Natalia Marska-Dzioba

Instytucje Unii Europejskiej

Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania

Uniwersytet Szczeciński

Katedra Finansów

Na podstawie 

www.europa.eu

, stan na 10.2014

Unia Europejska powstała w okresie następującym po drugiej 
wojnie światowej. Pierwsze kroki polegały na usprawnieniu 
współpracy gospodarczej zgodnie z zasadą, że kraje, które 
prowadzą między sobą wymianę handlową, są współzależne, a 
zatem będą unikać konfliktów.

Unia Europejska nie jest federacją jak Stany Zjednoczone. Nie jest też zwykłą 
organizacją współpracy między rządami jak Organizacja Narodów 
Zjednoczonych. Kraje wchodzące w skład UE  pozostają niezależne i suwerenne, 
jednak łączą swoją suwerenność, aby uzyskać siłę i wpływy w skali światowej, 
jakich żaden z nich nie mógłby osiągnąć samodzielnie.

Łączenie suwerenności oznacza w praktyce, że państwa 

członkowskie przekazują niektóre swoje uprawnienia 

decyzyjne wspólnie utworzonym instytucjom, tak aby decyzje 

w konkretnych obszarach wspólnego zainteresowania można 

było podejmować demokratycznie na poziomie europejskim.

Historia Unii Europejskiej

1945 

– 1959 

Europa w dobie pokoju 

– początki współpracy

Unię Europejską utworzono po to, aby położyć kres krwawym wojnom, 
wybuchającym często pomiędzy sąsiadującymi krajami, z których 
najstraszliwszą była II Wojna Światowa. 

Od 1952 r. Europejska Wspólnota Węgla i Stali jednoczy gospodarczo i 
politycznie państwa Europy, by tym samym zapewnić długotrwały 
pokój. Założyło ją sześć krajów: Belgia, Francja, Holandia, 
Luksemburg, Niemcy i Włochy. Lata pięćdziesiąte upływają pod 
znakiem zimnej wojny pomiędzy Wschodem a Zachodem. Rok 1957 to 
również data utworzenia na podstawie traktatu rzymskiego 
Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (EWG), innymi słowy 
„wspólnego rynku”.

Historia Unii Europejskiej

1960 

– 1969 

„Szalone lata sześćdziesiąte” – epoka wzrostu 
gospodarczego

Lata sześćdziesiąte są świadkiem narodzin „kultury młodzieżowej”. 
Zespoły takie jak Beatlesi, przyciągając przy każdym pojawieniu się 
olbrzymie tłumy nastoletnich fanek, stanowią jedną z sił napędowych 
rewolucji kulturalnej i poszerzają przepaść międzypokoleniową. To 
pomyślny okres dla gospodarki, miedzy innymi ze względu na likwidację 
ceł w handlu pomiędzy państwami członkowskimi. Państwa te 
postanawiają również wspólnie sprawować kontrolę nad produkcją 
żywności, tak by nikomu jej nie zabrakło. Wkrótce dzięki takiej polityce 
pojawiają się nawet nadwyżki żywności. Maj 1968 przechodzi do historii 
pod znakiem studenckich zamieszek w Paryżu. Tak zwane „Pokolenie 
‘68” staje się motorem wielu zmian społecznych i obyczajowych.

Historia Unii Europejskiej

1970 - 1979
Coraz większa Wspólnota – pierwsze rozszerzenie

Dania, Irlandia i Wielka Brytania przystępują do Unii Europejskiej 1 
stycznia 1973 r., powiększając tym samym liczbę jej członków do 
dziewięciu. W następstwie wojny arabsko-izraelskiej w październiku 
1973 r. rozpoczyna się kryzys energetyczny i problemy gospodarcze w 
Europie. Wraz z obaleniem portugalskiego reżimu Salazara w 1974 r. i 
-

rok później - śmiercią generała Franco w Hiszpanii kresu dobiegają 

ostatnie prawicowe dyktatury w Europie. Dzięki polityce regionalnej UE 
ogromne sumy zaczynają napływać do biedniejszych regionów, 
wspierając tworzenie miejsc pracy i infrastruktury. Parlament 
Europejski umacnia swój wpływ na sprawy unijne, a w 1979 r. 
obywatele po raz pierwszy wybierają jego członków w bezpośrednich 
wyborach.

