Operator_maszyn_lesnych_833[02]Z1.06

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie

Wymagania wstępne

Cele kształcenia

Materiał nauczania

4.1.

Narzędzia, maszyny i urządzenia stosowane w hodowli lasu

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2.

Narzędzia, maszyny i urządzenia stosowane w ochronie lasu

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3.

Narzędzia, maszyny i urządzenia do pozyskiwania drewna

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4.

Narzędzia i maszyny stosowane do wykonywania robót
melioracyjnych oraz dróg leśnych

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

4.5.

Zapobieganie korozji

4.5.1. Materiał nauczania

4.5.2. Pytania sprawdzające

4.5.3. Ćwiczenia

4.5.4. Sprawdzian postępów

4.6.

Gospodarka produktami naftowymi

4.6.1. Materiał nauczania

4.6.2. Pytania sprawdzające

4.6.3. Ćwiczenia

4.6.4. Sprawdzian postępów

Sprawdzian osiągnięć

Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy i nabywaniu umiejętności

uŜytkowania maszyn i urządzeń stosowanych w produkcji leśnej.

W poradniku znajdziesz:

−

wymagania wstępne, czyli wykaz niezbędnych umiejętności, które powinieneś posiadać,
abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika.

−

cele kształcenia tej jednostki modułowej, które określą umiejętności, jakie opanujesz
w wyniku procesu kształcenia.

−

materiał nauczania – wiadomości teoretyczne niezbędne do opanowania treści jednostki
modułowej umoŜliwią Ci samodzielne przygotowanie się do wykonania ćwiczeń
i zaliczenia sprawdzianów. Wykorzystaj do poszerzenia wiedzy wskazaną literaturę,
a takŜe inne źródła informacji.

−

pytania sprawdzające stan wiedzy niezbędnej do wykonywania ćwiczeń,

−

ćwiczenia z opisem sposobu ich wykonania oraz wyposaŜenia stanowiska pracy,

−

sprawdzian postępów umoŜliwiający sprawdzanie poziomu Twojej wiedzy po
wykonaniu ćwiczeń.

−

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw zadań. Zaliczenie testu potwierdzi
opanowanie całej jednostki modułowej.

−

literaturę.

Bezpieczeństwo i higiena pracy

W czasie wykonywania ćwiczeń musisz przestrzegać regulaminów, przepisów

bezpieczeństwa i higieny pracy oraz instrukcji przeciwpoŜarowych, obowiązujących podczas
poszczególnych rodzajów prac.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych w module

833[02].Z1.01

Okre

lanie budowy i zasad

działania mechanizmów maszyn

i urz

dze

833[02].Z1.03

Stosowanie technik

kierowania

gnikiem rolniczym

i wykonywanie

czynno

ci kontrolno-

obsługowych

833[02].Z1.02

Stosowanie przepisów ruchu

drogowego

833[02].Z1

Mechanizacja prac le

nych

833[02].Z1.04

Obsługiwanie

pojazdów

samochodowych

833[02].Z1.05

ytkowanie pilarki

spalinowej

i wykonywanie

czynno

ci kontrolno-

obsługowych

833[02].Z1.06

ytkowanie

maszyn i urz

dze

stosowanych

w produkcji le

nej

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

posługiwać się podstawowymi pojęciami i schematami zakresu budowy i zasad działania
mechanizmów maszyn i urządzeń,

−

wyjaśniać działanie podstawowych mechanizmów maszyn i urządzeń,

−

posługiwać się podstawowymi pojęciami z zakresu praw fizyki,

−

wykonywać i odczytywać szkice, schematy i rysunki,

−

posługiwać się narzędziami stosowanymi w leśnictwie,

−

korzystać z róŜnych źródeł informacji,

−

organizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bhp,

−

stosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy oraz przepisy przeciwpoŜarowe przy
prowadzeniu prac leśnych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

odczytać dokumentację techniczną maszyn i urządzeń,

−

określić budowę oraz zasady działania maszyn i urządzeń do prac leśnych,

−

ocenić stan techniczny maszyn i urządzeń uŜytkowanych w pracach leśnych,

−

wykonać obsługę techniczną i przygotować do pracy maszyny i urządzenia,

−

rozpoznać rodzaje korozji oraz sposoby ochrony,

−

określić zastosowanie maszyn i urządzeń do prac leśnych,

−

wykonać konserwację maszyn i urządzeń do prac leśnych,

−

dobrać narzędzia, maszyny i urządzenia stosowane w hodowli lasu,

−

dobrać narzędzia, maszyny i urządzenia do pozyskiwania drewna,

−

dobrać narzędzia, maszyny i urządzenia stosowane w ochronie lasu,

−

dobrać narzędzia i maszyny do wykonywania i konserwacji systemów wodno-
-melioracyjnych oraz dróg leśnych,

−

zastosować zasady agregatownia maszyn i narzędzi z ciągnikiem rolniczym,

−

zastosować maszyny i urządzenia do prac leśnych,

−

zastosować technologie najmniej szkodliwe dla środowiska,

−

dobrać materiały do prac remontowych, konserwacyjnych dróg leśnych i urządzeń
melioracyjnych,

−

zastosować zasady gospodarowania produktami naftowymi,

−

zastosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy ochrony przeciwpoŜarowej oraz
ochrony środowiska.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Narzędzia, maszyny i urządzenia stosowane w hodowli lasu

4.1.1. Materiał nauczania

Pługi

Podstawowym urządzeniem stosowanym do orki gleby jest pług. Ze względów

konstrukcyjnych (narzędzie tnące) pługi stosowane w leśnictwie moŜna podzielić na pługi
lemieszowe oraz talerzowe.

Pługi odkładnicowe (lemieszowe)

Najprostszą konstrukcja pługa odkładnicowego konnego jest pług bezkoleśny.

Rys. 1. Pług bezkoleśny. 1 – odkładnica, 2 – korpus, 3 – grządziel, 4 – uchwyty,

5 – listwa boczna, 6 – jarzmo zaczepu, 7 – kółko podporowe, 8 – krój noŜowy [1, s. 7]

W pługu tym korpus przymocowany jest do grządzieli. Głębokość orki reguluje się przez

zmianę  połoŜenia  haka  zaczepowego.  Podstawowym  zespołem  pługa  odkładnicowego  jest
korpus. Składa się on z lemiesza, odkładnicy, słupicy, płozu z piętką oraz listwy odkładającej.
Pług  bezkoleśny  opiera  się  na  ostrzu  lemiesza  i  na  piętce  płozu.  W  pługach  stosuje  się
lemiesze  dziobowe  i  trapezowe.  Pług  bezkoleśny  moŜe  być  stosowany  do  orki  pełnej
w szkółkach leśnych.

Rys. 2. Korpus płuŜny. 1 – lemiesz, 2 – odkładnica, 3 – słupica,

4 – płóz, 5 – piętka, 6 – zastrzał [1, s. 7]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Do pełnej orki stosowane są ciągnikowe pługi zawieszane. Zawiesza się je na ciągniku

na trzypunktowym układzie zawieszania.

Rys. 3. Trzypunktowy układ zawieszania pługa:

1 – dźwignie wysięgnika, 2 – wieszaki, 3 – cięgna, 4 – łączniki, 5 – element łączący [1, s. 8]

Układ ten wchodzi w skład podnośnika hydraulicznego sterowanego przez traktorzystę.

Głębokość  orki  wyznacza  róŜnica  poziomu  między  ostrzami  lemiesza  i  dolnej  krawędzi
kółka.  Szerokość  roboczą  pługa  a  więc  skręcanie  korpusu  płuŜnego  w  lewo  lub  w  prawo
osiąga  się  przez  zmianę  połoŜenia  wykorbień  osi  ramy  pługa  za  pomocą  korby  wrzeciona
połączonego z ramieniem osi wykorbionej.

Nowoczesne ciągniki umoŜliwiają stosowanie pługów bez kółka kopiującego.

Automatyczna regulacja głębokości orki odbywa się za pomocą regulacji siłowej lub innej.
W  warunkach  górskich  przy  pełnej  orce  wzdłuŜ  warstwic  znajdują  zastosowanie  pługi
obracalne.  Korpus  płuŜny  obracalny  stwarza  moŜliwość  odkładania  skib  stale  w  jednym
kierunku, niezaleŜnie od kierunku ruchu pługa.

Rys. 4. Pług obracalny – talerzowy. [1, s. 9]

W niektórych pługach znajdują zastosowanie trzusła (kroje). WyróŜniamy tarczowe

(talerzowe) i noŜowe. Trzusło umieszcza się przed korpusem płuŜnym. Spełnia ono
następujące zadania:

−

przecina korzenie,

−

podnosi korpus płuŜny przy napotkaniu przeszkód i chroni go przed uszkodzeniem,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

przecina warstwę gleby,

−

w pługach jednostronnych tworzy ściankę bruzdową.

Do wyorywania bruzd na powierzchniach leśnych stosowany jest dwuodkładnicowy,

dwustronny  pług  LPz  75,  który  jest  zawieszany  na  ciągniku  o  uciągu  9kN.  Pług  posiada
trzusło  tarczowe  oraz  specjalną  odbojnicę  osłaniającą  część  trzusła  i  słuŜącą  do  unoszenia
pługa  ponad  pniaki,  co  umoŜliwia  pracę  pługiem  na  powierzchniach  z  pozostawionymi
niskimi  pniakami.  PołoŜenie  pługa  względem  ciągnika,  trzusła  i  wałków  względem  ramy
reguluje  się  za  pomocą  śrub  i  łańcuchów.  Masa  pługa  wynosi  420  kg,  szerokość  skiby
wyorywanej – do 70 cm, a głębokość orki ok. 5–12 cm.

Rys. 5. Pług LPz 75. 1 – rama, 2 – odbojnica, 3 – krój talerzowy, 4 – korpus płuŜny, 5 – rama wałków,

6 – wałki dociskowe, 7 – nakrętka regulacyjna, 8 – cięgno, 9 – pokrętło do regulacji grządzieli,

10 – cięgno sztywne, 11 – zaczep [1, s. 11]

Do wyorywania rabatowałków na powierzchniach niekarczowanych słuŜy duŜy pług

doczepiany  do  ciągnika  pług  Matuszczyka.  Masa  pługa  –  3000  kg,  rów  wyorywany  jest  na
głębokość 50–60 cm, wyorywana skiba ma wysokość 40 cm i szerokość ok. 70 cm. Regulacje
orki  wykonuje  się  przez  opuszczenie  lub  unoszenie  grządzieli  za  pomocą  linki  wciągarki
ciągnika przewijanej przez blok umocowany na stojaku.

Rys. 6. Pług Matuszczyka [1, s. 12]

Pługi talerzowe
Jakość agrotechniczna orki wykonana pługami talerzowymi jest gorsza od orki

wykonanej pługami odkładnicowymi. Pługi jednak te mogą być stosowane na glebach
bagiennych, silnie zachwaszczonych, kamienistych. Elementem roboczym takiego pługa są

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

talerze o średnicy 500–700 mm. ObrzeŜa talerza  mogą być  gładkie lub uzębione. Talerz ma
własna  oś  ustawiana  pod  kątem  do  kierunku  ruchu  w  granicach  do  45°  oraz  nachyloną  do
płaszczyzny  poziomej  w  granicach  15–30°.  W  celu  ustawienia  pewnego  odwrócenia
wyorywanej  skiby  na  talerzach  są  montowane  specjalne  odkładniczki,  zwane  równieŜ
skrobkami, które zeskrobują glebę z powierzchni obracających się talerzy.

Rys. 7. Pług PTL-2: 1 – wrzeciono koła polowego, 2 – czop3, – wrzeciono, 4 – stojak,

5 – czop przestawny, 6 – koło polowe, 7 – oś, 8 – talerze, 9 – odkładnica, 10 – koło bruzdowe,

11 – słupica, 12 – rama [1, s. 15]

Pług PTL-2 przeznaczony do pełnej orki jest zawieszany na ciągniku. Głębokość orki

wynosi 15 cm, a talerze maja średnice 66 cm. Pług wymaga starannego ustawienia kół
podporowych kopiujących powierzchnie terenu

Pług do konserwacji pasów poŜarowych to L-32. Jest to pług zawieszany,

czterotalerzowy. Wymaga on ciągnika o uciągu 9 kN lub 14 kN. Szerokość konserwowanego
pasa wynosi 200 cm, a głębokość orki do 15 cm. Średnica talerzy wynosi 650 mm. Talerze są
ustawiane pod kątem 50° do kierunku ruchu. KaŜdy talerz jest montowany na wahaczach
dociskowych do gleby spręŜynami wmontowanymi w teleskopach. Pług ma koło polowe
z przodu i koło bruzdowe z tyłu. Koła te słuŜą do regulacji głębokości orki.

Rys. 8. Pług L-32 [1, s. 15]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Do formowania wałków przed zakładaniem upraw na terenach okresowo podmokłych

słuŜy  pług  dwutalerzowy  L-82  zwany  naorywaczem  wałków  zawieszany  na  ciągniku  9  kN.
Masa  urządzenia  wynosi  260  kg.  KaŜdy  talerz  odchylony  jest  od  kierunku  ruchu  o  kąt  42°
i kształtuje boczną powierzchnie wałka przez naorywanie skiby. Jeden talerz naorywuje skibę
z  lewej  strony  a  drugi  z  prawej.  KaŜdy  talerz  ma  średnice  66  cm.  Szerokość  naorywanego
wałka wynosi 120 cm. a głębokość orki do 15 cm.

Rys. 9. Pług L – 82. [1, s. 16]

Regulacja pługów

Aby orka została wykonana zgodnie z wymaganiami jakościowymi niezbędne jest

przeprowadzenie  dokładnej  regulacji  pługa  po  połączeniu  go  z  ciągnikiem.  Podstawą
regulacji  jest  dobre  spoziomowanie  pługa.  Rama  pługa  powinna  być  równoległa  do
powierzchni  gleby.  Do  tego  celu  słuŜą  elementy  regulacyjne  układu  zawieszenia  ciągnika:
łącznik górny 7 i wieszak prawy 6.

Rys. 10. Schemat rozmieszczenia elementów regulacyjnych pługa: 1 – wał korby podnośnika hydraulicznego,

2 i 3 – punkty zamocowania elementów układu zawieszenia na ciągniku łącznika górnego,

4 – korba podnośnika hydraulicznego, 5 – cięgła dolne układu zawieszenia, 6 – wieszaki, 7 – łącznik górny,

8 – wrzeciono do regulacji głębokości orki, 9 – wrzeciono do regulacji szerokości orki, 10 – oś wykorbiona,

11 – koło kopiujące [7, s. 60]

Zmiana długości łącznika górnego powoduje obrót pługa w płaszczyźnie pionowej,

podłuŜnej do osi agregatu. Niezbędne jest takŜe poziomowanie poprzeczne. UmoŜliwia to

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wieszak  prawy,  posiadający  ciągłą  regulację  długości.  Skracając  długość  wieszaka  podnosi
się  cięgło  dolne  prawe  do  takiej  wysokości,  aŜ  wszystkie  korpusy  płuŜne  ułoŜą  się  na
jednakowej głębokości.

Szerokość orki moŜna regulować w niewielkich granicach i to tylko przez zamianę

szerokości skiby odkładanej przez pierwszy korpus płuŜny. Do tego celu słuŜy wrzeciono (9),
za  pomocą,  którego  moŜna  zmieniać  połoŜenie  sworznia  zawieszania,  umieszczonego  na
wykorbionej osi (10). Przesunięcie sworznia do przodu lub do tyłu przy stałej długości cięgieł
dolnych  (5)  powoduje  zmianę  połoŜenia  ramy  pługa  względem  ciągnika  i  ustawienie  się
pierwszego  korpusu  bliŜej  lub  dalej  od  wykonanej  poprzednim  przejściem  pionowej  ścianki
bruzdy.

Głębokość orki reguluje się przez zmianę połoŜenia koła kopiującego (11). Do tego celu

słuŜy wrzeciono (8). ZbliŜenie koła do ramy powoduje zwiększenie głębokości orki. Inny
sposób regulacji głębokości orki polega na wykorzystaniu układu podnośnika hydraulicznego
ciągnika.

Brony

Brony wykorzystujemy w celu wyrównania zaoranych powierzchni, rozkruszenia brył

gleby lub spulchnienia warstwy przypowierzchniowej. Brony mogą być:

−

posuwowe z zębami sztywnymi lub spręŜystymi,

−

obrotowe z zębami sztywnymi lub talerzowymi.
Brony zębowe maja zastosowanie głównie w szkółkach leśnych, obrotowe w szkółkach i

na uprawach, a talerzowe głownie na uprawach leśnych i do konserwacji pasów
przeciwpoŜarowych.

Rys. 11. Brona z zębami sztywnymi (BZL – 2) [1, s. 16]

Brona BZL – 2 jest brona z zębami wykorzystującą uciąg konny, moŜe być stosowana

w szkółkach. Zęby są przymocowane do ramy za pomocą śrub.

Bronę z zębami spręŜynującymi przedstawia poniŜszy rysunek:

Rys. 12. Brona z zębami spręŜynującymi [1, s. 16]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Na powierzchniach leśnych do spulchniania gleby i niszczenia chwastów są stosowane

brony BL – 1 zwane bronami Henicza. Składają się z 20 talerzy, zgrupowanych w czterech
sekcjach. Masa brony wynosi 690 kg, talerze brony mają średnice 510 mm i spulchniają glebę
na głębokość do 15 cm. KaŜdy pas spulchnienia ma szerokość 67 cm. Szerokość spulchnienia
między sekcjami wynosi 60 cm.

Do niszczenia chwastów i pielęgnacji gleby słuŜy równieŜ brona BTL zwana broną

Nizińskiego.

Rys. 14. Brona Nizińskiego [8]

Brona ta niszczy chwasty i spulchnia glebę na międzyrzędach upraw leśnych w wieku

1 do 5 lat. UmoŜliwia takŜe talerzowanie gruntów ornych, wstępne przygotowanie gleby
przed przystąpieniem do orek oraz mineralizacji pasów p – poŜ.

Prosta konstrukcja brony gwarantuje wysoką niezawodność i łatwość obsługi. NiezaleŜne

zawieszenie  sekcji  oraz  moŜliwość  grawitacyjnego  ich  obciąŜenia  zapewniają  duŜą
skuteczność  prowadzanych  prac  niezaleŜnie  od  stopnia  zapniaczenia  powierzchni.  Brona
moŜe  być  zawieszana  na  ciągniku  rolniczym  a  na  cięŜkich  powierzchniach  moŜ  być
agregatowana  z  ciągnikami  LKT.  Brona  posiada  14  talerzy,  głębokość  pracy  talerzy  do
15 cm, masa pługa 670 kg.

Kultywatory

Urządzenia do spulchniania gleby lub opielania upraw nazywamy kultywatorami.

Stosowane  są  głównie  w  szkółkach  leśnych.  Kultywator  jest  urządzeniem  o  ruchu
posuwowym,  wymagającym  uciągu  konnego  lub  ciągnikowego.  Kultywatory  są  zawieszane
lub doczepiane.

Rys. 15. Kultywator [8]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Elementami roboczymi kultywatora są łapy połączone z trzonkami.

Rys. 16. Rodzaje łap kultywatorów [1, s. 18]

Zazwyczaj do trzonków sztywnych wykonanych z płaskowników mocuje się łapy

płaskotnące i dłutowe. Do trzonków półsztywnych, których górna część wykonana jest
z płaskiej spręŜyny, a dolna z płaskownika odwróconego względem spręŜyny o 90°

i sztywnego  w  płaszczyźnie  kierunkowej,  mocuje  się  łapy  stopkowe.  Do  trzonków
spręŜynowych  są  mocowane  łapy  radełkowe.  Jako  organy  robocze  kultywatorów  mogą
równieŜ słuŜyć elementy obrotowe lub talerzowe.

a – spręŜyste,

b- półsztywne,

c – sztywne.

Rys. 17. Rodzaje trzonków kultywatorów [1, s. 18]

Do spulchniania i odchwaszczania gleby w szkółkach jest stosowany opielacz

wielorzędowy N – 11, zawieszany na ciągniku. Szerokość robocza wynosi 1775 mm a masa
220 kg. spulchniać moŜe jednocześnie do 7 rzędów. Opielacz ten moŜe mieć łapy stopkowe
lub wymiennie narzędzia obrotowe. Wydajność w ciągu 8 godzin pracy wynosi 1,2–1,5 ha.

W uprawach leśnych stosowany jest opielacz L-75 zawieszany na ciągniku. Jest to

opielacz posiadający cztery talerze, ustawione w dwie sekcje.

Talerze wewnętrzne mają średnice 660 mm a zewnętrzne 560 mm. Talerze są ustawione

pod kątem 35°

do kierunku ruchu. Głębokość spulchnienia sięga do 15 cm, a szerokość

spulchniania kaŜdej sekcji 50–60 cm. Szerokość pasa niespulchnianego między sekcjami
wynosi 70 cm; w ciągu 8 godzin pracy opiela 2–3 ha upraw.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 18. Opielacz L – 75 [1, s. 19]

Regulacja kultywatora

Poza rozstawieniem zębów regulacja kultywatora polega na ustawieniu Ŝądanej

głębokości,  co  w  kultywatorze  zawieszanym  wykonuje  się  przez  zmianę  połoŜenia  kół
kopiujących,  a  w  kultywatorze  przyczepianym  przez  zmianę  połoŜenia  kół  podporowych.
NaleŜy  takŜe  zwrócić  uwagę  na  jednakowe  zagłębienie  w  glebę  wszystkich  zębów
kultywatora.  Po  zawieszeniu  na  ciągniku  niezbędne  jest  więc  spoziomowanie  ramy
w połoŜeniu  roboczym  za  pomocą  odpowiednich  elementów  regulujących  układ  podnośnika
hydraulicznego (łącznika górnego i korby wieszaka). Niektóre typy kultywatorów, najczęściej
pracujące  w  trudnych  warunkach,  mogą  być  wyposaŜone  w  dociąŜniki  gwarantujące
wymagane  zagłębienie  się  zębów.  W  tym  przypadku  po  rozpoczęciu  pracy  naleŜy  dobrać
dociąŜniki  o  masie  wystarczającej  do  uzyskania  właściwego  zagłębienia  i  statecznej  pracy
kultywatora w danych warunkach.

