Ergonomiczne i nieergonomiczne pozycje robocze
Istnieje wiele pozycji ciała, w jakich człowiek musi przebywać podczas wykonywania czynności roboczych. Jako główne przyjmuje się pozycje: stojącą, siedzącą i leżącą oraz formy pośrednie jak pozycja kuczna czy klęcząca.
By utrzymać ciało w pozycji, którą przybieramy do pracy musimy ponieść pewien koszt fizjologiczny. Najmniejszy jest w pozycji leżącej oraz w trakcie odpoczynku i wynosi on 64,8 kcal/godz. W innych pozycjach przez nas utrzymywanych jest on inny i tak dla pozycji siedzącej jest on o 4% większy, w pozycji klęcznej o 8.5 % większy, a w pozycji stojącej aż o 12% wzrasta zużycie energii. Musimy też pamiętać, że podane procenty zużycia energii tyczą się tylko i wyłącznie pozycji, która nie jest wymuszona.
Natomiast w pozycji wymuszonej zużycie energii może wzrosnąć aż do 60%. Warto pamiętać też ze przebywanie w monnotonej pozycji oraz powtarzanie tych samych ruchów może niekorzystnie wpłynąć na nasz organizm i prowadzić do negatywnych skutków funkcjonalnych. Częsta zmiana pozycji w trakcie pracy działa bardzo korzystanie i może przeciwdziałać nieprawidłowościom, gdyż podczas zmian pozycji dochodzi do zwiększenia ciśnienia krwi, pobudzenia serca i układu oddechowego do pracy, co tym samym poprawia sprawność i wydajność pracy fizycznej i umysłowej.
Przykładowe pozycje robocze, w których przebywamy :
Stosując podział ergonomiczny do prawidłowych pozycji roboczych należą pozycja stojąca i siedząca.
Pozycja stojąca:
+pozwala na wykonywanie ruchów dowolnych z większą swobodą
+ mamy możliwość wywierania sił o dużych wartościach
+umożliwia zwiększenie przestrzeni roboczej
+pozwala na większą mobilność i częstsze zmiany pozycji
- zagrożenie pod postacią niekontrolowanych obciążeń przy zmieniających się warunkach pracy
- mniejsza stabilność pozycji przy niewłaściwym wykonywaniu czynności może prowadzić do nagłego urazu
- przeciążenia stawów
- statycznie obciążone są mięśnie: nóg i grzbietu, w wyniku czego część krwi (20-25%) gromadzi się w kończynach dolnych- zmniejszanie dokrwienia całego organizmu, wpływając niekorzystnie na przemianę materii zachodzącą w komórkach organizmu.
- wydatek energetyczny rośnie, gdy podczas pracy musimy się wielokrotnie schylać
- dolegliwości wiążące się z praca w pozycji stojącej: płaskostopie, zniekształcenie stawów kolanowych, żylaki, zahamowanie funkcji motorycznej i wydzielniczej żołądka, trudności poporodowe, trwałe zniekształcenia kręgosłupa w odcinku piersiowym, zapalenia górnych dróg oddechowych czy choroby nerek.
Prawidłowa pozycja stojąca:
stawy muszą być równomiernie obciążone
musi być właściwe napięcie mm utrzymujących tę pozycję: mm ani nadmiernie rozluźnione ani zbyt napięte
głowa umieszczona symetrycznie, wzrok przed siebie, broda w ustawieniu pośrednim
ramiona na jednej wysokości, lekko odchylone w tył i ściągnięte w dół
tułów wyprostowany, brzuch wciągnięty, pośladki napięte, biodra na jednym poziomie
kolana nie cofnięte, rzepki lekko do przodu
stopy równolegle, lecz nie złączone
dopuszczalny lekki wykrok z jednoczesnym zgięciem w stawach biodrowym i kolanowym
podnóżek wskazany, noga wykroczna zmieniana co jakiś czas
Pozycja siedząca:
+ modyfikacja wielkości obciążeń powstających podczas pracy
+ wykonywanie czynności precyzyjnych jest łatwiejsze
+naturalna pozycja robocza współczesnego człowieka
+ nie powoduje zaburzeń krążenia w obrębie kończyn dolnych
+ duża stabilność tułowia
+ zapewnia dobrą koordynację ruchowo-wzrokową
-ograniczenie przestrzeni pracy
- mniejsze możliwości wywierania siły
- niewłaściwie dopasowane siedzisko pracy może prowadzić do wymuszonego ustawienia tułowia i kończyn a co za tym idzie do takich zmian jak: zmiana sylwetki człowieka przez wystąpienie tendencji do poszerzenia bioder, spłaszczenie klatki piersiowej, wygięcie kręgosłupa i wypychanie jąder miażdżystych, chrząstek międzykręgowych w kierunku kanału kręgowego, powodując nacisk na nerwy
- niewłaściwa pozycja przyczynia się do zmniejszenia zakresu ruchowego przepony i żeber gorsza wentylacja płuc i oddychanie jest utrudnione
- długotrwała pozycja siedząca może prowadzić do takich zmian jak: zastój w żyłach i narządach miednicy małej, osłabienie mięśni miednicy,
ściśnienie jamy brzusznej, przemieszczenie wewnętrznych narządów płciowych
u kobiet, zaburzenia trawienne, nieżyt jelita grubego i żylaki odbytu
Prawidłowa pozycja siedząca:
Siad na guzach kulszowych, wsparcie na kości guzicznej i np na małej piłeczce stabilizującej
miednicę, nie ma tyłopochylenia.
