OWAD: CZUŁKI-zmysł węchowy, czuciowy ,receptory niezwykle czułe
RODZAJE CZÓŁKÓW- szczeciniaste, paciorkowate,grzybowate, piłkowate, blaszkowate, pierzaste, buławkowate
OCZY- złożone omatidium/fasetka-częsci oka pojedyncze sześciokąty budujące je 6 kąty,Przyoczka występują u larw i niekiedy u osobników dorosłych są krótkowidzami rzadko widzą barwy,
APARAT GEBOWY- od spodniej strony,posiada przekładnię odnóża, zówaczki, głaszczek szczękowy i szczęki
SKRZYDŁA BŁONIASTE-występują najczęściej u owadów są cienkie,przeźroczyste, elastyczne słóżą do latania mogą być gęsto użyłkowane a przebieg żyłek nieregularny-użyłkowanie siateczkowe (waz ki) lub liczba żyłek może być mniejsza a ich rozkład regularny to użyłkowanie półkowe(mucha)Mogą występowac jako skrzydła obydwu par(pszczoła) jako skrzydła tylko jednej pary(mucha) lub jako skrzydła drógiej pary(chrabąszcz)
SKRZYDŁA SKÓRZASTE-(pergaminowate)są grubsze i sztywniejsze od błoniastych i SA półprzeźroczyste, jeżeli występują to jako skrzydła pierwszej pary, służą do obrany leżących pod nimi skrzydeł błoniastych, ponadto wspomagają lot(pasikonik)
PÓŁPOKRYWY- skrzydło o nieregularnej budowie, składa się z części pokrywowej( przy tułowiu owada) i części błoniastej-dalszej są to skrzydła pierwszej pary. Występują u pluskwiaków, różnokształtnych(płaszczyca)
POKRYWOWE- są to macne grube, silnie zesklerotyzowane, najczęściej nieprzeżroczyste, zywo ubarwione, ochraniają leżące pod nimi skrzydła błoniaste a także prawie całego owada.Sa to skrzydła pierwsz3j pary, występują u chrząszczy(biedronka stonka)
GRYZĄCY APARAT gębowy -służy do pobierania pokarmu stałego, występuje u prostoskrzydłych, chrząszczy, wszołów, oraz większości larw owadów, aparat gębowy karaczana- 1 warga górna- labrum(szeroka nieczłonowana płytka przykrywajaca otwór gębowy od góry, 2 para żówaczek mandibule-dwie duże, nieczłonowane, zeslerotyzowane płytki, ząbkowane na wewnętrznej krawędzi służa do rozdrabniania pokarmu 3 pierwsza para szczęk- maxillae - członowane, mają charakter rozgałęzionych odnóży, składają się z kotwiczki(cardo) pieńka( stipes), zówki wewnętrznej(lobus internus) który spełnia role narządu dotyku i węchu, 4 warga dolna labium członowana powstała ze zrośnięcia się 2 pary szczęk i składa się z : podbródka(submentum) brody(kentum), języczków(glossae), przyjęzyczków (paraglossae), 2 głaszczków wargowych(palpilabiaes)
KŁUJĄCO SSĄCY APARAT gębowy
Występuje u pasożytów zewnętrznych wszy pcheł, , muchówek, pluskwiaków, przystosowany jest do pobierania pokarmu płynnego z tkanek żywiciela, składa się z krótkiej wargi górnej,żówaczki mają postac 2 sprezystych, nieczłonowanych szczecinek, ostro zakończonych, służących do przekłuwania tkanki okrywającej żywiciela, szczęki I pary sA również nieczłonowane, występują 2 kanaliki, przednim wsysana jest substancja tylnym spuszczna do żywiciela wydzielina gruczołw ślinowych, warga dolna ma postac długiej, członowanej rynienkowatej pochwy, w niej mieszczą się żówaczki i szczęki I pary, aparat ten podczas spoczynku leży po brzusznej stronie ciała, w czasie ssania przybiera pozycję prowie prostopadłą do osi ciała
SSACY APARAT gębowy - pobieranie pokarmu płynnego, bezpośrednio dostępnego, charakterystyczny dla motyli: Warga górna jest mała półkolista, żówaczki uległy prawie całkowitej redukcji, do największego rozwoju dochodzą żówki wewnętrzne, które łącząc się tworza rurkowatą ssawke, jest ona najbardziej rozwinietą częścią aparatu gębowego przez nią przeprowadzany jest pokarm, w czasie spoczynku ssawka jest spiralnie zwinięta, wyprostowuje się podczas pobierania pokarmu, warga dolna ma postać małej płytki, na której osadzone są głaszczki wargowe