Glebogryzarki

Specjalną grupę urządzeń do spulchniania gleby stanowią glebogryzarki. WyróŜniamy

glebogryzarki samobieŜne i zawieszane na ciągniku. W glebogryzarkach zawieszanych
prędkość obrotowa narzędzia jest niezaleŜna od prędkości ruchu. Elementem roboczym
glebogryzarek są noŜe:

Rys. 19. Elementy robocze glebogryzarek: a) tarczowe sztywne,

b) spręŜynowe, c) ślimakowe [1, s. 20]

NoŜe tarczowe sztywne stosowane są na glebach zwięzłych, wilgotnych pokrytych bujną

roślinnością. Na suchych i mniej zwięzłych glebach znajdują zastosowanie noŜe wykonane ze

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

stalowych  prętów  zgiętych  w  kształcie  haków  o  zaostrzonych  wierzchołkach.  W  trakcie
spulchniania gleby noŜami tarczowymi ruch obrotowy noŜy moŜe być współbieŜny z ruchem
ciągnika  lub  przeciwbieŜny.  Glebogryzarki  tarczowe  zawieszane  na  ciągniku  maja  masę
350–600  kg;  spulchniają  na  głębokość  do  20  cm;  szerokość  spulchnianego  pasa  wynosi
90  cm,  średnica  wirujących  noŜy  wynosi  od  55–75  cm.  Glebogryzarka  jest  zawieszana  na
trzypunktowym zawieszeniu wysięgnika hydraulicznego.

NoŜe glebogryzarek zagłębiają się pod wpływem cięŜaru konstrukcji. Głębokość

spulchniania reguluje się połoŜeniem płozu względem osi obrotu.

Regulacja glebogryzarki polega na spoziomowaniu ramy za pomocą elementów układu

zawieszenia ciągnika.

Świdry glebowe

W leśnictwie świdry glebowe słuŜą do wywiercania dołków lub wykonywania

specjalnych talerzy do sadzenia drzewek na terenach, na których orka nie moŜe być
stosowana, np. na terenach górskich, gleb kamienistych lub silnie podmokłych.
Świdry mogą być ręczne lub zawieszane na ciągniku.

Rys. 20. Świder ręczny [8]

Rys. 21. Świder ciągnikowy [8]

Elementem roboczym świdra są specjalne wiertła. Spotykane są pełnozwojowe wiertła

spiralne, łopatkowe, strzemiączkowe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 22. Elementy robocze świdrów glebowycha: a) wiertło spiralne

b) – wiertło łopatkowec c) wiertło strzemiączkowe [7, s. 21]

W świdrach ciągnikowych są spotykane wiertła śmigłowe. Maja one powierzchnię

stoŜkową, stworzoną przez prostą, której jeden koniec znajduje się na osi w wierzchołku
wiertła, a drugi jej koniec porusza się po linii śrubowej.

Wiertła łopatkowe i strzemiączkowe nie wyrzucają gleby na powierzchnie, lecz jedynie

ją spulchniają. Wiertła spiralne i śmigłowe wgłębiają się pod wpływem własnego cięŜaru lub
pod wpływem dodatkowej siły.

Świdry ręczne maja napęd od lekkich silników spalinowych, zwłaszcza od pilarek

spalinowych. Głębokość jam wynosi 100–150 cm.

Siewniki

Siewniki to maszyny do wysiewu nasion. Siewniki moŜna podzielić:
(ze względu na uciąg)

−

ręczne,

−

konne,

−

ciągnikowe.

W kaŜdym siewniku moŜna wydzielić:

−

skrzynie na nasiona

−

zespół wysiewający

−

przewody nasienne

−

redlice

−

urządzenia zagarniające

−

koła jezdne.

Rys. 23. Siewnik rzędowy [8]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ze względu na sposób pobierania nasion ze skrzyni zespoły wysiewające dzielą się na:

wygarniające,  wypychające  i  czerpakowe.  Najczęściej  stosowane  aparaty  wygarniające  to:
aparaty  wałkowe  Ŝłobkowane  i  wałkowe  kołeczkowe.  Liczba  wysiewanych  nasion  zaleŜy
głównie  od  długości  Ŝłobkowanego  wałka,  który  ma  długość  równą  szerokości  gniazda
w skrzyni  do  nasion.  W  siewnikach  rolniczych  są  stosowane  wałki  kołeczkowe,  w  których
regulacje  wysiewu  osiąga  się  przez  zmianę  przełoŜenia  między  kołem  jezdnym  siewnika
i wałkiem zespołu wysiewającego.

Rys. 24. Aparat wysiewający kołeczkowy [1, s. 23]

Zmniejszeniu uszkodzenia nasion sprzyja zmniejszenia współczynnika tarcia między

ściankami skrzyni i nasionami. Najmniej uszkadza nasiona zespół szczoteczkowy, ale
charakteryzuje się on niezbyt regularnym wysiewem.

W siewnikach leśnych znajdują zastosowanie zespoły wysiewające typu wypychającego,

zwane równieŜ mieszadłowymi. Spotykane teŜ są zespoły motylkowe (skrzydełkowe)
i szczoteczkowe.

Rys. 25. Aparat wysiewający skrzydełkowy i szczoteczkowy [1, s. 23]

Regulacja wysiewu odbywa się przez przesunięcie osi wałka do otworu skrzyni do

nasion. Zasuwa reguluje się wielkość otworu.

Przyrządy typu czerpakowego to zespoły wysiewające typu talerzowego. W zespole

tym  są  dwa  talerze  obrotowe  –  górny  i  dolny,  a  między  nimi  talerz  środkowy  nieruchomy.
Górny  talerz  czerpie  nasiona  w  skrzyni,  przesuwa  je  w  momencie,  kiedy  nad  otworem
w nieruchomym  talerzu,  przesypują  się  one  do  niego.  Kiedy  otwór  dolnego  talerza  znajdzie
sie nad otworem nieruchomym, nasiona wysypują się do przewodu nasiennego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 26. Aparat wysiewający talerzowy [1, s. 23]

W siewnikach leśnych wyróŜniamy następujące przewody nasienne:

−

koszyczkowy,

−

spiralny,

−

spręŜynowy,

−

teleskopowy,

−

sztywny.

Rys. 27. Przewody nasienne siewników a) – koszyczkowy, b) – spiralny, c) spręŜynowy,

d) teleskopowy, e) sztywny [1, s. 24]

Rowki na nasiona wykonują redlice. WyróŜnić moŜna redlice:

−

stopkową,

−

radełkową,

−

talerzową.
Redlice wykonują w glebie bruzdy, na których dno wpadają nasiona. W celu przykrycia

wysianych nasion w siewnikach stosowane są zagarniacze a niekiedy wałki ugniatające.

Do nasion drobnych słuŜy agregat ASP – 1. masa agregatu wynosi 500 kg. Wydajność

wysiewu w ciągu godziny – 0,1–0,25 ha, obsługa dwu osobowa. Pojemność skrzyni 0,06 m

Siewnik do nasion grubych takich jak dębu lub buka, jest produkcji PNTL Przeworsk.

Siewnik pozwala na wysiew trzech lub czterech rzędów o szerokości 125 cm. wydajność
wynosi 0,10–0,25 ha/h. Obsługa jest dwuosobowa – kierowca i robotnik.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 28. Siewnik do nasion grubych. PNTL Przeworsk [1, s. 25]

Wyorywacze

Do wyorywania sadzonek w szkółkach słuŜą wyorywacze. WyróŜnić moŜna wyorywacze

konne i ciągnikowe, a z punktu widzenia konstrukcji – płuŜne i klamrowe (strzemiączkowe).

Urządzenia te mają za zadanie odspojenie warstwy gleby z systemem korzeniowym

sadzonki, rozluźnienie jej struktury i częściowe wyniesienie sadzonki na powierzchnię.

Rys. 29. Wyorywacz konny [1]

Wyorywacz konny typu płuŜnego jest to w zasadzie pług bezkoleśny, w którym zamiast

odkładnicy pełnej wmontowany jest specjalny ruszt. Sadzonka podcięta lemieszem
przemieszcza się po ruszcie, gleba częściowo opada, a sadzonka jest wynoszona na
powierzchnię.

Do wyorywania i podcinania systemu korzeniowego sadzonek małych, jedno lub

dwuletnich słuŜy wyorywacz klamrowy N- 21.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 30. Wyorywacz N – 21: 1 – lemiesz, 2 – rama, 3 – koło podporowe [1, s. 26]

Jest to wyorywacz zawieszany na ciągniku, jego szerokość robocza wynosi 1250 mm,

a rozstaw kół – 1560 mm. głębokość wyorywania dochodzi do 38 cm, masa urządzenia
wynosi 150 kg; sadzonki wyjmuje się ze spulchnionej gleby ręcznie.

Największe zagłębienie robocze tego wyorywacza moŜe wynościć 38 cm. Głębokość

zagłębienia reguluje się przez zmianę połoŜenia kół podporowych.

Do wyorywania sadzonek duŜych trzyletnich, takich jak sadzonki topoli słuŜy wyorywacz

typu płuŜnego W – 126.

Rys. 31. Wyorywacz W – 126: 1 – lemiesz, 2 – koło podporowe, 3 – rama4 – koło polowe [1, s. 27]

Wyorywacz W – 126 jest zawieszany na układzie trzypunktowym ciągnika o uciągu

14 kN. Jego masa wynosi 450 kg. Elementem roboczym jest krój wygięty w kształt litery U.
W  tylnej  części  kroju  umocowane  są  pręty  stanowiące  ruszt  wynoszący  sadzonki  na
powierzchnię.  Głębokość  wyorywania  regulowana  jest  połoŜeniem  kółka  podoporowego
i wynosi do 40 cm. Krój zawieszany jest z boku ciągnika, a dla równowagi, z drugiej strony
ramy  montuje  się  trzusło  talerzowe.  W  ciągu  8  godzin  pracy  moŜna  wyorać  do  12000
sadzonek.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sadzarki

Sadzenie ręczne za pomocą kostura lub innych ręcznych urządzeń jest pracochłonne.

W celu  poprawienia  wydajności  stosuje  się  mechaniczne  sadzenie  urządzeniami  zwanymi
sadzarkami.  WyróŜniamy  sadzarki  jedno  lub  wielorzędowe.  Wymagają  uciągu
mechanicznego są zawieszane na ciągniku lub są doczepiane go niego. Ze względu na sposób
pobierania  sadzonek  z  zasobnika,  przemieszczania  ich  w  glebie  oraz  z  uwagi  na  sposób
dogniatania gleby moŜna podzielić sadzarki na półautomatyczne, automatyczne oraz sadzarki
z ręcznym wysadzaniem.

Do podstawowych zespołów sadzarek naleŜą:

−

redlice,

−

koła lub wałki ugniatające,

−

podajniki sadzonek.
Redlice wykonują bruzdy w glebie. MoŜna wyróŜnić redlice:

−

stopkowe,

−

radełkowe,

−

talerzowe.

Rys. 32. Rodzaje redlic a) stopkowa, b) radełkowa, c) talerzowa [1, s. 29]

Bruzda po wysadzeniu sadzonki jest zagarniana najczęściej zgarniaczami listewkowymi

i ugniatana wałkami metalowymi. WyróŜniamy wałki ugniatające:

−

stoŜkowe z pozioma osią,

−

walcowe z nachyloną osią,

−

stoŜkowe z nachyloną osią.

Rys. 33. Typy wałków ugniatających w sadzarkach. stoŜkowe z pozioma osią (a)walcowe z nachyloną osią

(b)stoŜkowe z nachyloną osią. (c) [1, s. 29]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Podstawowym zespołem roboczym kaŜdej sadzarki jest zespół wysadzający. Wysadzanie

polega  na  ustawieniu  sadzonki  w  bruździe  w  pozycji  pionowej.  W  najstarszych  prostych
sadzarkach  ta  czynność  wykonywana  jest  przez  robotnika  pobierającego  sadzonkę
z pojemnika i ustawiającego ja pionowo  w bruździe. Zamiast  ręcznego podawania sadzonek
w niektórych sadzarkach uŜywa się podajnika mechanicznego. WyróŜniamy podajniki:

−

cięgnowe,

−

tarczowe,

−

cięgnowo-gąsienicowe.
Najczęściej są stosowane podajniki tarczowe.

Rys. 34. Typy podajników sadzarek: a) cięgnowy, b) tarczowy, c) cięgnowo-gąsienicowy [1, s. 30]

Do szkółkowania są przeznaczone sadzarki jednorzędowe, trzyrzędowe i pięciorzędowe.

Jednorzędowa sadzarka GNKp jest zawieszana na ciągniku. Obsługa sadzarki jest
trzyosobowa – kierowca i dwóch robotników.

Rys. 35. Sadzarka GNKp [8]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sadzarka  GNKp  przeznaczona  jest  do  wykonywania  nasadzeń  głównie  na  terenach
porolnych,  jednakŜe  jej  konstrukcja  umoŜliwia  sadzenie  równieŜ  na  powierzchniach
pozrębowych o nieduŜym zapniaczeniu. WyposaŜenie sadzarki w kroje przednie ma na celu
zabezpieczenie  konstrukcji  sadzarki  (głównie  płuŜka)  przed  nadmiernymi  przeciąŜeniami,
a ukształtowanie  płuŜka  gwarantuje  wykonanie  poprawnej  bruzdy,  w  którą  sadzonki
podawane  są  przy  pomocy  gumowych  tarczy.  Konstrukcja  sadzarki  sprawia,  Ŝe  jest  ona
przeznaczona  głównie  do  sadzenia  sadzonek  drzew  liściastych,  jednakŜe  przy  odpowiedniej
staranności  wykonywanych  prac,  równieŜ  sadzenie  sadzonek  drzew  iglastych,  (np.  sosna
2-latka).

Masa sadzarki wynosi 850 kg, głębokość sadzenia do 250 mm. Średnia wydajność

ok.1000 szt. /ha.

Sadzarka trzyrzędowa do sadzonek duŜych L-87 jest zawieszana na ciągniku o uciągu 9–

14  kN.  KaŜda  sekcja  sadząca  obsługiwana  jest  przez  dwóch  robotników,  którzy  podają
sadzonki  pojemnika  do  bruzdy,  ręcznie.  Głębokość  bruzd  wynosi  10–25  cm.  masa  sadzarki
wynosi 610 kg, a minimalny odstęp między sadzonkami rzędzie wynosi około 20 cm.

Sadzarka pięciorzędowa Sz 3/5 powinna współpracować z ciągnikiem mającym skrzynię

przekładniową  z  tzw.  biegiem  pełzającym.  Sadzarka  moŜe  być  teŜ  stosowana  jako
trzyrzędowa. Sadzonki są podawane za pomocą podajników tarczowych. KaŜdy podajnik jest
obsługiwany przez jednego  robotnika pobierającego sadzonki z pojemnika i układającego je
w  podajnik.  Głębokość  sadzenia  do  20  cm.  Bruzda  po  wsadzeniu  sadzonki  jest  zagarniana
zgarniaczami,  a  gleba  ugniatana  metalowymi  kołami.  W  ciągu  8  godzin  sadzarka  wysadza
około 50000 sadzonek [8].

Deszczownie

W leśnictwie stosujemy deszczownie głownie w szkółkach zadrzewieniowych.
W skład deszczowni wchodzą takie elementy jak:

−

ujęcie wody,

−

zespół pomp pompujących wodę,

−

rury i rurociągi doprowadzające wodę (stałe, przenośne),

−

zraszacze.
Podstawowym elementem deszczowni jest zraszacz. Za zadanie ma równe

rozprowadzenie wody po zraszanej powierzchni. Zraszacze moŜna podzielić na:

−

obrotowe,

−

nasadowe,

−

rurowe.
Najbardziej

rozpowszechnione

są

zraszacze

obrotowe,

stosowane

głównie

w deszczowniach polowych. Zraszacze obrotowe moŜna podzielić ma:

−

wolnoobrotowe,

−

pulsacyjne,

−

wirujące,

−

kombinowane.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 36. Schemat budowy zraszacza wolnoobrotowego 1 – dysza napędowa, 2 – młotek, 3 – jarzmo wahacza z odbojem,

4 – oś obrotu wahacza, 5 – spręŜyna napędowa wahacza, 6 – rura strumieniowa z dyszą, 7 – korona zraszacza,

8 – tuleja wewnętrzna zraszacza, 9 – spręŜyna dociskająca, 10 – korpus zraszacza, 11 – pierścienie cierne

i uszczelniające, 12 – gwint do połączenia zraszacza z instalacją deszczowni [1, s. 33]

W zraszaczu wolnoobrotowym woda pod ciśnieniem przepływa kanałem (8) i rozdziela

się na dyszę strumieniową (6) i napędową (1). Woda wylatując dyszą napędową, uderza
w młotek (2) i powoduje jego wychylenie i przesunięcie główki obrotowej.

W zraszaczu pulsacyjnym woda tłoczona do zbiornika powoduje stopniowe spręŜanie

powietrza nad powierzchnią wody. Kiedy ciśnienie wzrośnie, iglica zaworu się cofa
i powoduje wyrzucenie wody przez otwarta dyszę. Cykle się ciągle powtarzają.

[1]

Rys. 37. Zasada działania zraszacza pulsacyjnego: 1 – woda w zbiorniku, 2 – zbiornik powietrzno-wodny,

3 – powietrze w zbiorniku, 4 – otwór dyszy zraszacza, 5 – iglica zaworu spręŜynowego, 6 – korpus zraszacza,

7 – tłok zaworu, 8 – spręŜyna zaworu, 9 – zawór zwrotny na rurze doprowadzającej

wodę do pompy

Zraszacze wirujące zbudowane są z dwóch lub kilku ramion zamontowanych na

obracającej się głowicy. Woda wylatująca przez dysze umieszczone na obrotowych
ramionach powoduje ich obrót.

Zraszacze nasadkowe charakteryzują się brakiem części ruchomych. Strumień wody

rozbija się przez róŜnie zbudowane nasadki.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 38. Zraszacz wirujący [1, s. 34]

Zraszacze grzybkowe mają otwór, z którego wytryskuje woda i rozbija się na stoŜku

umieszczonym centralnie nad otworem. Rozbita woda tworzy parasol i rozbija się na kilka
strug. Zraszacze rurowe składają się z wielu połączonych ze sobą odcinków rur
wyposaŜonych na całej długości w małe dysze.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Jakie są podzespoły pługa bezkoleśnego i jakie mają znaczenie?

Jak wygląda schemat trzypunktowego układu zawieszenia w ciągniku rolniczym?

Jakie zadania spełnia trzusło w pługu?

Jakie urządzenie przedstawia poniŜszy rysunek; do czego ono słuŜy?

Jakie znasz pługi talerzowe?

Jak moŜna przedstawić podział bron?

Do czego słuŜą kultywatory?

Jakie znasz rodzaje łap kultywatora?

Jakie elementy robocze posiadają glebogryzarki?

10.

Jakie zastosowanie mają świdry glebowe w leśnictwie?

11.

Jakie zespoły robocze występują w siewniku?

12.

Jakie znasz rodzaje aparatów wysiewających w siewnikach?

13.

Jakie znasz rodzaje przewodów wysiewających w siewnikach?

14.

Do czego słuŜą redlice i jakie są ich rodzaje?

15.

Jakie podzespoły robocze ma sadzarka?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

16.

Wymień i narysuj typy podajników w sadzarkach.

17.

Wymień elementy wchodzące w skład deszczowni.

18.

Wymień rodzaje zraszaczy i omów zasadę działania jednego z nich.

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Scharakteryzuj urządzenie do wykonywania orki gleby.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

obejrzeć tematyczny film edukacyjny lub plansze poglądowe, zdjęcia, rysunki,

przedstawić podział pługów,

opisać elementy składowe pługów lemieszowych i talerzowych.,

opisać sposób regulacji pługów,

dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

tematyczny film edukacyjny lub plansze poglądowe, zdjęcia, rysunki,

−

notatnik,

−

długopis/ołówek,

−

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Scharakteryzuj urządzenie do wyrównania zaoranych powierzchni.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

obejrzeć tematyczny film edukacyjny lub plansze poglądowe, zdjęcia, rysunki,

przedstawić podział bron,

opisać elementy składowe bron,

dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

tematyczny film edukacyjny lub plansze poglądowe, zdjęcia, rysunki,

−

notatnik,

−

długopis/ołówek,

−

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 3

Scharakteryzuj maszyny do wysiewu nasion.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

obejrzeć tematyczny film edukacyjny lub plansze poglądowe, zdjęcia, rysunki,

opisać rodzaje siewników,

wymienić elementy składowe siewnika,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

scharakteryzować zespoły wysiewające,

opisać rodzaje przewodów nasiennych,

dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

tematyczny film edukacyjny lub plansze poglądowe, zdjęcia, rysunki,

−

notatnik,

−

długopis/ołówek,

−

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 4

Scharakteryzuj deszczownie

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

obejrzeć tematyczny film edukacyjny, lub plansze poglądowe, zdjęcia, rysunki,

opisać, jakie elementy wchodzą w skład deszczowni,

scharakteryzować rodzaje zraszaczy,

dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

tematyczny film edukacyjny lub plansze poglądowe, zdjęcia, rysunki,

−

notatnik,

−

długopis/ołówek,

−

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 5

Wykonaj czynności konserwujące pług leśny.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  odszukać w materiałach dydaktycznych informacji na temat pługa leśnego,
2)  sprawdzić stan połączeń poszczególnych elementów ze sobą,
3)  oczyścić elementy skorodowane pługa szczotką drucianą,
4)  oczyścić pług z pyłu,
5)  pomalować elementy pługa farba olejną,
6)  dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–   przygotowane stanowisko z pługiem leśnym,
–   ubranie robocze,
–   szczotka druciana,
–

szmatka,

–   farba,
–   pędzel,
–   Poradnik dla ucznia,
–   literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 6

Oceń stan techniczny narzędzi i maszyn do uprawy gleby.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych informacji na temat maszyn i narzędzi do

uprawy gleby.

