98 CHALDEA
Proroctwo to spełniło się do joty. Z prześwietnej stolicy starożytnego świata pozostały tylko niekształtne pagórki, kryjące w swem wnętrzu ruiny jej wspaniałości, których część z mozołem i trudem zdołali odkopać archeologowie. Zwiedźmy choćby pobieżnie odkryte i zbadane przez nich gruzy dawnej świetności; przejdźmy kolejno, systematycznie mury, zamki, świątynie i mieszkania zamarłego miasta, by w ten sposób nabrać pojęcia o architekturze chaldejskiej.
2. Opis ruin Babilonu (ryc. 248)
a) MURY MIASTA. Dzięki rozwojowi historycznemu miasto posiadało podwójne obwałowanie: starsze, wewnętrzne i młodsze, zewnętrzne.
aa) Mur zewnętrzny (Nimitti-bel?). Kto od północy lub od wschodu zbliża się do miasta, temu wpada naprzód w oczy 4—5 km długi łańcuch pagórków czy wałów ziemnych, ciągnący się w linji prostej ku południowemu wschodowi. Tylko cząstkę ich zdołano dotychczas przekopać, a oto przed oczyma badaczów stanęło słynne obwałowanie zewnętrzne Babilonu, które z taką lubością opisują pisarze greccy. Składało się ono z potrójnego muru (ryc. 256): pierwszy 3,25 m grubości, z palonych cegieł, stanowił obwałowanie rowu, otaczającego miasto. Drugi, właściwy mur miasta 7,81 m szeroki, z cegieł palonych, przytykał tuż do muru nad groblą; trzeci wreszcie (w odległości 12 m) był to mur z cegieł suszonych, gruby na przeszło 7 m. Na nim to wznosiły się szersze wyskakujące wieże, każda od swej towarzyszki odległa o 100 łokci babilońskich (dokładnie 52,50 m). Wolną przestrzeń między mu-rami (II i III) aż do wysokości zewnętrznego muru wypełniała ubita ziemia. Cała grubość obwałowania zewnętrznego wynosiła więc około 30 m; pozwalała zatem, że dwa rydwany zaprzężone w czwórkę, mogły wygodnie na szczycie muru obok siebie przejeżdżać, co podnosi również Kurtius Rufus (Hist. Alex. V; 1, 24). Ta szerokość umożliwiała szybkie przesuwanie oddziałów wojska z jednego miejsca na drugie, więcej zagrożone (ryc. 248), gdyż przy długości murów byłoby niepodobieństwem równie gęsto obsadzać całe obwałowanie. Wszak jeszcze dziś jeden tylko bok wschodni twierdzy mierzy 4400 m długości, podczas gdy jej bok południowy mierzył w przybliżeniu 3200 m. Według Herodota na lewym brzegu Eufratu było podobne obwałowanie, którego resztki znaleziono prawdopodobnie koło wioski Singar, ale ich bliżej nie zbadano. Długość całego (do dziś dnia znanego) obwałowania wynosi prawie 18 km. Część wewnętrzna muru, która zdaje się być starszego pochodzenia, posiadała na całej długości wieże, których na wschod-niem ramieniu było około 90. Ktezjasz dla całego miasta podaje ich liczbę na 250. Sto bram, zamykanych spiżem, miało zdobić ten mur, a szerokie rowy, pełne wody, broniły dostępu. Całe to zewnętrzne obwałowanie jest dziełem Nebukadnezara II.