E. Michlowicz: IMW – Modelowanie mechanizmu podnoszenia
1
WYKŁAD 4
MODELOWANIE MECHANIZMU PODNOSZENIA
Mechanizm podnoszenia –
1 – silnik,
2 - sprzęgło hamulcowe wkładkowe wraz z hamulcem,
3 - przekładnia zębata zamknięta,
4 - sprzęgło zębate przybębnowe,
5 – bęben,
6 - krążek wyrównawczy,
7 – lina,
8 – zblocze hakowe.
1. Stany nieustalone w ruchu mechanizmu podnoszenia
Model mechanizmu podnoszenia służący do badania ruchu to układ dwóch
mas zredukowanych, które są ze sobą połączone elementem sprężystym jak to
widać na poniższym rysunku. Masa m
1
to masa zredukowana na linę
napinającą na bęben, zastępuje ona momenty bezwładności elementów
obrotowych: bębna z nawiniętą liną, bębna hamulcowego, wirnika silnika,
sprzęgieł i kół zębatych. Masa m
2
jest natomiast masą zredukowaną,
zastępującą masę ładunku, zawieszonego na linie oraz masę zblocza (rys.1.).
E. Michlowicz: IMW – Modelowanie mechanizmu podnoszenia
2
Rys. 1. Model dwumasowy mechanizmu podnoszenia
Najogólniej można rozpatrywać kilka stanów nieustalonych mechanizmu
podnoszenia (z ciężarem lub tylko hak ze zbloczem):
1.Rozruch przy podnoszeniu,
2.Rozruch przy opuszczaniu,
3.Hamowanie przy podnoszeniu,
4.Hamowanie przy opuszczaniu.
2.
Równania ruchu
2.1.Rozruch przy podnoszeniu
Wartości początkowe mogą przyjmować różne wartości, a jest to zależne od
warunków, w jakich rozpoczyna się rozruch.
a) Przypadek z napiętymi więzami
Na rysunku 2 przedstawiono przypadek, w którym obydwie masy zaczynają
ruch jednocześnie a więzy między masami są napięte.
W tym przypadku równania ruchu mają postać:
(1.1)
E. Michlowicz: IMW – Modelowanie mechanizmu podnoszenia
3
Rys. 2. Model matematyczny – przypadek z napiętymi więzami
Dwa równania drugiego rzędu (1.1) można zastąpić układem czterech
równań różniczkowych pierwszego rzędu (1.2).
(1.2)
Wartości początkowe w chwili t=0 wynoszą:
(1.3)
b) Przypadek ze zluzowanymi więzami
Rysunek 3 przedstawia ładunek spoczywający na podłożu, lina nie jest
napięta. Ruch takiego układu rozpoczyna się od fazy napinania więzów, tj.
początkowo porusza się tylko masa m
1
, co powoduje stopniowe rozciąganie
więzów. Faza ta trwa do chwili, w której siła odkształcająca więzy osiągnie
wartość równą sile S
2
.
Układ ma tylko jeden stopień swobody, a więc ruch układu opisuje jedno
równanie drugiego rzędu lub układ dwóch równań pierwszego rzędu.
E. Michlowicz: IMW – Modelowanie mechanizmu podnoszenia
4
Rys. 3. Model matematyczny – przypadek ze zluzowanymi więzami
Pierwsza faza ruchu
(1.4)
lub
(1.5)
Druga faza ruchu
Warunki początkowe dla t=0
(1.6)
t
*
- czas, po którym siła rozciąganych więzów równa się sile S
2
(1.7)
Odkształcenie, jakie osiągają więzy:
(1.8)
Wartość prędkości masy 1
E. Michlowicz: IMW – Modelowanie mechanizmu podnoszenia
5
(1.9)
(1.10)
c) Przypadek z nadmiernym luzem w linie
Rys. 4. Model matematyczny – przypadek z nadmiernym luzem w linie
Na rysunku 4 ładunek również jak w poprzednim przykładzie (rys. 3.)
spoczywa na podłożu, lecz tym razem liny są bardziej luźne. Ruch takiego
układu rozpoczyna się od fazy kasowania luzu w więzach – porusza się tylko
masa m
1
pociągając za sobą linę bez oporu, a masa m
2
spoczywa swobodnie
na podłożu.
Wartości początkowe są równe zero:
(1.11)
W równaniu nie występują zewnętrzne ani wewnętrzne siły oporu.
(1.12)
Ruch jest jednostajnie przyspieszony i trwa do chwili wyczerpania luzu:
(1.13)
E. Michlowicz: IMW – Modelowanie mechanizmu podnoszenia
6
Czas kasowania luzów wyraża się wzorem:
(1.14)
Prędkość masy m1 w chwili skasowania luzu jest równa:
(1.15)
Drugą fazą tego układu jest napinanie więzów, tj. początkowo porusza
się tylko masa m
1
, co powoduje stopniowe rozciąganie więzów. Faza ta trwa
do chwili, w której siła odkształcająca więzy osiągnie wartość równą sile S
2
.
