresu
•
także odzwierciedlenia przemian w dziedzinach zaliczanych do nauk o zdrowiu w socjologii
zdrowia
•
nowe klasyfikacje zaburzeń psychicznych, z których wynikają nowe założenia dot.
porządkowania wiedzy psychopatologicznej
•
troszkę inaczej w przypadku interwencji kryzysowej, która w ujęciu psychologicznym
odwołuje się i do psychologii społecznej,w szczególności psychologii wsparcia społecznego, i do
psychologii stresu i kryzysu
Utrwalanie się tradycyjnych dziedzin a rozwój nowych subdyscyplin w psychologii klinicznej
Powody utrwalania się dziedzin tradycyjnych:
•
tradycyjne dziedziny psychologii klinicznej = m.in. psychologia zaburzeń psychicznych (w
starym ujęciu psychopatologia), psychologia kliniczna dzieci i młodzieży, neuropsychologia,
rehabilitacja psychologiczna
•
powody utrwalania się tradycyjnych dziedzin:
–
odmienność podejścia teoretycznego, czyli wczesne wyodrębnienie się przedmiotu, i
2
odrębne metody badania
–
utrwalanie się danej dziedziny wśród innych specjalności poprzez wyraźne określenie
odmiennego i własnego zakresu badań i działań oraz zakresu potrzebnej wiedzy
–
utrwalanie się tożsamości zawodowej reprezentantów danej dziedziny i ich przydatności
społecznej
–
dobrze rozwinięty system doskonalenia zawodowego – jako podstawa do zdobywania stopni
specjalizacji zawodowej
Powstawanie nowych subdyscyplin a rozwój psychologii klinicznej:
•
różnicowanie się obszaru zainteresowań psychologii do rozwiązywania problemów
zdrowotnych dzieci, młodzieży i osób dorosłych, jednostek i grup
•
wychodzenie psychologa klinicznego poza obszar zaburzeń psychicznych, przyłączenie się
do nurtu medycyny psychosomatycznej, potem oddzielenie się w odrębną subdyscyplinę określaną
najpierw jako psychologia lekarska, następnie jako psychologia medyczna (jako odrębna dziedzina
psychologii stosowanej, rozwijająca się na styku medycyny i psychologii)
•
wyodrębnienie się psychologii zdrowia, która wchłonęła psychologię medyczną
•
logika wyodrębniania się nowej subdyscypliny :
potrzeby społeczne → podejmowanie nowych zadań → brak teorii → rozwój nauki (wiedzy
responsywnej, profesjonalnej i teoretycznej w tych dziedzinach) → umocnienie się dyscypliny i jej
dojrzałość (nowe organizacje, towarzystwa, tożsamość zawodowa) → nowe wyzwania →
różnicowanie się, np. opieka paliatywna powiązana z psychoonkologią
•
wyodrębnianie się nowych subdyscyplin jest wynikiem współdziałania siły potrzeb i
nacisków społecznych i istnienia odpowiedniej wiedzy profesjonalnej
•
zagrożenie utraty tożsamości zawodowej psychologa klinicznego oraz nadmiernej
specjalizacji
•
w psych. klinicznej szczególnie niekorzystne wydaje się oddzielenie w procesie
różnicowania i powstawania subdyscyplin:
- tego co jednostkowe od tego co społecznego
- tego co jest zorientowane na dobrostan od tego, co jest zorientowane na cierpienie
- zdrowia somatycznego od zdrowia psychicznego i społecznego
- mechanizmów psychologicznych zachodzących w okresie dziecięcym od procesów zachodzących
w dorosłych okresach rozwoju dziecka
Rozdział 7. Psychologia niepełnosprawności umysłowej. Stanisław Kowalik
Krótka historia rozwoju poglądów na niepełnosprawność umysłową
Oligofrenia:
•
niepełnosprawność umysłowa jako rodzaj zaburzenia psychicznego została wyodrębniona
przez psychiatrów, uważano, że jest to całościowa degradacja życia psychicznego, która w
zasadniczy sposób uniemożliwia człowiekowi samodzielne życie
•
Kraeplin – wyróżnił cechy, które wyraźnie oddzielają niepełnosprawność umysłową od
pozostałych:
–
brak dynamicznych zmian w obrazie zaburzenia, wskazujących na postępujący proces
chorobowy
–
wystąpienie zaburzeń natychmiast po urodzeniu się dziecka lub we wczesnym dzieciństwie
–
zahamowanie rozwoju wszystkich procesów poznawczych (spostrzegania, uwagi, pamięci,
uczenia się i myślenia)
–
biorąc to wszystko pod uwagę Kraeplin nazwał ten rodzaj zaburzenia oligofrenią, uznawano
3
ja za stan pochorobowy, a więc brak możliwości leczenia!, zaliczano ją także do tzw. małej
psychiatrii, w której umieszczane były zaburzenia mało interesujące ze względu na: brak
intrygujących, dziwacznych symptomów itp.
