Opublikowane w: Współczesne problemy polityki ekonomicznej, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu, Wrocław 2008 r. s. 269-280 

1

 

 

dr Andrzej Sztando 
Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu 
Wydział Gospodarki Regionalnej i Turystyki w Jeleniej Górze 
Katedra Gospodarki Regionalnej 
Nowowiejska 3   

 

 

  

58-500 Jelenia Góra 
e-mail: 

andrzej@sztando.com

 

tel.: 

+48 603163839 

 
 

GMINNY MONITORING LOKALNEGO ROZWOJU GOSPODARCZEGO 

 
 
Zmiana  systemu  ustrojowego  naszego  kraju  przyniosła  szereg  zmian  o  charakterze 

gospodarczym i społecznym. Jedną z nich było reaktywowanie utraconego kilkadziesiąt 
lat wcześniej samorządu terytorialnego. W pierwszej kolejności, w 1990 r. pojawiły się 
samorządy  gminne, a  następnie  w 1998 roku samorządy powiatowe i  wojewódzkie. Te 
korporacje  terytorialne  zostały  obarczone  przez  ustawodawcę  róŜnorodnymi  zadaniami 
publicznymi,  a  takŜe  wyposaŜone  w  prawne,  materialne  i  finansowe  instrumenty  ich 
realizacji.  Jednym  ze  skutków  tych  procesów  była  decentralizacja  publicznych  oddzia-
ływań  w  swobodę  procesów  rynkowych,  bowiem  wraz  z  postępującą  decentralizacją 
władzy,  samorządy  terytorialne  stały  się  nowymi  ośrodkami  interwencji.  Prowadząc 
odpowiednią politykę rozwoju terytorialnego (lokalnego, subregionalnego regionalnego) 
wpływają na strukturę, tempo i kierunki zmian znajdujących się na ich obszarze struktur 
gospodarczych. Koncentrując dalsze rozwaŜania na poziomie gmin stwierdzić moŜna, Ŝe 
dąŜą  one  do  minimalizacji  niekorzystnych  dla  społeczności  lokalnej  cech  lokalnych 
rynków, w tym do zmian ich więzi z rynkami ponadlokalnymi, a takŜe do korygowania 
negatywnych dostosowań strukturalnych na lokalnych rynkach

1

. W praktyce odbywa się 

to  poprzez  dąŜenie  do  osiągnięcia  trzech  celów.  Pierwszym  jest  osiągnięcie  bezpiecz-
nych, z długookresowego punktu widzenia, struktury funkcjonalnej i struktury zagospo-
darowania gminy

2

. Cel drugi to długookresowy wzrost globalnych dochodów mieszkań-

ców i budŜetu gminy. Z kolei trzeci cel nakłada warunki brzegowe na dwa poprzednie. 
Określić  go  bowiem  moŜna  jako  dąŜenie  do  oparcia  długookresowego  rozwoju  przed-
siębiorczości  lokalnej  na  racjonalnym  wykorzystaniu  zasobów  naturalnych.  Lokalna 
polityka  gospodarcza realizowana jest przez władze gminne za pomocą zestawu instru-
mentów,  które  determinują  lub  wpływają  na  decyzje  wewnętrznych  (lokalnych)  i  ze-
wnętrznych  (zlokalizowanych  poza  obszarem  gminy)  podmiotów  gospodarczych  oraz 
innych  jednostek  i  osób  związanych  z  lokalną  przedsiębiorczością.  Przy  uŜyciu  kryte-
riów  podobieństwa  moŜna  je  podzielić  na  instrumenty  przymusu  administracyjnego, 
oddziaływania  ekonomiczno-rynkowego,  oddziaływania  bezpośredniego,  pobudzania 
infrastrukturalnego,  koncepcyjno-organizacyjne,  informacyjne,  poznawcze  oraz  eduka-

                                                            

1

 Więcej na ten temat w: Sztando A., Lokalny interwencjonizm samorządowy, Studia Regionalne i Lokalne nr 

1/2000 s. 79-90. 

2

 Ewolucja struktury funkcjonalnej i struktury zagospodarowania nie podlega wyłącznie wpływowi procesów 

rynkowych.  Istotne  są  w  tym  zakresie  takŜe  decyzje  alokacyjne  pozbawione  w  mniejszym  lub  większym 
stopniu  przesłanek  rynkowych,  do  których  moŜemy  zaliczyć  decyzje  oparte  na  kryteriach  ekologicznych, 
zdrowotnych,  humanitarnych,  politycznych  i  innych.  Kryteria  rynkowe  zdają  się  jednak  odgrywać  rolę  naj-
większą,  na  co  wskazuje  ich powszechność  oraz  procesy  urynkawiania  kolejnych  dziedzin działalności  ludz-
kiej, a takŜe próby rynkowego traktowania (np. wyceny) zjawisk ekologicznych i zdrowotnych 

Opublikowane w: Współczesne problemy polityki ekonomicznej, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu, Wrocław 2008 r. s. 269-280 

2

 

