TEMAT: Diagnostyka zatruć.
Wywiad toksykologiczny w przypadku zatrucia
ptaków i ssaków.
Pismo przewodnie do pracowni toksykologicznej.
Zasady pobierania i wysyłania prób do badań
laboratoryjnych.
Katedra Biochemii ,
Farmakologii i Toksykologii
UP we Wrocławiu
Toksykologia weterynaryjna
Ćwiczenie 1
Autor prezentacji :
dr n. wet. Ewa Kucharczak
DIAGNOSTYKA TOKSYKOLOGICZNA
1.
Wywiad toksykologiczny
2.
Objawy kliniczne
3.
Zmiany anatomopatologiczne
4.
Badania laboratoryjne
BADANIA LABORATORYJNE
•
Badania wstępne:
- cechy (badania) organoleptyczne
- odczyn pH materiału (treść żołądka oraz przedżołądków-
przeżuwacze)
- ewentualna obecność obcych ciał stałych lub związków
chemicznych
- niefizjologiczne zabarwienie
- nienaturalna woń
•
Wstępne badania chemiczne:
- w rurce do prażenia
- barwienie płomienia
- analiza jakościowa toksycznych anionów i kationów
•
Wyodrębnianie trucizn z materiału biologicznego
•
Badania dodatkowe
A. botaniczne
B. biologiczne
WYWIAD TOKSYKOLOGICZNY
Cel wywiadu toksykologicznego:
1.
Określenie z jakim czynnikiem pochodzenia
chemicznego bądź roślinnego zwierzęta mogły wejść
w kontakt
2.
Ukierunkowanie badań laboratoryjnych
Przeprowadza lekarz weterynarii na miejscu zdarzenia z osobą/osobami
obecnymi na miejscu zdarzenia, właścicielem zwierząt czy osobą
zajmującą się zwierzętami ( przede wszystkim ich żywieniem i
pielęgnacją)
ELEMENTY WYWIADU TOKSYKOLOGICZNEGO
Tło
Pomieszczenie
Gospodarstwo
Środowisko
Wywiad toksykologiczny
TŁO
Daje obraz zachorowania
1.
Ilość zwierząt z podziałem na gatunki
2.
Opis zwierząt: wiek, płeć, masa ciała, kondycja, stan fizjologiczny
3.
Ilość zwierząt padłych, chorych, poddanych ubojowi z konieczności
4.
Ustalenie miejsca i daty pierwszych objawów
5.
Żywienie:
•
Zmiana żywienia !!!
•
Ogólne warunki przygotowywania, przechowywania i podawania pasz
•
Technologia żywienia/ prawidłowa dla danego gatunku zwierząt
•
Warunki higieniczne, sanitarne podczas przygotowywania i podawania
pasz
•
Wygląd pasz- świeżość, obecność ciał obcych, grzybów, chwastów,
roślin trujących
•
Dostęp do wody/ pochodzenie wody/ awarie w dostawie wody
POMIESZCZENIE
1.
Warunki zoohigieniczne w pomieszczeniach dla zwierząt/
wentylacja - rodzaj, awarie, kanalizacja – odprowadzanie ścieków i
odchodów zwierząt/ częstotliwość, oświetlenie, ogrzewanie/ rodzaj/
temperatura w pomieszczeniach/awarie
2.
Od jak dawna zwierzęta przebywają w tych pomieszczeniach/
nowe, stare
3.
Materiały, z jakich zbudowane są pomieszczenia dla zwierząt
4.
Dostęp do pomieszczeń dla osób postronnych
5.
Zabiegi remontowe/ rodzaj/ data np. malowanie, tynkowanie,
uszczelnianie okien
6.
Zabiegi deratyzacji, dezynfekcji, dezynsekcji (3D)/ rodzaj, używane
środki/data/osoba przeprowadzająca zabieg – właściciel,
wyspecjalizowana firma
PASTWISKO
1.
Odległość pastwiska od pomieszczeń dla zwierząt
2.
Zabezpieczenie pastwiska (ogrodzenie i możliwość
przedostawania się zwierząt na inne pola)
3.
Rodzaj roślin rosnących na pastwisku
4.
Ostatnie zabiegi chemiczne na pastwisku/ data
(nawożenie, środki chwastobójcze)
5.
Dostęp do wody na pastwisku/ pochodzenie wody
(dowóz beczkowozami, inne źródła np. rzeka, staw)
6.
