Wyciąg z kart charakterystyki substancji niebezpiecznych
-
α-naftol – T+
-
odczynniki Fehlinga II – C
-
etanol 96% – F
-
odczynnik Nylandera – C
-
kwas siarkowy – C
-
rezorcyna – Xn, N
-
benzydyna – T, N, R/M1
-
odczynnik Benedicta – Xn
-
kwas octowy – C
-
kwas siarkowy – C
-
kwas solny – C
-
kwas solny – C
-
odczynniki Fehlinga I – N
Cukry proste (monosacharydy, jednocukry) to najprostsze węglowodany. Są one syntetyzowane w
organizmach samożywnych w procesie fotosyntezy i chemosyntezy. Ich nazewnictwo chemiczne opiera się
na ilości atomów węgla w cząsteczce, których może być od 3 do 7. Stąd mówimy o triozach posiadających
3 atomy węgla i konsekwentnie o tetrozach, pentozach (zwyczajowe nazwy: arabinoza, ksyloza, ryboza),
heksozach (zwyczajowo: glukoza, fruktoza, galaktoza, mannoza) i heptozach, które mają odpowiednio 4, 5,
6 i 7 atomów węgla. Ogólny, sumaryczny wzór cząsteczki monosacharydu to CnH2nOn. Ze względu na klasyfikacje chemiczną monocukry należą do polihydroksyketonów lub polihydroksyaldehydów, w
zależności od występującej w cząsteczce grupy ketonowej lub aldehydowej. Charakterystyczna jest także
obecność w cząsteczce cukru asymetrycznych atomów węgla, które połączone z 4 rożnymi podstawnikami,
tworzą tzw. centra chiralności. Efektem tego jest występowanie cząsteczek cukrów w formach
stereoizomerów.
Charakterystyka fizykochemiczna: monosacharydy są substancjami krystalicznymi, bez zapachu, o
słodkim smaku. Dobrze rozpuszczają się w wodzie a słabo w alkoholu etylowym. Dają reakcje właściwe
aldehydom i ketonom, np. redukują odczynniki Tollensa i Fehlinga, utleniając się do kwasów aldonowych
(D-glukoza do kwasu D-glukonowego), redukowane tworzą alditole (np. D-glukoza — sorbitol), z alkoholami
lub fenolami tworzą glikozydy, a z innymi cząsteczkami sacharydów — di-, oligo- lub polisacharydy;
monosacharydy ulegają także reakcjom właściwym alkoholom — tworzą estry z kwasami (np. glukozo-6-
fosforan), utleniają się do kwasu uronowego (np. kwas glukuronowy). Wchodzą także w skład glikolipidów,
glikoprotein oraz kwasów nukleinowych.
Cząsteczki cukrów złożonych są budowane z 2 lub więcej cząsteczek monosacharydów połączonych
wiązaniami glikozydowymi. W zależności od ilości budujących je jednostek cukrowych mówi się o:
oligosacharydach – zbudowane z 2-10 monosacharydów (pośród nich wyróżnia się disacharydy –
zbudowane z dwóch monosacharydów) oraz polisacharydach – zbudowane z ponad 10 monosacharydów.
Cząsteczki polisacharydów mogą być proste lub rozgałęzione. Poszczególne jednostki cukrowe połączone
są w łańcuchu głównym wiązaniami typu α(1-4)- lub β(1-4)-glikozydowego a rozgałęzienia powstają przez
tworzenie wiązań α(1-6)-glikozydowych. Podczas hydrolizy wielocukry rozpadają się na prostsze jednostki
cukrowe np. dekstryny (rozpad skrobi) lub celobiozę (hydroliza celulozy) a ostatecznie na cukry proste.
Skrobia jest powszechnym materiałem zapasowym w komórkach roślinnych i dobrym źródłem energii dla
organizmów zwierzęcych. Jest polisacharydem nie rozpuszczalnym w wodzie. Skrobia zawieszona w
wodzie po podgrzaniu pęcznieje a jej ziarna ulegają rozpadowi na rozpuszczalną w wodzie amylozę i
nierozpuszczalną amylopektynę, która w tych warunkach pęcznieje, co decyduje o kleistej konsystencji
roztworu. Skrobia ulega hydrolizie pod wpływem stężonych kwasów natomiast w organizmach żywych za
rozpad ten prowadzą amylazy – enzymy z klasy hydrolaz. Rozróżnia się 2 typy amylaz: endo- i
egzoamylazy. Do endoamylaz należy α-amylaza (4-glukohydrolaza α1,4-glukanu), która rozcina cząsteczkę
skrobi wewnątrz łańcucha tworząc cząsteczki o krótszych łańcuchach, tzw. dekstryny. Jedną z egzoamylaz
jest β-amylaza, odcinająca od nieredukującego końca łańcucha skrobi cząsteczki maltozy.