 

cyjne

3

. Stosowane  są one przy uŜyciu róŜnych  metod i kryteriów  w róŜnych obszarach 

działalności  samorządu  gminnego.  Do  obszarów  tych  zaliczamy:  obszar  polityki  prze-
strzennej,  obszar  polityki  budŜetowej,  obszar  polityki  ekologicznej,  obszar  polityki  in-
frastrukturalnej,  obszar  polityki  komunalnej  działalności  gospodarczej,  obszar  polityki 
gospodarki  mieniem  gminy,  obszar  polityki  wewnętrznej,  obszar  polityki  zarządzania 
informacją oraz obszar polityki edukacyjnej

4

. Z punktu widzenia podmiotów gospodar-

czych,  oddziałują  one  na  niemal  wszystkie  ich  obszary  funkcjonalne,  w  tym  przede 
wszystkim na zatrudnienie, zaopatrzenie, zbyt, produkcję, innowacje, gospodarkę finan-
sową, kooperację, dystrybucję i procesy inwestycyjne. Oddziaływanie to naleŜy uznać za 
istotne z punktu  widzenia całej gospodarki kraju, nie dlatego, Ŝe od kilkunastu  lat pro-
wadzi  je  niemal  dwa  i  pół  tysiąca  samorządów  lokalnych,  ale  przede  wszystkim  ze 
względu  na  fakt,  iŜ  przynosi  ono  wymierne,  pozytywne  skutki.  Prezentacji  ww.  zagad-
nień  lokalnej  polityki  gospodarczej  autor  poświęcił  niektóre  swoje  wcześniejsze  publi-
kacje

5

. W niniejszej poruszona zostanie problematyka monitorowania lokalnych zjawisk 

gospodarczych. 

Nie ulega wątpliwości, Ŝe prawidłowe, skuteczne i efektywne oddziaływanie samo-

rządu gminnego na lokalne struktury przedsiębiorczości moŜe być realizowane wyłącz-
nie jako efekt prac koncepcyjnych opartych na aktualnych, dokładnych, przekrojowych i 
wiarygodnych danych na ich temat. Informacje te są niezbędne takŜe w procesie aplika-
cji omówionych wyŜej instrumentów, i to aŜ w trzech celach. Pierwszym jest monitoring 
i modyfikacja danego narzędzia lokalnej polityki gospodarczej w trakcie jego implemen-
tacji.  Zaniechanie  takiej  ewaluacji  moŜe  bowiem  skutkować  gwałtownym  spadkiem 
szeroko rozumianej jakości procesu wdroŜeniowego, a w skrajnych przypadkach prowa-
dzić  do  odsunięcia  realizacji  zawartych  w  nim  zadań  w  bliŜej  nieokreśloną  przyszłość. 
Jako przykład  mogą tu posłuŜyć  korekty  miejscowych planów zagospodarowania prze-
strzennego  przeprowadzane  na  podstawie  informacji  o  zapotrzebowaniu  lokalnych 
przedsiębiorstw na nieruchomości, na których będą mogły realizować swoje zamierzenia 
inwestycyjne.  Celem  drugim  jest  zapewnienie  właściwych  prawno-organizacyjnych 
warunków danego narzędzia

6

. W tym przypadku, przykładem moŜe być zmiana struktur 

organizacyjnych  urzędu  gminy  (miasta)  oparta  na  diagnozie  potrzeb  lokalnych,  aktual-
nych  oraz  potencjalnych  przedsiębiorców  i  projektach  działań  mających  słuŜyć  ich  za-
spokojeniu. Trzecim celem jest identyfikacja momentów, w których niezbędne jest pod-
jęcie na nowo kompleksowych prac koncepcyjnych, słuŜących opracowaniu takich pro-
gospodarczych  programów  długoterminowych,  jak  np.:  strategia  rozwoju  gminy,  pro-
gram  lokalnej  polityki  gospodarczej,  program  działań  na  rzecz  zatrudnienia  mieszkań-
ców gminy, program promocji gospodarczej gminy, program rozwoju i promocji funkcji 
turystyczno-rekreacyjnych gminy, program komunikacji ze środowiskiem biznesu itp.  

                                                            

3

 Por. Sztando A., Gminne instrumenty kształtowania rozwoju lokalnych podmiotów gospodarczych, Samorząd 

Terytorialny 7-8/99, s. 79-108. 

4

 Więcej na ten temat w: Sztando A., Obszary lokalnej polityki gospodarczej. W: Gospodarka lokalna w teorii 

i w praktyce. Prace Naukowe  Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu nr 1083, Wrocław 2005, s. 232-243. 

5

  Np.:  Sztando  A.,  Progospodarcza  polityka  infrastrukturalna  gmin.  W:  Gospodarka  lokalna  w  teorii  i  w 

praktyce, Prace Naukowe Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu nr 1023, Wrocław 2004, s. 95-103; Sztando 
A., Progospodarcza polityka przestrzenna gmin. W: Gospodarka lokalna w teorii i w praktyce, Prace Naukowe 
Akademii  Ekonomicznej  we  Wrocławiu  nr  979,  Wrocław  2003,  s.  193-202;  Sztando  A.,  Progospodarczy 
obszar komunalnej działalności gospodarczej. W: Gospodarka lokalna w teorii i w praktyce. Prace Naukowe 
Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu nr 1161, Wrocław 2007, s. 248-259. 