Możliwość kontaktu z czynnikami toksycznymi w
drodze na pastwisko ( zabiegi chemiczne wzdłuż
rowów, w zbiornikach wodnych i in.)
7.
Pora letnia – zabezpieczenie zwierząt przed wysokimi
temperaturami (wiaty, osłony)
GOSPODARSTWO
1.
Magazyny
paszowe:
zabezpieczenie/ rodzaj pasz/ ewentualna obecność środków
dezynfekcyjnych, środków ochrony roślin/ pestycydów
2.
Magazyny środków dezynfekcyjnych, ochrony roślin, chemicznych
pestycydów :
zabezpieczenie/ rodzaje i nazwa składowanych środków/ dostawa
nowych preparatów
3.
Zabiegi remontowe i 3D w magazynach paszowych/ data/
zabezpieczenie pasz
4.
Ogólny porządek w gospodarstwie
składowanie pustych opakowań po środkach chemicznych, możliwość
wydostawania się zwierząt poza pomieszczenia
ŚRODOWISKO
1.
Rejon usytuowania gospodarstwa (okolice typowo rolnicze, rejony
przemysłowe)
2.
Obecność w pobliżu zakładów przemysłowych emitujących do
atmosfery substancje szkodliwe/ rodzaj tych substancji
3.
Sposób odprowadzania ścieków przez te zakłady/ oczyszczalnie
ścieków/ awarie/ data
4.
Urządzenia odpylające/ sprawność / awarie/ data
5.
Zwrócenie uwagi na produkcyjność zwierząt:
•
mleczność, przyrosty wagowe, nieśność (drób)
5.
Zwrócenie uwagi na problemy rozrodu: zmiany w płodności, plenności,
częstotliwość ronień, czas trwania problemów dotyczących układu
rozrodczego, zniekształcenia płodów
PISMO PRZEWODNIE DO PRACOWNI
TOKSYKOLOGICZNEJ
Zatrucia ptaków i zwierząt gospodarskich : przeżuwacze, trzoda chlewna,
konie
Opracowywane na miejscu przez lekarza weterynarii na podstawie przeprowadzonego
wywiadu. Powinno być dostarczone do Pracowni Toksykologicznej wraz z
pobranymi do badań próbkami
1.
Data opracowania pisma
- nadawca przesyłki ( nazwa, adres, nr telefonu kontaktowego, instytucja)
2.
Odbiorca- adres i nazwa laboratorium toksykologicznego
3.
Imię i nazwisko / nazwa gospodarstwa, dokładny adres właściciela materiałów/
telefon kontaktowy
4.
Ogólna liczba zwierząt w gospodarstwie z podziałem na gatunki
5.
Liczba i gatunki zwierząt chorych, padłych lub poddanych ubojowi z
konieczności.
6.
Objawy kliniczne/ miejsce/ czas zachorowania
- okres trwania choroby
- okoliczności śmierci zwierząt
7.
Stosowane w związku z zaistniałą sytuacją leki /nazwa/ilość
8.