2)   wybrać i scharakteryzować maszyny i narzędzia stosowane do uprawy gleby,
3)   określić stan techniczny elementów roboczych maszyn i narzędzi do uprawy gleby,
4)   określić  stan  połączeń  poszczególnych  elementów  między  sobą  w  maszynach

i w narzędziach stosowanych do uprawy gleby,

5) przedstawić powyŜsze w formie pisemnej,
6) dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

przygotowane stanowisko z maszynami i narzędziami do uprawy gleby,

–

ubranie robocze,

–

notatnik,

–

długopis/ołówek,

–

Poradnik dla ucznia,

–

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 7

Dokonaj regulacji urządzeń do uprawy gleby.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)   odszukać w materiałach dydaktycznych informacje na temat urządzeń do uprawy gleby.
2)   wskazać elementy do regulacji urządzeń.
3)   wykonaj regulacje elementami odpowiadającymi za ustawienie i wyregulowanie

urządzenia,

4) dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

przygotowane stanowisko z urządzeniami do uprawy gleby,

–

ubranie robocze,

–

notatnik,

–

długopis/ołówek,

–

Poradnik dla ucznia,

–

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 8

Dobierz maszyny, narzędzia i urządzenia do prac hodowlanych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1). odszukać w materiałach dydaktycznych informacji na temat maszyn, narzędzi i urządzeń

do prac hodowlanych,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2) wybrać i scharakteryzować narzędzia i urządzenia stosowane w do pracach

hodowlanych,

3) przedstawić powyŜsze w formie pisemnej,
4) dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

tematyczny film edukacyjny lub plansze poglądowe, zdjęcia, rysunki,

–

notatnik,

–

długopis/ołówek,

–

Poradnik dla ucznia,

–

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 9

Scharakteryzuj agregatownie maszyn do prac leśnych z ciągnikiem rolniczym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych informacje na temat agregatownia maszyn

z ciągnikiem rolniczym,

2)   obejrzeć tematyczny film edukacyjny lub plansze poglądowe, zdjęcia, rysunki,
3)   opisać sposób agregatownia poszczególnych maszyn z ciągnikiem rolniczym,
4)   przedstawić powyŜsze w formie pisemnej,
5)   dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

tematyczny film edukacyjny lub plansze poglądowe, zdjęcia, rysunki,

–   notatnik,
–   długopis/ołówek,
–   Poradnik dla ucznia,
–   literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

dobrać maszyny do wykonywania orki?

wymienić części składowe pługa LPŜ - 75?

określić, do czego słuŜą brony?

określić, do czego słuŜą kultywatory?

określić, do czego słuŜą glebogryzarki?

scharakteryzować siewniki?

przedstawić rodzaje wyorywaczy?

scharakteryzować sadzarki?

podać rodzaje zraszaczy?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Narzędzia, maszyny i urządzenia stosowane w ochronie lasu

4.2.1. Materiał nauczania

WaŜnym zadaniem w gospodarce leśnej jest walka ze szkodnikami i chorobami drzew.

Choroby i szkodniki powodują ogromne straty, szczególnie w szkółkach i uprawach leśnych.
Do zapobiegania tym stratom stosuje się róŜnego rodzaju środki chemiczne, w postaci cieczy
lub smarów.

Opryskiwacze

Opryskiwacze są to aparaty lub urządzenia słuŜące do rozpylania cieczy i nanoszenia jej

na chronione rośliny.

Zespoły robocze opryskiwaczy to: zbiornik na ciecz, pompy, przewody cieczy

i końcówki rozpylaczy (dysze).

Pompa słuŜy do podawania cieczy ze zbiornika do dysz rozpylających. Stosuje się

pompy tłokowe, nurnikowe, obrotowe lub przeponowe.

Zbiornik na preparaty chemiczne wykonany jest najczęściej z tworzywa sztucznego

odpornego na niszczące działanie środków chemicznych.

Końcówki rozpylające słuŜą do rozpylania cieczy. WyróŜniamy końcówki gładkie oraz

końcówki ze specjalnymi wkładami wirowymi.

Najprostszym opryskiwaczem plecakowym ciśnieniowym stosowanym do oprysków

w nieduŜych szkółkach są opryskiwacze np.Sano 2 i Stihl SR 420.

Zawór sterujący

Zbiornik na ciecz.

Dźwignia ręcznego napędu

Lanca z przedłuŜaczem

Rys. 39. Opryskiwacze plecakowe Sano 2 i Stihl [8]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Składają się one ze zbiornika na ciecz wykonanego z tworzywa sztucznego pojemności

ok. 12 litrów, pompy nurnikowej napędzanej ręcznie poprzez dźwignię ręcznego napędu,
lancy z przedłuŜaczem. W uchwycie znajduje się zawór sterujący uruchamiany dźwignią
ręczną.

Bardziej skomplikowany jest opryskiwacz zawieszany typu Termit.

Rys. 40. Schemat działania opryskiwacza zawieszanego typu Termit: 1 – zbiornik cieczy, 2 – mieszadło

hydrauliczne, 3– komora powietrzna, 4 – zawór ssący, 5 – zawór tłoczny, 6 – filtr ssący, 7 – zasobnik cieczy,

8 – injektor, 9 – manometr z reduktorem, 10 – przewód ssawny, 11 – przewód tłoczący,

12 i 13 – przewody ciśnieniowe, 14 i 15 – przewody tłoczący i zasilający injektor,

16 – zawór rozdzielczo-przelewowy, 17 – krzywki

MoŜe on słuŜyć do opryskiwania szkółek i upraw leśnych. Do oprysku niskich drzewek

stosuje się w nim belki z rozpylaczami przesuwającymi się nad drzewkami. Do wysokich
drzew i krzewów zdejmuje się belki polowe, a w nich miejsce zakłada się belki sadownicze.

Pompa napędzana jest wałem przegubowym za pomocą WOM ciągnika. Zasysa ona

ciecz ze zbiornika (1) przez filtr (6) i przewód ssący (10). Ciecz tłoczona jest przewodem (11)
do zaworu sterującego (16) skąd przewodami odprowadzana jest do belek polowych lub lanc.
Dopływ  cieczy  do  lanc  lub  belek  polowych  otwiera  się  i  zamyka  poprzez  obrót  krzywki
(17).  Nadmiar  cieczy  z  układu  hydraulicznego  przedostaje  się  poprzez  zawór  przelewowy
(16)  do  zbiornika.  Wartość  ciśnienia  wskazuje  manometr  (9)  zamontowanym  przy  zaworze
rozdzielczym.  W  zbiorniku  zamontowane  jest  mieszadło  hydrauliczne,  (2)  do  którego  ciecz
doprowadzana  jest  przewodem  (12).  W  celu  szybkiego  napełnienia  zbiornika  cieczą
zamontowana jest pompa hydrauliczna, zwana iniektorem (8) otrzymująca napęd przewodem
ciśnieniowym (15) [1].

Bardziej nowoczesne opryskiwacze wyposaŜone są w pomocniczy strumień powietrza.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 41. Schemat opryskiwacza z pomocniczym strumieniem powietrza: 1 – zbiornik na ciecz,

2 – pompa tłocząca ciecz, 3 – wentylator, 4 – końcówka przewodu tłoczącego [1, s. 39]

Opryskiwacz tego typu zawiera prawie wszystkie elementy opryskiwacza ciśnieniowego;

dodatkowo  wyposaŜony  jest  w  wentylator  lub  dmuchawę  o  duŜej  wydajności,  który
podchwytuje  ciecz  i  przemieszcza  ją  w  kierunku  opryskiwanych  drzew.  Opryskiwacze
z pomocniczym  strumieniem  powietrza  powinny  być  powszechnie  stosowane  w  leśnictwie,
gdyŜ ze względu na dalekonośność strumienia moŜna, nimi opryskiwać korony drzew. Tego
typu opryskiwacze zwane są atomizatorami.

Opryskiwaczem z dodatkowym strumieniem powietrza jest Ślęza.

Rys. 42. Opryskiwacz Ślęza. [8]

Jest to opryskiwacz przewoŜony, umieszczony na jednoosiowym podwoziu, wyposaŜony

z zbiornik  z  tworzywa  sztucznego.  W  przedniej  części  ramy  umieszczone  są  dwie  pompy
przeponowe  napędzane  wałem  przegubowym  za  pomocą  WOM  ciągnika.  W  tylnej  części
ramy umieszczono dmuchawę napędzaną wałem pośrednim lub przekładnią pasowo-klinową.

Stosowane są równieŜ opryskiwacze, które wyposaŜone są w dwa pomocnicze strumienie

powietrza.

Rys. 43. Schemat opryskiwacza z podwójnym strumieniem powietrza: 1 – dmuchawa, 2 – komora niskiego

ciśnienia, 3 – spręŜarka wysokiego ciśnienia, 4 – komora zbiorcza [1, s. 39]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Jeden strumień ma małą wydajność lecz, duŜe ciśnienie, drugi odwrotnie – duŜą

wydajność a małe ciśnienie. Pierwszy słuŜy do rozpylania strumienia cieczy, drugi do
przenoszenia rozdrobnionych kropelek cieczy. W tego typu opryskiwaczach uzyskuje się
bardzo małe krople. Opryskiwacze tego typu zwane są superatomizatorami.

Jednym z opryskiwaczy jest opryskiwacz do drzew wysokich ODW-1.

Rys. 44. Opryskiwacz ODW-1 [8]

Opryskiwacz przeznaczony jest do oprysku drzew wysokich, jednakŜe z uwagi na swą

konstrukcję moŜe być wykorzystywany równieŜ do oprysków o dalekim zasięgu
prowadzonych w poziomie lub do tradycyjnych oprysków polowych.

Zastosowane sterowanie hydrauliczne pozwala na bezstopniową regulację kąta

odchylenia dyfuzora od pionu w zakresie od 0 do 90°.W pełnym wyposaŜeniu opryskiwacz
standardowo zamontowany jest na podwoziu jednoosiowym.

Mas opryskiwacza – 1010 kg, zasięg oprysku w pionie – do 25 m, w poziomie – do 35 m,

obsługa jednoosobowa – kierowca ciągnika.

Opylacze

Opylacze to urządzenia przystosowane do rozpylania drobno zmielonych substancji

trujących – proszków i nanoszenia ich równomiernie na rośliny. Podstawowe zespoły robocze
opylaczy to: zbiornik, wentylator lub miechy, przewody oraz końcówki opylaczy.

Dozownik powinien zapewnić równomierny dopływ i dostarczać określoną ilość

porywanego przez strumień powietrza proszku. Wentylator słuŜy do wytwarzania strumienia
powietrza, który zabiera proszek z dozownika i przenosi przewodami do dysz.

Zbiornik najczęściej wykonany jest z tworzywa sztucznego lub innego materiału

odpornego na kwas a skonstruowany jest tak, aby proszek mógł swobodnie opadać do
dozownika.

Końcówki opylaczy słuŜą do nadania strumieniowi pyłu odpowiedniego kierunku

i kształtu. MoŜna wyróŜnić końcówki:

−

walcowe,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

łoŜyskowe,

−

dyfuzorowe,

−

pierścieniowe.

Najprostszym opylaczem plecakowym jest Wawel, stosowany głownie na szkółkach. Są

równieŜ opylacze zawieszane na ciągniku np. opylacz ciągnikowy OCZ – 10 U – zbudowany
ze zbiornikiem proszku umocowanym na ramie. W zbiorniku znajduje się mieszadło spiralne
i podajnik  ślimakowy.  Podajnik  zbudowany  jest  z  łopatek,  które  wygarniają  proszek  do
szczeliny  wylotowej.  Proszek  ze  szczeliny  wylotowej  wydostaje  się  bezpośrednio  do  kanału
ssącego  wentylatora.  Mieszanina  powietrza  i  proszku  tłoczona  jest  kanałem  wylotowym
i poprzez  rozdzielacz  dostaje  się  do  rur  odprowadzających  i  połączonych  z  rozdzielaczem
przewodami  gumowymi.  Rury  odprowadzające  maja  szereg  otworów,  przez  które  proszek
wydostaje się na zewnątrz.

Rys. 45. Zawieszany opylacz ciągnikowy: 1 – zbiornik proszku, 2 – kanał ssący,

3 – przewody gumowe, 4 – rury odprowadzające, 5 – wentylator, 6 – rozdzielacz, 7 – kanał wylotowy

RównieŜ stosuje się opylanie drzewostanów za pomocą samolotów specjalnie w tym celu

przystosowanych.

Zaprawiarki

Zaprawiarki to urządzenia słuŜące do pokrywania środkiem chemicznym nasion w celu

ochrony wschodów i młodych roślin przed chorobami grzybowymi, przed szkodnikami
owadzimi i gryzoniami.

Najprostszą zaprawiarką do suchego zaprawiania nasion jest zaprawiarka P200 Przemo.

Najczęściej stosuje się zaprawianie suche i półsuche, rzadziej mokre i termiczne.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1 – zbiornik,

2 – korba,

3 – stojak.

Rys. 46. Zaprawiarka P200 Przemo. [1, s. 43]

Do zbiornika wsypuje się nasiona i zaprawkę w postaci proszku. Obracając zbiornik

korbą powoduje się wymieszanie nasion z preparatem.

Zasady BHP przy stosowaniu środków ochrony roślin

Środki chemiczne stosowane w ochronie roślin są truciznami szkodliwymi dla

organizmów Ŝywych. NaleŜy bezwzględnie przestrzegać podstawowych zasad BHP.
1.

Wszystkie zabiegi wykonujemy w ubraniach ochronnych lub pyłoszczelnych
kombinezonach.

NaleŜy bezwzględnie stosować maski ochronne, rękawice i buty gumowe.

W czasie oprysku starać się stać po stronie nawietrznej.

Przed spoŜyciem posiłków w czasie przerw naleŜy myć ręce i twarz ciepłą wodą
z mydłem.

Po pracy naleŜy zmienić ubranie, a całe ciało umyć ciepłą wodą.

NaleŜy przestrzegać okresu karencji dla danego preparatu [1].

4.2.2. Pytania sprawdzające

Co to są opryskiwacze?

Z jakich podstawowych zespołów roboczych zbudowane są opryskiwacze?

Narysuj i opisz atomizator.

Narysuj i opisz superatomizator.

Co to są opylacze?

Z jakich zespołów roboczych składają się opylacze?

Jakie znasz typy końcówek opylaczy?

Omów zasadę działania opylacza ciągnikowego.

Co to są zaprawiarki?

10.

Jakie podstawowe zasady BHP obowiązują przy opylaniu i opryskiwaniu?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Scharakteryzuj urządzenia słuŜące do rozpylania cieczy i nanoszenia jej na chronione

rośliny.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać informacje, które będą pomocne przy wykonaniu ćwiczenia,

przedstawić rodzaje opryskiwaczy,

opisać zespoły robocze opryskiwaczy,

dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

tematyczny film edukacyjny lub plansze poglądowe, zdjęcia, rysunki,

−

notatnik,

−

długopis/ołówek,

−

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Scharakteryzuj urządzenia przystosowane do rozpylania drobno zmielonych substancji.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

obejrzeć tematyczny film edukacyjny lub odpowiednie plansze, zdjęcia, rysunki,

przedstawić podział opylaczy,

opisać podstawowe zespoły robocze opylaczy,

przedstawić rodzaje końcówek opylaczy,

dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

tematyczny film edukacyjny lub plansze poglądowe, zdjęcia, rysunki,

−

notatnik,

−

długopis/ołówek,

−

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 3

Dobierz maszyny i urządzenia do rodzaju prac wykonywanych w ochronie lasu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1). odszukać w materiałach dydaktycznych informacje na temat maszyn i urządzeń

stosowanych w gospodarce leśnej,

2). obejrzeć tematyczny film edukacyjny,
3). wybrać i scharakteryzować maszyny i urządzenia stosowane w ochronie lasu,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4). przedstawić powyŜsze w formie pisemnej,
5). dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

tematyczny film edukacyjny lub plansze poglądowe, zdjęcia, rysunki,

–   notatnik,
–   długopis/ołówek,
–   Poradnik dla ucznia,
–   literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wyjaśnić, do czego słuŜą opryskiwacze?

narysować i opisać atomizator?

określić, do czego słuŜą opylacze?

wymienić typy końcówek opylaczy?

scharakteryzować zaprawiarki?

omówić podstawowe zasady BHP przy opylaniu i opryskiwaniu?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Narzędzia, maszyny i urządzenia do pozyskiwania drewna

4.3.1. Materiał nauczania

Narzędzia ręczne do pozyskiwania drewna

Podstawowym narzędziem do ścinki drzew jest pilarka spalinowa. Konstrukcje

współczesnych pilarek produkcji róŜnych firm są do siebie zbliŜone. W Polsce uŜywane są
w lasach głównie róŜne typy pilarek Husqvarna oraz Stihl, pilarki pozostałych firm uŜywane
są raczej sporadycznie.

Rys. 47. Pilarka firmy Husqvarna [8]

Rys. 48. Pilarka firmy Stihl [8]

Pilarki spalinowe moŜna podzielić na dwa rodzaje:

−

pilarki profesjonalne (uŜywane przez robotników leśnych)

−

pilarki półprofesjonalne (uŜywane sporadycznie np. przy przygotowaniu drewna do
kominka)

Pilarki profesjonalne moŜna umownie podzielić w zaleŜności od mocy silnika i masy, na

pilarki uniwersalne i lekkie. Wskaźnikiem podstawowym powinna być długość prowadnicy,
równa minimum połowie grubości szyi korzeniowej najgrubszego drzewa w drzewostanie.

Długość robocza prowadnicy pilarek do ścinki w drzewostanie rębnym powinna się

wahać w granicach 50–60 cm (pilarki uniwersalne np. Husqvarna 575XP). Do okrzesywania i
do  ścinki  w  młodszych  klasach  wieku,  np.  w  drzewostanach  trzebieŜowych  zastosować
naleŜy  pilarki  z  prowadnicami  o  długości  ok.  30  cm  (pilarki  lekkie  np.  Husqvarna  346XP).
Produkowane  są  równieŜ  pilarki  o  duŜej  mocy,  z  prowadnicami  o  długości  do  120  cm
przeznaczone do ścinki bardzo grubych drzew. (np. Husqvarna 3120XP)

Rys. 49. Budowa pilarki: 1 – prowadnica, 2 – tłumik, 3 – uchwyt, 4 – obudowa, 5 – uchwyt sterowniczy,

6 – korek wlewu oleju, 7 – korek wlewu paliwa, 8 – uchwyt rozrusznika

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Pilarka składa się z: silnika spalinowego dwusuwowego, chłodzonego powietrzem,

z zapłonem iskrowym (są to silniki wysokoobrotowe z napędem przekazywanym prosto
z wału korbowego silnika), urządzenia tnącego i układów: zasilania, wydechowego,
zapłonowego, smarownicy (silnika i łańcucha).

Urządzenie tnące pilarki składa się z prowadnicy ze śrubowym napinaczem piły

łańcuchowej, pomocniczego kółka umozliwiającego przewijanie się piły oraz piły
łańcuchowej, tworzącej obwód zamknięty i stale zazębionej z kółkiem napędowym
połączonym z obudową sprzęgła.

Moc pilarek waha się, od 2–5 kW, średnio przypada około 0,1 kW na 1 cm długości

prowadnicy. Przy prowadnicy 40 cm i prędkości 15m/s siła obwodowa na kółku
napędzającym wynosi powinna około 28 N.

Układ zasilania składa się ze zbiornika paliwa, filtra paliwowego i powietrznego,

przewodów paliwowych, gaźnika membranowego z pompa paliwową.

Układ zapłonowy ma za zadanie zapalenie mieszanki paliwowo-powietrznej

w odpowiednim momencie.

Układ wydechowy w pilarkach sprowadza się do tłumika przykręconego do cylindra.

Zbudowany  jest  on  z  odpowiednio  wyprofilowanych  i  połączonych  ze  sobą  blach.  Układ
przenoszenia  napędu  składa  się  ze  sprzęgła  i  kółka  napędowego  napędzającego  piłę
łańcuchową.

Układ smarowania silnika ma za zadanie doprowadzenie oleju do trących się części

silnika. NaleŜy jednak pamiętać o dodawaniu oleju do paliwa w odpowiedniej proporcji
zalecanej przez producenta.

Układ smarowania łańcucha zbudowany jest ze zbiornika oleju, pompki tłoczącej olej do

prowadnicy. W zaleŜności od sposobu napędu moŜe być zbudowana jako pompka
membranowa lub tłoczkowa.

Kształt pilarki opracowany został tak, aby zapewniała bezpieczeństwo pracy. Spód

pilarki jak i boki jest płaski, co umoŜliwia łatwe przesuwanie po pniu przy okrzesaniu. Spód
uchwytu sterującego jest rozszerzony, co osłania dłoń operatora, hamulec działający na bęben
sprzęgła zabezpiecza przed skutkami dotknięcia obracającą się piłą ciała pilarza.

Najpowszechniej stosownym systemem antywibracyjnym jest oddzielenie części

silnikowej łącznie z prowadnica od reszty pilarki. Obie te części łączy się za pomocą
amortyzatorów (elementy gumowe lub za pomocą stalowych spręŜyn) tłumiące drgania
dochodzące do uchwytów pilarki.

Spośród innych typów moŜna wymienić pilarki z urządzeniem tnącym na wysięgniku.

Rys. 50. Pilarka z urządzeniem tnącym na wysięgniku [8]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 51. Elementy tnące pilarek z wysięgnikiem. 1 – do trawy, 2 – do krzewinek, 3 – do drewna [6, s. 70]

Są to pilarki, których część silnikowa jest modyfikacją silników zwykłych pilarek.

Urządzenie  tnące  umieszcza  się  na  końcu  wysięgnika  i  moŜe  być  to  piła  tarczowa,  tarcza
z trzema  lub  więcej  ostrzami  lub  bęben  z  nylonową  Ŝyłką  przeznaczony  do  ścinania  trawy.
Napęd  przekazywany  jest  bezpośrednio  przez  odśrodkowe  sprzęgło  i  wałek  umieszczony
w rurowej obudowie do przekładni kątowej na końcu wysięgnika i dalej na urządzenie tnące.
Przykładem pilarek z urządzeniem tnącym na wysięgniku moŜe być Husqvarna 252RX i Stihl
FS 300.

Występują równieŜ pilarki słuŜącą do podkrzesywania drzew.

Rys. 52. Podkrzesywarka firmy Stihl HT 75. [8]

Konstrukcja ta charakteryzuje się tym, Ŝe piła łańcuchowa, na krótkiej prowadnicy,

umieszczona  jest  na  końcu  wysuwanego  wysięgnika  (do  6m)  i  napędzana  bezpośrednio
małym  silnikiem  hydraulicznym.  Silnik  spalinowy  taki  sam  jak  w  zwykłe  pilarce,  napędza
pompę  hydrauliczną,  z  której  olej  przekazywany  jest  przewodami  do  silnika  hydraulicznego
piły łańcuchowej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przy stosowaniu pilarek do pozyskania drewna konieczne jest wyposaŜenie zespołów

roboczych w niezbędny terenowy sprzęt pomocniczy, to jest narzędzia do obsługi silnika
i utrzymania urządzenia tnącego w sprawności.