Historia Unii Europejskiej

1980 - 1989
Zmiana oblicza Europy 

– upadek muru berlińskiego

Po strajkach w stoczni gdańskiej latem 1980 r. polski związek zawodowy 
Solidarność i jego przywódca Lech Wałęsa, urastają do rangi symbolu w 
Europie i na świecie. W 1981 r. Grecja staje się dziesiątym członkiem UE, 
Hiszpania i Portugalia przystępują do niej pięć lat później. W 1986 r. 
podpisano Jednolity Akt Europejski. Jest to traktat tworzący podstawy dla 
szeroko zakrojonego sześcioletniego programu, mającego na celu 
usunięcie przeszkód dla wolnego przepływu handlu w UE, a w 
konsekwencji utworzenia „jednolitego rynku”. Wraz z upadkiem muru 
berlińskiego 9 listopada 1989 r. Europa przeżywa prawdziwy wstrząs 
polityczny. Po raz pierwszy od 28 lat otwierają się granice pomiędzy 
wschodnią i zachodnią częścią Niemiec, które wkrótce ponownie się 
jednoczą.

Historia Unii Europejskiej

1990 - 1999
Europa bez granic

Upadek komunizmu w państwach Europy Środkowo-Wschodniej sprzyja 
zbliżeniu obywateli sąsiadujących ze sobą krajów. W 1993 r. ukończono 
proces tworzenia jednolitego rynku z jego „czterema wolnościami”, czyli 
swobodą przepływu towarów, usług, osób i kapitału. Lata 
dziewięćdziesiąte są również dekadą dwóch traktatów: w 1993 wchodzi 
w życie traktat z Maastricht, a w 1999 r. Traktat Amsterdamski. 
Obywatele są zainteresowani kwestiami ochrony środowiska, a także 
współpracy w zakresie bezpieczeństwa i obrony. W 1995 r. Unii 
przybywa trzech nowych członków: to Austria, Finlandia i Szwecja. Małe 
miasteczko w Luksemburgu daje nazwę układowi z Schengen, który 
stopniowo zapewni obywatelom możliwość podróżowania bez kontroli 
paszportowych na granicach. Dzięki wsparciu UE miliony młodych ludzi 
podejmuje studia za granicą. Telefony komórkowe i internet ułatwiają 
komunikację coraz większej liczbie osób.

Historia Unii Europejskiej

2000 

– do dziś

Dekada rozwoju

Euro staje się nową walutą dla wielu Europejczyków. Po zamachach 
terrorystycznych w Nowym Jorku i Waszyngtonie, data 11 września 
2001 r. nieodłącznie kojarzy się z „wojną z terroryzmem”. Kraje UE 
podejmują coraz ściślejszą współpracę w walce z przestępczością. 
Przystąpienie aż 10 nowych państw do UE w 2004 r. uznano za kres 
podziałów politycznych pomiędzy Wschodem a Zachodem. W 2007 
do wspólnot przystąpiły Bułgaria i Rumunia.

Państwa członkowskie

Kraje przyj

ęte w 2007: 

Bułgaria i Rumunia.

Kraje kandyduj

ące: 

Chorwacja 

– przyjęta 2013, 

Była Jugosłowiańska 
Republika Macedonii 
oraz Turcja.

Traktaty Wspólnotowe

Unia Europejska opiera się na zasadach praworządności. 

Oznacza to, że podstawą wszystkich jej działań są traktaty, 
przyjęte dobrowolnie i demokratycznie przez wszystkie państwa 
członkowskie. Jeżeli dany obszar polityki nie jest wymieniony w 
traktacie, Komisja nie może proponować przepisów dotyczących tego 
obszaru.