Literatura:
„Biochemia” J. Berg, J. Tymoczko, L. Stryer, PWN, 2005
„Biochemia Harpera” R.K. Murray i in., Wydanictwo Lekarskie PZWL, 2006
Analiza jakościowa monosacharydów
1. Reakcje kondensacji
Pod wpływem stężonych kwasów nieorganicznych cukry ulegają dehydratacji z utworzeniem pochodnych
furfuralowych, przy czym heksozy tworzą 5-hydroksymetylenofurfural, a pentozy – furfural. Powstałe
związki kondensują z fenolami, chinonami czy aminami aromatycznymi tworząc połączenia
1
triarylometanowe o charakterystycznym zabarwieniu. Reakcje te są wykorzystywane do identyfikacji, różnicowania i oznaczeń ilościowych cukrów.
Dehydratacja
OH H (lub
CH OH)
H (lub
CH OH)
2
2
HC
CH
OH
H +
HC
C
O
HC
CH
OH
- 3 H O
2
HC
C
O
O
OH C
C
H
H
pentoza (lub heksoza)
furfural (lub 5-hydroksymetylenofurfural)
1.1 Reakcja Molischa (kondensacja z fenolem)
Jest to najbardziej ogólna reakcja wykrywająca cukry i to zarówno te wolne jak i związane. Jest jednak mało
specyficzna, gdyż jej dodatni wynik może również świadczyć o obecności aldehydów i ketonów.
odczynniki: 1% glukoza, 20% α-naftol w 95% etanolu (przechowywać w ciemności w temp.
pokojowej), stęż. H2SO4
sprzęt: 1 probówka szklana długa, pipeta szklana, pipety automatyczne, worteks
wykonanie: do 1 ml roztworu glukozy dodać 0,5 ml świeżo przygotowanego roztworu α-naftolu i
wymieszać. Następnie podwarstwić 1 ml stężonego H2SO4, nie mieszać (do pipetowania
stężonego H2SO4 używać szklanej pipety Pasteur’a). Na granicy faz pojawia się fiołkowo-
malinowe zabarwienie.
1.2 Reakcja Taubera (kondensacja z benzydyną – aminą aromatyczną)
odczynniki: 0,5% arabinoza, 1% glukoza, 4% benzydyna w lodowatym kwasie octowym
sprzęt: 2 probówki szklane długie, pipety automatyczne, worteks
wykonanie: do dwóch probówek odpipetować po 0,5 ml roztworu benzydyny. Do jednej probówki
dodać 1 ml roztworu arabinozy, a do drugiej 1 ml roztworu glukozy, wymieszać i ogrzewać do
wrzenia. Pentozy w tych warunkach dają zabarwienie czerwone, a heksozy żółte lub brunatne.
1.3 Reakcja Seliwanowa (kondensacja z rezorcyną – fenodiol)
Pozwala na odróżnienie aldoz od ketoz. Ważne jest zachowanie odpowiednich warunków reakcji, tzn.:
stężenie użytego kwasu solnego powinno wynosić 12% a czas ogrzewania - 30 sekund. W tych warunkach
ketozy przechodzą w hydroksymetylenofurfural, natomiast aldozy pozostają niezmienione. Jeżeli użyje się
bardziej stężonego kwasu lub wydłuży czas ogrzewania, to wówczas aldozy również ulegają dehydratacji i
dają odczyn dodatni – pojawia się czerwono-wiśniowe zabarwienie.
odczynniki: 0,5% fruktoza, 1% glukoza, stężony HCl, rezorcyna kryst
sprzęt: 3 probówki szklane długie, pipety automatyczne, łaźnia wodna, szpatułka, stoper, worteks
wykonanie: do pierwszej probówki odpipetowć 1 ml roztworu fruktozy, a do drugiej i trzeciej
probówki po 1 ml roztworu glukozy. Do wszystkich probówek dodać po 0,5 ml stężonego HCl
(otrzymuje się roztwór o stężeniu 12%), ogrzać do wrzenia w łaźni wodnej, a następnie probówki
pierwszą i drugą utrzymywać we wrzeniu przez 30 sekund, natomiast probówkę trzecią
utrzymywać we wrzeniu przez 3 min. Mieszaniny ostudzić, dodać kilka kryształków rezorcyny i
ogrzać do wrzenia w łaźni wodnej. Porównać wyniki dla obu roztworów cukrów.