Narzędzia do obsługi silnika to klucz do świecy, śrubokręt do regulacji gaźnika, szczotka

druciana  do  świecy.  WyposaŜenie  do  utrzymania  urządzenia  tnącego:  towotnica  do
smarowania  kółka  wiodącego  prowadnicy,  klucz  do  prowadnicy  połączony  ze  śrubokrętem
do  regulacji  napięcia  piły  łańcuchowej,  pilnik  do  ostrzenia  zębów  tnących  (okrągły)  pilnik
płaski  do  regulacji  ograniczników  i  utrzymania  sprawności  prowadnicy  oraz  specjalne
pojemniki na paliwo i olej.

Rys. 53. Zbiornik na paliwo i olej [8]

Bardzo waŜnymi i niedocenionymi narzędziami są pomocnicze narzędzia zrębowe.

W pierwszej  kolejności  naleŜy  wymienić  siekierę  leśną.  Kiedyś  siekiery  słuŜyły  do  ścinki,
okrzesywania,  łupania,.  Dziś  pełni  ona  głównie  rolę  pomocniczą  przy  wykonaniu  róŜnych
prac.

Rys. 54. Uniwersalna siekiera leśna: 1 – nosek, 2 – piętka, 3 – krawędź ostrza,

4 – ostrze, 5 – gładź6 –klin, 7 – obuch, 8 – ucho, 9 – grzbiet obucha [2]

Masa siekiery wynosi 1,2–1,4 kg. Wykorzystywana jest w pracach związanych

z przygotowaniem stanowiska pracy, do korowania, usuwania napływów do wbijania klinów
i okrzesywania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Do pielęgnacji upraw i młodników, do okrzesywania drewna cienkiego uŜywa się

równieŜ tasaków

Rys. 55. Tasak firmy FISKARS. [8]

WaŜnym elementem pomocniczym są kliny. WyróŜnia się kliny do obalania drzew

i kliny do łupania.

Rys. 56. Kliny: a) drewniany prosty, b) drewniany równoramienny,

c i d) śrubowe do ścinki nie stosowane w praktyce, e) plastikowy do ścinki [2, s. 29]

Kliny do obalania są wykonane z dość twardego materiału, jednak podatne na

uszkodzenia piłą łańcuchową. Zaleca się stosowanie przy ścince dwóch par klinów
róŜniących się wysokością (zbieŜystością). Kliny przy ścince musza być suche.

Do nadawania właściwego kierunku obalania drzew moŜna uŜyć tyczki kierunkowej lub

bosaków.  Tyczki  mają  długość  5–6  metrów,  wykonuje  się  je  z  suchego,  zdrowego  drewna
(iglastego).  Na  grubszym  końcu  tyczki  osadza  się  widełki  przytwierdzone  dodatkowo
gwoździem. Tyczki kierunkowe są  niewygodne w zastosowaniu w drzewostanach młodszych
klas wieku.

Pierwszą operacja po obaleniu drzewa jest jego okrzesanie i przerzyna. Narzędziami

pomocniczymi są obracaki, dźwignie i kliny.

Przy wyróbce istnieje równieŜ konieczność przesunięcia drewna na małą odległość.

Do tego celu słuŜy capina, narzędzie prawie juŜ zapomniane.

Capina nazywa się dzioby stalowe osadzone na drewnianym uchwycie długości

120–130 cm. Stosunek dziobu do uchwytu wynosi 7:1.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 57. Capina [8]

Współczesny drwal powinien równieŜ być wyposaŜony w narzędzia osobiste noszone

stale w specjalnym pasie.

Rys. 58. Pas narzędziowy drwala: 1 – pas, 2 – kieszenie na haki, 3 – kieszenie na kliny, 4 – etui na pilnik i klucz

uniwersalny, 5 – fartuch do zawieszania taśmy pomiarowej, 6 – haki, 7 – kliny, 8 – pilnik,

9 – klucz uniwersalny, 10 – taśma pomiarowa [2, s. 35]

WaŜnym elementem jest przyrząd pomiarowy. MoŜe to być miara drewniana, metrowa,

zaopatrzona  w  odpowiedni  uchwyt  i  znacznik.  Powszechnie  stosuje  się  automatycznie
zwijającą  się  taśmę  stalową  z  podziałką;  na  początku  taśmy  znajduje  się  kolec  stalowy,
wciskany przez drwala w drewno przy rzazie dolnym w momencie rozpoczęcia okrzesywania
i wyróbki drewna.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 59. Taśma miernicza [8]

Rębarki

W wyniku rozdrabniania drewna powstają zrębki, stanowiące cząstki drewna

o wymiarach  od  kilku  milimetrów  do  kilkunastu  centymetrów  (zrębki  opałowe  do  50  mm).
Zrębki powstają przy uŜyciu maszyn, jakimi są rębarki (zwane teŜ nieprawidłowo rębakami),
które  są  maszynami  przeznaczonymi  do  rozdrabniania  drewna  przez  jego  przecinanie
w poprzek  włókien.  Zrębki,  zaleŜnie  od  gatunku  drewna,  wymiarów  i  właściwości,  mogą
stanowić  surowiec  miedzy  innymi  do  produkcji  płyt  wiórowych,  pilśniowych  oraz  celulozy,
a ostatnio w wielu krajach, jak równieŜ w Polsce, zrębki przeznaczane są na cele opałowe.

Podział rębarek

Ze względu na mobilność rębarki dzielą się na:

−

stacjonarne – np. na duŜych składnicach manipulacyjno-spedycyjnych,

−

przewoźne – do produkcji zrębków w lesie i na małych składnicach.
Główne rodzaje rębarek przewoźnych:

−

doczepiane do ciągnika,

−

zawieszane na ciągniku,

−

montowane na przegubowym ciągniku leśnym forwarder lub specjalistycznym podwoziu
leśnym,

−

montowane na samochodzie,

−

montowane na podwoziu maszyny budowlanej (np. koparki) lub innej maszyny
samobieŜnej.

ZaleŜnie od rodzaju podwozia zastosowanej maszyny bazowej, rębarki dzielimy na

poruszające się:

−

wyłącznie

drogach

utwardzonych

(zamontowane

samochodzie

wysokotonaŜowym),

−

po drogach leśnych gruntowych i szlakach technologicznych (doczepiane lub zawieszane
na ciągniku),

−

po zrębach (zamontowane na forwarderze).

Ze względu na obrabiany surowiec rębarki moŜna podzielić na przeznaczone do

rozdrabniania:

−

tyczek i Ŝerdzi,

−

gałęzi,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

koron i gałęzi,

−

całych drzew.
Ze względu na kształt wirnika wyróŜniamy rębarki:

−

tarczowe,

−

bębnowe,

−

stoŜkowe,

−

ślimakowe.
Ze względu na sposób podawania surowca do elementu roboczego wyróŜniamy rębarki:

−

z podawaniem ręcznym,

−

mechanicznym.
Rębarki tarczowe maja trzy, cztery lub więcej noŜy promieniowo umiejscowionych

w specjalnych szczelinach tarczy.

Rys. 60. Umocowanie noŜy w rębarce tarczowej α – kąt przyłoŜenia ostrza, β – kąt ostrza,

φ – kąt nachylenia ostrza do promienia [1, s. 57]

Rys. 61. Schemat rębarki bębnowej: 1 – bęben, 2 – wał, 3 – obudowa bębna, 4 – gardziel,

5 – płyta fundamentowa, 6 – nieruchomy nóŜ, 7 – rurociąg odprowadzający zrębki [1, s. 58]

Na obwodzie tarczy umocowane są łopatki, które z jednej strony dodatkowo rozdrabniają

zeskrawane  zrębki,  a  z  drugiej  strony  wytwarzają  strumień  powietrza  przemieszczający
zrębki  do  zbiornika  lub  za  pomocą  rury  wylotowej  bezpośrednio  na  przyczepę  pojazdu.
Długość  zrębka  jest  wynikiem  wielkości  krawędzi  tnącej  noŜa  oraz  rzutu  tej  wielkości  na
kierunek ruchu drewna.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Do zrębkowania tyczek i Ŝerdzi z przeznaczeniem zrębków na cele opałowe, stosuje się

w kraju  rębarki  przewoźne,  agregatowane  z  ciągnikiem  rolniczym.  Obecnie  stosuje  się  nie
tylko  konstrukcje  krajowe,  (np.  DXZA,  DVWB,  –  112)  ale  równieŜ  coraz  większą
popularność  zyskują  egzemplarze  maszyn  importowanych  (np.  Bandit  prod.  USA,  Brücks
prod. Szwecja).

Rys. 62. Przykładowa rębarka firmy Bandit MODEL 280 [8]

Model 280 jest najbardziej wydajną maszyną w grupie rębarek ręcznego podawania.

Szeroka gardziel oraz wydajny system podający pozwalają na skuteczne zrębkowanie
rozwidlonych wielokrotnymi łodygami drzew. Zamontowana pod kątem 45

tarcza tnąca

umoŜliwia wydajne i ekonomiczne skrawanie materiału drzewnego o średnicy do 45 cm.

Jest to doskonałe urządzenie do pracy w zakładach zajmujących się wycinką drzew na

duŜą skalę, oczyszczaniem terenów leśnych ze skutków kataklizmów, utylizacją odpadów
drzewnych itd.

Okrzesywarki

Okrzesywania ściętego drzewa moŜna dokonywać ręcznie, stosując siekierę, gdy gałęzie

mają  grubość  mniejsza  niŜ  5  centymetrów  lub  stosując  pilarki  spalinowe.  MoŜna  równieŜ
zastosować  maszyny  przenośne,  przejezdne  lub  stacjonarne.  Okrzesywarki  przenośne  mogą
mieć  napęd  elektryczny  lub  spalinowy.  Najczęściej  są  to  pilarki  o  krótkiej  prowadnicy,
o mocy  do  2  kW,  o  masie  do  5  kg.  W  maszynach  wieloczynnościowych  okrzesywania
dokonuje  jeden  z  zespołów  maszyny.  Zespół  ten,  w  zaleŜności  od  konstrukcji,  moŜe  być
wyposaŜony  w narzędzia czynne lub bierne. Narzędzia okrzesujące typu biernego mogą być
wykonane w postaci noŜy sztywnych lub w postaci gąsienicy, na której z boku umocowane są
małe noŜe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 66. Łuparka śrubowa: 1 – wkręcający się stoŜek,

2 – drewno, 3 – podpora, 4 – rama [1, s. 59]

W łuparkach śrubowych zamiast klina płaskiego jest zamontowany stoŜek o ostrym kącie

wierzchołkowym. Na bocznicy powierzchni stoŜka wykonano gwint o małym skoku. StoŜek
ten wkręca się w drewno i równocześnie na jego bocznej powierzchni powstają siły dąŜące do
rozerwania włókien w płaszczyźnie prostopadłej do kierunku przesuwania się stoŜka. Tego
rodzaju łuparki wymagają napędu od wału przekaźnika mocy ciągnika o silniku mocy 30 kW.

Korowarki

Ścięte i okrzesane dłuŜyce lub kłody pozostawiane w lesie powinny być okorowane,

czyli pozbawione kory. Korowanie moŜna wykonać za pomocą narzędzi ręcznych – na
przykład ośnikiem, lub korownikiem, ale równieŜ maszynowo – korowarkami. Korowarki
moŜna podzielić na:

−

skrawające,

−

ścierające,

−

zbijające korę młoteczkami.

Rys. 67.Zasady korowania metodą skrawania: a) struganie, b i e) frezowanie głowicą frezową,

c) frezowanie tarczą noŜa, d) łuszczenie, f ) frezowania głowicą nozową;

v – ruch noŜa, u – ruch prostoliniowy drewna, u

– ruch obrotowy drewna [1, s. 60]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Korowarka strugająca o posuwisto-zwrotnym ruchu noŜa wymaga dodatkowo

przerywanego  ruchu  obrotowego  drewna.  Głowica  noŜa  wykonuje  ruch  obrotowy  podobnie
jak  drewno,  ale  kierunki  obrotu  mają  przeciwne  zwroty.  Korowarki  z  głowicami  frezowymi
korują  dwoma  sposobami.  W  pierwszym  sposobie  głowica  wykonuje  ruchy  obrotowy
i posuwowy, a drewno ruch przerywano – obrotowy. W drugim drewno jest obracane wokół
osi i równocześnie przesuwane.

W korowarkach tarczowych noŜe płaskie są umocowane promieniowo do tarczy wzdłuŜ

specjalnych szczelin. Krawędzie tnące są wysunięte ponad płaszczyznę tarczy. Drewno
wykonuje ruch śrubowy.

W Polsce stosowane były lekkie korowarki francuskiej firmy Erve z głowicą frezującą

przesuwaną przez robotnika.

Rys. 68. Frez korowarki Erve [1, s. 61]

Korowane drewno spoczywa na stojaku i jest okresowo obracane. Oryginalną głowicę

ślimakową mają korowarki fińskie Veikko. Frez tego typu ma na bocznej powierzchni występ
tworzący gwint, na którym wykonane są wgłębienia odpowiednio wyprofilowane, spełniające
rolę ścinających korę elementarnych noŜy.

Stosowane są u nas korowarki produkcji szwedzkiej Cambio oraz VK – 10 i VK – 16

produkcji fińskiej. Korowarki te są zamontowane na podwoziu kołowym i mają własne stoły:
podawczy i odbiorczy. Korowanie odbywa się za pomocą głowicy noŜowej.

Rys. 69. Praca głowicy korowarki VK – 16 [1, s. 62]

Ze względu na kąty ustawiania noŜy w zasadzie występuje zdzieranie lub złuszczenie,

a nie ścinanie kory. Z tego, więc względu korowniki tego typu zaliczane są przez jednych
autorów do grupy pracującej na zasadzie skrawania, a przez drugich na zasadzie tarcia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Drewno świeŜe i o nierównej powierzchni, sękate moŜe być korowane korowarkami

młoteczkowymi.

Rys. 70. Korowarka młoteczkowa: 1 – wózek, 2 – walec, 3 – drewno,

4 – osłona, 5 – głowica z młoteczkami, 6 – ramię, 7 – siłownik [1, s. 62]

Korowarki młoteczkowe stosowane są powszechnie na Węgrzech do korowania drewna

akacjowego.W korowarce tej na walcach są luźno umocowane młoteczki zawieszane na
paskach. Pod wpływem siły odśrodkowej paski z młoteczkami zajmują pozycję promieniową.
Młoteczki, uderzając o drewno, rozbijają korę. Drewno w trakcie korowania obracane jest
wokół osi.

Karczowniki

Aby wykonać pełna orkę, powierzchnie zrębowe oczyszcza się z pni i korzeni.

Do łupania i wydobywania świeŜych pniaków słuŜy karczownik DPJ – 2.

Rys. 71. Karczownik DPJ – 2 [1, s. 63]

Karczownik ten jest doczepiany do ciągnika gąsienicowego sterowany za pomocą lin

wciągarki ciągnika. Masa karczownika wynosi 950 kg. Karczownik wydobywa pniaki
o średnicy do 1 metra. Do tylnej części ramy umocowane są trzy zęby środkowe, słuŜące do
wygrzebywania rozciętych pniaków oraz dwa krajne, przeznaczone do rozcinania pniaka
w ziemi.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Do wyczesywania korzeni na powierzchniach wykarczowanych słuŜy wyczesywarka,

zawieszana  z  przodu  ciągnika  gąsienicowego.  Ramiona  mocowane  są  na  bocznych  czopach
a opuszczanie  i  podnoszenie  podczas  pracy  wykonuje  się  za  pomocą  liny  wciągarki.  Masa
urządzenia wynosi 1200 kg.

Rys. 72. Wyczesywarka korzeni. [1, s.63]

Z wiekiem pniaka siła karczowania dość istotnie się zmniejsza, szczególnie przy

wyrywaniu pniaka w kierunku pionowym. Pozyskanie karpiny przemysłowej (pniaki w wieku
około 5 lat) na uprawach naleŜy wykonywać wyłącznie ręcznie.

Pniaki mogą być wyrywane linią wciągarki ciągnika z uŜyciem wielokrąŜków oraz

pomocniczych walców lub dźwigni obrotowych.

Rys. 73. Schematy wyrywania pniaków: a) za pomocą walca,

b) przy zastosowaniu dźwigni obrotowej [1, s. 64]

Karczowniki ręczne są to stojaki montowane nad pniakiem. Na stojaku zamocowany jest

bęben wciągarki do nawijania liny wyciągającej pniak. Pniak zaczepiany jest hakiem. UŜywa
się równieŜ bloków i wielokrąŜków. Obsługa karczownika powinna być zaznajomiona
z niebezpieczeństwem groŜącym w przypadku zerwania liny.

Samojezdne maszyny robocze do pozyskiwania drewna

W samojezdnych maszynach roboczych stosowanych do pozyskiwania drewna moŜemy

wyróŜnić dwa zasadnicze zespoły: ciągnik bazowy oraz sprzęt technologiczny. Urządzenia
jezdne to maszyny kołowe i gąsienicowe, a w zaleŜności od ilości wykonywanych operacji –
jednooperacyjne lub wielooperacyjne.

KaŜda maszyna wykonuje określony zakres operacji. Maszyny samojezdne moŜna

podzielić na maszyny słuŜące do:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

ścinki,

−

ścinki i formowania ładunku,

−

ścinki, formowania ładunku i zrywki,

−

ścinki, okrzesywania, formowania ładunku i zrywki,

−

okrzesywania, przerzynki i formowania ładunku.
Maszyna samojezdna wykonująca ścinkę, okrzesywanie i przerzynkę, a więc wszystkie

operacje technologiczne, nazywa się kombajnem.

Do najbardziej prostych maszyn samojezdnych moŜna zaliczyć ciągnik z głowicą

ścinkową, słuŜącą do ścinania drzew bez moŜliwości formowania ładunku. Takie maszyny
mają szereg wad, np. trudno je zastosowa w trzebieŜach.

Maszyny ścinkowo – zrywkowe powstały przez zamontowanie na ramieniu Ŝurawia,

w jaki jest wyposaŜony ciągnik zrywkowy, głowicy ścinkowej. Zadaniem takich maszyn jest
dostarczenie  całych,  ściętych  drzew  do  maszyny  okrzesującej  lub  okrzesująco-
-przerzynających  lub  do  drogi  wywozowej.  Charakterystyczną  cechą  maszyn  ścinkowo-
-zrywkowych  jest,  zamontowana  na  tylnej  części  ramy  ciągnika  obrotowa  ława  nośna,
z kleszczowymi  kłonicami,  umoŜliwiająca  zaciśnięcie  ładunku  w  trakcie  przejazdu  między
drzewami lub zrywki.

Maszyny okrzesująco- przerzynające (procesory). Maszyny okrzesująco-przerzynające

moŜna podzielić na dwa typy:

−

kasetowe (dwuchwytakowe),

−

chwytakowe (jednochwytakowe).
Procesor kasetowy zamontowany jest zwykle na podwoziu ciągnika nasiębiernego.

Drzewo podawane jest Ŝurawiem między walce podające, które przeciągają je między noŜami
okrzesującymi. Przerzynka drewna wykonywana jest piłą łańcuchową lub piłą tarczową.

Procesor chwytakowy posiada głowicę okrzesująco-przerzynającą na ramieniu Ŝurawia

hydraulicznego.  Drzewo  przeznaczone  do  obróbki  chwytane  jest  głowicą  –  ramionami,
których  przednie  krawędzie  są  zaostrzone  i  (po  zamknięciu  ramion  i  dociśnięciu  walców
podających)  przeciągane  między  noŜami.  Przerzynka,  podobnie  jak  w  procesorach
kasetowych, wykonywana jest piłą łańcuchową.

Maszyny ścinkowo-okrzesujące-przerzynające.
Maszyny takie określa się mianem Harvester.

Rys. 74. Harvester [8]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Harvestery moŜna podzielić na jedno- lub dwuchytwkowe.
Harvester dwuchwytakowy to taki, w którym głowica ścinkowa zamontowana jest na

ramieniu Ŝurawia. Głowica po ścięciu drzewa podaje je do procesora kasetowego
zamontowanego na podwoziu maszyny bazowej.

Harvester jednochwytakowy powstał natomiast przez dodanie do głowicy okrzesująco –

przerzynającej siłownika hydraulicznego umoŜliwiającego pionowe ustawienie głowicy
w momencie naprowadzenia jej na stojące drzewo. Ścinka wykonana jest tą samą piłą, która
słuŜy do przerzynki. W harvesterach jednochwytakowych nie stosuje się pił tarczowych.

Obrotowa kabina daje znakomitą widoczność na głowicę i obrabiany produkt. DuŜy kąt

obrotu 315 stopni i specjalna technika pracy pozwala na bezproblemowy wyrób dłuŜyc bez
konieczności podjazdów

Wszystkie produkowane obecnie procesory i Harvestery są bogato wyposaŜone w układy

elektroniczne. Stosuje się komputery pokładowe umoŜliwiające, z jednej strony stały pomiar
długości  i  średnicy,  a  drugiej  –  pozwalające  przerzynać  drewno  na  najbardziej  odpowiednie
długości.  Maszyny  są  wyposaŜone  w  podłączone  do  komputera  drukarki  pozwalające  na
natychmiastowy  wydruk  danych  dotyczących  obrabianych  drzew  w  róŜnych  układach,
łącznie  z  gatunkami,  długościami,  miąŜszościami,  oraz  godzinami  pracy,  przerwami  oraz
czasem  okrzesywania  i  przerzynania  pojedynczych  drzew.  Komputery  pokładowe
umoŜliwiają  przesyłanie  wszystkich  zawartych  danych  do  biura  nadleśnictwa  (np.  telefonią
komórkową,  Internet).  System  taki  zapewnia  bezpośrednie  połączenie  między  komputerami
i natychmiastowe uzyskiwanie danych o wyrobionych sortymentach.

