Rodzaj wady wzroku a zalecenia do pracy z uczniem słabowidzącym.
Często, gdy myślimy o dziecku słabowidzącym i o tym jak ułatwić mu pracę w szkole czy też w domu, pojawia się nam plan dobrego naświetlenia miejsca nauki, usadzenia ucznia w pierwszej ławce i właściwie najczęściej na tym kończą się nasze pomysły. Tymczasem okazuje się, że w przypadku poszczególnych wad wzroku wskazania do pracy są bardzo różne i odbiegające do naszych pierwotnych i zdroworozsądkowych założeń.
Formy pomocy dziecku z wadą wzroku powinny być planowane w oparciu o diagnozę lekarza okulisty i zalecenia z opinii lub orzeczenia poradni psychologiczno- pedagogicznej. a u początku tej pracy należy dokonać dokładnej diagnozy odnośnie pola widzenia.
Dokładna informacja na temat pola widzenia pozwoli nauczycielowi ustalić miejsce i rozmiary ubytku, a co za tym idzie, tak organizować pracę terapeutyczną ze słabo widzącym dzieckiem, aby poprzez odpowiednie ustawienie głowy i oka, dziecko słabo widzące było w stanie jak najwięcej zobaczyć.
NALEŻY ZWRÓCIĆ UWAGĘ NA TO:
pod jakim kątem ustawienia głowy i oczu dziecko patrzy najchętniej
jakie jest jego pole fiksacji (czyli obszar obejmowany jednym rzutem oka)
Po zebraniu niezbędnych informacji odnośnie wady wzroku naszego podopiecznego możemy przystąpić do opracowania zaleceń do pracy z uczniem.
W przygotowanym opracowaniu starałam się dokonać podziału poszczególnych wad wzroku, ich krótkiej charakterystyki oraz wskazania ogólnych zaleceń do pracy z dzieckiem .I tak :
BARDZO ZAWĘŻONE POLE WIDZENIA
Występuje zawężenie pola fiksacji oraz mogą występować kłopoty z orientacją w tekście (gubienie linijek)
ZALECENIE:
Zadbać o udział w zajęciach orientacji i w treningach poruszania się w przestrzeni.
CENTRALNIE USZKODZONE POLE WIDZENIA
występuje mroczek centralny (znikanie części obrazu)
dziecko swobodnie porusza się w przestrzeni, ale ma ogromne trudności z czytaniem - widzi litery, ale trudno złożyć je w słowa. Stąd trudności w płynnym czytaniu, omyłki w rozróżnianiu cyfr, błędy ortograficzne.
ZALECENIE:
ćwiczenie patrzenia pozaplamkowego
OCZOPLĄS
drobne niekontrolowane ruchy gałek ocznych, najczęściej towarzyszy innym schorzeniom okulistycznym
trudność z fiksacją oczu na poszczególnych wyrazach, zamazywanie się lub drganie tekstu
podczas czytania bardzo szybko się męczy
im większe zmęczenie czytaniem tym ruchy drgające oka nasilają się, a tym samym spada efektywność czytania
ZALECENIE
Szukanie tzw. „Strefy ciszy”, czyli takiego położenia gałek ocznych, w którym oczopląs zanika
ZABURZENIA AKOMODACJI OKA
Zab. przystosowywania się do patrzenia na przedmioty znajdujące się w różnych odległościach
dziecko musi posługiwać się dwoma parami szkieł (do dali, do bliży)
ZALECENIE
Zapewnić dobre, niezbyt intensywne oświetlenie
Oprócz lampy oświetlającej całe pomieszczenie warto dodatkowo zainstalować oświetlenie punktowe - lampę skierowaną na miejsce pracy
ZABURZENIA ADAPTACJI
Zab. zdolność przystosowywania widzenia do zmiennego oświetlenia.