LIŻĄCY APARAT gębowy -charakterystyczny dla mrówek(mucha domowa): warga górna, zówaczki, szczeki I pary, nibytchawki, warga górjna słabo wykształcona, w postaci wąskiej,zaostrzonej przysadki, żówaczki uległy zanikowi, szczęki I pary zachowały parę głaszczków, do największego rozwoju dochodzi wałeczkowata i miesista warga dolna, ma ona postać rynienki w której mieści się kanał slinowy,, nibytchawki są wypukleniami elastycznej błonki występującej na brzusznej stronie tarczy ornej,, gdy tarcza orna lezy przy powierzchni pokarmu to do kanalików dostają się płyny i drobniejsze części pokarmu, skad doprowadzane SA do otwory oralnego, system ząbków występuje woków otworu oralnego i służy do rozdrabniania pokarmu,,Jeżeli pokarm nie wymaga filtrowania to otwór oralny przybliza się do niego i wchłania bez wstępnej przeróbki
APARAT GRYZACO LIŻĄCY-(pszczoły, osy trzmiele) do wysysania pokarmu płynnego, służy szeroka rrka utworzona z połączenia żówaczek zewnętrznych i głaszczków wargowych.warga górna ma kształt niedużej płytki, za nia znajduja się żówaczki które tez mają kształt płytej i służą do rozdrabniania pyłku kwiatowego, urabiania wosku,, szczęki I pary są dosć silnie wydłużone, najbardziej rozwinięte sa zówki wewnętrzne tworzące płytki silnie wydłużone głaszczki wargowe, do wysysania pokarmu płynnego służy szeroka rurka, języczek przy tym wykonuje ruchy do przodu y do tyłu prowadząc pokarm do otworu gębowego.Języczek ułatwia pobieranie pokarmu zchowanego głęboko.
I RZAD JĘTKI:
Skrzydło: 1 i 2 para to skrzydła błoniasteo użyłkowaniu błoniastym, 1 para skrzydeł jest znacznie większa od 2 paryAparat gębowy; u larwy gryzący, u postaci dorosłych w zaniku( nie funkcjonuje) Odnóża: kroczne bez modyfikacji Najprymitywniejszy rząd owadów uskrzydlonych, jedyne jaki9e linieją w postaci dojrzałej, prymitywne cechy_ odwłok składa się z małej liczby segmentów, mają wyrostki na końcu odwłoka, obie pary błoniaste siateczkowe.
Cykl rozwojowy jętek Dorosłe zyją bardzo krótko aparat gębowy słabo wykształcony, nie wydalają, samica odbywa lot godowy i wydaje potomstwo, posiada skrzelotchawki, służace do pobierania tlenu rozpuszczonego w wodzie. JAJO składane do wody z którego wylęga się larwula- nie w pełni wykształcona larwa, linieje ona 3 razy i dopiero wtedy staje się prawdziwą larwa, larwa taka linieje ( 15-20 linień) i natępuuje stadium NIMFA która posiada zawiazki skrzydeł, linieje jeszcze kilka razy o przeobraza się ona w subimago.
Jajo-prolarwa(larwyla)-larwa(15-20 linień) -nimfa(kilka linień- subimago(linienie)- imago
II RZAD WAŻKI
Aparat gebowy- u postaci dorosłych i larw gryzący u larw warga dolna przekształcona jest w maskę Odnóża- kroczne bez modyfikacji
Jesten z najstarszych rzędów owadów na świecie, amfibiotyczne-dwuśrodowiskowe, rozpiętość skrzydeł 11 cm, długość ciała 7 cm, m.in. husarz władca, drapieżne, prędkośc lotu 96 km/h CYKL ROZWOJOWY: jajo-prolarwa(larwula) - larwa- nimfa- imago
SA bardzo drapieżne mają wodnolądowe środowisko życia, larwa zjadabezkregowce, poluje na komary
III RZAD WIDELNICE
Odnóża- kroczne bez modyfikacji. Odwłok składa się z 10 segmentów, tył owłoka zakończony dwoma wyrostkami mają 2 pary skrzydeł które składają na ciele, rozwój zachodzi w środowisku wodnym, amfibiotyczne, zyją w wodzie płynącej i na ladzie, rozpiętość skrzydeł 6 cm, larwy silnie spłaszczone, żyją w wodach czystych, biowskażnik, drapiezniczy styl zycia
IV RZĄD HEŁMCE
16 gatunków nocny, ukryty tryb życia, wszystkożerne, przedplecze-płytka grzbietowa, ostrogi na głowach i goleniach nogi, składają jaja w kokony.
V RZĄD PROSTOSKRZYDŁE
Długosć ciała 6 cm, aparat strydulacyjny, służący do wydawania dzwięków, umiejscowiony na odnóżach, narządy tympanalne-odbieranie dzwięków na iodległości w postaci jamek.