Zrywka drewna

Zrywka jest to przemieszczanie drewna z miejsca jego pozyskania do miejsca załadunku

na  pojazdy  wywozowe.  Zrywka  drewna  odbywa  się:  po  bezdroŜu,  czyli  po  powierzchni
leśnej,  po  szlaku  zrywkowym,  po  drogach  leśnych  lub  po  liniach  podziału  przestrzennego.
Odległości zrywkowe bywają róŜne, od 20 do 1000 m, a czasem jeszcze większe. Przyczyny
zrywania drewna na duŜe odległości są następujące:

−

oddalenie zrębu od drogi, po której mogą poruszać się pojazdy samochodowe,

−

konieczność  zgromadzenia  pełnego  ładunku  dla  pojazdu  w  sytuacji,  kiedy  drewno
pozyskane w uŜytkach przygodnych jest bardzo rozproszone.
NaleŜy pamiętać o tym, Ŝe im większe są odległości zrywki, tym większe są jej koszty.
Drewno moŜemy zrywać następująco:

−

przez wynoszenie,

−

przez wleczenie,

−

z podwieszeniem częściowym,

−

przez wywoŜenie.
Podczas zrywania drewna często powstają w lesie szkody, które w niektórych

przypadkach mogą być dość znaczne. Szkody te polegają na:

−

niszczeniu wartościowych nalotów i podrostów lub sadzonek w uprawach,

−

niszczeniu pokrywy gleby, co ma szczególne znaczenie na słabych piaszczystych
gruntach skłonnych do uruchomienia lub na zboczach górskich naraŜonych na erozję
wodną,

−

kaleczeniu drzew w drzewostanie przez zdzieranie kory z ich odziomków.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 75.Uszkodzone drzewo podczas zrywki wleczonej [Fot. P.Wójcik]

Największe szkody powstają w lesie przy zrywce mechanicznej, znacznie mniejsze przy

zrywce konnej, natomiast zrywka ręczna prawie nie wyrządza w lesie szkód.
Szkody powodowane podczas zrywki moŜna ograniczać przez zrywanie sortymentów:

−

po szlakach zrywkowych,

−

z podwieszeniem,

−

przy grubej pokrywie śnieŜnej.
W końcowym punkcie zrywki dłuŜyce muszą być ułoŜone w mygłę na podkładach.

Grubsze końce dłuŜyc muszą być mniej więcej wyrównane i zwrócone w kierunku wywozu.
Brak podkładów utrudnia pracę przy załadunku dłuŜyc na pojazd. DłuŜyce złoŜone w jednej
mygle nie powinny się róŜnić długością więcej niŜ o 4 metry. Drewno stosowe powinno być
ułoŜone przy drodze w stos o, wysokości, co najmniej 1 m.

Rys. 76. Drewno stosowe [Fot. P.Wójcik]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ręczna zrywka drewna

Z ręczną zrywką drewna najczęściej mamy do czynienia w tyczkowinach i Ŝe-

rdziowinach  drugiej  klasy  wieku,  gdzie  ze  względu  na  duŜe  zagęszczenie  drzew  nie  jest
moŜliwe  zrywanie  drewna  końmi  lub  mechanicznie  z  zastosowaniem  ciągników.  W  takich
drzewostanach najczęściej pozyskiwanymi sortymentami są Ŝerdzie i tyczki, rzadziej cienkie
kopalniaki, papierówka i opał. Robotnik ścina wyznaczone do wycięcia drzewka, okrzesuje je
na miejscu i okrzesane strzały zrywa ręcznie do szlaku zrywkowego.

Drewno moŜna zrywać ręcznie przez wynoszenie lub przez wleczenie. śerdzie i cieńsze

kopalniaki  zrywa  się  przez  wleczenie,  trzymając  w  rękach  grubszy  koniec  przy  biodrze  lub
pod pachą. Robotnik powinien mieć ubranie robocze, kask i rękawice. Wałki papierówki lub
opału  powinno  się  wynosić  na  ramieniu  zgodnie  z  zaleceniami  ergonomii.  Robotnik  uŜywa
wówczas  dodatkowo  grubych  naramienników.  JeŜeli  duŜe  zagęszczenie  nisko  ugałęzionych
drzew  uniemoŜliwia  taką  zrywkę,  moŜna  wałki  wynosić  obejmując  je  ręką  i  opierając  na
biodrze.

Przy ręcznej zrywce drewna obowiązują następujące ograniczenia:

−

odległość zrywki nie moŜe być większa niŜ 50 m,

−

masa drewna przy wynoszeniu nie większa niŜ 50 kg,

−

masa drewna przy wleczeniu nie większa niŜ 100 kg.
W praktyce cięŜar wynoszonych wałków jest znacznie mniejszy i rzadko przekracza

30 kg.

Konna zrywka drewna

Mimo Ŝe technika i mechanizacja wkracza szybkimi krokami do gospodarki leśnej,

wydaje  się,  Ŝe  konie  długo  jeszcze  pozostaną  niezastąpioną  siłą  pociągową  przy  zrywce
drewna.  Dotyczy  to  głównie  drewna  pozyskanego  z  cięć  pielęgnacyjnych  w  drzewostanach
II,III  i  IV  klasy  wieku  oraz  w  górach.  Zagęszczenie  drzew  w  tych  drzewostanach  jest  zbyt
duŜe, aby mogły do nich wjechać  ciągniki. Koń pracujący  w pojedynkę  potrafi poruszać się
zręcznie  pomiędzy  drzewami,  a  równocześnie  posiada  wystarczającą  siłę,  aby  wyciągnąć  z
drzewostanu pozyskane sortymenty.

Rys. 77. Zrywka konna [Fot. P.Wójcik]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sprzęt uŜywany do konnej zrywki drewna

Do zrywki przez wleczenie uŜywany jest następujący sprzęt:

−

łańcuch – jest to najczęściej uŜywany sprzęt przy konnej zrywce kłód i dłuŜyc. Łańcuch
powinien  mieć  długość  około  3  metrów,  na  jednym  jego  końcu  znajduje  się  nieco
większe  kółko,  na  drugim  mocny  hak.  Kółko  słuŜy  do  zrobienia  pętli  na  zrywanej
dłuŜycy, musi ono być na tyle duŜe, aby moŜna było przez nie przeciągnąć hak i łańcuch.
Ogniwa łańcucha muszą mieć, co najmniej 8 milimetrów grubości. Rozpowszechniła się
i  utrwaliła  tradycja  zaczepiania  łańcucha  za  grubszy  koniec  dłuŜycy  jednak  przy  takiej
zrywce  powstają  większe  opory,  poniewaŜ  czoło  grubszego  końca  często  ryje  w  ziemi
i zaczepia o korzenie lub pniaki. Zalecane jest, więc zrywanie drewna za cieńszy koniec.

−

lina stalowa – jest rzadziej uŜywana niŜ łańcuch. Jest ona zwykle dłuŜsza od łańcucha, na
obydwu jej końcach znajdują się haki. Lina stalowa nie powinna mieć zerwanych drutów
– zadziorów. Zadziory kaleczą ręce pracownika zrywającego drewno. Stalowa lina jest
dość sztywna, jej pętla gorzej się zaciska wokół zrywanej dłuŜycy i łatwiej niŜ łańcuch
moŜe się ześlizgnąć szczególnie z cieńszego jej końca,

−

wóz konny – jest najczęściej uŜywanym pojazdem do zrywki drewna stosowego,
pozyskanego podczas trzebieŜy w drzewostanach IV klasy wieku. Jest to zwykle nie-
wielki wóz na ogumionych kołach, z dość wysokimi kłonicami, między które ładuje się
ręcznie szczapy lub wałki. Wóz ma ładowność około 1,5 m

, a jego siłą pociągową jest

koń.

Maszyny i urządzenia do mechanicznej zrywki drewna

Mechaniczna zrywka drewna wyparła prawie całkowicie zrywkę konną z uŜytków

rębnych. Powodem jest duŜa masa pozyskiwanych sortymentów i zbyt duŜe obciąŜenie dla
koni. W drzewostanach III i IV klasy wieku dobrze się sprawdzają ciągniki zaopatrzone we
wciągarkę z długa lina stalową.

Rys. 78. Ciągnik do zrywki leśnej [Fot. P. Wójcik]

Mechaniczna zrywka podobnie jak konna, moŜe się odbywać przez wleczenie drewna

po ziemi, przez wleczenie dłuŜycy półpodwieszonej lub przez wywoŜenie drewna.
Ciągniki uŜywane do zrywki drewna dzielą się na następujące typy:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

ciągniki gąsienicowe,

−

ciągniki kołowe – uniwersalne, skidery, forwadery i klembanki.
W latach siedemdziesiątych dość często moŜna było spotkać w naszych lasach radziecki

ciągnik  gąsienicowy  TDT-40M.  Ciągnik  podjeŜdŜa  w  pobliŜe  dłuŜyc,  odwraca  się  do  nich
tyłem.  Pomocnik  ręcznie  dociąga  linę  roboczą  do  drewna  i  za  pomocą  linek  zaczepowych
łączy  linę  roboczą  z  odziomkami  dwóch  lub  trzech  dłuŜyc.  Pierwszy  etap  zrywki  polega  na
tym, Ŝe ciągnik stoi w miejscu i pracując wciągarką przyciąga dłuŜyce do siebie. Gdy dłuŜyce
zostaną  dociągnięte  do  ciągnika  i  dotkną  tarczy  zrywkowej  opartej  o  ziemię,  ich  grubsze
końce  wraz  z  tarczą  zostają  wciągnięte  na  ciągnik.  Teraz  rozpoczyna  się  drugi  etap  zrywki.
Ciągnik rusza do przodu wlokąc dłuŜyce, których odziomki spoczywają na tarczy zrywkowej.
W  końcowym  punkcie  zrywki  opuszczona  tarcza  słuŜy  do  uporządkowania  dłuŜyc  i  do
wtoczenia ich na mygłę.

PowaŜną wadą cięŜkich ciągników gąsienicowych, jest fakt, Ŝe bardzo niszczą one

podłoŜe i nie mogą się poruszać po drogach publicznych.

Do ciągników gąsienicowych naleŜy równieŜ tzw. Ŝelazny koń.
Jest to mały ciągnik gąsienicowy produkowany przez szwedzką firmę – Husqvarna,

o następujących parametrach: szerokość – 108 cm, długość – 280 cm, waga własna – 300 kg.
Posiada silnik czterosuwowy o mocy 5 KM, zuŜycie paliwa 3 litry benzyny na dzień pracy.

Ciągnik posiada dwie gumowe gąsienice. Operator idzie z przodu trzymając ręką

dyszel. Na czubku dyszla znajduje się dźwignia, którą zwiększa się obroty silnika i
szybkość jazdy.

Rys. 79. śelazny koń [8]

śelazny koń dobrze się sprawdził w Polsce przy zrywaniu drewna pozyskanego

w trzebieŜach. ZaleŜnie od ukształtowania terenu i odległości, na jaką zrywano drewno,
uzyskiwano wydajność 20–30 m

drewna dziennie. W czasie jazdy Ŝelaznego konia obsługuje

jeden  operator,  lecz  przy  załadunku  i  wyładunku  potrzebny  jest  pomocnik.  śelazny  koń
porusza  się  dość  wolno,  więc  do  miejsca  pracy  musi  być  dowoŜony  samochodem
dostawczym.

Ciągniki uniwersalne

Są to ciągniki przeznaczone do pracy w rolnictwie i do transportu po drogach

publicznych. Znalazły równieŜ zastosowanie w leśnictwie. Najbardziej rozpowszechnione są
w Polsce ciągniki marki Ursus, ale spotykane są równieŜ Ferguson, Zetor.

Ciągniki uniwersalne posiadają silnik wysokopręŜny 2- 3- 4lub 6-cylindrowy. Obecnie

coraz więcej ciągników posiada napęd na wszystkie cztery koła, które są wyraźnie zróŜnico-

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wane  pod  względem  wielkości.  Tylne  koła  są  znacznie  większe  od  przednich.  Ciągniki
uniwersalne  uŜywane  w  transporcie  leśnym  naleŜą  do  klasy  0,9,  1,4  lub  2,0.  JeŜeli  ciągnik
przeznaczony jest do transportu drewna, to kabina kierowcy musi mieć silną obudowę z rur
stalowych,
a z tyłu musi być osłonięta stalową siatką.

Za kabiną kierowcy znajduje się następujący osprzęt:

−

zaczep transportowy,

−

zaczep rolniczy,

−

podnośnik hydrauliczny z trzypunktowym zawieszeniem,

−

końcówka wałka odbioru mocy,

−

końcówki przewodów olejowych zakończone złączami,

−

końcówka przewodu i złącze układu pneumatycznego hamowania przyczepy.
Wielostopniowa skrzynia biegów redukuje obroty silnika i zwiększa moment obrotowy

w zaleŜności  od  rodzaju  pracy  i  oporów.  Ciągniki  uniwersalne  mają  bieg  wsteczny,  biegi
szosowe  i  biegi  terenowe  włączane  w  trudnych  warunkach.  Posiadają  teŜ  bieg  pełzający
przydatny w pracach szkółkarskich.

W Polsce znanych jest wiele urządzeń zrywkowych instalowanych na ciągnikach

uniwersalnych. Niektóre z nich wyprodukowane zostały w większej ilości i rozeszły się po
całym kraju, inne skonstruowane w kilkunastu lub kilkudziesięciu egzemplarzach, nie wyszły
poza granice jednej regionalnej dyrekcji LP.

Ciągniki typu skider

Są to ciągniki specjalistyczne o bardzo wysokich walorach trakcyjnych, słuŜą do

półpodwieszonej zrywki dłuŜyc. Produkowane są przez firmy znane na całym świecie.
W Polsce najbardziej rozpowszechnione są czeskie LKT, lecz moŜna takŜe spotkać ciągniki
innych firm, np. Valmet.

Rys. 80. Skider z wciągarką linową [Fot. P. Wójcik]

Ciągniki typu skider są przystosowane do półpodwieszonej zrywki drewna. Rama

ciągnika składa się z dwóch części połączonych ze sobą przegubowo, co daje ciągnikowi
duŜą zwrotność. Skidery mają napęd na wszystkie koła. Są to zasadniczo ciągniki

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

czterokołowe. Na przedniej ramie umieszczony jest silnik, kabina kierowcy oraz mygłownica
poruszana hydraulicznie. Na tylnej ramie znajduje się wciągarka linowa jedno- lub dwu
bębnowa i masywna tarcza osłaniająca tylne koła. Lina robocza wciągarki przechodzi przez
rolki na wysokim wsporniku.

Zrywka drewna przebiega w następujący sposób. Ciągnik podjeŜdŜa w pobliŜe leŜących

na zrębie dłuŜyc i obraca się do nich tyłem. Bęben wciągarki zostaje zwolniony i pomocnik
kierowcy  dociąga  linę  roboczą  do  upatrzonych  dłuŜyc.  Grubsze  ich  końce  zostają
opasane łańcuszkami zaczepowymi, a te pomocnik łączy z gniazdkami na linie roboczej.
Następnie operator uruchamia wciągarkę i drewno jest przyciągane do ciągnika, który stoi w
miejscu. W ostatniej fazie tego etapu zrywki odziomki dłuŜyc zostają podciągnięte do  góry,
poniewaŜ  lina  robocza  przechodzi  przez  rolki  na  dość  wysokiej  wieŜyczce.  Ciągnik  rusza,
wlokąc  półpodwieszone  dłuŜyce  do  miejsca  przeznaczenia.  Grubsze  końce  dłuŜyc  dociąŜają
ciągnik, poprawiając jego walory trakcyjne, uniemoŜliwiając poślizg opon po gruncie.

Ciągnikiem zrywkowym wyposaŜonym równieŜ w chwytak jest skider kleszczowy.

Rys. 81. Skider kleszczowy firmy Valmet.[8]

Na tylnej części ramy zawieszone są na ruchomym wysięgniku hydraulicznie sterowane

kleszcze.  W  czasie  chwytania  ładunku  są  one  opuszczone  na  ziemię,  podczas  jazdy  zaś
wysięgnik unosi je wraz z ładunkiem do góry. Często spotyka się ciągniki wyposaŜone w oba
te  zespoły;  na  zrywkowym  ciągniku  linowym  (skider)  umieszcza  się  dodatkowo  chwytak.
Wciągarka  pozwala  dociągać  drzewa  w  zasięgu  pracy  chwytaka.  Skidery,  zamiast  lemiesza
umieszczonego z przodu ciągnika, mogą mieć ładowarkę słuŜącą do mygłowania zerwanego
drewna i równocześnie do załadunku drewna na pojazdy wywozowe.

Ciągnik typu skider zdaje doskonale egzamin w trudnym terenie, zarówno

podmokłym jak i pagórkowatym.

Ciągniki typu forwarder

Rys. 82. Forwarder firmy Valmet [8]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Są to ciągniki przegubowe o ramie dwuczęściowej. Na przedniej ramie znajduje się

silnik, kabina kierowcy i Ŝuraw hydrauliczny z kleszczowym chwytakiem. Na tylnej ramie
znajduje się kłonicowe nadwozie, na które ładuje się drewno. Forwardery produkowane są
w wersjach cztero – sześcio lub ośmiokołowej.

Są maszynami przeznaczonymi do zrywki nasiębiernej drewna pozyskiwanego metodą

sortymentową o długości kłód do 6 metrów.

Forwarder z łatwością pokonuje nierówności, niewielkie cieki wodne i inne przeszkody.

MoŜe równieŜ pracować na stokach o nachyleniu do około 30%, oczywiście w tym
przypadku maszyna moŜe poruszać się wyłącznie prostopadle do warstwic. Jazda po
warstwicach jest dopuszczalna wyłącznie na stokach o nachyleniu około 10%.

Większe nachylenia groŜą zsunięciem lub nawet przewróceniem maszyny. Forwarder nie

powinien  poruszać  się  po  utwardzonych  drogach,  jego  układy  sterowania  i  przeniesienia
napędu  nie  są  do  tego  celu  przystosowane.  Oprócz  zwiększonego  zuŜycia  opon  w  całym
układzie napędowym występują dodatkowe przeciąŜenia, szczególnie przy włączeniu napędu
obydwu  mostów.  NaleŜy  równieŜ  dodać,  Ŝe  jazda  z  maksymalną  prędkością  przez  dłuŜszy
czas  powoduje  przegrzanie  oleju  w  przekładni  hydrokinetycznej.  Ze  względu  na  kolejne
miejsca  pracy  forwarder  powinien  być  dowoŜony  na  specjalnych  przyczepach
niskopodwoziowych.

Nasiębierna

zrywka

drewna,

forwarderem

powoduje

mniejsze

szkody

niŜ

półpodwieszona zrywka skiderem – nie tylko bezpośrednio w drzewostanie, lecz takŜe
w glebie.

Ciągniki typu klembank

Są to ciągniki przegubowe nieco podobne do forwarderów. Istotna róŜnica polega na

tym,  Ŝe  na  tylnej  ramie  znajduje  się  ława  i  dwie  kłonice-kleszcze,  które  poruszane
siłownikami  mogą  się  pochylać  ku  sobie.  Za  pomocą  Ŝurawia  z  chwytakiem  kleszczowym
operator ładuje na ławę grubsze końce dłuŜyc. Następnie kłonice-kleszcze pochylają się ku
sobie  i  ściskają  odziomki  dłuŜyc,  których  cieńsze  końce  leŜą  na  ziemi.  Teraz  ciągnik
rusza  wlokąc  półpodwieszone  drewno.  W  końcowym  punkcie  zrywki  kłonice-kleszcze
się rozwierają, a drewno składane jest na mygłę Ŝurawiem.

Zrywka drewna kolejkami linowymi

Kolejki linowe przeznaczone są do zrywki drewna w górach. UmoŜliwiają one

wydobywanie  drewna  z  miejsc  trudno  dostępnych,  przekraczanie  urwistych  zboczy,
rozpadlin,  wąwozów,  terenów  grząskich  i  zalanych  wodą.  Ponadto  drewno  zrywane  kolejką
linową  nie  niszczy  pokrywy  gleby  lub  młodników  porastających  górskie  zbocza.
Rozpowszechnienie  kolejek  linowych  w  poszczególnych  krajach  Europy  przedstawia  się
róŜnie. W Niemczech i Austrii kolejek i urządzeń masztowo-linowych jest duŜo. W krajach
tych pracuje się nad doskonaleniem i wdraŜaniem tych urządzeń do praktyki leśnej. W Polsce
zrywka  drewna  kolejkami  linowymi  nie  znalazła  zastosowania,  nigdy  nie  wyszła  poza
stadium  prób  i  wdroŜeń.  Trudno  tu  analizować  przyczyny  takiego  stanu  rzeczy  poniewaŜ
kolejki linowe w Polsce nie mają gospodarczego znaczenia.

Urządzenie AH-1

Są to samozaciskające się kleszcze oraz mygłownica zamontowane na podnośniku

ciągnika

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 83. Urządzenie zrywkowe mechaniczne AH-1 [8]

Ciągnik podjeŜdŜa tyłem do odziomka leŜącej na ziemi dłuŜycy, opuszcza kleszcze,

obejmuje nimi odziomek i podnosi do góry. Następnie ciągnik rusza wlokąc półpodwieszoną
dłuŜycę do drogi wywozowej. Przy mygle ciągnik pozostawia dłuŜycę, jedzie w pobliŜe jej
środka cięŜkości, odwraca się tyłem do mygły, opuszcza mygłownicę i cofając się wtacza
dłuŜycę na stos. Zaletą urządzenia jest, Ŝe kierowca nie potrzebuje pomocnika do zaczepiania
i odczepiania drewna. Czynność tę wykonuje sam, nie wychodząc z kabiny.

Innym urządzeniem moŜe być wciągarko – myglarka lub sama wciągarka.

Rys. 84. Wciągarko-myglarka [8]

4.3.2. Pytania sprawdzające

Jak moŜna podzielić pilarki spalinowe?

Wymień podstawowe układy występujące w pilarce.

Jaki znasz pomocniczy sprzęt terenowy drwala.

Przedstaw podział rębarek.

Co to są okrzesywarki?

Wymień rodzaje łuparek?

Co to są korowarki i jakie wyróŜniamy rodzaje?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Do czego słuŜą karczowniki.

Jak dzielimy samojezdne maszyny robocze?

10.

Co to są procesory?

11.

Co to są harvestery?

12.

W jaki sposób moŜna zrywać drewno?

13.

Omów sposób prowadzenia zrywki skiderem?

14.