Traktat jest wiążącą umową między państwami członkowskimi 

UE. Określa się w nim cele UE, zasady funkcjonowania instytucji UE, 
sposób podejmowania decyzji oraz relacje między UE a jej państwami 
członkowskimi.

Traktaty są zmieniane, aby UE stawała się bardziej skuteczna 

i przejrzysta, była przygotowana na przyjęcie nowych państw 
członkowskich i obejmowała nowe obszary współpracy, takie jak jedna 
waluta.

Traktaty Wspólnotowe

Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę 
Węgla i Stali (1952)

Cel

: stworzenie współzależności na rynku węgla i stali, tak aby jeden kraj nie 

mógł mobilizować sił zbrojnych bez wiedzy innych krajów. Złagodzenie braku 
zaufania i napięć po drugiej wojnie światowej. Traktat EWWiS wygasł w 2002 
roku.

Do zmian traktatów założycielskich dochodziło, gdy do UE 
przystępowały nowe kraje:
1973 (Dania, Irlandia, Wielka Brytania)
1981 (Grecja)
1986 (Hiszpania, Portugalia)
1995 (Austria, Finlandia, Szwecja)
2004 (Cypr, Estonia, Litwa, Łotwa, Malta, Polska, Czechy, Słowacja, 
Słowenia, Węgry).
2007 (Bułgaria, Rumunia)

Traktaty Wspólnotowe

Traktaty rzymskie 

– traktaty EWG i EURATOM 

(1958)

Cel

: powołanie Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (EWG) i 

Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Euratom).
Najważniejsze zmiany: rozszerzenie procesu integracji 
europejskiej na ogólną współpracę gospodarczą.

Traktat fuzyjny 

– Traktat brukselski (1967)

Cel

: usprawnienie działania instytucji europejskich.

Najważniejsze zmiany: utworzenie jednej Komisji i jednej Rady 
do obsługi trzech wspólnot europejskich (EWG, Euratom, EWWiS). 
Uchylony traktatem amsterdamskim.

Traktaty Wspólnotowe

Jednolity akt europejski (1986)

Cel

: reforma instytucji w ramach przygotowań do członkostwa Portugalii i 

Hiszpanii oraz przyspieszenie procesu decyzyjnego w ramach 
przygotowań do jednolitego rynku.
Najważniejsze zmiany: rozszerzenie procedury głosowania większością 
kwalifikowaną w Radzie (pojedynczemu krajowi jest trudniej zawetować 
proponowane przepisy), utworzenie procedur współpracy i zgody, 
zwiększenie wpływu Parlamentu.

Traktat o Unii Europejskiej 

– traktat z Maastricht 

(1993)

Cel

: przygotowanie europejskiej unii walutowej i wprowadzenie elementów 

unii politycznej (obywatelstwo, wspólna polityka zagraniczna i wspólna 
polityka spraw wewnętrznych).
Najważniejsze zmiany: ustanowienie Unii Europejskiej i wprowadzenie 
procedury współdecyzji, przyznanie Parlamentowi większej roli w procesie 
decyzyjnym. Nowe formy współpracy między rządami UE – na przykład w 
obszarze obrony, sprawiedliwości i spraw wewnętrznych.

Traktaty Wspólnotowe

Traktat amsterdamski (1999)

Cel

: reforma instytucji UE w ramach przygotowania do przyjęcia nowych 

państw członkowskich.
Najważniejsze zmiany: zmiana, nowa numeracja i konsolidacja traktatów 
UE i EWG. Bardziej przejrzysty proces decyzyjny (częstsze stosowanie 
procedury współdecyzji).

Traktat nicejski (2003)

Cel

: reforma instytucji umożliwiająca efektywne funkcjonowanie UE przy 

25 państwach członkowskich.
Najważniejsze zmiany: metody zmiany składu Komisji i określony w 
nowy sposób system głosowania w Radzie.