O
C
H
O
O
HO
HO
OH
O
2
+
H lub (
CH OH)
O
2
rezorcyna
furfural lub
H
lub (
CH OH)
2
hydroksymetylenofurfural
czerwonowisniowy
2
2. Właściwości redukcyjne cukrów
2.1 Próba Trommera
W próbie Trommera, w środowisku alkalizowanym NaOH i w obecności CuSO4 glukoza ulega utlenieniu do
kwasu glukonowego, a jony miedzi ulegają redukcji z Cu2+ do Cu+ i powstaje brunatno zabarwiony osad
tlenku miedzi.
odczynniki: 1% glukoza, 0,5% fruktoza, 2M NaOH, 0,25M CuSO4
sprzęt: 2 długie probówki, łaźnia wodna, pipety automatyczne
wykonanie: do jednej probówki odmierzyć 1 ml 1% roztworu glukozy a do drugiej - 1 ml 0,5%
roztworu fruktozy. Do obu probówek dodać po 1 ml 2M NaOH, a następnie kroplami dodawać
0,25M CuSO4 jednocześnie ostrożnie mieszając zawartość obu probówek. Zakończyć dodawanie
CuSO4 w momencie pojawienia się osadu w probówce. Obie probówki ogrzewać do wrzenia.
Zaobserwować powstający na dnie probówki brunatnoczerwony osad.
2.2 Odczyn Fehlinga
W odczynie Fehlinga redukcji ulegają jony miedzi z Cu2+ do Cu+. Używa się odczynnika Fehlinga I, który zawiera CuSO4 oraz odczynnika Fehlinga II, który zawiera NaOH i winian sodowo-potasowy. Winian
sodowo-potasowy zapobiega wytrącaniu się osadu Cu(OH)2, co może mieć miejsce przy małym stężeniu
cukru. Sól ta wiąże jony Cu2+ tworząc kompleksową sól kwasu winowego.
odczynniki: 1% glukoza, odczynnik Fehlinga I i II
sprzęt: 2 długie probówki, palnik, worteks, pipety automatyczne
wykonanie: w jednej probówce zmieszać 0,5 ml odczynnika Fehlinga I i 0,5 ml odczynnika
Fehlinga II. Do drugiej probówki nalać 1 ml roztworu glukozy. Zawartość obu probówek ogrzewać
do wrzenia. Oba roztwory zlać razem. Występuje zabarwienie lub brunatnoczerwony osad
wydzielonego Cu2O.
CuSO4 + 2NaOH → Cu(OH)2 + Na 2SO4
C O O N a
C O O N a
H C
O H
H O
H C
O
+
C u
C u
2 H O
+
2
H C
O H
H O
H C
O
C O O K
C O O K
C O O N a
O
O
C O O N a
H C
O
C
H
+ H O
C
O H
H C
O H
C u
2
+
+
+
C u O
2
H C
O
C H O H
C H O H
H C
O H
c z e rw o n y o
C O O K
R
R
C O O K
o s a d
2.3 Odczyn Nylandera
Odczynnik Nylandera zawiera zasadowy azotan bizmutu, KOH i winian sodowo-potasowy, który spełnia tu
tę samą rolę, co w odczynie Felinga i co cytrynian w odczynie Benedicta. Pod wpływem cukrów redukcji ulega Bi3+ do Bi0.
odczynniki: 1% glukoza, odczynnik Nylandera
sprzęt: probówka szklana długa, łaźnia wodna, worteks, pipety automatyczne
wykonanie: do 5 ml 1% roztworu glukozy dodać kilka kropel odczynnika Nylandera, wymieszać i
wstawić do wrzącej łaźni wodnej na 5 min. Wytrąca się czarny osad metalicznego bizmutu
Bi(OH)2NO3 + KOH → Bi(OH)3 + KNO3
Bi(OH)
Bi 3+ +
3 OH -
3
3
O
3 C
H
+
+ 2 Bi(OH)
3
3 C
OH +
+ 2 Bi 0 +
+ 3 H O
2
winian
Na-K
R
R
czarny osad
glukoza
kwas glukonowy
Oznaczanie ilościowe monocukrów
Metoda antronowa
Jest to kolorymetryczna metoda oznaczania zawartości cukru w roztworze wykorzystująca powstawanie
kompleksów pomiędzy furfuralowymi i hydroksymetylenofurfuralowymi pochodnymi cukrów a antronem.