Co to jest forwarder i do czego słuŜy?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Omów budowę pilarki.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

obejrzeć tematyczny film edukacyjny lub plansze poglądowe, zdjęcia, rysunki,

przedstawić podział pilarek,

opisać podstawowe zespoły robocze pilarki,

dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

tematyczny film edukacyjny lub plansze poglądowe, zdjęcia, rysunki,

−

pilarka,

−

wskaźnik,

−

notatnik,

−

długopis/ołówek,

−

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Scharakteryzuj maszyny do rozdrabniania pozostałości zrębowych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

obejrzeć tematyczny film edukacyjny lub plansze poglądowe, zdjęcia, rysunki,

przedstawić podział rębarek,

opisać budowę rębarki,

dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

tematyczny film edukacyjny lub plansze poglądowe, zdjęcia, rysunki,

−

notatnik,

−

długopis/ołówek,

−

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Scharakteryzuj korowarki.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać informacje, które będą pomocne przy wykonaniu ćwiczenia.

opisać podział korowarek.

opisać korowanie za pomocą głowicy noŜowej.

opisać korowanie korowarkami młoteczkowymi.

dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

notatnik,

−

długopis/ołówek,

−

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 4

Scharakteryzuj konną zrywkę drewna.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

obejrzeć tematyczny film edukacyjny lub plansze poglądowe, zdjęcia, rysunki,

określić sprzęt do zrywki konnej,

opisać drzewostan, w jakim wykonuje się zrywkę konną,

dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

plansze edukacyjne,

−

notatnik,

−

długopis/ołówek,

−

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 5

Opisz maszyny uŜywane do zrywki półpodwieszonej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

obejrzeć tematyczny film edukacyjny lub plansze poglądowe, zdjęcia, rysunki,

dobrać maszyny do zrywki półpodwieszonej,

opisać budowę skidera,

opisać zespoły robocze klembanka,

scharakteryzować urządzenia zamontowane na podnośniku ciągnika,

dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

tematyczny film edukacyjny lub plansze poglądowe, zdjęcia, rysunki,

−

notatnik,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

długopis/ołówek,

−

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 6

Dobierz maszyny, narzędzia i urządzenia stosowane do pozyskiwania drewna.

Sposób wykonania ćwiczenia.

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych informacje na temat maszyn, narzędzi

i urządzeń stosowany do pozyskiwaniu drewna,

2)   wybrać i scharakteryzować narzędzia i urządzenia stosowane w pozyskiwaniu drewna,
3)   przedstawić powyŜsze w formie pisemnej,
4)   dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–   notatnik,
–   długopis/ołówek,
–   Poradnik dla ucznia,
–   literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wymienić podział pilarek spalinowych.?

przedstawić podział rębarek?

wymienić rodzaje łuparek?

wymienić rodzaje harvesterów?

scharakteryzować metody zrywki drewna?

wyjaśnić, co to jest skider?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Narzędzia i maszyny stosowane do wykonywania robót

melioracyjnych oraz dróg leśnych

4.4.1. Materiał nauczania

Ręczne wykonanie robót ziemnych przy budowie dróg staje się przeŜytkiem, ustępuje

coraz szerszemu stosowaniu maszyn. Mechanizacja robót wielokrotnie zwiększa wydajność
pracy, obniŜa koszty budowy i skraca czas wykonania pracy. Maszyny stosowane do robót
ziemnych moŜna zasadniczo podzielić, uwzględniając ich konstrukcję, na dwie grupy:
1)

lemieszowe, tj. spycharki czołowe i skośne oraz równiarki,

naczyniowe tj. zgarniarki i koparki, których skrzynie, łyŜki, chwytaki i czerpaki są
napełniane gruntem.

Ze względu na rodzaj wykonywanej pracy rozróŜniamy następujące maszyny do robót

ziemnych:
1.

Do robót pomocniczych:

−

usuwanie zadrzewienia (piły),

−

obalanie i karczowanie drzew (karczowniki, spycharki),

−

spulchnianie gruntu (zrywaki, oskardniki),

Do odspajania i przemieszczania gruntu:

−

odspojenie w wykopie i przesunięcie na nasyp (spycharki, równiarki i zgarniarki),

Do odspajania gruntu:

−

odspajanie gruntu w wykopie i przenoszenie na krótkie odległości (koparki),

Do zagęszczania gruntów:

−

(walce gładkie, okołkowane i na oponach, ubijaki, wibratory ręczne i samobieŜne),

Do hydromechanizacji robót:

−

(hydromonitory – miotacze wody oraz pompy do tłoczenia rozwodnionej masy ziemnej),
W warunkach leśnych pierwszą czynnością będzie przygotowanie pasa drogowego, tzn.

usuniecie drzew i krzewów. Z maszyn częściej stosowanych do tych prac moŜna wymienić:

−

piły mechaniczne o napędzie elektrycznym lub z silnika spalinowego,

−

spycharki do usuwania drzew wraz z korzeniami;

−

karczowniki ręczne lub mechaniczne.

Spycharka

Jedną z najczęstszych stosowanych maszyn do robót ziemnych jest spycharka.

Rys. 85. Spycharka [8]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SłuŜy ona do odspajania, wydobywania i przemieszczania gruntu na nieznaczne

odległości. Spycharka składa się z ciągnika z przymocowanym do niego lemieszem oraz
urządzeń sterujących.

W zaleŜności od ustawienia lemiesza w stosunku do osi podłuŜnej ciągnika rozróŜnia się

spycharkę  czołową,  jeśli  lemiesz  jest  ustawiony  prostopadle  do  osi  ciągnika,  spycharkę
skośną,  jeśli  lemiesz  zajmuje  połoŜenie  pod  kątem  do  osi  ciągnika.  Są  równieŜ  spycharki
uniwersalne, w których lemiesz moŜna ustawiać dowolnie.

W zaleŜności od rodzaju podłoŜa rozróŜnia się spycharki na podwoziu gąsienicowym

i kołowym.

Lemiesz podnosi się i opuszcza za pomocą urządzenia hydraulicznego lub linowego.

Szerokość  lemiesza  najczęściej  spotykanych  spycharek  wynosi  od  2  do  4  m,  zaś  jego
zagłębienie  w  grunt  moŜe  sięgać  od  15  do  180  cm.  Spycharki  mogą  być  wyposaŜone
w dodatkowe elementy robocze jak zrywarka oraz grabie wielozębne do usuwania krzewów.

NiezaleŜnie od zasadniczych robót ziemnych spycharki mogą wykonywać szereg

czynności pomocniczych lub zastępczych jak np.:

−

odhumusowanie i wyrównanie terenu,

−

rozgarnianie (plantowanie) dowiezionego gruntu,

−

oczyszczanie terenu z drzew i krzewów,

−

zasypywanie rowów,

−

ładowanie gruntu na pojazdy,

−

praca w zespole z innymi maszynami do robót ziemnych.

Zgarniarka

Zgarniarka jest najbardziej uniwersalną i uŜyteczną maszyną przy większych

objętościowo  robotach  ziemnych.  Zasadniczymi  częściami  zgarniarki  jest  ciągnik
gąsienicowy  lub  kołowy  oraz  skrzynia  z  lemieszem.  W  zaleŜności  –  od  sposobu  zespolenia
skrzyni  z  ciągnikiem  i  liczby  –  osi  podwozia  zgarniarki  rozróŜnia  się  zgarniarki  przyczepne
(dwuosiowe),  naczepowe  (jednoosiowe)  i  samobieŜne  z  własnym  silnikiem  napędowym.
Moc silnika ciągnika zgarniarki wynosi -od 50 do 250 KM i więcej.

Rys. 86. Zgarniarka. [5, s. 76]

Podstawową część roboczą zgarniarki stanowi skrzynia, której dno i boki są na stałe

połączone ze sobą. Na przodzie skrzyni w dnie znajduje się nóŜ słuŜący do odspajania gruntu.
Przednia  ściana  skrzyni  jest  podnoszona  na  dwóch  ramionach  obrotowych,  co  umoŜliwia
regulację  wielkości  otworu  (szczeliny),  a  tym  samym  regulację  nagarniania  gruntu  oraz
zamknięcie  skrzyni  w  czasie  transportu  urobku.  Tył  skrzyni  stanowi  ruchoma  ściana,  tzw.
wypychacz,  którego  zadaniem  jest  całkowite  wypchnięcie  urobku  ze  skrzyni  w  czasie
wbudowywania  gruntu  w  nasyp.  Zgarniarki  są  stosowane  do:  odspajania  gruntu  I-IV

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

kategorii, przewoŜenia gruntu na odległość 100–1500 m, a nawet 3000 m, układania nasypu
warstwami, do wykonywania wykopów oraz wyrównywania terenu.

W gruntach spoistych zawilgoconych praca zgarniarek jest dodatkowo utrudniona

wskutek przylepiania się gruntu do ścian skrzyni i trudności w jej opróŜnianiu.

Wszystkie operacje wykonywane przez zgarniarkę odbywają się tylko podczas jazdy

przy zmiennych szybkościach. Pełny cykl pracy zgarniarki moŜna podzielić na cztery fazy
(zasadnicze czynności):

−

odspojenie gruntu połączone z załadowaniem skrzyni,

−

przewóz urobku,

−

wyładowanie materiału i jego rozścielenie,

−

powrót opróŜnionej zgarniarki.

Równiarka

Równiarką nazywa się maszynę przystosowaną do profilowania robót ziemnych oraz

wykonywania  niektórych  robót  pomocniczych,  związanych  z  wykonywaniem  robót
ziemnych.  Równiarka  jest  maszyną  podobną  w  działaniu  do  spycharki  uniwersalnej,  ale
o ograniczonych moŜliwościach transportowych.

Rys. 87. Równiarka [5, s. 78]

Grubość ścinanych i usypywanych warstw gruntu za pomocą równiarki jest niewielka.

W praktyce spotykamy  równiarki samobieŜne i przyczepne – obsługiwane przez doczepiany
ciągnik.  Równiarka  składa  się  z  ciągnika  na  podwoziu  kołowym  i  lemiesza  osadzonego  na
ramie.

Lemiesz jest podstawowym elementem roboczym równiarki. Zadaniem lemiesza jest

odspojenie warstwy gruntu i w stanie odspojonym przemieszczenie go na dowolną stronę
równiarki albo do przodu, lecz na nieznaczną odległość. Do lemiesza moŜna przymocowywać
w razie potrzeby przedłuŜacze lub nóŜ skarpiarski.

Równiarki zarówno samobieŜne jak i przyczepne mają w robotach ziemnych bardzo

szerokie zastosowanie, przede wszystkim do:

−

wyrównania skarp wykopów, nasypów i korony korpusu ziemnego,

−

usuwanie humusu lub zachwaszczenia,

−

wyrównania i rozgarniania gruntów nasypach,

−

wykonywanie koryta w gotowym korpusie drogowym,

−

wykonywanie rowów odwadniających,

−

wyrównania powierzchni placów,

−

wykonywanie wykopów i nasypów w przekrojach odcinkowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Koparka

Rys. 88. Koparka [8]

Koparki są powszechnie i od dawna stosowane w robotach ziemnych. Są one

przeznaczone do odspajania i wydobywania gruntu oraz ładowania go na środki transportowe
lub  na  odkład.  Z  powodów  małej  ich  ruchliwości  oraz  trudności  pełnego  wykorzystania
(skoordynowanie  transportu)  są  coraz  rzadziej  stosowane  przy  robotach  ziemnych
liniowych.  Koparki  mają  zastosowanie  przy  duŜych  ilościach  mas  ziemnych
i wykopach  w  jednym  miejscu.  Stosuje  się  je  do  wykonywania  róŜnego  rodzaju
wykopów,  do  robót  odkrywkowych  w  kopalniach  materiałów  mineralnych  (Ŝwir,  piasek,
pospółka itp.) oraz do wydobywania tych materiałów.

KaŜda koparka składa się z następujących podstawowych zespołów: podwozia

(najczęściej  gąsienicowe),  nadwozia,  zespołu  roboczego,  silnika  wraz  z  mechanizmami
przenoszącymi  napęd  (najczęściej  uŜywane  silniki  spalinowe),  urządzeń  sterujących
i  mechanizmu  roboczego.  Ze  względu  na  ciągłość  pracy  rozróŜnia  się  koparki  o  pracy
cyklicznej  i  pracy  ciągłej.  W  zaleŜności  od  rodzaju  podstawowego  elementu  roboczego
koparki dzieli się na:

−

jednoczerpakowe (o pracy cyklicznej: łyŜkowe przedsiębierne i podsiębierne, zbierakowe
ze zgarniakiem linowym, chwytakowe oraz odsiębierne (strugi),

−

wieloczerpakowe,

−

koło – kubełkowe.
Do pracy w gruntach spoistych i kamienistych najbardziej nadają się koparki łyŜkowe.

Koparki chwytakowe nadają się do robót przy wykopach jamistych, mają one duŜą
zwrotność, umiarkowaną wielkość przestrzeni roboczej i stosunkowo duŜy pionowy zasięg
pracy. Koparki te pracują najlepiej gruntach sypkich.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Walec gładki

Rys. 89. Walec gładki [8]

Zastosowanie i podstawowe elementy, z których składa się walec.

Walce są maszynami przeznaczonymi do zagęszczania podłoŜy gruntowych oraz warstw

nawierzchniowych. Podstawowe elementy budowy walców: rama, wały, obudowa, silnik
z mechanizmem przeniesienia napędu (w walcach samobieŜnych), układ sterowania oraz
zespoły i mechanizmy bezpośrednio związane z pracą wałów: instalacja wodna do zraszania
wałów, mechanizmy wibratorów itp.
Podział:

Ze względu na sposób poruszania się walce dzielone są na:

– jezdne, mające własny napęd na jeden, dwa lub trzy wały (w zaleŜności od budowy),
– przyczepne – przeznaczone do pracy w zestawie z ciągnikiem.

Podział walców ze względu na sposób oddziaływania na zagęszczoną warstwę,

(najbardziej istotny):
– walce statyczne, w których proces zagęszczania odbywa się dzięki oddziaływaniu

statycznej siły nacisku wałów podczas ich przemieszczania się w ruchu postępowym –
wałowanie

– walce wibracyjne, gdzie efekt wałowania zwiększony zostaje dzięki siłom dynamicznym,

wywołanym przez wibratory, których drgania przenoszone są na wały robocze,

– walce wibracyjne, gdzie efekt wałowania zwiększony zostaje dzięki siłom dynamicznym,

wywołanym przez wibratory, których drgania przenoszone są na wały robocze,

–

walce udarowe, w których efekt dynamicznego wspomagania statycznej siły nacisku
wywołany jest swobodnie spadającymi obciąŜnikami.
Pod względem cięŜaru, a co za tym idzie nacisków liniowych, walce statyczne dzielą się

na trzy grupy:
–   lekkie – cięŜar 40–60 KN
–   średnie – cięŜar 60–80 KN
–   cięŜkie – cięŜar 100–180 KN
Parametry, budowa, działanie, typy.

Najkorzystniejsza współpraca wałów istnieje w sytuacji pokrywania się śladów

kolejnych wałów. Efekt ten uzyskuje się przez zastosowanie walca dwuwałowego z dwoma
przegubami w osiach wałów lub trzywałowego, mającego dwa przeguby międzywałowe.

Walce statyczne okołkowane stosowane są w podobnych warunkach gruntowych,

w jakich stosowane są walce gładkie, przy czym ich główną zaletą jest lepsze zagęszczanie
warstw wgłębnych niŜ warstwy powierzchniowej gruntu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przy zagęszczaniu grubość warstwy gruntu w nasypie na ogół nie powinna przekraczać:

– przy zagęszczaniu walcami statycznymi gładkimi – 20 cm.
– przy zagęszczaniu walcami okołkowanymi, walcami wibracyjnymi, lekkimi ubijarkami

i zagęszczarkami – 40 cm.

– przy zagęszczaniu cięŜkimi ubijarkami i zagęszczarkami – 100 cm.

Większość walców ogumionych ma instalację pneumatyczną pozwalającą na zmianę

ciśnienia w ogumieniu wałów podczas pracy maszyny. Pozwala to na róŜnicowanie w miarę
potrzeby,  nacisków  wywieranych  na  grunt,  ze  względu  na  zmieniającą  się,  w  zaleŜności  od
ciśnienia  w  oponach,  powierzchnię  styku  kół  z  podłoŜem.  Ponadto  moŜliwa  jest  zmiana
cięŜaru walca, regulowana jest przez balastowanie. Wały gładkie mają w tym celu specjalne
otwory  zamykane,  przez  które  napełnia  się  je  wodą  lub  piaskiem.  Stosowane  są  równieŜ
obciąŜniki w kształcie okrągłych płyt, przymocowane do bocznych powierzchni wałów.

Walce gładkie – do zagęszczania gruntów spoistych i średnio spoistych
Walce okołkowane – do zagęszczania gruntów niespoistych i spoistych.
Walce ogumione – nadają się do zagęszczania zarówno gruntów spoistych jak

i niespoistych.

RównieŜ pomocnym urządzeniem przy utwardzaniu niewielkich powierzchni

np. poboczy, rowów odwadniających jest ubijak (stopka wibracyjna).

Rys. 90. Ubijak [8]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Dokumentacja techniczna maszyn

KaŜdej maszynie wprowadzanej do obrotu na terenie UE powinna towarzyszyć

dokumentacja techniczno-ruchowa, której zakres i forma powinny być zgodne z dyrektywą
maszynową 98/37/WE. Zakres informacji podanych w tym dokumencie powinien umoŜliwić
identyfikację maszyny, umoŜliwić jej bezpieczną obsługę oraz powadzenie prac
konserwacyjnych.

W duŜym uproszczeniu moŜna przyjąć, Ŝe dokumentacja taka składa się zasadniczo z

trzech elementów:
–

dokumentacji technicznej,

– instrukcji obsługi, oraz
– instrukcji konserwacji.

Dokumentacja techniczna powinna zawierać dane zamieszczone w oznaczeniu maszyny

na  tabliczce  fabrycznej  (z  wyjątkiem  numeru  fabrycznego),  podstawowe  parametry
techniczne  charakteryzujące  maszynę  wraz  z  wszelkimi  informacjami  dodatkowymi
ułatwiającymi  konserwację  (np.  adres  importera,  serwisu,  itp.).  Powinny  być  takŜe  podane
informacje  odnośnie  emisji  hałasu,  a  w  przypadku  maszyn  trzymanych  w  ręku  lub  (i)
prowadzonych ręką, informacje dotyczące drgań.

Instrukcja obsługi powinna zawierać informacje gwarantujące bezpieczną eksploatację

urządzenia  zgodnie  z  jego  przeznaczeniem.  Powinno  być  w  niej  określone  przeznaczenie
maszyny,  dopuszczalne  warunki  eksploatacji,  niedozwolone  sposoby  jego  wykorzystania,
zakres  codziennych  przeglądów  wykonywanych  przez  operatora  przed  rozpoczęciem  pracy,
jeŜeli  takowe  są  wymagane.  JeŜeli  urządzenie  wymaga  montaŜu  w  miejscu  eksploatacji,
eksploatujący powinien otrzymać równieŜ instrukcję montaŜu i demontaŜu.

Instrukcja konserwacji powinna określać zakres czynności wchodzących w skład

przeglądów okresowych oraz ich częstotliwość, kryteria wymiany newralgicznych elementów
i podzespołów oraz niezbędne rysunki i schematy. NaleŜy zaznaczyć, Ŝe wytwórca ma prawo
określić,  Ŝe  pewne  czynności,  w  szczególności  naprawy,  przeglądy  i  regulacje  mogą  być
wykonywane  tylko  przez  niego  lub  przez  autoryzowane  punkty  serwisowe.  Z  tego  względu
instrukcja  konserwacji  przekazywana  uŜytkownikowi  moŜe  nie  obejmować  tych  zakresów
czynności.

W koniecznych przypadkach instrukcje powinny zawierać wskazówki szkoleniowe oraz

podstawowe  charakterystyki  narzędzi,  które  mogą  być  stosowane  w  maszynie.
Instrukcje  obsługi  i  konserwacji  powinny  być  sporządzone  w  języku  kraju,  w  którym
urządzenie ma być eksploatowane. Tłumaczenie powinno być wykonane przez wytwórcę lub
przez  jego  upowaŜnionego  przedstawiciela  ustanowionego  w  UE,  lub  przez  osobę
wprowadzającą  maszynę  na  dany  obszar  językowy.  Tłumaczenie  nie  musi  być  wykonane
przez  tłumacza  przysięgłego.  W  drodze  wyjątku,  instrukcja  konserwacji  przeznaczona  do
uŜytkowania przez wyspecjalizowany personel wytwórcy lub upowaŜnionego przedstawiciela
w UE moŜe być napisana tylko w jednym z języków UE zrozumiałym dla tego personelu.

Obecnie wielu jeszcze producentów nie docenia znaczenia prawnego tego typu

informacji. Wielu z nich nie zdaje sobie sprawy jak waŜną rzeczą, przede wszystkim z punktu
widzenia  zapewnienia  bezpieczeństwa  i  ewentualnych  roszczeń  o  odszkodowanie,  jest
przekazanie  uŜytkownikowi  kompletnej  i  wyczerpującej  dokumentacji  techniczno-
ruchowej/instrukcji obsługi.

Informacje dotyczące maszyny, urządzenia mają znaczenie podstawowe. UŜytkownik

musi wiedzieć, w jaki sposób zmontować, uruchomić, uŜytkować, konserwować i naprawiać
maszynę. Dokumentacja techniczno-ruchowa/instrukcja obsługi powinna zawierać wszystkie
informacje istotne z punktu widzenia maszyny we wszystkich fazach jej istnienia, bądź
wymagane przez dyrektywę. Producent musi przekazać uŜytkownikowi wszystkie informacje

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

niezbędne  do  zgodnej  z  przeznaczeniem  wyrobu  eksploatacji.  Informacje  te  stanowią
integralną  część  dostawy.  Poprzez  zawarte  w  dokumentacji  techniczno-ruchowej/instrukcji
obsługi informacje, uwaga uŜytkownika skupia się na ewentualnym ryzyku i środkach, jakie
ma  spełnić,  w  celu  zapewnienia  w  moŜliwie  największym  stopniu  bezpieczeństwa
uŜytkowania i obsługi.

Ostateczny termin dostosowania maszyn i urządzeń do wymagań minimalnych upłynął

1 stycznia 2006. Zgodnie z dyrektywą 89/655/WE wszystkie urządzenia funkcjonujące
w przedsiębiorstwie, a nabyte przed 2003 r., muszą spełnić wymagania unijne oraz posiadać
kompletną dokumentację. Organami upowaŜnionymi do przeprowadzenia kontroli w tym
zakresie są Urząd Dozoru Technicznego oraz Państwowa Inspekcja Pracy. W związku z istotą
zagadnienia, naleŜy spodziewać się wzmoŜonych kontroli dostosowania maszyn do wymagań
minimalnych. Niedopełnienie obowiązków z tym związanych, z pewnością moŜe skutkować
powaŜnymi konsekwencjami dla przedsiębiorców.