Traktaty Wspólnotowe

Traktat lizboński (2009)

Cel

: Unia Europejska ma być bardziej demokratyczna, 

skuteczniejsza i lepiej przygotowana na podejmowanie globalnych 
problemów, takich jak zmiana klimatu, wypowiadając się jednym 
głosem.
Najważniejsze zmiany: większe uprawnienia Parlamentu 
Europejskiego, zmiana procedur głosowania w Radzie, inicjatywa 
obywatelska, stały przewodniczący Rady Europejskiej, nowy 
wysoki przedstawiciel do spraw zagranicznych, nowe służby 
dyplomatyczne UE.

Instytucje i inne organy UE

Rada Europejska

wskazuje Unii Europejskiej ogólny 

kierunek działań politycznych i wytycza jej ogólne priorytety. 

Wraz z wejściem w życie traktatu z Lizbony 1 grudnia 2009 r. zyskała 
status instytucji. Jej przewodniczącym został Herman Van Rompuy. 
W procesie decyzyjnym w ujęciu ogólnym i w procedurze współdecyzji w 
szczególności uczestniczą trzy główne instytucje:

Parlament Europejski

, reprezentujący obywateli Unii i przez nich 

bezpośrednio wybierany, 

Rada Unii Europejskiej

, która reprezentuje poszczególne państwa 

członkowskie, 

Komisja Europejska

, która dba o interesy całej Unii. 

Ta „instytucjonalna triada” odpowiada za kształtowanie polityki i 
stanowienie prawa, które stosuje się w całej UE. Zasadniczo Komisja 
proponuje nowe przepisy, natomiast Parlament i Rada je przyjmują. 
Następnie Komisja i państwa członkowskie odpowiadają za ich 
wdrażanie, zaś sama Komisja czuwa nad ich przestrzeganiem.

Instytucje i inne organy UE

Bardzo ważną rolę odgrywają również dwie inne instytucje: 

Trybunał Sprawiedliwości

stoi na straży stosowania prawa 

europejskiego, a 

Trybunał Obrachunkowy

kontroluje finansowanie 

działań Unii.
Uprawnienia i obowiązki tych instytucji określono w traktatach, które 
stanowią podstawę wszystkich działań UE. W traktatach określono 
również zasady i procedury, których muszą przestrzegać instytucje 
UE. Treść traktatów uzgadniają prezydenci lub premierzy wszystkich 
państw UE, a ich ratyfikacji dokonują parlamenty narodowe.

Po wejściu w życie traktatu z Lizbony Rada Europejska mianowała 
Catherine Ashton na stanowisko wysokiego przedstawiciela Unii do 
spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa. Jej zadaniem jest 
teraz przewodniczyć Radzie do Spraw Zagranicznych i kierować 
wspólną polityką zagraniczną i bezpieczeństwa oraz dbać o spójność i 
koordynację zewnętrznych działań Unii Europejskiej.
Wsparcia wysokiemu przedstawicielowi udziela Europejska Służba 
Działań Zewnętrznych 

Instytucje i inne organy UE

Unia Europejska posiada szereg innych, wyspecjalizowanych

instytucji i organów:

Europejski Komitet Ekonomiczno-

Społeczny

reprezentuje społeczeństwo 

obywatelskie, pracodawców i pracowników, 

Komitet Regionów

reprezentuje samorządy regionalne i lokalne, 

Europejski Bank Inwestycyjny

finansuje projekty inwestycyjne UE i wspiera 

małe przedsiębiorstwa poprzez Europejski Fundusz Inwestycyjny, 

Europejski Bank Centralny

odpowiada za europejską politykę pieniężną, 

Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich

bada skargi dotyczące przypadków 

niewłaściwego administrowania w instytucjach i organach UE, 

Europejski Inspektor Ochrony Danych

odpowiada za ochronę prywatności 

danych osobowych obywateli, 

Urząd Publikacji Unii Europejskiej

wydaje publikacje UE, 

Europejski Urząd Doboru Kadr

odpowiada za rekrutację pracowników do 

instytucji i innych organów UE, 

Europejska Szkoła Administracji

ma za zadanie zapewnić szkolenia dla 

pracowników UE w konkretnych dziedzinach. 
Ponadto utworzono wyspecjalizowane agencje do niektórych zadań technicznych, 
naukowych lub zarządczych.