Przejawem może być „kurza ślepota”
ZALECENIE
Dobrze oświetlone pomieszczenia
Innym przejawem jest światłowstręt
ZALECENIE
Zapewnić miejsce w klasie z dala od okien i źródeł światła
Przyciemnione okulary
Wyeliminowanie powierzchni błyszczących z otoczenia dziecka
ZABURZENIA WIDZENIA OBUOCZNEGO (ZEZ)
Zaburzenie przestrzennego trójwymiarowego postrzegania otaczającego świata
Dziecko z zaburzonym widzeniem obuocznym powinno znaleźć się pod opieką lekarza, który zdecyduje jaki rodzaj pomocy i ćwiczeń zastosować.
ZAĆMA DZIECIĘCA
Gdy w soczewce oka pojawia się zmętnienie oznacza to początek zaćmy.
Może być obuoczna lub jednostronna
Na skutek zmętnienia soczewka nie przepuszcza promieni świetlnych lub poważnie ogranicza dopływ światła do siatkówki , co powoduje poważne ubytki w widzeniu, aż do całkowitego zaniewidzenia.
Zaćmę leczy się operacyjnie usuwając zmętniałą soczewkę.
Widzenie - „jakby za grubą warstwą mgły”
Nie można tego widzenia skorygować poprzez okulary
ZALECENIA:
Oświetlenie - takie, które pada na oglądane materiały spoza ich pleców (nigdy przed nimi!!!!), z góry, lekko ukośnie - aby na napisany tekst padał cień głowy.
Żółty filtr z włókna octanowego (kładziony na tekst)
JASKRA
Polega na nieprawidłowym krążeniu płynów, co powoduje gromadzenie się płynu wewnątrzgałkowego między soczewką a rogówką.
ZALECENIA
Sprawne funkcjonowanie uwarunkowane jest dobrym oświetleniem i minimum odblasku
WYSOKA KRÓTKOWZROCZNOŚĆ
Powyżej 8 dioptrii
W oku krótkowzrocznym obraz ostry powstaje tylko dla przedmiotów oglądanych z bliska. Do dali występuje obniżona ostrość widzenia.
ZALECENIA
Ze względu na niebezpieczeństwo odwarstwienia siatkówki należy ściśle stosować się do zaleceń lekarza dotyczących wysiłku fizycznego.
Często występuje konieczność czytania z odległości bliższej niż 30 cm
Uzasadnione wolniejsze tempo czytania
RETINOPATIA WCZEŚNIACZA
Tradycyjnie mówiono, że związana jest z zaburzeniami w dystrybucji tlenu podawanego wcześniakom w inkubatorze - powoduje utratę wzroku lub słabo wzroczność
WAŻNE! Można zapobiec ślepocie dzięki wczesnym badaniom okulistycznym (w ciągu 1. miesiąca życia)
ZALECENIA
Pomocne są lupy z rączką - najlepiej podświetlane
Monookulary - przy patrzeniu z daleka
Pomocne silne oświetlenie
Duże powiększenie tekstu
OGÓLNE ZALECENIA DO PRACY
Nauczyciel winien kierować procesem integracji w sposób umiejętny i przemyślany, aby osoba z dysfunkcją wzroku nie została odrzucona przez uczniów pełnosprawnych.
W szkołach ogólnodostępnych nauczyciel powinien mobilizować dziecko słabo widzące do udziału we wszystkich zajęciach dostosowując równocześnie wymagania do jego niepełnosprawności.
Znaczną grupę stanowią uczniowie słabo widzący z innymi niepełnosprawnościami. Należy zatem odróżniać problemy wynikające z zaburzeń widzenia od pozostałych trudności w procesie nauczania.
Wspieranie sfery emocjonalno - motywacyjnej dziecka oraz wsparcie i pedagogizacja rodziców ucznia.
Opracowanie powstało na podstawie „Poradnik dla nauczycieli i rodziców dzieci z dysfunkcją wzroku” pod red. Emilia Grzyb, Ewa Łośko, Małgorzata Połomska, Halina Urbańska; DRUKPRESS, Kraków 1998
Opracowała: mgr Katarzyna Dera - psycholog, tyflopedagog
1