6

 Więcej w: Sztando A., Progospodarczy obszar polityki wewnętrznej władz miejskich. W: Problemy rozwoju 

miast w wymiarze lokalnym i regionalnym. PAN KPZK, Warszawa 2005, s. 79-92 

Opublikowane w: Współczesne problemy polityki ekonomicznej, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu, Wrocław 2008 r. s. 269-280 

3

 

 

 

Wobec powyŜszych argumentów nasuwa się pytanie. Jakimi informacjami na temat 

lokalnej gospodarki powinny dysponować władze gminy i pracownicy gminnej admini-
stracji związani ze stymulowaniem lokalnego rozwoju gospodarczego, aby móc osiągać 
wspomniane  cele?  Na  to  pytanie  nie  ma  jednoznacznej  odpowiedzi.  Przyczyną  takiego 
stanu  rzeczy  jest  niejednorodność  wewnętrznych  i  zewnętrznych  uwarunkowań  gospo-
darczych  gmin  oraz  polityk  podejmowanych  przez  samorządy  wobec  gospodarczych 
problemów, szans i zagroŜeń. Oznacza to, Ŝe przedsiębiorczości nie moŜna i nie stymu-
luje się wszędzie w jednakowy sposób. Lokalną politykę gospodarczą naleŜy prowadzić 
według  przyjętego  w  danej  gminie  kryterium  (kryteriów)  stanowiącego  miarę  oceny 
istotności  danych  działań  stymulujących

7

.  Kryterium  pozwala  na  dokonanie  wyboru 

spośród  zbioru  narzędzi  i  metod  stymulowania  rozwoju  przedsiębiorczości,  takiego  ich 
podzbioru,  którego  oddziaływanie  jest  najbardziej  zbieŜne  z  wypadkową  priorytetów 
lokalnej  społeczności  i  lokalnych  uwarunkowań  rozwoju  przedsiębiorczości.  Przyjęcie 
danych kryteriów nie oznacza zatem całkowitej rezygnacji z realizacji działań stymulu-
jących, które ich nie spełniają. Są one równieŜ korzystne, lecz mniej dla rozwoju danej 
gminy istotne. Jako przykłady stosowanych w praktyce kryteriów moŜna wskazać: 

−

 

rozwój funkcji uzdrowiskowo-turystycznych, 

−

 

polifunkcyjny rozwój obszarów wiejskich, 

−

 

kryterium restrukturyzacji tradycyjnej dla gminy wytwórczości, 

−

 

kryterium tworzenia nowych, najlepiej stałych miejsc pracy, 

−

 

kryterium dyskontowania sąsiedztwa z duŜym ośrodkiem miejskim, 

−

 

kryterium tworzenia klastra naukowo-technologicznego. 

−

 

kryterium kreowania rozwoju specjalnej strefy ekonomicznej. 

Oczywiście nic nie stoi na przeszkodzie, aby jednocześnie wykorzystywane było więcej 
niŜ jedno kryterium. 
 

Monitoringową  implikacją  istnienia  kryteriów  lokalnej  polityki  gospodarczej  jest 

zróŜnicowanie  zakresu  właściwości  gminy  oraz  aktywnych  i  potencjalnych  czynników 
zewnętrznych związanych bezpośrednio, a takŜe pośrednio z przedsiębiorczością, które 
powinny zostać poddane obserwacji. Nie ulega bowiem wątpliwości, Ŝe potrzebą władz 
lokalnych  jest  dysponowanie  informacjami  o  tych  aspektach  rozwoju  gospodarczego, 
które są im najbardziej bliskie. Nie oznacza to jednak, Ŝe mogą zaniechać pozyskiwania 
przynajmniej podstawowych informacji o aspektach pozostałych. 
 

 

Po wyjaśnieniu kwestii interlokalnych dysproporcji potrzeb informacyjnych, moŜe-

my przejść do konstrukcji modelowego zakresu gospodarczych informacji, które powin-
ny być przedmiotem zainteresowania władz gminy. Jako przykładowe kryterium przyję-
ty zostanie tu polifunkcyjny rozwój gminy, w której gospodarce dominuje jeden podmiot 
gospodarczy  opierający  swoją  działalność  na  eksploatacji  kopalin  o  oszacowanym  w 
przybliŜeniu  terminie  wyczerpania,  przy  czym  jedną  z  głównych  alternatyw  mają  stać 
się  egzogeniczne  funkcje  turystyczno-rekreacyjne.  Przedstawiony  niŜej  model  został 
zbudowany  przy  wykorzystaniu  trzech  metod.  Pierwszą  z  nich  jest  przyczynowo-
skutkowa  analiza  związków  między  instrumentami  lokalnej  polityki  gospodarczej,  a 
wywoływanymi  przez  nich  efektami.  Drugą,  analiza  podstawowych  cech  systemów 

                                                            

7

 Więcej w: Sztando A., Kryteria gminnego stymulowania rozwoju lokalnej przedsiębiorczości. W: Gospodar-

ka  lokalna  w  teorii  i  w  praktyce.  Prace  Naukowe  Akademii  Ekonomicznej  we  Wrocławiu  nr  905,  Wrocław 
2001, s. 320-333. 