Powstający kompleks o barwie niebiesko-zielonej ma maksimum absorpcji przy długości fali 600 nm. Jest to
metoda niestechiometryczna więc wymaga sporządzenia krzywej kalibracyjnej.
O
C
H
H
H
O
O
C
O
2
+
O
H
H lu b (
C H O H )
O
2
fu r fu ra l lu b
H
lu b (
C H O H )
2
a n tro n
h y d r o k s y m e ty le n o fu r fu r a l
z ie lo n o n ie b ie sk i
Di- i polisacharydy - analiza jakościowa
1. Odczyn Benedicta
W odczynie Benedicta redukcji ulegają jony miedzi z Cu2+ do Cu+. Odczynnik Benedicta zawiera CuSO4,
cytrynian trisodowy i Na2CO3. Cytrynian zapobiega wytrącaniu się osadu Cu(OH)2, co może mieć miejsce
przy małym stężeniu cukru. Zalkalizowanie za pomocą Na2CO3, a nie za pomocą NaOH powoduje, że
reakcja przebiega w pH nieco niższym niż w próbie Fehlinga, w związku z tym jony Cu2+ nie są w tych warunkach redukowane przez szereg związków dających dodatni odczyn Fehlinga (kreatynina, kwas
moczowy). Reakcja Benedicta jest więc bardziej specyficzna dla cukrów niż odczyn Fehlinga.
odczynniki: 0,5% glukoza, 0,5% maltoza, 0,5% laktoza, 0,5% sacharoza, odczynnik Benedicta.
sprzęt: 4 probówki szklane długie, łaźnia wodna, worteks, stoper, pipety automatyczne
wykonanie: do czterech probówek odpipetować po 0,25 ml odczynnika Benedicta. Do każdej z
nich dodać po kilka kropli odpowiedniego roztworu cukru, wymieszać i wstawić do wrzącej łaźni
wodnej na 3-5 min. Po oziębieniu wytrąca się pomarańczowoczerwony osad Cu2O.
2. Hydroliza sacharozy
Sacharoza jest disacharydem składa się z cząsteczki α-glukopiranozy i cząsteczki β-fruktofuranozy. Pod
wpływem kationów H+ i podwyższonej temperatury sacharoza rozpada się na monosacharydy (glukozę
i fruktozę)
odczynniki: 0,5% sacharoza, 2 M HCl, 2 M NaOH
sprzęt: 3 probówki szklane, łaźnia wodna, worteks, stoper, pipety automatyczne
wykonanie: w probówce umieścić 2 ml roztworu sacharozy, dodać 0,6 ml 2M roztworu HCl,
wstawić do wrzącej łaźni wodnej na 10 min. Po ochłodzeniu zobojętnić dodając 0,8 ml 2 M
roztworu NaOH.
Na zobojętnionym hydrolizacie przeprowadzić reakcje Benedicta i Seliwanowa.
4
3. Analiza jakościowa polisacharydów (reakcja z jodem)
Skrobia składa się z dwóch wielocukrów: amylozy i amylopektyny, które są zbudowane z połączonych reszt
α-D-glukopiranozy. Amyloza tworzy łańcuchy proste, w których cząsteczki glukozy połączone są ze sobą
wiązaniem α(1-4)-glikozydowym. Natomiast amylopektyna charakteryzuje się budową rozgałęzioną; oprócz
wiązania α(1-4) co 25-30 reszt glukozowych w głównym lańcuchu występują wiązania α(1-6), tworzące
punkty rozgałęzienia. W tych miejscach formują się łańcuchy boczne zbudowane z 30-50 reszt
glukozowych. Z budowy wynikają odmienne właściwości fizyczne obu wielocukrów. Amyloza barwi się
jodem na kolor niebieski, a amylopektyna na fioletowy. Amyloza o konfiguracji liniowej nie jest zdolna do tworzenia kompleksów z jodem. Aby cząsteczki jodu mogły się wiązać z cząsteczką wielocukru musi ona
przyjąć konfigurację helisy, w której cząsteczki jodu regularnie się rozłożą. Jedna cząsteczka jodu przypada
wówczas na sześć reszt glukozowych, czyli na jeden skręt helisy.