Instytucje i inne organy UE

Rada Europejska

Rola Rady Europejskiej jest dwojaka 

– polega na wyznaczaniu 

ogólnych kierunków polityki i priorytetów UE oraz rozwiązywaniu 
złożonych i delikatnych kwestii, których nie można było rozwiązać na 
niższym szczeblu współpracy międzyrządowej.

Chociaż Rada Europejska ma wpływ na określanie kalendarza 
politycznego UE, nie ma uprawnień do uchwalania aktów prawnych. W 
skład Rady Europejskiej wchodzą szefowie państw lub rządów każdego 
kraju UE, przewodniczący Komisji i przewodniczący Rady Europejskiej, 
który przewodniczy posiedzeniom. W posiedzeniach uczestniczy także 
wysoki przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych. Przewodniczącym 
Rady Europejskiej jest Herman Van Rompuy. Posiedzenia Rady 
odbywają się zwykle w Brukseli, co najmniej raz na 6 miesięcy, jednak 
w razie potrzeby przewodniczący może zwołać posiedzenie specjalne. 
O ile traktaty nie stanowią inaczej, Rada Europejska podejmuje decyzje 
w drodze konsensusu.

Instytucje i inne organy UE

Rada Unii Europejskiej

Rada nie ma stałych członków. Na każde posiedzenie Rady 
wszystkie państwa wysyłają ministrów odpowiedzialnych za obszar 
polityki będący tematem dyskusji. Rada ministrów spraw 
zagranicznych ma stałego przewodniczącego – jest nim Wysoki 
Przedstawiciel Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki 
Bezpieczeństwa. Wszystkim innym posiedzeniom Rady 
przewodniczy odpowiedni minister kraju, który wówczas sprawuje 
rotacyjną prezydencję w Unii Europejskiej.

Rada i Parlament wspólnie podejmują ostateczną decyzję w sprawie 
nowych aktów prawnych UE zaproponowanych przez Komisję. Co 
do zasady Rada UE podejmuje decyzje kwalifikowaną większością 
głosów. Im większa liczba ludności danego państwa, tym więcej ma 
ono głosów, jednak liczba głosów jest ważona na korzyść państw 
słabiej zaludnionych:

Instytucje i inne organy UE



Niemcy, Francja, Włochy i Wielka Brytania: 29 głosów



Hiszpania i Polska: 27



Rumunia: 14



Holandia: 13



Belgia, Czechy, Grecja, Węgry i Portugalia: 12



Austria, Bułgaria i Szwecja: 10



Dania, Irlandia, Litwa, Słowacja i Finlandia: 7



Cypr, Estonia, Łotwa, Luksemburg i Słowenia: 4



Malta: 3

OGÓŁEM: 345

Podczas głosowania w Radzie stosuje się „większość kwalifikowaną”. 
Większość kwalifikowana zostaje osiągnięta, kiedy:



większość (w niektórych przypadkach nawet dwie trzecie) 27 państw 

członkowskich UE oddaje głos „za”



oddano co najmniej 255 głosów na 345 możliwych.

Dodatkowo każde państwo członkowskie może wystąpić o sprawdzenie, 
czy głosy „za” stanowią co najmniej 62 proc. łącznej liczby ludności. Jeżeli 
ten warunek nie jest spełniony, wniosek nie może zostać przyjęty.

Instytucje i inne organy UE

Posłowie do Parlamentu Europejskiego reprezentują obywateli. Są wybierani w 
wyborach bezpośrednich, które odbywają się co pięć lat. Parlament jest, wraz z 
Radą, odpowiedzialny za stanowienie prawa w UE. Parlament pełni trzy 
podstawowe funkcje:



debatuje nad aktami prawa europejskiego i uchwala je wraz z Radą,



sprawuje nadzór nad innymi instytucjami UE, w szczególności nad 

Komisją, aby upewnić się, że działają w sposób demokratyczny,



debatuje nas budżetem UE i przyjmuje go wraz z Radą.