Opublikowane w: Współczesne problemy polityki ekonomicznej, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu, Wrocław 2008 r. s. 269-280 

4

 

 

monitoringu  wybranych  samorządów  województwa  dolnośląskiego,  natomiast  trzecią 
analiza wyników praktycznej weryfikacji koncepcji monitoringowych autora zastosowa-
nych w procesie ewaluacji strategii rozwoju gmin Bogatynia

8

, Polkowice

9

, Węgliniec

10

. 

Składa się on z czterech części: 

−

 

monitoringu związanych z gospodarowaniem właściwości gminy i czynników jej 
rozwoju gospodarczego, 

−

 

monitoringu poŜądanych efektów progospodarczych działań samorządu gminy,  

−

 

monitoringu  poglądów  na  temat  progospodarczych  działań  samorządu  gminy  i 
gospodarczych własności gminy, 

−

 

monitoringu progospodarczych działań samorządu gminy. 

 
W  części  pierwszej  pod  pojęciem  związanych  z  gospodarowaniem  właściwości 

gminy naleŜy rozumieć wszystkie te jej cechy, tzn. istniejące na jej terenie obiekty mate-
rialne i niematerialne, które mogą być wykorzystywane w procesach gospodarczych lub 
mogą  wpływać  na  te  procesy.  Kategoria  ta  obejmuje  zatem  nie  tylko  elementy  ściśle 
gospodarcze,  takie  jak  np.  połoŜenie  względem  rynków  zbytu,  ale  równieŜ  pośrednie, 
czyli np. ekosystemy, których konieczność ochrony hamuje biznesowe procesy inwesty-
cyjne.  W  celu  uniknięcia  informacyjnych  powieleń  z  pozostałymi  modułami  systemu 
monitoringu, zakres tych wskaźników powinien koncentrować się na tych cechach, które 
są niezmienne, lub których zmiany nie są celem lokalnej polityki gospodarczej. Z kolei 
ww.  czynniki  mają  swoje  źródło  poza  obszarem  gminy,  ale  oddziałują  na  jej  proces 
rozwoju  gospodarczego. Typowym  czynnikiem  tego  typu  są  ogólnopaństwowe  rozwią-
zania prawne stymulujące lub redukujące koniunkturę w danej gałęzi przedsiębiorczości. 
Z punktu  widzenia zakresu  merytorycznego, na  tak rozumianą, pierwszą część  monito-
ringu składać się mogą informacje m. in. o: 

−

 

materialnych, oŜywionych i nieoŜywionych zasobach naturalnych, 

−

 

zasobach kadrowych (w tym o ilości, strukturze kwalifikacyjnej i jakości), 

−

 

cechach  lokalizacyjnych  (np.  połoŜeniu  w  stosunku  do  granic  państwa,  szlaków 
komunikacji, zasobów naturalnych, jednostek osadniczych, rynków zbytu), 

−

 

strukturze zagospodarowania przestrzennego, 

−

 

dostępności  technicznej  i  cenowej,  jakości  i  wydajności  infrastruktury  technicz-
nej, 

−

 

dostępności usług otoczenia biznesu, 

−

 

fizycznej i cenowej dostępności nieruchomości, które mogą być wykorzystywane 
w związku z działalnością gospodarczą, 

−

 

niektórych  cechach  społecznych,  jak  np.:  siła  nabywcza,  tradycje  gospodarcze, 
struktura demograficzna, ruch demograficzny, tzw. kapitał społeczny, 

−

 

dostępności  i  standardzie  infrastruktury  społecznej,  jak  np.:  system  szkolnictwa 
ponadgimnazjalnego,  system  publicznego  pośrednictwa  i  wspierania  rozwoju 
rynku pracy, systemy bezpieczeństwa i porządku publicznego, 

−

 

cechach systemów administracyjnych związanych z obsługą przedsiębiorstw, 

−

 

walorach turystyczno-rekreacyjnych, 

                                                            

8

  Uchwała  XXXVI/312/06  Rady  Gminy  i  Miasta  w  Bogatyni  z  dnia  04  lipca  2006  r.  w  sprawie  przyjęcia 

Strategii Rozwoju Gminy i Miasta Bogatynia na lata 2006-2014. 

9

 Uchwała 62/X/07 Rady Miejskiej w Węglińcu z dnia 27 czerwca 2007 r. w sprawie przyjęcia Strategii Roz-

woju Gminy Węgliniec na lata 2007-2015. 

10

 Uchwała nr XII/126/07 Rady Miejskiej w Polkowicach z dnia 28 grudnia 2007 r. w sprawie przyjęcia Strate-

gii Rozwoju ZrównowaŜonego Gminy Polkowice na lata 2008-2014. 

