plik

Dawno – na szczęście! – minęły  czasy, kiedy osoby niepełnosprawne
całe  życie  spędzały  w  domu,  odcięte  od  możliwości  nauki,  pracy
i  aktywnego  życia.  Coraz  więcej  osób  z  różnego  rodzaju
niepełnosprawnością  studiuje  także  na  naszej  Uczelni.  Pewnie
czasami  spotykasz  ich  na  korytarzu,  być  może  ktoś  jest  z  Tobą
w  grupie.  To,  co  nieznane,  budzi  w  nas  niepokój,  dlatego  czasem
możesz czuć się w ich obecności niezręcznie. Ten krótki poradnik ma
za  zadanie  rozwiać  najczęstsze  wątpliwości,  jak  zachować się  wobec
osób niepełnosprawnych.

PRZEDE WSZYSTKIM – BĄDŹ SOBĄ!

Niepełnosprawni  studenci  to  młodzi  ludzie,  dokładnie  tacy  sami  jak
Ty. Traktuj ich zwyczajnie, jak wszystkich kolegów – nie patrz na nich
tylko  przez  pryzmat  ich  niepełnosprawności!  Częste  jest  niestety
myślenie,  że  podstawowym  zajęciem  osób  niepełnosprawnych  jest
siedzenie  i  użalanie  się  nad  swoim  losem.  Bzdura!  Osoby

niepełnosprawne  żyją  aktywnie,  studiują,  bawią  się,  spotykają  ze
znajomymi  tak  samo  jak  wszyscy  inni.  Czasami  tylko  potrzebują  ze
strony Nas – pełnosprawnych – jakiejś pomocy. Jakiej? Tu zaczynają
się schody… Bo często nie wiemy, w jaki sposób możemy pomóc, aby
nie urazić drugiej strony. W takiej sytuacji najlepiej sprawdzi się stare
przysłowie:  „koniec  języka  za  przewodnika”  –  czyli  PYTAJ,  PYTAJ
I JESZCZE RAZ PYTAJ! Osoba niepełnosprawna nie poczuje się Twoim
pytaniem  dotknięta  –  wprost  przeciwnie:  doceni  Twoje
zaangażowanie i chęć pomocy i wyjaśni, jak to zrobić, aby pomoc nie
okazała się niedźwiedzią przysługą. Bo próba przestawiania wózka na
siłę lub prowadzenia osoby niewidomej ciągnąc ją za rękę przyniesie
więcej szkody niż pożytku… Ty nie musisz wiedzieć, jak pomóc osobie
niepełnosprawnej,  ale  ona  wie  to  doskonale  –  pozwól,  aby  Ci
wyjaśniła, co masz zrobić.
Niektórzy studenci niepełnosprawni korzystają z pomocy asystenta –
jest to osoba, której zadaniem jest pomagać w pokonywaniu barier.
Pamiętaj,  aby  w  rozmowie  zwracać  się  bezpośrednio  do  osoby
niepełnosprawnej, a nie do asystenta czy tłumacza języka migowego.
Mówienie  do  opiekuna  zamiast  do  samego  zainteresowanego  jest
wyrazem  ignorancji.  W  razie  kłopotów  z  komunikacją  asystent  lub
tłumacz na pewno pomoże Wam w rozmowie.

Ludzie  są  różni,  rodzaje  niepełnosprawności  są  różne.  Inaczej
pomagamy  osobie  na  wózku,  inaczej  niesłyszącej  czy  niewidomej.
Dlatego  poniżej  znajdziesz  krótki  przewodnik  pomagania  osobom
z  różnego  rodzaju  deficytami  czy  trudnościami.  Pamiętaj,  że
z  konieczności  zgromadziliśmy  tu  tylko  ogólne  wskazówki,  które
trzeba dostosować do potrzeb konkretnej osoby.

Zachowania uniwersalne:

1.  Zanim udzielisz pomocy – zapytaj!
2.  Bądź taktowny i tolerancyjny.
3.  Nie podejmuj decyzji za innych.
4.  Jeśli możesz – spełnij prośbę.

Skoncentruj się na osobie, a nie na jej niepełnosprawności!

OSOBY Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ RUCHOWĄ

Najczęściej  myśląc  o  niepełnosprawności  ruchowej  mamy  na  myśli
osoby poruszające się na wózku. Ale niepełnosprawność ruchowa to
nie  tylko  „wózkowicze”  –  to  także  osoby,  które  mają  kłopoty  z
chodzeniem,  korzystają  z  kul,  balkonika,  niektórzy  mają  problemy  z
poruszaniem rękami.

• Rozmawiając z osobą na wózku usiądź, aby Wasze twarze

znalazły się na podobnym poziomie. Jeśli nie ma takiej
możliwości, postaraj się stanąć kilka kroków dalej, aby Twój
rozmówca nie musiał zadzierać głowy.