Glikogen podobnie jak skrobia zbudowany jest z α-D-glukopiranozy. W porównaniu ze skrobią składa się
on z większej liczby monomerów i tworzy bardziej rozgałęzioną helisę. Rozgałęzienia występują w łańcuchu
przeciętnie, co dziesięć reszt glukozowych i zbudowane są z 10 – 20 monomerów glukozy.
Skrobia tworzy z jodem połączenie fioletowo-niebieskie, zaś w przypadku glikogenu barwa pozostaje
brunatna.
odczynniki: 1% kleik skrobiowy, 1% glikogen, płyn Lugola
sprzęt: 2 probówki długie, pipety automatyczne
wykonanie: do jednej probówki wlać 1 ml roztworu skrobi, a do drugiej 1 ml roztworu glikogenu.
Do obu probówek dodać po 1 kropli silnie rozcieńczonego roztworu jodu w jodku potasu (płyn
Lugola – barwa słomkowa)
4. Wpływ temperatury na reakcję skrobi i glikogenu z jodem
Barwa skrobi i glikogenu z jodem jest trwała w temperaturze pokojowej. Ogrzewanie powoduje rozkręcenie
się heliksu, adsorpcja jodu nie jest możliwa, w efekcie zabarwienie znika. Jest to zjawisko odwracane.
sprzęt: łaźnia wodna
wykonanie: probówki z poprzedniego ćwiczenia zawierające skrobię i glikogen, zabarwione
jodem, ogrzać do wrzenia. Barwa zanika. Powraca ona po oziębieniu probówek w strumieniu
zimnej wody.
5. Kwaśna hydroliza skrobi
Podczas hydrolizy skrobia ulega rozpadowi na prostsze cukrowce, wśród których można wyróżnić
następujące stadia pośrednie:
a) stadium dekstryn (polisacharydy), wśród których wyróżnia się kolejno: amylodekstryny barwiace się jodem na kolor niebiesko-fioletowy, erytrodekstryny barwiące się jodem na kolor brunatnoczerwony, achrodekstryny nie dające z jodem zabarwienia
b) stadium maltozy i izomaltozy (disacharydy)
c) stadium glukozy (monosacharyd)
odczynniki: płyn Lugola, odczynnik Benedicta, 2 M NaOH, 1% kleik skrobiowy, 1 M H2SO4,
sprzęt: 20 probówek szklanych długich, statyw, erlenmayerka, cylinder miarowy, łaźnia wodna,
pipety, stoper
wykonanie: przygotować 20 probówek, ustawiając je w statywie w dwóch szeregach. Do jednego
szeregu probówek dodać do każdej po 5 kropli rozcieńczonego roztworu jodu w jodku potasu
(płyn Lugola), a do drugiego szeregu po 0,75 ml 2 M roztworu NaOH. Do erlenmayerki odmierzyć
30 ml 1% roztworu kleiku skrobiowego i dodać 20 ml 1 M H2SO4; wymieszać i pobrać 2 ml płynu
do pierwszej probówki z płynem Lugola i 2 ml płynu do pierwszej probówki z roztworem NaOH.
Zawartość erlenmayerki ogrzewać we wrzącej łaźni wodnej; co 2 minuty pobierać po 2 ml płynu
i rozlewać do uprzednio przygotowanych probówek, zawierających płyn Lugola i roztwór NaOH.
Hydrolizę prowadzić do czasu aż barwa z jodem zaniknie. Do szeregu probówek z roztworem
NaOH dodać po 0,5 ml odczynnika Benedicta i gotować przez 3-5 min w łaźni wodnej.
Obserwując zmiany barwy wyróżnić stadia hydrolizy skrobi. Określić etap, w którym pojawiają się
cukry redukujące.