Opublikowane w: Współczesne problemy polityki ekonomicznej, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu, Wrocław 2008 r. s. 269-280 

5

 

 

−

 

cechach zbiorowości gospodarstw rolnych, 

−

 

ekosystemach objętych prawnymi formami ochrony, 

−

 

głównych źródłach zanieczyszczeń środowiska, 

−

 

tempie  eksploatacji  zasobów,  na  których  bazuje  działalność  dominującego  pod-
miotu gospodarczego. 

 
W praktyce monitoring ten polega na gromadzeniu i analizach danych statystycznych, a 
takŜe informacji opisowych. W celu uzyskania strategicznego obrazu sytuacji niezbędne 
jest zestawianie  wyników owych analiz przy  wykorzystaniu procedury  SWOT. Jeszcze 
lepszym rozwiązaniem jest  wykorzystywanie jej rozszerzonej  wersji operującej katego-
riami:  atutów,  problemów,  stymulant,  destymulant,  szans  wewnętrznych,  zagroŜeń  we-
wnętrznych, szans zewnętrznych oraz zagroŜeń zewnętrznych

11

. 

 

Drugą częścią omawianego systemu jest monitoring poŜądanych efektów progospo-

darczych  działań  gminy.  Efekty  te  są  zwykle  formułowane  przez  władze  gminy  jako 
przesłanki  wprowadzania  danych  rozwiązań  organizacyjnych,  prawnych  lub  nakładów 
finansowych, lub jako cele strategiczne, czy teŜ operacyjne dokumentów planistycznych 
związanych z rozwojem gospodarczym. Do ich monitoringu słuŜą wskaźniki obrazujące 
skalę  skutków  działań  podejmowanych  przez  samorząd  gminy  w  ramach  realizacji  lo-
kalnej polityki gospodarczej. Podkreślić jednak naleŜy, iŜ w większości wypadków efekt 
ten nie jest wyłącznie  wynikiem działań gminnych, ale równieŜ wynikiem działań pod-
miotów gospodarczych, osób fizycznych, róŜnorodnych instytucji i organizacji, a nawet 
podmiotów i zjawisk zewnętrznych. Merytoryczne prawo do stosowania tych mierników 
wynika jednak z dwóch załoŜeń. Po pierwsze, Ŝe samorząd gminy ma istotny wpływ na 
poziom tych efektów, a po drugie, Ŝe jeśli uzyskany zostanie korzystny poziom danego 
wskaźnika,  czy  grupy  wskaźników,  nawet  bez  lub  z  niskim  udziałem  wpływu  narzędzi 
gminnych, to oznaczać to będzie, iŜ dany efekt został osiągnięty i działania gminy w tym 
zakresie nie są juŜ niezbędne. Jako, Ŝe mierniki te są ściśle powiązane z ww. celami lub 
przesłankami, w takim układzie zostały niŜej zaprezentowane. 

 

1.

 

Cel - rozwój przedsiębiorczości: 

a.

 

liczba podmiotów gospodarczych, 

b.

 

liczba podmiotów gospodarczych załoŜonych / zlikwidowanych w roku, 

c.

 

liczba osób zatrudnionych w niepublicznych podmiotach gospodarczych lub 
ich oddziałach / filiach / jednostkach funkcjonujących na terenie gminy, 

d.

 

udział  w  gospodarce  gminy  podmiotów  gospodarczych  działających  w  da-
nych sekcjach PKD

12

, mierzony liczbą zatrudnionych w tych sekcjach, 

e.

 

pozycje  w  rankingach  atrakcyjności  inwestycyjnej  gmin  publikowanych 
przez prasę ekonomiczną i samorządową oraz wydawnictwa naukowe, 

f.

 

wartość nakładów inwestycyjnych przedsiębiorstw, 

g.

 

wartość wskaźnika skłonności do przedsiębiorczości

13

. 

2.

 

Rozwój rynku pracy: 

a.

 

ś

rednioroczna stopa bezrobocia, 

                                                            

11

 Więcej w: Sztando A., Analiza strategiczna jednostek samorządu terytorialnego. W: Metody oceny rozwoju 

regionalnego, Akademia Ekonomiczna we Wrocławiu, Wrocław 2006, s. 113-159. 

12

 Polska Klasyfikacja Działalności (od 1.01.2008 PKD 2007) - jest umownie przyjętym, hierarchicznie usys-

tematyzowanym podziałem zbioru rodzajów działalności społeczno-gospodarczej, jakie realizują jednostki. 

13

 Wskaźnik skłonności przedsiębiorczości to liczba mieszkańców przypadająca na jedną firmę prywatną. 

Opublikowane w: Współczesne problemy polityki ekonomicznej, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu, Wrocław 2008 r. s. 269-280 

6

 

 

b.

 

liczba absolwentów szkół i uczelni, którzy jednocześnie spełniają następują-
ce  warunki:  nie  kontynuują  nauki;  zamieszkują  na  terenie  gminy;  zareje-
strowali  się  jako  bezrobotni  w  ciągu  roku  od  ukończenia  szkoły;  pozostają 
jako bezrobotni dłuŜej niŜ rok, 

c.