• Wózek, kule czy balkonik osoby niepełnosprawnej to część jej

prywatnej  przestrzeni  –  nie  dotykaj  ich  bez  potrzeby,  nie
przestawiaj  wózka  dopóki  nie  zostaniesz  o  to  poproszony,  nie
wieszaj  na  nim  swojej  kurtki  ani  nie  dawaj  siedzącej  na  nim
osobie swoich rzeczy do potrzymania na kolanach. Nikt nie lubi
być  traktowany  jak  przedmiot,  który  można  dowolnie
przestawiać…

• Jeśli ktoś poprosi Cię o pomoc w poruszaniu – na przykład

wjechanie wózkiem na schody – zapytaj, jak to zrobić i dokładnie

stosuj się do wskazówek. Nieumiejętnie udzielona pomoc może
skończyć się wywrotką.

• Nigdy nie zajmuj miejsc parkingowych oznaczonych kopertą – dla

Ciebie przejście kilku metrów więcej to żaden kłopot, dla osoby
mającej trudności w poruszaniu to czasem wyprawa.

• Niektóre osoby niepełnosprawne ruchowo mogą mieć

niewyraźną  mowę  –  jeśli  nie  zrozumiesz  za  pierwszym  razem
tego,  co  mówi  Twój  rozmówca  nie  przytakuj  „w  ciemno”  ale
poproś  o  powtórzenie.  Twoja  prośba  na  pewno  nie  zostanie
odebrana jako złośliwość, ale jako chęć dokładnego zrozumienia.

• Bądź uważny, zwracaj uwagę, czy osoba niepełnosprawna nie

potrzebuje pomocy, ale nie narzucaj się z nią. Jeśli widzisz, że ma
z czymś problem, zapytaj, czy możesz jej jakoś pomóc i przyjmij
ewentualną odmowę. Osobom niepełnosprawnym bardzo zależy
na samodzielności i chociaż wiedzą, że Ty zrobiłbyś coś szybciej
czy dokładniej, chcą radzić sobie samemu wszędzie tam, gdzie to
możliwe.

OSOBY NIESŁYSZĄCE I NIEDOSŁYSZĄCE

Osoby niesłyszące nie odbierają żadnych dźwięków. Komunikują się za
pomocą  języka  migowego,  piszą  na  kartkach,  wspomagają  się
czytaniem  z  ust.  Osoby  niedosłyszące  korzystają  z  aparatów
słuchowych  aby  skutecznie  wykorzystywać  swój  ograniczony  słuch.
Najczęściej komunikują się w języku polskim, chociaż ich mowa bywa
niewyraźna.

• Rozmawiając z osobą niedosłyszącą, dbaj o to, aby Twoja twarz

była dla niej dobrze widoczna – nie zasłaniaj ust, nie odwracaj się
tyłem,  nie  stawaj  plecami  do  źródła  światła.  Czytanie  z  ruchu
warg  jest  bardzo  trudne,  bo  większość  dźwięków  powstaje
wewnątrz  jamy  ustnej,  ale  patrzenie  na  usta  pomaga  w
zrozumieniu mowy.

• Zanim zaczniesz mówić do osoby niesłyszącej, upewnij się, że na

Ciebie patrzy – możesz zamachać ręką, dotknąć ją lekko w ramię
albo „zamrugać” światłem

• Jeśli osoba niedosłysząca nie zrozumie któregoś zdania z Twojej

wypowiedzi, spróbuj powiedzieć to samo innymi słowami. Jeśli
Ty czegoś nie zrozumiesz – nie bój się prosić o powtórzenie.

• Mów wyraźnie, ale nie staraj się szczególnie artykułować – to

tylko utrudnia zrozumienie. Staraj się mówić głośno, ale nie
krzycz. Jeśli chcesz, możesz mówić troszkę wolniej niż zazwyczaj.

• Jeśli rozmawiacie w grupie, a wśród Was znajduje się osoba

niedosłysząca,  stańcie  w  kręgu  i  dawajcie  znać,  kto  w  danym
momencie  zaczyna mówić  (np.  machaniem  ręki).  Czasami może
trzeba będzie streścić osobie niedosłyszącej przebieg rozmowy.

• Jeśli jest taka możliwość, staraj się rozmawiać z osobami

niedosłyszącymi czy niesłyszącymi w cichych pomieszczeniach –
dodatkowe dźwięki w tle skutecznie zagłuszają główny
komunikat.

• Jeśli osoba niesłysząca korzysta z pomocy tłumacza, w rozmowie

patrz bezpośrednio na nią i mów do niej! (no, chyba, że masz coś
do powiedzenia samemu tłumaczowi )

• Używaj krótkich, prostych zdań, staraj się unikać slangu i gwary.

• Osobie niedosłyszącej trudno jest jednocześnie nadążać za

tokiem wykładu i notować, dlatego może poprosić Cię
o pożyczenie notatek – nie wynika to z jej lenistwa!

OSOBY NIEWIDOME, NIEDOWIDZĄCE

• Prowadząc osobę niewidomą nie łap jej za rękę ani nie popychaj

przed sobą – pozwól jej chwycić się za ramię powyżej łokcia i idź
minimalnie przed nią, przechodź pierwszy przez drzwi i pierwszy
wchodź na krawężnik czy schody.