Wraz z Radą Parlament przyjmuje roczny budżet UE i każdego roku dokonuje 
oceny wykonania przez Komisję budżetu na poprzedni rok.
Posłowie zasiadają w PE nie według kraju pochodzenia, lecz według 
przynależności politycznej. 
Parlament Europejski ma trzy siedziby 

– w Brukseli (Belgia), w Luksemburgu i 

w Strasburgu (Francja). Luksemburg jest siedzibą administracji Parlamentu –
Sekretariatu Generalnego. Posiedzenia całego Parlamentu („posiedzenia 
plenarne”) odbywają się w Strasburgu i w Brukseli. Posiedzenia komisji 
parlamentarnych odbywają się w Brukseli.

Parlament Europejski

Instytucje i inne organy UE

Zadaniem Komisji Europejskiej jest reprezentowanie i ochrona interesów 
całej Unii. Komisja przygotowuje wnioski dotyczące nowych aktów prawa 
europejskiego. Zarządza bieżącymi sprawami związanymi z wdrażaniem 
polityki UE w poszczególnych obszarach i wydatkami z funduszy UE.
Dwudziestu siedmiu komisarzy, po jednym z każdego państwa UE, 
stanowi polityczne przywództwo Komisji przez okres ich pięcioletniej 
kadencji. Przewodniczący powierza każdemu komisarzowi 
odpowiedzialność za określony obszar polityki.
Powołanie wszystkich komisarzy włącznie z przewodniczącym podlega 
zatwierdzeniu przez Parlament Europejski. 

Bieżącą działalnością Komisji zajmują się pracownicy Komisji przydzieleni 
do departamentów zwanych dyrekcjami generalnymi (DG).

Komisja ma siedzibę w Brukseli i Luksemburgu, posiada również biura 
(przedstawicielstwa) w każdym państwie UE oraz delegatury w stolicach 
całego świata.

Komisja Europejska

Instytucje i inne organy UE

Europejski Komitet Ekonomiczno-

Społeczny

Komitet jest zgromadzeniem doradczym wydającym opinie skierowane do 

większych instytucji – w szczególności do Rady, Komisji i Parlamentu 
Europejskiego. Za pośrednictwem EKES-u europejskie grupy interesu –
związki zawodowe, pracodawcy, rolnicy – mogą formalnie wypowiadać się na 
temat wniosków legislacyjnych UE.

Europejski Komitet Ekonomiczno-

Społeczny liczy 344 członków 

reprezentujących grupy interesu ekonomicznego i społecznego z całej 
Europy. Członkowie są nominowani przez rządy krajów Unii i mianowani 
przez Radę Unii Europejskiej na odnawialną pięcioletnią kadencję. 
Członkowie Komitetu należą do jednej z trzech grup: pracodawców, 
pracowników, różnych grup interesu (np. grup rolników, konsumentów).

Liczba członków z poszczególnych państw zależy od liczby ich ludności:
Niemcy, Francja, Włochy, Wielka Brytania – 24 członków
Hiszpania, Polska 

– 21 członków

Rumunia 

– 15 członków

I itd..

Instytucje i inne organy UE

Komitet Regionów

Komitet Regionów jest organem doradczym reprezentującym 

lokalne i regionalne samorządy w Unii Europejskiej. Zadaniem 
Komitetu Regionów  jest wyrażanie opinii na temat aktów prawnych 
UE z perspektywy lokalnej i regionalnej. Komitet czyni to poprzez 
sporządzanie sprawozdań („opinii”) dotyczących wniosków Komisji. 

Komitet Regionów liczy obecnie 344 członków (i tyle samo 

zastępców) ze wszystkich 27 państw UE. Każdy kraj wybiera swoich 
członków zgodnie z własną procedurą, jednak skład wszystkich 
delegacji odzwierciedla polityczną, geograficzną i regionalną/lokalną 
równowagę w danym kraju. Członkowie Komitetu są pochodzącymi z 
wyboru przedstawicielami władz regionalnych lub lokalnych albo 
pełnią kluczowe funkcje w takich władzach w swoich regionach.