Esquirol – zaburzenia typu oligofrenicznego mogą występować z różną intensywnością –
wielkość uszkodzenia struktur mózgowych odpowiada za głębokość ujawnianego zubożenia zycia
psychicznego
–
bardzo rozległe uszkodzenia, całkowity zanik wszystkich funkcji psychicznych = idiotyzm
–
ludzi z poważnymi uszkodzeniami mózgu, które pozwalały na wyćwiczenie tylko
podstawowych umiejętności życiowych nazwano imbecylami
–
stosunkowo małe defekty mózgowe, możność wykonywania większości czynności
życiowych, jednak pod ciągłym nadzorem = debilizm
Niedorozwój umysłowy i upośledzenie umysłowe:
•
pojęcie oligofrenia zastąpiono nazwą niedorozwoju umysłowego, ponieważ okazało się, że
oligofrenia nie polega na całkowitym zahamowaniu rozwoju psychicznego, lecz na jego istotnym
utrudnieniu
•
nie tylko defekt funkcjonowania mózgu może ograniczyć całościowo możliwości
poznawcze dziecka, ale takie same efekty mogą być wywołane brakami odpowiedniej stymulacji ze
strony środowiska społecznego (środowiskowy niedorozwój umysłowy)
•
istnieją możliwości rozwoju psychicznego dzieci wykazujących nawet poważne deficyty w
funkcjonowaniu poznawczym
•
Werner, Strauss: niedorozwój umysłowy egzogenny (związany z uszkodzeniami mózgu) i
endogenny (bez uszkodzeń organicznych)
•
niedorozwój umysłowy → upośledzenie umysłowe
•
upośledzenie umysłowe społeczno-rodzinne (genetyczne + wychowawcze) oraz organiczne
(dawna oligofrenia)
Niepełnosprawność umysłowa:
•
to określenie zaczęto wprowadzać głównie z powodów prawno-organizacyjnych – to
określenie mogło przyspieszyć i ułatwić cały proces rehabilitacji
•
deinstytucjonalizacja = by poprawić warunki życia chorych, izolowanych w specjalnych
instytucjach
•
wchodzenie w „główny nurt” życia społecznego = zapewnić niepełnosprawnym możliwość
dostępu do tych wszystkich placówek, z których korzystali pozostali
•
integracja = niepełnosprawni nie tylko mogą korzystać z tych placówek, ale także
współpracować z innymi, uczyć się, pracować itp.
•
ww. działania były realizowane w ramach procesu normalizacji
Trzy nurty współczesnych badań nad niepełnosprawnością umysłową
Psychobiologiczne ujęcie niepełnosprawności umysłowej:
•
każdy gatunek biologiczny rozwija się zgodnie z ogólnogatunkowym wzorcem
•
wzorzec ten przekazywany jest poszczególnym przedstawicielom gatunku na drodze
dziedziczenia genetycznego, a mózg jest głównym „wykonawcą” biologicznie zadanego programu
rozwojowego
•
niepełnosprawność umysłowa ma u swoich podstaw uszkodzenie struktur mózgowych
•
masa mózgu osób niepełnosprawnych wynosi ok. 2/3 masy przeciętnego mózgu, słabe
ukształtowanie fałd kory mózgowej, niedostateczna ilość wydzielanych neurotransmiterów, często
http://notatek.pl/helena-sek-psychologia-kliniczna-streszczenie?notatka