 

udział  długotrwale  bezrobotnych  mieszkańców  gminy  wśród  mieszkańców 
gminy zarejestrowanych jako bezrobotni, 

d.

 

struktura płci bezrobotnych, 

e.

 

struktura grup zawodowych, 

f.

 

struktura poziomu wykształcenia bezrobotnych. 

3.

 

Rozwój funkcji turystyczno-rekreacyjnych: 

a.

 

liczba turystów i osób korzystających z usług rekreacyjnych, 

b.

 

zakres usług turystyczno-rekreacyjnych, 

c.

 

liczba podmiotów gospodarczych działających w sekcjach PKD związanych 
z turystyką i rekreacją, 

d.

 

liczba  pracujących  w  podmiotach  gospodarczych  działających  w  sekcjach 
PKD związanych z turystyką i rekreacją, 

e.

 

liczba miejsc noclegowych w obiektach turystycznych, 

f.

 

liczba noclegów udzielonych w obiektach turystycznych, 

g.

 

liczba urządzeń infrastruktury turystyczno-rekreacyjnej, 

h.

 

liczba gospodarstw agroturystycznych i ekoturystycznych, 

i.

 

liczba uczestników największych imprez turystyczno-rekreacyjnych. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kolejną, trzecią część systemu stanowi monitoring poglądów na temat progospodar-

czych  działań  samorządu  gminy  i  gospodarczych  jej  własności.  Do  jego  prowadzenia 
słuŜą wskaźniki opinii ustalane drogą badań ankietowych. Posiadają one podwójne zna-
czenie. W pierwszym, dotyczy ono opinii przedsiębiorców, a takŜe niektórych ich klien-
tów,  na  temat  róŜnych  aspektów  rozwoju  gospodarczego  gminy.  Skoro  beneficjentami 
działań realizowanych  w ramach lokalnej polityki gospodarczej są przedsiębiorstwa, to 
opinia  ich  właścicieli  i  naczelnego  kierownictwa  powinna  stać  się  jednym  z  podstawo-
wych  mierników  poprawności  wyboru  owych  działań.  W  znaczeniu  drugim,  pozwalają 
ustalić  faktyczny  wpływ  działań  realizowanych  przez  władze  na  przedsiębiorczość  lo-
kalną poprzez wykorzystanie wiedzy osób najlepiej poinformowanych o jej stanie. MoŜ-
na  je  zatem  traktować  jak  zmodyfikowane  mierniki  efektu.  Z  powodów  analogicznych 
jak  w  poprzednim  przypadku,  ich  przykłady  zostały  zaprezentowane  w  powiązaniu  z 
ww. celami lub przesłankami. 

 

 

 

 

 

 

1.

 

Cel - rozwój przedsiębiorczości: 

a.

 

udział  przedsiębiorców  spodziewających  się  co  najmniej  umiarkowanego 
rozwoju firmy w danym okresie w przyszłości, 

b.

 

opinia  przedsiębiorców  na  temat  infrastrukturalnych  i  przestrzennych  wa-
runków  rozwoju  własnej  firmy  oraz  całej  zbiorowości  lokalnych  przedsię-
biorstw, 

c.

 

udział przedsiębiorców uznających, Ŝe gmina jest atrakcyjnym miejscem do 
inwestowania. 

2.

 

Rozwój rynku pracy: 

a.

 

udział przedsiębiorców uznających, Ŝe na terenie gminy dostępne się osoby 
o kwalifikacjach odpowiadających ich wymaganiom, które są chętne podjąć 
u nich pracę za oferowane wynagrodzenie, 

Opublikowane w: Współczesne problemy polityki ekonomicznej, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu, Wrocław 2008 r. s. 269-280 

7

 

 

b.

 

struktura zawodowa potencjalnych pracowników poszukiwanych przez pra-
codawców funkcjonujących na terenie gminy. 

3.

 

Rozwój funkcji turystyczno-rekreacyjnych: 

a.

 

udział  osób  korzystających  z  usług  turystyczno-rekreacyjnych  świadczo-
nych na terenie gminy twierdzących, Ŝe czują się bezpiecznie na jej terenie, 

b.

 

udział  osób  korzystających  z  usług  turystyczno-rekreacyjnych  świadczo-
nych  na  terenie  gminy  twierdzących,  Ŝe  jej  infrastruktura  turystyczno-
rekreacyjna odpowiada ich wymaganiom. 

c.

 

udział  osób  korzystających  z  usług  turystyczno-rekreacyjnych  świadczo-
nych na terenie gminy twierdzących, Ŝe informacja turystyczna jej dotyczą-
ca działa bez istotnych zastrzeŜeń, 

d.

 

udział  osób  korzystających  z  usług  turystyczno-rekreacyjnych  świadczo-
nych na terenie gminy twierdzących, Ŝe ponowienie z nich skorzysta, 

e.

