Paleolit  (zob.  paleo,  lit)  -  jedna  z  epok  prehistorii,  najstarszy  i  najdłuższy  etap  w  dziejach 

rozwoju społeczności ludzkiej, zwany też jako starsza epoka kamienna. Rozpoczyna się z chwilą 

pojawienia  form  przedludzkich  zdolnych  do  wytwarzania  prymitywnych  narzędzi  (otoczaki, 

pięściaki i rozłupce). Termin paleolit wprowadził w roku 1865 angielski uczony John Lubbock

[1]

. 

Paleolit dzieli się na: 

  paleolit dolny - (ok. 2-2,5 mln lat - ok. 120 tys. lat p.n.e.)  

  paleolit środkowy - (ok. 120 tys. - ok. 40 tys. lat p.n.e.)  

  paleolit górny - (ok. 40 tys. - ok. 14 tys. lat p.n.e.)  

  paleolit późny - (ok. 14 tys. lat p.n.e. - 8 tys. lat p.n.e.)  

Paleolit dolny (ok. 3 mln lat - ok. 120 tys. lat p.n.e.) 

Paleolit  dolny  to  okres  trwający  ok.  3  mln  lat.  W  tym  czasie,  ok.  2,5  mln  lat  temu, 

przedstawiciele  form  przedludzkich  zaczynają  wytwarzać  prymitywne  narzędzia  kamienne 

(narzędzia otoczakowe). Najstarsza znana kultura to kultura Olduvai rozwijająca się w północno-

zachodniej Tanzanii; tam otoczaki i rozłupce znaleziono obok szczątków Homo habilis. 

W  Etiopii  znaleziono  narzędzia  otoczakowe  wyprodukowane  prawdopodobnie  ok.  2,5  mln  lat 

temu  przez  Australopithecus  afarensis.  Świadczyłoby  to  o  tym,  że  obok  gatunków  Homo  także 

australopiteki posiadały umiejętność wytwarzania narzędzi. Prawdopodobnie już 1,6 mln lat temu 

człowiek posiadł umiejętność wykorzystywania ognia. Kultura Olduvai przetrwała ok. 2-1,5 mln 

lat  i  została  zastąpiona  przez  kulturę  aszelską.  Z  kulturą  aszelską  wiąże  się  umiejętność 

wznoszenia pierwszych schronień mieszkalnych. Ok. 1 mln lat temu znikają z powierzchni Ziemi 

ostatnie  australopiteki,  od  tego  momentu  Ziemię  zamieszkuje  szybko  rozprzestrzeniający  się 

rodzaj Homo. 

Ekspansja Homo  

Około 1,8 mln lat temu rozpoczyna się wielka migracja gatunku Homo z Afryki, początkowo do 

Azji i Europy, później na pozostałe kontynenty. Najstarsze znaleziska z tego okresu pochodzą z 

Gruzji  (1,7  mln  lat),  Chin  (1,9  mln  lat),  Hiszpanii  (1,2  mln  lat)  i  z  Izraela  (900  tys.  lat  temu). 

Prawdopodobnie już 1,6 mln lat temu człowiek posiadł umiejętność wykorzystywania ognia.  W 

Europie kultura ta pojawia się dopiero ok. 500 tys. lat temu. Około 200 tys. lat temu pojawiła się 

kultura mustierska i trwa do ok. 40 tys. lat temu. 

Zdobycze ewolucyjne 

  australopiteki zdobywają umiejętność 

 posługiwania  się  najprostszymi  narzędziami 

 

 

(narzędzia otoczakowe)  

  formy przedludzkie ewoluują, co prowadzi do powstania rodzaju Homo  

  człowiek paleolitu rozwija umiejętność   posługiwania  się  narzędziami,  powstaje 

pierwszy przemysł otoczakowy (kultura Olduvai)  

  człowiek zaczyna się rozprzestrzeniać 

 na inne kontynenty  

  człowiek zaczyna szukać   schronienia 

przed 

niesprzyjającymi 

warunkami 

zewnętrznymi - wykorzystuje jaskinie i zaczyna budować 

 pierwsze schronienia  

  człowiek poznaje przydatność 

 ognia  

Paleolit środkowy (ok. 300 tys. - ok. 40 tys. lat p.n.e.) 

W  paleolicie  środkowym  paleoantropy  (Homo  neanderthalensis)  udoskonaliły  techniki  obróbki 

kamienia,  używały  broni  miotanej  (dzidy,  oszczepy)  i  stworzyły  zalążki  kultury  duchowej, 

obrządek pogrzebowy, przechowywanie czaszek przodków, rytualny kanibalizm. 

Według najnowszych badań datowany jest na 500 tys. lat (patrz Paul G. Bahn) 

Paleolit górny (ok. 40 tys. - ok. 12 tys. lat p.n.e 

W  paleolicie  górnym  pojawiły  się  neoantropy  (Homo  sapiens  fossilis)  odpowiadające  zarówno 

pod  względem  budowy  fizycznej,  jak  i  potencjalnych  możliwości  umysłowych  człowiekowi 

współczesnemu. 

Nastąpił  wówczas  gwałtowny  rozwój  technik  krzemieniarskich,  rozkwitł  przemysł  rogowy  i 

kościany,  rozpoczęto  stosowanie  wyszukanych  strategii  myśliwskich  i  nowych  form 

budownictwa  mieszkalnego.  Powstała  sztuka,  plastyka  figuralna,  zdobnictwo  i  ornamentacja  na 

narzędziach. 

Paleolit późny (ok. 12 tys. lat p.n.e. do 8 tys. lat p.n.e.) 

Ostatni  etap  paleolitu,  ograniczony  do  Niżu  Środkowoeuropejskiego  i  sąsiadującego  z  nim 

pasma  wyżyn.  Cofnięcie  się  lądolodu  skandynawskiego  pobudziło  wówczas  żyjące  na  tym 

obszarze  grupu  ludzi  do  ekspansji  na  obszary  położone  na  nizinach.  Doszło  do  wykształcenia 

nowych kultur: 

  magdaleńskiej  

  kultura z tylczakami łukowymi  

  kultura hamburska  

  kultura z liściakami  

Około  12  tys.  lat  temu  dochodzi  do  udomowienia  psa,  10  tys.  lat  temu  zaczyna  się  rozwijać 

 

 

rolnictwo i hodowla zwierząt, a 8 tys. lat temu powstają pierwsze miasta, dając początek wielkim 

cywilizacjom, a tym samym kończąc prehistoryczny etap rozwoju ludzkości.