5
6. Badanie aktywności α-amylazy śliny
α-Amylaza śliny prowadzi reakcję rozpadu skrobi na dekstryny, podobnie jak ma to miejsce w przypadku
kwaśnej hydrolizy. W efekcie tego w roztworze nie powstają niebiesko zabarwione kompleksy skrobi z
jodem.
6.1 Wpływ temperatury
odczynniki: płyn Lugola, 1% kleik skrobiowy
sprzęt: 4 probówki szklane krótkie, 3 probówki wirownicze na 2 ml, statyw, zlewka, mieszadło
magnetyczne, łaźnia wodna, pipety, stoper
wykonanie:
Roztwór amylazy śliny: wodę podgrzać do temperatury 40°C w łaźni wodnej. Tak przygotowaną
wodą wstępnie przepłukać usta, a następnie pobrać kilka mililitrów wody do ust i płukać nimi usta
przez kilka minut. Roztwór śliny wypluć do zlewki.
Oznaczanie aktywności: do probówki odebrać 3 ml uprzednio przygotowanego roztworu amylazy
śliny i ogrzewać przez 10 min we wrzącej łaźni wodnej. Następnie do trzech probówek odmierzyć
po 1 ml 1% zawiesiny skrobi (stale mieszającej się na mieszadle magnetycznym). Do pierwszej
probówki dodać 1 ml wyjściowego roztworu amylazy, do drugiej – 1 ml ogrzewanego roztwór
amylazy, a do trzeciej kilka kropel wody. Prowadzić inkubację przez 15 min w temperaturze 38°C,
w łaźni wodnej. Następnie probówki ostudzić w zlewce z zimną wodą i do wszystkich dodać po
kropli roztworu jodu w postaci płynu Lugola. Zawartość probówek przenieść do probówek
wirowniczych na 2 ml i zwirować przez 3 min. Porównać ilość otrzymanego osadu i wyciągnąć
wnioski o aktywności amylazy w poszczególnych próbkach.
6.2 Specyficzność substratowa
odczynniki: 1% kleik skrobiowy, 1% sacharoza
sprzęt: 3 probówki szklane krótkie, statyw, zlewka, mieszadło magnetyczne, łaźnia wodna,
pipety, stoper
wykonanie: do dwóch probówek odmierzyć po 1ml roztworu amylazy śliny. Do jednej dodać 1 ml
1% zawiesiny skrobi (stale mieszającej się na mieszadle magnetycznym), do drugiej – 1 ml 1%
roztworu sacharozy. Całość inkubować przez 15 min w temperaturze 38°C, w łaźni wodnej.
Następnie probówki ostudzić i na obu roztworach przeprowadzić reakcję Trommera (patrz instr.
Cukry proste).
7. Reakcja celulozy z jodem
Zwarta struktura włókien celulozowych uniemożliwia trwałą adsorpcję jodu. Pod wpływem jodu
pierwiastkowego włókna celulozowe barwią się na kolor żółtobrunatny, natomiast silnie pęcznieją
w obecności kwasu siarkowego, co umożliwia wnikanie drobin jodu do wnętrza micelli i jego adsorpcję na
cząsteczkach celulozy. Powstaje wówczas intensywna barwa niebieska.
odczynniki: H2O dest., 60% H2SO4, płyn Lugola, lignina
sprzęt: 2 szkiełka zegarkowe, pipety automatyczne, stoper
wykonanie: na dwóch szkiełkach zegarkowych umieścić skrawki ligniny. Jeden z nich zwilżyć 1,5
ml wody destylowanej, a drugi 1,5 ml 60% roztworu H2SO4. Po upływie 2 minut oba skrawki
zabarwić płynem Lugola.
Odczynniki:
0,5% arabinoza, 0,5% fruktoza, 1% glukoza, 0,25M CuSO4, 2M NaOH, 4% benzydyna w lodowatym kwasie
octowym, 20% α-naftol w 95% etanolu, stężony H2SO4, stężony HCl, rezorcyna kryst., odczynnik Fehlinga I
i II, odczynnik Nylandera, odczynnik antronowy – 40 mg antronu w 25 ml stężonego H2SO4, 0,5% glukoza,
0,5% maltoza, 0,5% laktoza, 0,5% sacharoza, 1% sacharoza, 1% glikogen, 1% kleik skrobiowy, 2 M HCl, 2
M NaOH, 0,25 M CuSO4, 1 M H2SO4, 60% H2SO4, płyn Lugola, odczynnik Benedicta.
6