 

udział  osób  korzystających  z  usług  turystyczno-rekreacyjnych  świadczo-
nych na terenie gminy twierdzących, Ŝe poleci je znajomym lub rodzinie. 

 

 

Ostatnia część systemu to monitoring progospodarczych działań samorządu gminy, 

czyli  automonitoring  progospodarczych  dokonań  władz.  Bazuje  on  na  róŜnorodnych 
wskaźnikach  działania,  opisujących  działania  podjęte  przez  podmiot  lokalnej  polityki 
gospodarczej  (samorząd  gminy),  a  zmierzające  do  osiągnięcia  celów  tej  polityki. 
Wskaźniki działania są ulubionymi wskaźnikami władz róŜnych szczebli, w tym równieŜ 
władz  lokalnych.  WyraŜają  bowiem  nakłady  czasu,  pracy  i  środków  materialnych  oraz 
niematerialnych  zuŜytych  przez  te  władze,  co  ma  ich  zdaniem  świadczyć  o  zakresie 
zaspokojonych w ten sposób potrzeb i rozwiązanych problemów. Niestety, związek ten 
jest  często  tylko  częściowy,  a  w  skrajnych  przypadkach  nie  ma  go  w  ogóle.  Praktyka 
zarządzania publicznego od wieków dostarcza licznych przykładów działań władz, któ-
rych realizacja nie przyniosła deklarowanego efektu lub efekt odwrotny od zamierzone-
go.  Z  tego  powodu  wskaźnikami  działania  moŜna  swobodnie  posługiwać  się  tylko  po 
spełnieniu  pierwszego  lub  jednocześnie  drugiego  i  trzeciego  z  niŜej  opisanych  warun-
ków.  W  przeciwnym  wypadku  moŜemy  otrzymać  fałszywe  dane  prowadzące  się  do 
błędnego twierdzenia, Ŝe dany cel lokalnej polityki gospodarczej został osiągnięty, pod-
czas gdy  faktycznie tak  nie jest, lub gdy ten pozorny  sukces  miał charakter  fragmenta-
ryczny albo krótkookresowy.  

Pierwszym  warunkiem  jest  sytuacja,  w  której  osiągnięcie  ww.  celu  jest  toŜsame  z 

przeprowadzeniem danego działania. Jako przykład moŜe tu posłuŜyć cel: „zapewnienie 
prawno-przestrzennych  warunków  rozwoju  przedsiębiorczości”.  Uchwalenie  miejsco-
wego  planu  zagospodarowania  przestrzennego  zawierającego  odpowiednią  „przestrzeń 
gospodarczą” oznacza zatem osiągnięcie zamierzonego celu. Drugi warunek stosowania 
wskaźników  działania  to  brak  moŜliwości  przeprowadzenia  zadowalającego  pomiaru 
efektów  działania  przy  uŜyciu  wskaźników  efektu  i  wskaźników  opinii.  Sytuacja  taka 
moŜe mieć miejsce np. wtedy gdy dane słuŜące do ustalenia wartości wskaźników efektu 
nie mogą lub nie powinny być upublicznione, a ankietowani odmawiają odpowiedzi na 
pytania związane z daną tematyką. Trzeci warunek, to bezdyskusyjny i natychmiastowy 
wpływ  podjętego  działania  na  stopień  osiągnięcia  celu  lokalnej  polityki  gospodarczej. 
Jako przykład takiego wskaźnika moŜe posłuŜyć areał uzbrojonych przez gminę, komu-
nalnych  nieruchomości  przeznaczonych  na  sprzedaŜ,  którego  duŜa  wartość  moŜe  być 
traktowana jako osiągniecie celu „zapewnienie infrastrukturalnych warunków inwestycji 
zewnętrznych”.  Jeśli  warunki  nie  są  spełnione  w  ww.  układzie,  to  wskaźnik  działania 
moŜe być traktowany co najwyŜej jako uzupełniający  w  stosunku pozostałych segmen-

Opublikowane w: Współczesne problemy polityki ekonomicznej, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu, Wrocław 2008 r. s. 269-280 

8

 

 

tów  całego  systemu  monitoringu.  Oznacza  to,  Ŝe  nie  moŜe  być  stosowany  i  interpreto-
wane samodzielnie, a kaŜda interpretacja jego wartości musi być porównana z interpre-
tacją pozostałych wskaźników i analiz. 

 
Ze  względu  na ograniczoność ram  niniejszego opracowania, przedstawiony system 

monitoringu nie jest pełny i z pewnością nie wyczerpuje złoŜoności zagadnienia. NaleŜy 
go  zatem  traktować  jako  koncepcję  wyznaczającą  kierunki  dalszych  badań  oraz  prak-
tycznych  aplikacji.  Nie  mniej  jednak,  nie  ulega  wątpliwości,  Ŝe  świadomość  władz  lo-
kalnych co do własnej roli w kreowaniu rozwoju gospodarczego systematycznie rośnie. 
Instrumentarium  jakie  stosują  one  w  tym  celu  ulega  ciągłemu  wzbogacaniu,  w  tym  o 
narzędzia tak wyrafinowane, jak np.: szkoły wyŜsze

14

, parki technologiczne, partnerstwo 

publiczno-prywatne,  czy  fundusze  poręczeniowe.  Rośnie  zatem  równieŜ  ich  zapotrze-
bowanie  na  informacje  opisujące  gospodarczą  płaszczyznę  rozwoju  lokalnego.  Wobec 
powyŜszego, nie ulega wątpliwości, Ŝe badania i aplikacje koncepcji będących ich wyni-
kiem są w tym zakresie poŜądane. 