Tabela.1. Dokumentacja towarzysząca maszynie przekazywanej odbiorcy

Dane

Przykłady

Identyfikacja maszyny

−

nazwa,

−

typ (wersja),

−

wytwórca wyrobu finalnego

Informacje dotyczące
przechowywania i transportu
maszyny

−

warunki składowania maszyny,

−

wymiary, masa, środki cięŜkości maszyny i/lub podzespołów,
zaczepy i uchwyty,

−

wskazówki dotyczące przemieszczania w wyrobiskach górniczych
(np. środki transportu, technologia transportu)

Informacje dotyczące
uruchomienia maszyny

−

wymagania dotyczące posadowienia/zakotwienia oraz tłumienia
drgań,

−

warunki montaŜu,

−

przestrzeń potrzebną do uŜytkowania i konserwacji,

−

dopuszczalne warunki środowiskowe (temperatura, wilgotność,
drgania, promieniowanie elektromagnetyczne itp.),

−

warunki zasilania i instrukcje jego podłączenia,

−

wskazówki dotyczące utylizacji odpadów,

−

jeśli to konieczne zalecenia dotyczące środków zapobiegawczych,
jakie uŜytkownik powinien uwzględnić (specjalne urządzenia
zabezpieczające, odległości bezpieczeństwa, znaki i sygnały
bezpieczeństwa itp.)

Informacje dotyczące samej
maszyny

−

warunki pracy maszyny tj. maksymalne nachylenie podłuŜne
i warunki pracy maszyny tj. maksymalne nachylenie podłuŜne
i poprzeczne wyrobiska, stopień zagroŜenia wybuchem itp.,

−

warunki stosowania maszyny,

−

opis techniczny,

−

instrukcje dotyczące jej montaŜu, osłon i/lub urządzeń
zabezpieczających,

−

funkcje bezpieczeństwa,

−

dane dotyczące zagroŜeń środowiskowych związanych z
eksploatacją maszyny (hałas, drgania, promieniowanie, emisja
gazów, par, pyłów, dopuszczalne stęŜenia gazów toksycznych
w spalinach),

−

dane dotyczące wyposaŜenia elektrycznego,

−

wykaz narzędzi specjalnych, w które maszyna powinna być
wyposaŜona,

−

informacje potwierdzające moŜliwość zastosowania maszyny i jej
podzespołów (w tym wyposaŜenia elektrycznego), w konkretnych
warunkach lokalizacyjnych (dokumenty potwierdzające zgodność
wykonania z wymaganiami obligatoryjnymi dla konkretnych
zastosowań),

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Informacje dotyczące uŜytkowania
maszyny

−

opis elementów sterowniczych,

−

instrukcja nastawiania i regulacji,

−

rodzaje i środki do zatrzymywania, w tym zatrzymywania
awaryjnego,

−

informacja o ryzyku, którego nie moŜna wyeliminować mimo
zastosowanych środków bezpieczeństwa,

−

informacja o zagroŜeniach, które mogą wynikać z określonych
zastosowań maszyny i jej wyposaŜenia oraz niezbędnych w tych
przypadkach środków ochronnych,

−

informacja dotycząca niedozwolonego uŜytkowania maszyny,

−

instrukcja dotycząca rozpoznawania i lokalizacji usterek, naprawy
oraz ponownego uruchomienia po dokonanej interwencji,

−

instrukcje, jeśli to konieczne, dotyczące stosowania środków
ochrony indywidualnej oraz zalecanego przeszkolenia

Informacje dotyczące utrzymania
ruchu

−

rodzaj, zakres i częstotliwość przeglądów,

−

wykaz części podatnych na zuŜycie i kryteria ich wymiany,

−

informacje dotyczące prac utrzymania ruchu wymagających
określonych uprawnień, wiedzy technicznej lub szczególnych
umiejętności i wykonywanych przez przeszkolone osoby (słuŜby
utrzymania ruchu) lub serwis wytwórcy,

−

instrukcja dotycząca prac utrzymania ruchu (wymiana części itp.)
nie wymagających specjalnych umiejętności i wykonywanych przez
uŜytkowników,

−

rysunki i wykresy umoŜliwiające personelowi ds. konserwacji
racjonalne wykonywanie swoich zadań (w szczególności
związanych z wykrywaniem i lokalizacją defektów)

Informacje dotyczące wyłączenie z
ruchu, demontaŜu, transportu,
jeŜeli ma to związek z
bezpieczeństwem

−

odłączenie zasilania (zabezpieczenie stanu wyłączenia),

−

kolejność poszczególnych operacji,

−

utylizacja odpadów,

Informacje dotyczące sytuacji
awaryjnych

−

zasady postępowania w stanach awaryjnych (odłączenie zasilania,
zabezpieczenie maszyny itp.),

−

rodzaj sprzętu przeciwpoŜarowego, jaki naleŜy stosować,

−

ostrzeŜenie o moŜliwości emisji/wycieku substancji szkodliwych,
jeśli jest to moŜliwe wskazanie środków zwalczania ich skutków.

4.4.2. Pytania sprawdzające

Jakie znasz maszyny stosowane do robót ziemnych?

Wymień rodzaje spycharek.

Do jakich prac słuŜą spycharki?

Jakie zastosowanie mają zgarniarki?

Opisz zastosowanie równiarki.

Jak moŜna dokonać podziału koparek?

Jaki znasz podział walców?

Z jakich elementów składa się dokumentacja techniczna maszyn?

Co określa instrukcja konserwacji maszyny?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Scharakteryzuj maszyny do odspajania, wydobywania i przemieszczania gruntu na

nieznaczne odległości – spycharka.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

obejrzeć tematyczny film edukacyjny lub plansze poglądowe, zdjęcia, rysunki,

przedstawić maszyny do robót ziemnych,

opisać czynności, które wykonuje spycharka,

przedstawić główne podzespoły budowy spycharki,

dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

tematyczny film edukacyjny lub plansze poglądowe, zdjęcia, rysunki,

−

notatnik,

−

długopis/ołówek,

−

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Scharakteryzuj maszynę przystosowaną do profilowania robót ziemnych.

Sposób wykonania ćwiczenia.

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

obejrzeć tematyczny film edukacyjny lub plansze poglądowe, zdjęcia, rysunki,

przedstawić budowę równiarki,

opisać zastosowanie równiarek,

dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

tematyczny film edukacyjny lub plansze poglądowe, zdjęcia, rysunki,

−

notatnik,

−

długopis/ołówek,

−

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

dobrać maszyny do wykonywania robót ziemnych?

przedstawić zastosowanie spycharek?

wymienić rodzaje spycharek?

wymienić zastosowanie równiarki?

przedstawić podział koparek?

opisać informacje zawarte w dokumentacji technicznej maszyn?

przedstawić podział walców drogowych?

opisać zastosowanie ubijaka?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5. Zapobieganie korozji

4.5.1. Materiał nauczania

Korozja – proces stopniowego niszczenia zachodzący na powierzchni metali i ich stopów

oraz  tworzyw  niemetalowych  (np.  betonu,  drewna)  wskutek  chemicznego  lub
elektrochemicznego  oddziaływania  środowiska.  Korozja  chemiczna  polega  na  chemicznym
oddziaływaniu  ośrodka  na  tworzywo  (np.  tworzeniu  się  związków  chemicznych  metalu
z pierwiastkami  otoczenia),  korozja  elektrochemiczna,  niszcząca  metale,  wywoływana  jest
przepływem ładunków elektrycznych przez granicę metal – elektrolit.
Istnieje wiele rodzajów korozji:

−

korozja  atmosferyczna  -  niszczące,  Ŝrące  działanie  wody  oraz  powietrza  (takŜe
znajdujących  się  w  nim  innych  gazów)  na  ciała  stałe.  Korozja  moŜe  dotyczyć  wielu
róŜnych  substancji:  metalu,  kamienia,  betonu,  szkła,  drewna,  papieru,  środków
barwiących,  powłok  lakierniczych  itd.  Działanie  korozji  atmosferycznej  polega  na
wchodzeniu czynników korodujących w reakcje chemiczne z atakowanymi substancjami.
Korozja atmosferyczna jest rodzajem korozji chemicznej lub elektrochemicznej,

−

korozja chemiczna obejmuje reakcje między metalami i gazami lub metalami i cieczami
nie będącymi elektrolitami i podlega podstawowym prawom kinetyki reakcji chemicznej.
Korozja elektrochemiczna zachodzi w obecności elektrolitu i podlega prawom kinetyki

reakcji elektrochemicznej.

Niszczące działanie moŜe objąć cały przedmiot równomiernie. W takim przypadku

proces

niszczenia

jest

powierzchniowy

nie

wpływa

zmianę

własności

wytrzymałościowych  całej  konstrukcji.  Spotyka  się  niekiedy  korozję  nierównomierną,  która
obejmuje  jedynie  niewielki  obszar  powierzchni  metalu,  lecz  rozprzestrzenia  się  w  głąb
materiału.

Korozję chemiczną wywołują najczęściej suche gazy wykazujące powinowactwo

z  metalem.  Metal  ulegający  korozji  chemicznej  pokrywa  się  warstwą  związków
chemicznych,  będących  produktami  korozji.  Dalszy  postęp  tego  procesu  zaleŜy  od
szczelności  warstewki  powstałej  na  powierzchni,  która  utrudnia  zetknięcie  się  agresywnego
środowiska z czystą powierzchnią metalu.

Powstawanie na metalu warstw korozyjnych rozpoczyna się od zaadsorbowania gazu,

który następnie zostaje zdysocjowany dzięki powinowactwu do metalu lub wskutek
podwyŜszenia temperatury. Zdysocjowany gaz wchodzi w reakcję z metalem, tworząc na
jego powierzchni cienką warstewkę związku chemicznego.

Powstające z produktów korozji warstwy mogą szczelnie i trwale przylegać do metalu

lub  łatwo  od  jego  powierzchni  odpryskiwać.  W  pierwszym  przypadku  produkty  korozji
stanowią  ochronę  przed  dalszym  agresywnym  działaniem  środowiska.  W drugim  przypadku
metal szybko ulega zniszczeniu, poniewaŜ odpryskujące warstwy produktów odsłaniają coraz
to nowe powierzchnie metalu, które następnie ulegają korozji.

−

korozja  elektrochemiczna  przebiega  w  zupełnie  innych  warunkach  niŜ  korozja
chemiczna.  Powstaje  ona  wówczas,  gdy  w  elektrolicie  występuje  róŜnica  potencjałów
między równymi obszarami metalu lub stopu, np. tlenki na Ŝelazie.
Przyczyną  powstawania  róŜnicy  potencjałów  jest  niejednorodność  chemiczna  lub

fizyczna  na  powierzchni  metalu  lub  stopu,  spowodowana  występowaniem  w  metalu  obcych
wtrąceń,  niejednorodność  składu  chemicznego  w  poszczególnych  kryształach,  odkształceń
trwałych oraz napręŜeń.

−

korozja napręŜeniowa, która zachodzi w przypadku współdziałania czynników
elektrochemicznych z napręŜeniami mechanicznymi. Korozja tego typu, związana

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

z dyslokacjami w metalu, moŜe objawiać się jako pękanie międzykrystaliczne lub
śródkrystaliczne.

−

korozja cierna. Zachodząca na powierzchniach granicznych dwu ściśle dopasowanych
płaszczyzn metali, które ulegają drganiom lub przesunięciom oscylacyjnym.

Ochrona przed korozją

W zaleŜności od rodzaju korozji i charakteru chemicznego czynników korozyjnych

istnieje wiele sposobów zapobiegania lub zmniejszania skutków korozji.

Podstawowym sposobem ochrony przed korozją chemiczną jest dobór odpowiedniego

materiału do warunków środowiska agresywnego.

Znacznie moŜna obniŜyć działanie korodujące niektórych czynników przez zastosowanie

inhibitorów (opóźniaczy) korozji. Inhibitory tworzą zwykle na powierzchni metalu warstewki
ochronne hamujące szybkość korozji. Dla korozji w środowisku alkalicznym jako inhibitory
korozji stosowane są sole cyny, arsenu, niklu i magnezu, zaś w środowisku kwaśnym:
krochmal, klej lub białko.

Zabezpieczenie przed korozją elektrochemiczną stanowi tak zwana ochrona katodowa.

Ochrona  katodowa  polega  na  połączeniu  chronionej  konstrukcji  z  metalem  mniej
szlachetnym,  tworzącym  anodę  (protektor)  ogniwa,  natomiast  katodą  jest  obiekt  chroniony.
Połączenie takiej anody z konstrukcją chronioną wykonuje się przez bezpośredni styk ( tzw.
powłoki  anodowe)  lub  za  pomocą  przewodnika.  Za  pomocą  protektorów  chroni  się  przed
korozją  duŜe  obiekty  stalowe,  takie  jak  kadłuby  statków,  rurociągi  i  podziemne  zbiorniki.
Protektorami są blachy lub sztaby wykonane z metali aktywnych jak: cynk, magnez lub glin,
połączone przewodami z obiektem chronionym. W utworzonym w ten sposób ogniwie anodą
jest protektor, który ulega korozji. Po zuŜyciu protektory wymienia się na nowe. Identyczny
efekt  daje  zastąpienie  cynku  złomem  stalowym  połączonym  z  dodatnim  biegunem  prądu
stałego, podczas gdy chroniona konstrukcja połączona jest z biegunem ujemnym.
Ochrona przed korozją za pomocą powłok ochronnych

Powszechnie stosowanymi powłokami ochronnymi są:

−

powłoki nieorganiczne: metalowe i niemetalowe,

−

powłoki organiczne: farby, lakiery, tworzywa sztuczne, smoła i smary.
Powłoki metalowe dzielimy na dwie grupy:

−

powłoki anodowe,

−

katodowe.
Powłoki anodowe są wykonane z metali o bardziej ujemnym potencjale

elektrochemicznym (mniej szlachetnych) niŜ metal chroniony. Pokrywanie metali powłokami
anodowymi  zapewnia  chronionemu  metalowi  ochronę  katodową,  gdyŜ  powłoka  z  metalu
mniej  szlachetnego  działa  w  charakterze  anody  jako  protektor.  Jako  przykład  powłok
anodowych  moŜna  wymienić  cynk  i  kadm.  NajwaŜniejszym,  praktycznym  zastosowaniem
powłok  anodowych  jest  pokrywanie  stali  powłoką  cynkową  (blachy  ocynkowane).
W przypadku  pokrywania  powierzchni  stalowych  cynkiem  w  razie  pojawienia  się  rysy  lub
szczeliny tworzy się ogniwo, w którym katodą jest Ŝelazo zaś anodą cynk. W tej sytuacji do
roztworu przechodzą jony cynku a nie jony Ŝelaza. Tak, więc w przypadku pokrywania metali
powłokami anodowymi, powłoka pokrywająca nie musi być idealnie szczelna.

Powłoki katodowe są wykonane z metali bardziej szlachetnych niŜ metal chroniony.

Przykładem  powłok  katodowych  są  np.  powłoki  z  miedzi,  niklu,  chromu,  cyny  lub  srebra.
Powłoka  katodowa  jest  skuteczna  tylko  wówczas,  kiedy  cała  powierzchnia  stalowa  jest  nią
szczelnie  pokryta.  Po  utworzeniu  szczeliny  powstaje  mikroogniwo,  w  którym  Ŝelazo  jest
anodą i ono ulega rozpuszczeniu, co przyspiesza korozję, a metal szlachetny staje się katodą
ogniwa.  W  rezultacie  uszkodzenia  powłoki  katodowej  szybkość  korozji  w  miejscu
uszkodzenia jest większa niŜ w przypadku braku powłoki katodowej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Metaliczne powłoki ochronne mogą być nakładane przez: zanurzenie w ciekłym metalu,

platerowanie (zwalcowanie na gorąco), natryskiwanie roztopionego metalu na powierzchnię
chronioną i elektrolizę.

Niemetaliczne powłoki ochronne wywoływane są na powierzchni metali przez

wytworzenie na niej związku chemicznego w wyniku zabiegów chemicznych jak:

−

utlenianie (oksydowanie) mające na celu wytworzenie na chronionym metalu pasywnych
warstewek tlenkowych,

−

fosforanowanie za pomocą kwasu fosforowego (tworzą się trudno rozpuszczalne
fosforany metali),

−

chromianowanie za pomocą mieszaniny kwasu chromowego i siarkowego w wyniku,
którego tworzą się powłoki chromianowe.
Do niemetalicznych powłok ochronnych zalicza się równieŜ emalie szkliste, które

wyróŜniają się dobrą odpornością na działanie alkaliów, kwasów a takŜe na działanie
rozpuszczalników organicznych i na działanie podwyŜszonych temperatur.

Zabezpieczanie Ŝelaza i stali:

Malowanie – zabezpiecza duŜe obiekty, powinno być powtarzane, jeśli powierzchnia farby
popęka.

Galwanizacja – to proces pokrywania stali warstwą cynku, który jest bardziej reaktywny

niŜ  stal.  Jeśli  powierzchnia  zewnętrzna  ulegnie  zadrapaniu  tlen  reaguje  dalej  z  cynkiem.
Cynowanie  –  cyna  jest  jednak  mniej  reaktywna  niŜ  stal  i  jeśli  zewnętrzna  powłoka  cynowa
zostanie zarysowana, stal znajdująca się pod spodem zacznie korodować.

Chromowanie – wykonywane jest przez elektrolizę i daje jasne, błyszczące

powierzchnie.

4.5.2. Pytania sprawdzające

Co to jest korozja?

Jakie znasz rodzaje korozji?

Opisz korozję chemiczną.

Opisz korozję elektrochemiczna.

Co to jest ochrona katodowa?

Jakie znasz metody ochrony przed korozją?

4.5.

3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Opisz zjawisko korozji.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać informację, które będą pomocnicze przy wykonaniu ćwiczenia,

opisać, co to jest korozja,

scharakteryzować rodzaje korozji,

dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

notatnik,

−

długopis/ołówek,

−

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Określ sposoby ochrony przed korozją.

Sposób wykonania ćwiczenia.

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać informacje, które będą pomocnicze przy wykonaniu ćwiczenia,

przedstawić sposoby zabezpieczenia przed korozją,

opisać powłoki ochronne,

dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

notatnik,

−

długopis/ołówek,

−

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

4.5.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

określić, co nazywamy korozją?

przedstawić rodzaje korozji?

scharakteryzować korozję chemiczną?

scharakteryzować korozję elektrochemiczną?

przedstawić sposoby ochrony przed korozją?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6. Gospodarka produktami naftowymi

4.6.1. Materiał nauczania

ZłoŜa ropy naftowej będącej – jak wiadomo – mieszaniną węglowodorów o róŜnej

budowie chemicznej, znajdują się w wielu rejonach świata i na róŜnych głębokościach,
obecnie są coraz trudniejsze warunki do pozyskiwania.

Ropa naftowa poddawana jest obróbce termicznej i chemicznej, w wyniku, której

uzyskuje się wiele róŜnych związków chemicznych. Do podstawowych naleŜą: benzyna,
nafta, olej napędowy, oleje silnikowe, smary, parafina, olej opałowy.

Paliwa silnikowe

Benzyna, destylat ropy naftowej, jest cieczą przeźroczystą i bezbarwną, uzyskuje się ją

podczas destylacji w przedziale temperatury 35–200°C.Gęstośc wynosi γ = 0,7–0,75 g/cm

Wartość opałowa benzyny wynosi około 46,2 kJ/g, temperatura zapłonu jest niska i wynosi -
15°C, dlatego naleŜy zachować szczególnie duŜą ostroŜność przy jej magazynowaniu
i podczas przeładunku.

Czysta benzyna nie nadaje się do silników spalinowych ze względu na bardzo małą

odporność  na  spalanie  detonacyjne.  Odporność  paliwa  na  tego  rodzaju  spalanie  oznaczane
jest  liczbą  oktanową,  (LO),  którą  określa  się  doświadczalnie  na  specjalnych  silnikach
badawczych.  Są  dwie  metody  określania  liczby  oktanowej,  a  ich  wyniki  róŜnią  się  o  kilka
jednostek.  Metoda  motorowa  (M)  polega  na  prowadzeniu  pomiarów  przy  900  obr./min
z podgrzewaniem  mieszanki,  natomiast  metoda  badawcza  (R)  -  na  prowadzeniu  pomiarów
przy 600 obr./min bez podgrzewania mieszanki.

Etylina jest to nazwa handlowa benzyn z dodatkiem czteroetylku ołowiu; dodatek ten

zwiększa odporność paliwa na spalanie detonacyjne. Jej spalanie powodowało emisję do
środowiska silnie toksycznych i rakotwórczych tlenków ołowiu. W związku z tym rozpoczęto
produkcję nowych rodzajów benzyn, tzw. benzyn bezołowiowych. W miarę wzrostu stopnia
spręŜania wymagane jest paliwo o coraz większej liczbie oktanowej.

Olej napędowy paliwo cięŜsze od benzyny, γ = 0,80-0,88g/cm

, uzyskiwany jest

podczas  destylacji  ropy  naftowej  w  przedziale  temperatury  230–350°C.  Wartość  opałowa
oleju  napędowego  wynosi  42–46,2  kJ/g,  temperatura  zapłonu  jest  znacznie  wyŜsza  niŜ
benzyny  i  dochodzi  do  50–80°C.  Stwarza  to  zupełnie  inne  warunki  zagroŜenia  niŜ
w przypadku benzyny.

Podstawowymi parametrami oleju napędowego są: liczba cetanowa, zawartość siarki,

która  jest  niepoŜądana,  oraz  temperatura  krzepnięcia.  Ze  względów  eksploatacyjnych
waŜniejszym  parametrem  niŜ  temperatura  krzepnięcia  jest  temperatura  blokowania  filtru.
Pomimo  stanu  ciekłego  oleju  następuje  wytrącanie  z  niego  parafin,  które  powodują
niedroŜność filtrów paliwowych, a więc niemoŜność pracy silnika.  Zawartość siarki w oleju
napędowym zaleŜy od pochodzenia ropy naftowej i od sposobu jej rafinacji. Bardzo wraŜliwe
na  zawartość  siarki  w  paliwie  są  silniki  wyposaŜone  w  rozdzielaczowe  pompy  wtryskowe
(ciągniki, Massey Ferguson).