• Idąc z taką osobą, opisuj jej dokładnie wszystkie przeszkody –

krawężniki, słupki, nisko wiszące gałęzie. Jeśli chcesz ostrzec ją
przed jakimś zagrożeniem, nie wystarczy samo „uważaj” – musisz
konkretnie powiedzieć, na co ma uważać i jak się zachować.

• Wchodząc do pomieszczenia, w którym jest osoba niewidoma,

przedstaw się, nawet, jeśli nieźle się znacie – w naszym życiu
pojawia się tylu ludzi, że ciężko zapamiętać ich tylko po
brzmieniu głosu.

• Jeśli musisz już iść i zostawić osobę niewidomą w jakimś miejscu,

powiedz  jej  o  tym,  aby  nie  okazało  się,  że  mówi  w  próżnię.
Podprowadź  ją  do  ściany  albo  innego  konkretnego  miejsca
i wyjaśnij, gdzie są drzwi.

• Jeśli chcesz przywitać się z osobą niewidomą podając jej dłoń,

powiedz jej o tym i poczekaj, aż wyciągnie rękę – nie próbuj
samemu łapać bez ostrzeżenia za rękę!

• Nie bój się używać słów: widziałeś, zobacz itp. Osoby niewidome

też w naturalny sposób używają tych słów – na pewno nikogo w
ten sposób nie urazisz.

OSOBY Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI

To  specyficzny  rodzaj  niepełnosprawności  –  nie  daje  zewnętrznych
oznak,  a  osoba  z  trudnościami  natury  psychicznej  często  robi
wszystko, aby ukryć swoje problemy przed otoczeniem obawiając się
napiętnowania  i  dyskryminacji.  Nie  oszukujmy  się  –  zaburzenia
psychiczne w potocznym rozumieniu kojarzą się bardzo negatywnie, a
przecież nikt nie chce nosić etykietki „wariata”. Dlatego możesz przez
długi  czas  nie  wiedzieć,  że  w  Twoim  otoczeniu  znajdują  się  osoby  z
zaburzeniami  psychicznymi.  Może  się  jednak  zdarzyć,  że  dostrzeżesz
nietypowe zachowania albo zmianę w sposobie bycia Twojego kolegi
czy koleżanki. Co wtedy zrobić?

• Zachowuj się naturalnie, staraj się traktować tę osobę tak, jak

dotychczas, wykazując przy tym nieco więcej tolerancji
i cierpliwości dla dziwnych zachowań. Często choroby psychiczne
kojarzą się nam z agresją i nieprzewidywalnością zachowań – tak
naprawdę takie problemy to rzadkość a osoby dotknięte
zaburzeniami psychicznymi naprawdę nie są niebezpieczne!

• Nie rozmawiaj o zauważonym przez Ciebie problemie z każdym

na  roku  –  szczera  troska  może  szybko  zmienić  się  w  zwykłe
plotkowanie.  Jeśli  uważasz,  że  problem  staje  się  poważny,
możesz  opowiedzieć  o  sytuacji  psychologowi  w  Biurze  Osób
Niepełnosprawnych lub w Biurze Wsparcia Studenta.

• Może się zdarzyć, że Twój kolega będzie miał problem

z  ogarnięciem  materiału,  rozplanowaniem  pracy  czy
zapanowaniem  nad  terminami.  Bądź  cierpliwy,  nawet  jeśli
kolejny  raz  będziesz  odpowiadać  na  te  same  pytania  czy
tłumaczyć  co  trzeba  przygotować  na  najbliższe  zajęcia.  Pomóż,
na  ile  to  możliwe  –  nie  chodzi  o  to,  aby  wykonywać  pracę  za
kogoś,  ale  aby  ułatwić  mu  choć  trochę  zmaganie  się
z codziennością.

Niektóre  osoby  niepełnosprawne  korzystają  z  pomocy  psa
asystującego albo psa przewodnika. Takie psiaki zazwyczaj są bardzo
sympatyczne  i  aż  się  proszą,  by  potarmosić  je  za  uszami.  Pamiętaj
jednak,  że  taki  pies  zastępuje  ręce  albo  oczy,  więc  powinien
maksymalnie  koncentrować  się  na  zadaniu  –  nie  rozpraszaj  go,  nie
wołaj  po  imieniu,  nie  głaszcz.  Jeśli  idziesz  z  osobą  niepełnosprawną,
idź po przeciwnej stronie niż pies – pozwól mu spokojnie wykonywać
swoją pracę.

Na  zakończenie  jeszcze  jedna  uwaga  –  kontakt  z  osobami
niepełnosprawnymi  to  nie  ciężka  praca,  wymagająca  niesamowitych
umiejętności.  Traktuj  osoby  niepełnosprawne  tak,  jak  sam  chciałbyś
być  traktowany,  a  jeśli  nie  wiesz,  jak  się  zachować,  to  pamiętaj,  że
podstawą  jest  zwykła  ludzka  życzliwość  i  empatia.  To  niewiele  –  ale
może wiele zdziałać.