Data sekcji i zmiany anatomopatologiczne
9. Opis żywienia/ rodzaj, jakość, ilość pasz/ data ewentualnej zmiany
karmy/ przy wypasaniu zwierząt w okresie letnim opis pastwiska
10.Warunki higieniczne- pomieszczenia dla zwierząt:
- magazyny paszowe
- magazyny środków ochrony roślin i nawozów mineralnych
- data ostatnich zabiegów remontowych i 3D
- nazwa środków chemicznych w gospodarstwie, z którymi
zwierzęta mogły wejść w kontakt
11. Opis środowiska
12. Sugestie lekarza- w jakim kierunku wykonać badania
toksykologiczne
13. Wykaz materiałów przesłanych do badań. Numeracja i opis
próbek zgodne z wykazem w piśmie przewodnim
14. Warunki płatności, komu przesłać wyniki badań
15. Podpis lek.wet. przesyłającego materiały
MATERIAŁY PODDAWANE BADANIOM
LABORATORYJNO-TOKSYKOLOGICZNYM
• Materiały pochodzące od zwierząt padłych lub poddanych ubojowi
z konieczności
• Pasze podawane w krytycznym czasie
• Związki chemiczne, z którymi zwierzęta mogły się zetknąć
• Pasze psujące się lub zaatakowane przez grzyby niższe
• Badania profilaktyczne pasz podejrzanych o zawartość roślin
trujących lub o zanieczyszczenie środkami chemicznymi
• Badania produktów spożywczych nie nadających się dla ludzi, a
mogące być wykorzystane w żywieniu zwierząt
• Wykrywanie i oznaczanie pozostałości różnych substancji
chemicznych w paszach i produktach pochodzenia zwierzęcego
POBIERANIE PRÓBEK DO BADAŃ TOKSYKOLOGICZNYCH
W ZATRUCIU OSTRYM - PRZYŻYCIOWO
zatrucia ostre
wymiociny lub popłuczyny
płyny ustrojowe
przyżyciowo
Krew
Mocz
POBIERANIE PRÓBEK DO BADAŃ TOKSYKOLOGICZNYCH
PRZYŻYCIOWO W ZATRUCIACH PRZEWLEKŁYCH
zatrucia przewlekłe
skóra i jej wytwory
płyny ustrojowe
mleko
przyżyciowo
Krew
Mocz
100 ml
Zęby
POBIERANIE PRÓBEK DO BADAŃ TOKSYKOLOGICZNYCH
- POŚMIERTNIE, ZATRUCIA OSTRE
Zatrucie ostre pośmiertnie
Poszczególne odcinki przewodu
pokarmowego (szczególnie te z
widocznymi zmianami a-p )
1.
Przeżuwacze – osobno trawieniec,
żwacz wraz z treścią
2.
Konie – treść żołądka z kilku
warstw
3.
Początkowe odcinki jelit cienkich –
treść, ściana, szczególnie zmienione
4.
Płuca – zatrucia truciznami
lotnymi
Narządy miąższowe
• Wątroba razem z woreczkiem
żółciowym
(co najmniej 500 gramów)
• Nerki (jedna cała lub połówki
obu)
Mózg
(co najmniej 500
gramów)
Za wyjątkiem bydła
(BSE)
POBIERANIE PRÓBEK POŚMIERTNIE DO BADAŃ
TOKSYKOLOGICZNYCH W ZATRUCIACH PRZEWLEKŁYCH
Włosy
Części rogów
Kości, zęby
Narządy miąższowe: wątroba, nerki
Tłuszcz, tkanka mięśniowa
Mózg
POBIERANIE POZOSTAŁYCH PRÓBEK DO
BADAŃ TOKSYKOLOGICZNYCH
Zatrucia ostre i przewlekłe:
•
pasza – wszystkie podawane zwierzętom w krytycznym czasie
bezpośrednio z koryt dla zwierząt , magazynów
(osobno z każdego worka, z kilku warstw worka)/
z pastwiska (z kilku miejsc, zarówno rośliny uprawne jak i
chwasty )
•
woda – bezpośrednio z miejsc, z których zwierzęta ją
pobierają/studni/zbiorników na pastwisku/
rzek/strumieni/stawów
•
Próbki substancji chemicznych/nawozów/pestycydów, z
którymi zwierzęta mogły się zetknąć
•
Pozostałości ze środków transportu przy przewożeniu
zwierząt
•
Próbki ściółki - przy zabiegach remontowych , stosowaniu
pestycydów
Zasady pobierania probek do badań i przesyłania do
pracowni toksykologicznej
O wyborze próbek do badań decyduje lekarz przybyły na miejsce przypadku,
pobierając materiały, których zbadanie uzna za konieczne dla wyjaśnienia
sprawy.
Każda pobrana próbka powinna być umieszczona oddzielnie, w opakowaniach czystych
(opakowania szklane), szczelnych, oznakowanych.
Opakowania dla próbek:
•
Narządy wewnętrzne, pasze z koryt, wymiociny, popłuczyny – opakowania
szklane
•
Pasze objętościowe, pasze z pastwiska, gleba - worki papierowe czyste
•
Kiszonki – słoiki szklane, szczelnie zamknięte/ ugniecione, pobrane do pełna
•
Mocz – słoiki szklane
•
Krew – probówki oznakowane/ pełna/pobrana z antykoagulantem
W żadnym wypadku nie pobiera się próbek do opakowań metalowych, po środkach chemicznych.
Należy je oznakować zgodnie z numeracją użytą w piśmie przewodnim i jak najszybciej dostarczyć
do badań ( poczta kurierska/ osobiście)