Paliwa zastępcze

Zakłócenia występujące na światowym rynku ropy naftowej spowodowały

zainteresowanie moŜliwością stosowania w silnikach spalinowych takich paliw, jak oleje

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

roślinne,  etanol  oraz  gaz.  Oleje  roślinne  miałyby  być  wykorzystywane  jako  paliwo  zamiast
oleju napędowego do silników ZS, a etanol i gaz zamiast benzyny do silników ZI.
Badania  prowadzone  na  silniku  ZS  ze  wstępną  komorą  spalania  wykazały,  Ŝe  sprawność
silnika pracującego na olejach roślinnych moŜe być bądź większa, bądź mniejsza zaleŜnie od
rodzaju  zastosowanego  oleju  niŜ  sprawność  silnika  uzyskiwana  przy  pracy  na  oleju
napędowym.  Natomiast  badania  prowadzone  na  silnikach  ZS  z  wtryskiem  bezpośrednim
wykazały  obniŜenie  sprawności  silnika  w  przypadku  stosowania  olejów  roślinnych  jako
paliwa.  Związane  jest  to  zapewne  z  gorszym  rozprzestrzenianiem  się  drobin  paliwa
w komorze spalania podczas wtrysku, oraz wyŜszą temperaturą ich zapłonu.

Paliwo

Sprawność [%]

Olej sojowy

42,51

Olej słonecznikowy

42,44

Olej napędowy

40,00

Olej oliwkowy

39,28

Olej kokosowy

38,12

Olej z orzeszków ziemnych

37,92

Olej palmowy

35,40

Wyniki badań silników spalinowych pracujących na oleju rzepakowym i oleju

słonecznikowym  wskazują  na  techniczne  moŜliwości  stosowania  obu  tych  olejów  zamiast
oleju  napędowego.  W  praktyce  uŜywanie  olejów  roślinnych  jako  paliw  silnikowych
ograniczone  jest  kosztami  ich  pozyskiwania  oraz  powstawaniem  osadów  będących
ubocznymi produktami spalania.

Prowadzone są równieŜ badania nad wykorzystaniem gazu powstającego podczas suchej

destylacji  drewna  do  zasilania  silników  ZI.  Rozwiązania  takie  są  w  pełni  uzasadnione,
szczególnie  w  przypadku  silników  stacjonarnych  uŜytkowanych  w  przedsiębiorstwach
leśnych, gdzie zrębki drewna są materiałem odpadowym, a więc odpowiednio tanim.

Oleje smarowe

Oleje silnikowe. Do smarowania silników spalinowych stosuje się oleje silnikowe

produkowane  z  olejów  mineralnych,  pochodzących  z  rafinacji  ropy  naftowej.  Nowoczesne
oleje  silnikowe  mają  duŜo  dodatków  uszlachetniających,  które  przedłuŜają  Ŝywotność  oleju
oraz  polepszają  jego  właściwości.  śywotność  oleju  to  okres  uŜytkowania  aŜ  do  momentu,
gdy  jego  właściwości  ulegną  zasadniczym  zmianom.  W  czasie  uŜytkowania  oleju  do  misy
olejowej  dostają  się  produkty  spalania  (tlenki  węgla  i  siarki),  woda,  zanieczyszczenia
mechaniczne  i  chemiczne.  Zadaniem  dodatków  uszlachetniających  jest  neutralizowanie
kwasów, zapobieganie korozji, rozpuszczanie laków, utrzymywanie zanieczyszczeń w stanie
rozproszonym.

WaŜną cechą oleju jest jego lepkość, która decyduje o wielkości oporów tarcia

i o przyleganiu  oleju  do  części  silnika.  Olej  o  zbyt  małej  lepkości  moŜe  być  wyciskany
z łoŜysk  i  w  wyniku  zachodzi  tarcie  półsuche.  RozróŜnia  się  lepkość  dynamiczną
i kinematyczną.

Oleje dzielone są na klasy lepkości (norma SAE J-300); wyróŜnia się:

−

oleje zimowe (5W, 10W, 15W, 20W, 25W),

−

oleje letnie (20, 30, 40, 50)

−

wielosezonowe (10W/30, 20W/30, 15W/40, 20W/40). Dla olejów zimowych za
kryterium przyjmuje się przedział lepkości oleju w niskiej temperaturze (-17,8°C),
natomiast dla olejów letnich przedział lepkości w wysokiej temperaturze (98,9°C). Oleje

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

dzieli się na równieŜ na klasy jakościowe (norma SAE J-183), przy czyni wyróŜnia się
oleje S (service) przeznaczone do silników ZI oraz oleje C (commercial) przeznaczone
do silników ZS.
Dodatki uszlachetniające moŜna podzielić na:

−

poprawiające właściwości fizyczne oleju,

−

dyspergująco-detergentowe,

−

przeciwutleniające,

−

antykorozyjne,  zwiększające  właściwości  smarne  i  odporność  na  wysokie  naciski,  oraz
dodatki zmniejszające skłonność oleju do pienienia.
Dodatki  lepkościowe  podnoszą  sprawność  oleju  w  zakresie  smarowania  hydro-

dynamicznego  i  umoŜliwiają  stosowanie  olejów  wielosezonowych.  Powszechnie  uŜywane
dodatki lepkościowe to poliizobutylen i polimetakrylany. Poliizobutylen zwiększa odporność
na  działanie  sił  ścinających,  natomiast  polimetakrylany  zwiększają  odporność  ni  utlenianie.
Jako  dodatki  obniŜające  temperaturę  krzepnięcia  oleju  stosuje  się  alkilowany  naftalen  oraz
homo  –  i kopolimery  olefin  węglowodorowych,  metakrylanów,  estrów  winylowych
i alkilostyrenów. Inhibitorami pienienia są polimery silikonowe.

Dodatki dyspergujące utrzymują zanieczyszczenia w pracującym oleju w stanie

rozproszenia  na  zasadzie  zjawisk  antyelektroforetycznych.  Jako  dyspergatorów  uŜywa  się
produktów  wytworzonych  na  bazie  imidów  kwasów  alkenobursztynowych.  Dodatki
detergentowe  utrzymują  powierzchnie  robocze  układu  tłok-cylinder  w  stanie  czystym
i zapobiegają  osiadaniu  zanieczyszczeń.  Rolę  detergentów  spełniają  sole  sulfonianowe,
fosfonianowe i alkilosalicylowe.

Dodatki przeciwutleniające hamują procesy utleniania oleju dzięki łatwemu

adsorbowaniu  tlenu.  Jako  dodatkiprzeciwutleniające  stosowane  są  związki  fenolowe,
aminofenolowe  i aminowe.  Dodatki  antykorozyjne  hamują  procesy  korozji,  tworząc  na
powierzchni  metali  warstwę  chroniącą  przed  bezpośrednim  działaniem  tlenu  i  kwasów
występujących  woleju  oraz  zapobiegają  katalicznemu  działaniu  metali  na  utlenianie  oleju.
Dodatkami antykorozyjnymi są:

−

dwutiofosforany cynku,

−

siarkowane terpeny,

−

olefiny.
Dodatki poprawiające właściwości smarne zwiększają wytrzymałość filmu olejowego na

rozrywanie przy jego granicznej grubości. Jako dodatki stosuje się kwasy tłuszczowe, aminy
tłuszczowe  i  tłuszcze.  Dodatki  zwiększające  odporność  na  najwyŜsze  naciski  zapobiegają
zespawaniu  powierzchni  metalowych  w  przypadku  przerwania  filmu  olejowego.  Jako
dodatków uŜywa się dwualkilodwufosforanu cynku, trójkrezylofosforanów i soli ołowiowych
kwasów organicznych.

W oznaczeniu oleju powinna znajdować się informacja o klasie jakościowej i klasie

lepkościowej np. Selektol Special, SD, SAE 20W / 40 gdzie:

Selektol Special - nazwa oleju, SD – klasa jego jakości, SAE 20W /40 - klasa lepkości,

olej wielosezonowy.

Olej silnikowy podczas pracy starzeje się, tj. zmienia swoje właściwości w, wyniku

procesów  utleniania  oraz  dostających  się  zanieczyszczeń.  Procesy  utleniania  powodują
powstawanie  kwasów,  laktonów,  laktydów,  Ŝywic,  asfaltenów  itp.  Zanieczyszczenia
dostające się do oleju to przede  wszystkim produkty niecałkowitego spalenia paliwa (sadza,
paliwo,  popiół,  kwaśne  produkty  spalania),  woda,  kurz,  cząsteczki  metali.  Zmiany
właściwości  oleju  moŜna  ocenić  na  podstawie:  zmian  lepkości,  wzrostu  liczby  kwasowej,
wzrostu  skłonności  do  koksowania,  wzrostu  zanieczyszczeń  chemicznych  i  mechanicznych.
Występujące  w  oleju  zanieczyszczenia  nie  zaleŜą  od  jego  jakości,  lecz  związane  są
z warunkami eksploatacji.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zanieczyszczenia wykazujące tendencję do wytrącania się noszą nazwę osadów; dzieli

się je na:

−

nagar,

−

laki,

−

szlam.
Nagar, będący sypkim popiołem sklejonym cząsteczkami Ŝywicznymi i węglowymi,

powstaje przede wszystkim w następstwie niecałkowitego spalania paliwa w przypadku pracy
na bogatej mieszance lub niesprawnych wtryskiwaczy.

Laki stanowiące twarde osady nierozpuszczalne w oleju, tworzą się z produktów

utlenienia i produktów Ŝywicznych przedostających się z komory spalania.

Szlam jest to mieszanina oleju, substancji węglowych (sadza, kopeć), wody i innych

materiałów. Najwięcej szlamu powstaje, gdy silnik pracuje w niskiej temperaturze, tworzy się
on  przede  wszystkim  w  silnikach  gaźnikowych.  Szlam  powoduje  blokowanie  filtrów
i kanałów olejowych.
DuŜy  wpływ  na  zmianę  lepkości  oleju  ma  paliwo  przedostające  się  do  miski  olejowej.
Zjawisko  to  występuje  częściej  w  silnikach  gaźnikowych  przy  pracy  na  zbyt  bogatej
mieszance  oraz  przy  pracy  w  zbyt  niskiej  temperaturze,  gdy  nie  odparowują  cięŜsze  frakcje
paliwa.  Woda  w  silniku  spalinowym  powstaje  w  procesie  spalania  oraz  dostaje  się
z otoczenia  podczas  zasysania.  W  silniku  dogrzanym  przy  dobrej  wentylacji  skrzyni
korbowej para wodna prawie całkowicie usuwana jest na zewnątrz.

Ogólnie moŜna stwierdzić, Ŝe głównymi czynnikami eksploatacyjnymi wpływającymi na

szybkość  starzenia  się  oleju  są:  temperatura  panująca  w  zespole  chłodzenia,  temperatura
oleju,  efektywność  wentylacji  skrzyni  korbowej,  skład  mieszanki  paliwowej,  stan
wtryskiwaczy  oraz  filtrów  olejowych  i  powietrza,  jakość  oleju  i  jakość  paliwa,  stan
techniczny silnika, a takŜe stopień wykorzystania mocy silnika.

Oleje przekładniowe

Przekładnie zębate pracują pod zmiennym obciąŜeniem przy duŜych naciskach

jednostkowych  rzędu  1000–2000  MPa  i  przy  prędkościach  obwodowych  wynoszących
2–10  m/s.  Warunki  pracy  przekładni  pod  względem  smarowania  są  bardzo  niekorzystne,
poniewaŜ  olej  jest  wyciskany  z  przestrzeni  między  powierzchniami  zębów  i  przy  duŜych
obciąŜeniach  jednostkowych  moŜe  wystąpić  tarcie  suche.  W  ciągnikach  przekładnie
smarowane  są  metodą  zanurzeniową,  tzn.  dolne  koła  przekładni  zanurzone  są  częściowo
woleju  i  za  ich  pośrednictwem  olej  rozprowadzany  jest  po  współpracujących  kołach
zębatych.

W Polsce stosowane są oleje przekładniowe PL (letni) i PZ (zimowy), przeznaczone do

przekładni lekko obciąŜonych, oraz oleje Hipol odpowiednie do przekładni pracujących przy
średnich i duŜych obciąŜeniach. W ciągnikach olej przekładniowy wykorzystywany jest do
podnośnika hydraulicznego i w związku z tym powinien charakteryzować się obniŜoną
lepkością w stosunku do wymagań stawianych olejowi przekładniowemu oraz podwyŜszoną
odpornością na pienienie.

Smary plastyczne

Smary plastyczne charakteryzują się zachowywaniem w określonym przedziale

temperatury  nadanego  im  wcześniej  kształtu.  Dzięki  dobrym  właściwościom  przylegania
moŜna  je  nakładać  na  powierzchnie  pionowe,  na  elementy  pracujące  w  wodzie  oraz
smarować łoŜyska. Smary plastyczne mają budowę koloidalną w wyniku zagęszczania oleju.
Do zagęszczania stosuje się: mydła, stałe węglowodory, bentonity, zagęszczacze syntetyczne.
Smarów plastycznych uŜywa się w  ciągnikach i  maszynach rolniczych;  wyróŜnia się smary:
maszynowe, do łoŜysk tocznych, przekładniowe oraz podwoziowe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Smary maszynowe stosuje się do zabezpieczenia powierzchni łoŜysk ślizgowych przed

ich szybkim zuŜyciem. Do zagęszczania tych smarów uŜywa się mydeł wapniowych
i sodowych. Smary maszynowe zwykłe (np. smar maszynowy 2) stosuje się do łoŜysk
pracujących w przedziale temperatury roboczej od -10 do 50°C.

Smar grafitowy zawiera do 10% grafitu i smaruje się nim wolnoobrotowe mechanizmy

i silnie obciąŜone powierzchnie trące.

Smary przekładniowe uŜywane są do smarowania wolnobieŜnych przekładni zębatych,

wykonanych ze staliwa lub brązu. Do zagęszczenia tych smarów słuŜą węglowodory, Ŝywice
lub mydła. Smary do przekładni zębatych mogą pracować w temperaturze do 40°C.

Środki konserwacyjne

Do ochrony czasowej maszyn i urządzeń, które mają długotrwałe postoje, stosuje się

środki  konserwacyjne.  Powierzchnie,  których  nie  moŜna  pomalować,  zabezpiecza  się  teŜ
przez pokrycie środkiem konserwacyjnym. Środki te występują w postaci olejów lub smarów
ochronnych. Do olejów ochronnych naleŜą: Antykol 50, Antykol 50 S, Antykol 22. Oleje te
przeznaczane  są  do  ochrony  wewnętrznych  powierzchni  silnika  spalinowego  podczas
przechowywania.  Olejów  Antykol  50  S  i  Antykol  22  uŜywa  się  do  konserwacji  silników
gaźnikowych,  a  olej  Antykol  50  do  konserwacji  wszystkich  silników  spalinowych.
Do  zabezpieczenia  powierzchni  maszyn  i  narzędzi  leśnych  stosuje  się  smary  ochronne
Antykor 1, Antykor 2 i Fluidol. Nakłada się je na powierzchnie metalowe za pomocą pędzla
lub  pistoletu  natryskowego.  Smary  te  tworzą  na  powierzchni  warstwę  ochronną,
zabezpieczającą metal przed korozją przez okres od 6 do 12 miesięcy.

Przechowywanie produktów naftowych

Produkty naftowe ze względu na swoje właściwości wymagają specjalnych warunków

magazynowania. Pogorszenie właściwości tych produktów moŜe nastąpić w wyniku
przedostania się do nich piasku, kurzu, wody lub przez zmieszanie się. Dlatego teŜ produkty
te muszą być chronione przed oddziaływaniem czynników zewnętrznych, powinny, więc być
przechowywane

odpowiednich

pojemnikach

jednoznacznie

oznakowanych,

uniemoŜliwiających ich pomylenie. Pomieszczenie przeznaczone na magazyn musi być suche
i  dobrze  wentylowane,  a  wszystkie  włączniki,  gniazda  wtykowe  i  bezpieczniki  instalacji
elektrycznej  muszą  być  na  zewnątrz  magazynu.  Beczki  z  olejem  napędowym  i  z  olejami
smarowymi  trzeba  umieszczać  na  stelaŜach  drewnianych,  uniemoŜliwiających  samoczynne
przetaczanie.  Pojemniki  ze  smarami  plastycznymi  nie  mogą  teŜ  spoczywać  bezpośrednio  na
podłodze magazynu.

4.6.2. Pytania sprawdzające

Jakie znasz paliwa silnikowe?; opisz jedno z nich.

Jakie są klasy lepkości olejów silnikowych?

Jaki olej silnikowy posiada oznaczenie „10W/30”?

Przestaw charakterystykę smarów plastycznych.

Wymień środki konserwujące.

Jakie są warunki magazynowania produktów naftowych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Scharakteryzuj paliwa silnikowe.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać informację, które będą pomocnicze przy wykonaniu ćwiczenia,

opisać benzynę,

opisać olej napędowy,

przedstawić paliwa zastępcze,

dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

notatnik,

−

długopis/ołówek,

−

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2.

Scharakteryzuj oleje smarowe.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać informację, które będą pomocnicze przy wykonaniu ćwiczenia,

przedstawić cechy olejów silnikowych,

pisać oznaczenia olejów silnikowych,

scharakteryzować oleje przekładniowe,

opisać smary plastyczne,

dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

notatnik,

−

długopis/ołówek,

−

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

4.6.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wymienić paliwa silnikowe?

wymienić oleje smarowe?

wyjaśnić i opisać klasy lepkości olejów silnikowych?

scharakteryzować smary plastyczne?

przedstawić warunki magazynowania produktów naftowych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.

Test zawiera 20 pytań. Do kaŜdego zadania dołączone są cztery moŜliwości odpowiedzi.
Tylko jedna jest poprawna odpowiedz.

Udzielaj  odpowiedzi  tylko  na  załączonej  karcie  odpowiedzi,  stawiając  w  odpowiedniej
rubryce  znak  X.  W  przypadku  pomyłki  naleŜy  błędną  odpowiedź  zaznaczyć  kółkiem,
a następnie ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową.

Pracuj samodzielnie.

Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie ci sprawiało trudność wtedy odłóŜ jego rozwiązanie
na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

Na rozwiązanie testu masz 45 minut.

Powodzenia!

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

Do wyorywania rabatowałków słuŜy pług
a)

LPz – 75.

Matuszczyka.

PTL – 2.

Ŝaden z wymienionych.

Głębokość orki pługiem PTL -2 wynosi
a)

10 cm.

12 cm.

15 cm.

25 cm.

Do konserwacji pasów poŜarowych słuŜy pług
a)

L – 32.

BZL – 2.

LPz – 75.

L – 82.

Na poniŜszym rysunku „2” oznacza: B
a)

komorę niskiego ciśnienia.

komorę wysokiego ciśnienia.

zbiornik wyrównawczy.

komorę zbiorczą.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Brona Nizińskiego posiada
a)

8 talerzy.

10 talerzy.

14 talerzy.

16 talerzy.

Do spulchniania gleby i niszczenia chwastów słuŜy brona
a)

BZL – 2.

BL – 1.

BLz – 4.

Ŝadna z wymienionych.

Na poniŜszym rysunku (zraszacz wolnoobrotowy) „1” oznacza
a)

młotek.

skrzydełko.

odbojnik.

Ŝadne z wymienionych.

Do wysiewu nasion drobnych słuŜy siewnik
a)

PSA – 1.

SPA – 1.

PNTL Przeworsk.

ASP – 1.

Wyorywacz N – 21 wyorywuje sadzonki
a)

tylko dwuletnie.

tylko jednoroczne.

sadzonki duŜe.

jedno – lub, dwuletnie.

10.

Wyorywacz W – 126 wyorywuje sadzonki
a)

trzyletnie.

jednoroczne.

dwuletnie.

małe.

11.

W sadzarkach najczęściej stosowane są podajniki
a)

cięgnowe.

tarczowe.

stoŜkowe.

kołeczkowe.

12.

Sadzarka GNKp jest
a)

jednorzędowa.

dwurzędowa.

trzyrzędowa.

pięciorzędowa.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

13.

Pilarki spalinowe moŜna podzielić na
a)

profesjonalne i amatorskie.

półprofesjonalne i zawodowe.

zawodowe i amatorskie.

profesjonalne i półprofesjonalne.

14.

Masa siekiery uniwersalnej wynosi
a)

0,5 – 1 kg.

1,2 – 1,4 kg.

2 – 3 kg.

1 – 1,2 kg.

15.

Rębarki tarczowe posiadają
a)

2 noŜe.

1 nóŜ.

3 i więcej noŜy.

Tylko 2 lub 3 noŜe.

16.

Przy ręcznej zrywce drewna
a)

masa drewna przy wynoszeniu nie większa niŜ 60 kg.

odległość zrywki nie moŜe być większa niŜ 50 m.

odległość zrywki nie moŜe być większa niŜ 75 m.

nie wolno zrywać ręcznie.

17.

Skidery słuŜą do zrywki
a)

półpodwieszonej.

podwieszonej.

wleczonej.

nasiębiernej.

18.

Korozja elektrochemiczna
a)

obejmuje reakcje między metalami i gazami lub metalami i cieczami.

zachodzi

przypadku

współdziałania

czynników

elektrochemicznych

z napręŜeniami mechanicznymi.

powstaje, gdy w elektrolicie występuje róŜnica potencjałów między równymi
obszarami metalu lub stopu.

zachodzi na powierzchniach granicznych dwu ściśle dopasowanych płaszczyzn
metali.

19.

Do półpodwieszonej zrywki słuŜy
a)

Skider.

Koń.

Forwarder.

Harvester.

20.

Do olejów ochronnych naleŜą
a)

Antykol 50 S.

Dipol.

Selektor.

Antykol 10 S.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ………………………………………………………………………………

UŜytkowanie maszyn i urządzeń stosowanych w produkcji leśnej

Zakreśl poprawnąodpowiedź.

Nr zadania

Odpowiedź

Punkty

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

LITERATURA

Botwin M., Botwin J. Maszynoznawstwo Leśne. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze
i Leśne. Warszawa 1990

Laurow Z. Pozyskiwanie Drewna. „Wydawnictwo SGGW”. Warszawa 1999.

Mieczkowski A. Transport Drewna – dla techników leśnych. „Wydawnictwo Świat”
Warszawa 1993

Steckewicz C. InŜynieria Leśna. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne.

Stelmaszyk F.J. Roboty ziemne i drogi gruntowe. Warszawa 1979.

Poradnik Leśniczego. „Wydawnictwo Świat” Warszawa 1991.

Więsik J. Maszyny Leśne. „Wydawnictwo SGGW”. Warszawa 1991.

Internet:
www.las.trz.pl
www.agromet-jawor.pl
www.agromasa.com
www.otljarocin.pl
www.maszyny-rolnicze.low.pl
www.husqvarna.pl
www.stihl.pl
www.deere.com
www.valmet.com

Czasopisma:

−

Głos Lasu,

−

Las Polski,

−

Drwal,

−

Biblioteczka Leśniczego.