Kolana lekko zgięte nieprzekraczające wysokości bioder ( niżej niż st.biodrowy), gdy jest wyżej
OSC przesuwa się w stronę odcinka lędźwiowego
Pełne podparcie stóp ułożonych na płaszczyźnie rzutu OSC - na nich spoczywa cały ciężar ciała,
Stawy skokowe powinny być lekko cofnięte do tyłu od st.kolanowych
Obciążenie kończyn dolnych zamiast miednicy w czasie siedzenia
Kręgosłup ustawi się kompensacyjnie względem miednicy, - jeśli wyrównamy miednice to
Kręgosłup ustawi się prawidłowo.
OSC musi padać na czworobok podparcia.
Prawidłowa pozycja jest męcząca gdyż angażuje drugi układ odniesienia mięśni
Warto omówić pozostałe pozycje.
Pozycja leżąca:
+służy wypoczynkowi i regeneracji sił
+ zapewnia najmniejsze w porównaniu z innymi pozycjami obciążenie kręgosłupa
+występowanie jednakowej wartości ciśnienia krwi w całym organizmie
- ograniczenie swobody ruchów (zwłaszcza dla kończyn górnych)
- zwiększa udział wysiłku statycznego (rąk, głowy lub innych części ciała)
Pozycja klęcząca i kuczna:
- jest bardzo niewygodna
- masa ciężaru ciała przenoszona na podłoże przez kolana
- długotrwałe uciskanie kolan w tych dwóch pozycjach może stanowić przyczynę stanów zapalnych i zmian zwyrodnieniowych kaletek maziowych stawu kolanowego
niedogodności można wyeliminować, stosując wózek z rowerowym siodłem
Pozycje pochylone lub wymuszone
- są powodem bardzo wczesnych zmian narządu ruchu, upośledzając jego sprawność
- powoduje znaczne przekrwienie głowy
- utrudnienie czynności oddechowych
- wymagają dużego wysiłku statycznego mięśni grzbietu
- wywołują znaczny nacisk na narządy jamy brzusznej
Z punktu widzenia fizjologii pracy, każdej z zajmowanych przez ciało pozycji stawia się 2 warunki: swobody i naturalności. Za racjonalną przyjmuje się pozycję wymagająca najmniejszego wydatku energetycznego, czyli taką, która w minimalnym stopniu angażuje układ mięśniowy i nerwowy. Jest nią pozycja przemienna z przewagą siedzącej. Swoboda jest sprawą indywidualną.
Związek pozycji ciała z występowaniem lokalnych dolegliwości
Pozycja ciała Lokalizacja dolegliwości
bólowych i innych symptomów
stanie nogi (szczególnie stopy), okolica
lędźwiowa
siedzenie bez oparcia dla okolicy okolica lędźwiowa, mięsień
lędźwiowej i pleców prostownik grzbietu
siedzenie bez podnóżka o nogi (szczególnie kolana)
odpowiedniej wysokości i kącie okolica lędźwiowa
nachylenia
siedzenie z umiejscowieniem mięsień czworoboczny, mięsień
łokci na zbyt wysokiej równoległoboczny grzbietu
płaszczyźnie pracy mięsień dźwigacz łopatki
ramiona zwisające w pionie barki, ramiona
(brak podłokietników)
ramiona uniesione barki, ramiona
głowa pochylona do tyłu okolica szyjna
tułów przechylony do przodu okolica lędźwiowa, mięsień
pozycja przygarbiona prostownik grzbietu
podnoszenie ciężarów w pozycji okolica lędźwiowa, mięsień
przechylonej do przodu prostownik grzbietu
każda pozycja nienaturalna zaangażowane mięśnie
i wymuszona
utrzymanie stawu w krańcowej zaangażowane mięśnie
pozycji
1