 

 

Bibliografia 

 

[1]

 

Blakely  E.  J.,  Planning  local  economic  development.  Theory  and  practice,  SAGE 
Library of Social Research, London 1989. 

[2]

 

Chlebuś M., Polityka gospodarcza gminy, Fundacja Rozwoju demokracji Lokalnej, 
Warszawa 1991. 

[3]

 

Przedsiębiorczość w gminach. Stymulowanie inwestycji, red. E. Wysocka,  Zachod-
nie Centrum Organizacji, Warszawa – Poznań – Zielona Góra 1996. 

[4]

 

Sztando  A., Analiza strategiczna jednostek samorządu terytorialnego. [w]:  Metody 
oceny  rozwoju  regionalnego,  red.  D.  Strahl,  Akademia  Ekonomiczna  we  Wrocła-
wiu, Wrocław 2006. 

[5]

 

Sztando  A.,  Gminne  instrumenty  kształtowania  rozwoju  lokalnych  podmiotów  go-
spodarczych. „Samorząd Terytorialny” 1999 Nr 7-8. 

[6]

 

Sztando  A.,  Kryteria  gminnego  stymulowania  rozwoju  lokalnej  przedsiębiorczości. 
[w]:  Gospodarka  lokalna  w  teorii  i  w  praktyce,  red.  E.  Sobczak,  Prace  Naukowe 
Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu nr 905, Wrocław 2001. 

[7]

 

Sztando A., Lokalny interwencjonizm samorządowy. „Studia Regionalne i Lokalne” 
2000 Nr 1. 

[8]

 

Sztando  A.,  Obszary  lokalnej  polityki  gospodarczej.  [w]:  Gospodarka  lokalna  w 
teorii i w praktyce, red. R. Brol, Prace Naukowe  Akademii Ekonomicznej we Wro-
cławiu nr 1083, Wrocław 2005. 

[9]

 

Sztando  A.,  Progospodarcza  polityka  infrastrukturalna  gmin.  [w]:  Gospodarka 
lokalna w teorii i w praktyce, red. R. Brol, Prace Naukowe Akademii Ekonomicznej 
we Wrocławiu nr 1023, Wrocław 2004. 

[10]

 

Sztando A., Progospodarcza polityka przestrzenna gmin. [w]: Gospodarka lokalna 
w  teorii  i  w  praktyce,  red.  D.  Strahl,  Prace  Naukowe  Akademii  Ekonomicznej  we 
Wrocławiu nr 979, Wrocław 2003. 

                                                            

14

 Przykładowo, załoŜycielem Dolnośląskiej WyŜszej Szkoły Przedsiębiorczości i Techniki w Polkowicach jest 

spółka ZamPol S.A., której większościowym akcjonariuszem jest gmina Polkowice. 

Opublikowane w: Współczesne problemy polityki ekonomicznej, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu, Wrocław 2008 r. s. 269-280 

9

 

 

[11]

 

Sztando  A.,  Progospodarczy  obszar  komunalnej  działalności  gospodarczej.  [w]: 
Gospodarka lokalna w teorii i w praktyce, red. D. Strahl, Prace Naukowe Akademii 
Ekonomicznej we Wrocławiu nr 1161, Wrocław 2007. 

[12]

 

Sztando  A.,  Progospodarczy  obszar  polityki  wewnętrznej  władz  miejskich.  [w]: 
Problemy  rozwoju  miast  w  wymiarze  lokalnym  i  regionalnym,  red.  K.  Heffner  i  T. 
Marszał, PAN KPZK, Warszawa 2005. 

[13]

 

Trojanek M., Oddziaływanie władzy lokalnej na efektywność przedsięwzięć inwesty-
cyjnych, Akademia Ekonomiczna w Poznaniu, Poznań 1994. 

[14]

 

Zeman-Miszewska E., Samodzielność ekonomiczna samorządów lokalnych. ZałoŜe-
nia modelowe, Akademia Ekonomiczna w Katowicach, Katowice 1996. 

 

 

Communes monitoring of local economic development 

 

The introductory part of the article is devoted to the presentation of the economic local 
policy idea. Later in the article he creates its definition and identifies the set of its aims. 
It enables the author to indicate the groups of influence instruments of local authorities 
on  the  economic  subjects  as  well  as  to  form  nine  areas  of  activity,  where  they  are  ap-
plied. Further in the article, he presents local self-government units demand for informa-
tion about local economic development. This part of article includes detailed description 
of monitoring system four parts, local authorities have to provide. It comes with accom-
pany of practical usage and management recommendations.