Równanie ruchu nie zmienia się, natomiast występują inne warunki
początkowe:
(1.16)
Faza ta trwa aż do chwili, w której napięcie więzów zrównoważy siłę
obciążającą więź S
2
. Wartości t
*
, x
1
*
, v
1
*
na końcu drugiej fazy są odpowiednio
wartościami początkowymi trzeciej fazy ruchu obu mas. Faza ta rozpoczyna się
w chwili t > t
*
, gdy siła naciągu liny zaczyna przekraczać wartość S
2
.
Pierwsza faza kasowanie luzu
(1.17)
(1.18)
Druga faza napinanie więzów (x
1
=Δ, v
1
=v
luz
)
(1.19)
Trzecia faza ruch obu mas (x
1
=x
1
(t
*
), v
1
=v
1
(t
*
))
t
*
- czas po którym siła rozciąganych więzów równa się sile S
2
(1.20)
E. Michlowicz: IMW – Modelowanie mechanizmu podnoszenia
7
2.2. Hamowanie przy opuszczaniu
Podczas hamowania przy opuszczaniu układ sił jest bardzo podobny jak
przy rozruchu - przedstawia nam rysunek 5. Zasadnicza różnica polega na
zmianie kierunku ruchu mas oraz na tym, że siła S
1
pochodzi od hamulca
umieszczonego na wale silnika.
Rys. 5. Model matematyczny – przypadek hamowania przy opuszczaniu
Warunki początkowe określone są przez prędkość ruchu przy opuszczaniu oraz
wydłużenie układu linowego pod wpływem zawieszonego ciężaru:
(1.21)
Ruch opisują dwa równania różniczkowe:
(1.22)
Ruch tego układu składa się z dwóch faz:
- ruch obu mas trwa do zatrzymania masy m
1
siłą hamulca (t= t
*
, v
1
= 0),
- po zatrzymaniu masy m
1
(x
1
= x
1
*
= const) następuje faza, w której masa m
2
wykonuje swobodne wahania pionowe opisane równaniem:
(1.23)
E. Michlowicz: IMW – Modelowanie mechanizmu podnoszenia
8
Pierwsza faza obie masy w ruchu (v
1
= v
2
= v
nom
, x
1
= 0, x
2
= S
2
/k)
(1.24)
Druga faza ruch jednej masy (x
1
=x
1
*
= const, v
1
*
=0, x
2
=x
2
(t
*
), v
2
=v
2
(t
*
) )
t
*
- czas po którym zakończyła się faza pierwsza.
(1.25)
2.3. Hamowanie przy podnoszeniu
Hamowanie podczas podnoszenia można opisać podobnie jak hamowanie
podczas opuszczania – rysunek 5. Istotna różnica polega tylko na tym, że siła
S
2
pochodząca od ciężaru współdziała z hamulcem, co przyspiesza proces
hamowania (rys. 6).
Rys.6. Model matematyczny – przypadek hamowania przy podnoszenia
Równania ruchu w fazie pierwszej – ruch obu mas:
(1.26)
E. Michlowicz: IMW – Modelowanie mechanizmu podnoszenia
9
Faza ta trwa aż do chwili t= t
*
, w której nastąpi zatrzymanie pierwszej masy
m
1
, v= 0.
Druga faza po zatrzymaniu masy m
1
(x
1
= x
1
*
= const) to ruch wahadłowy
drugiej masy m
2
:
(1.27)
Pierwsza faza - obie masy w ruchu (v
1
= v
2
= v
nom
, x
1
= 0, x
2
= S
2
/k)
(1.28)
Druga faza - ruch jednej masy (x
1
= x
1
*
= const, x
2
=x
2
(t
*
))
t
*
- czas, po którym zakończyła się faza pierwsza
(1.29)
3. Parametry do identyfikacji
Z rozważań zawartych w punktach 1-2 wynika, że każdorazowo do
pełnego opisu równań ruch należy wyznaczyć sześć parametrów:
k – współczynnik sprężystości więzi (np. liny),
h – współczynnik tłumienia więzi,
m
1
– masę zredukowaną na linę nabiegającą na bęben linowy – od
strony silnika,
m
2
– masę zredukowaną na linę – od strony zblocza,
S
1
lub S
h
– obciążenie czynne – od silnika lub hamulca,
S
2
– obciążenie bierne – od podnoszonego lub opuszczanego
ciężaru.
Ważne uwagi:
- przy redukcji sił lub momentów sił korzystamy z zasady zachowania
mocy w układzie (z uwzględnieniem odpowiedniej sprawności),
- przy redukcji mas lub momentów bezwładności korzystamy z zasady
zachowania energii badanego układu.