I RZĄD CHRZASZCZE (USKRZYDLONE)przeo,zup
Larwa najczęściej oligopodialna(3 pary odnóży tułowiowych), czasami alodialna,odnóża najczęściej kroczne,ale mogą być też zmodyfikowane,grzebne, pływne, skoczne,wielkość od 0,4 do 75mm.Sa 2 grupy larw: kompeidalna:3 pary odnóży, wyrażne segmenty ciała, na odwłoku wyrostki, pędrakbiała larwa, zwinięta dobrzusznie,gruba drutowiec: podłuzna budowa ciała, wąska. Są to szkodniki stonka, kornik
II RZĄD ŁUSKOSKRZYDŁE
Odnóża kroczne, u niektórych 1 para zmodyfikowane
III RZĄD DWUSKRZYDŁE
IV RZĄD BŁONKOSKRZYDŁE
Skrzydła rzadko użyłkowane, o użyłkowaniu półkowym,obie pary skrzydeł spięte ze sobą haczykami, i stanowią jedną funkcjonalną całość, u niektórych gatunków skrzydeł brak Odnóża-kroczne, często zmodyfikowane, z przystosowaniem do grzebania w ziemi,budowy gniazd, zbierania pyłku.Są roślinożerne, drapieżne, oraz gatunki społeczne.Na odwłoku jest pokładełko u samic do składania jaj i żadło
Są 3 podrzędy:rośliniarka(szkodnik, larwa to gąsienica), owadziarka (polimbronia-z jednego jaja wiele osobników, składa jaja w ciele innych osobników) żądłówki
VII RZĄD PCHŁY(uskrzydlone)
Larwa alodialna(beznoga)z wyrostkami rylcowymi na odwłoku, poczwarka wolna w kokonie, odnóża skoczne, wielkość ciała to 4 mm ciało bocznie spłaszczone, silnie pokryte szczecinkami, ektopasożyty stałocieplnych kręgowców, brak oczu i skrzydeł, brak skrzydeł ROZMNAZANIE PCHŁY- dio kopulacji dochodzi na żywicielu, po czym samica zeskakuje na podłoże stałe gdzie składa jaja.Larwa jest robakowata,sielnie owłosiona, bez odnóży, na odwłoku są wyrostki rylcowe-służa jej do poruszania się.Larwy maja aparat gębowy gryzący wiec odrzywiaja się pokarmem stałym,następnie larwy przobrazają się w postac wolną- dorosłą,skaczą na żywiciela i na nim zeruja,wyczówaja go przez trzesienie podłoża na którym on się porusza, żyją one 3,4 miesiące
CERCI-wypustki na końcu odwłoka u larwy prusaka
NIMFA-larwa( jętki) posiadająca zawiazki skrzydeł
HEMIMETAMORFOZA- odmiana przeobrażenia niezupełnego występująca u jętek, w cyklu rozwojowym pojawia się subimago
SUBIMAGO(pierwsza wykształcona postać jętki, która przechodzi jeszcze jedno linienie)
PROGNATYZM-narzady gębowe stanowia przedłużenie osi ciała owada-termity
HIPOGNATYZM- narządy gębowe ułożone są pod kątem prostym do osi ciała owada-pasikonik
EPISTOGNATYZM- narządy gębowe tworzą z osia ciała kąt ostry- pluskwiaki
OCULE- oczy złożone
OCELE- przyoczka, oczy proste
SCAPUS- trzonek czułka owada
PEDICELUM- nóżka czułka owada
FLAGELLUM- wieloczłonowa wić czułka owada
PROTHORAX- przedtłowie owadów
MESOTHORAX- śródtułowie owadów
METATHORAX-zatułowia owadów
COXA- biodro owada
FERUM- udo owoda
TIBIA- goleń owada
TARSUS- wieloczłonowa stopa owada
STYLIK- przewęzenie w ciele żądłówek
POKŁADEŁKO- znajduje się na ostatnim selmęcie ciała u samic niektórych gatunków żadłówek służy dio składania jaj lub jako przekształcone to żadło
ILEUM- czesć jelita tylnego w nim odbywa się wchłanianie wody
RECTUM- formuje kał
TENIDIA- kutykularne zgrubienia występujące na tchawce, ułożone spiralnie, dzięki nim nie ulega ona deformacji
TRACGEOLE- najcieńsze rozgałęzienia tchawek
NARZĄD JAHNSONA- narząd zmysłu,służący do wykrywania ruchów powietrza, mieści się a czółkach
OMATIDIA-(fasetki)wchodzą w skałd oka złożonego, jest ich od kilku do 20.000.w pojedynczej fasetce wyróżniamy:rogówkę, warstwę podrogówkową,komórki stożka krystalicznego, siatkówkę i komórki pigmentowe
DORSALE_ przoczka u owadów, występują obok oczu złożonych
POLIEMBRONIA- rozwój wielu zarodków z jednego jaja
HEMIMETABOLIA_ brak stadium poczwarki, larwy sa podobne do postaci dorosłej
HAMOWIDŁO- haczyk podtrzymujący widełki skokowe