Układ krążenia 

WIADOMOŚCI  OGÓLNE



składa się z: 



układu krwionośnego 



to zamknięta sieć naczyń, w których płynie krew wprowadzona w ruch  
dzięki pracy serca



krew stanowi 7 – 8% masy ciała



układu chłonnego, na który składają się:



naczynia



węzły chłonne



płynie przez nie chłonka

Serce



to jamisty narząd mięśniowy



przedzielone przegrodą, dzielącą na 2 części: prawą i lewą



z   kolei   te   dwie   części   są   podzielone   zastawkami   komorowo   –  
przedsionkowymi 

Naczynia krwionośne



dzielą się na:



tętnice – wyprowadzają krew z serca



żyły – doprowadzają krew z powrotem do serca



naczynia włosowate – łączą obwodowe odcinki tętnic i żył



krwinki żyją stosunkowo krótko i powstają w narządach krwiotwórczych:



szpik kostny czerwony znajdujący się w istocie gąbczastej



śledziona – tzw. cmentarzysko



węzły chłonne



wątroba



grasica – u młodych



drogi przewodzące chłonkę leżą zazwyczaj równolegle do naczyń krwionośnych



funkcja krwi



wymiana gazowa



wymiana odżywcza – składniki odżywcze roznoszone są z jelit do narządów  
i tkanek całego organizmu



transport – związki chemiczne (hormony, witaminy…)



proces termoregulacji – wytwarzanie ciepła



rozróżnia się dwa krążenia:



WIELKIE



krążenie główne



rozpoczyna się w lewej komorze serca



krew kieruje się z niej do aorty – największej tętnicy

Projekt „Dobry zawód – lepsza przyszłość” współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego 

Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013, Priorytet IX, Działanie 9.3



od aorty odchodzą liczne tętnice dzielące się na dużą liczbę drobnych  
naczyń włosowatych



włośniczki łącząc się tworzą  żyły, z których krew trafia do prawego  
przedsionka – żyła główna przednia



MAŁE



krążenie płucne



z   prawego   przedsionka   krew   przepływa   do   prawej   komory   przez  
zastawkę trójdzielną 

(valva tricuspidalis)



z komory dostaje się pniem płucnym i następnie tętnicami płucnymi do  
naczyń włosowatych



tam pozbywa się CO

2

 i nasyca O

2



żyłami płucnymi, natleniona biegnie do lewego przedsionka



zastawką dwudzielną 

(valva bicuspidalis) dostaje się do lewej komory  

i znów rozpoczyna się obieg główny

                   



ukierunkowany przepływ krwi zapewniają zastawki:



zastawka trójdzielna – skierowana jest do komory by krew nie cofała się 



zastawka dwudzielna – przy skurczu krew się nie wydostanie w drugą stronę



przy niedomykalności – jest problem z przepływem krwi

Projekt „Dobry zawód – lepsza przyszłość” współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego 

Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013, Priorytet IX, Działanie 9.3

                                SERCE

                                                        

(cor)



układa się w jamie klatki piersiowej między płucami



osłuchuje się je w przestrzeniach międzyżebrowych



leży w osierdziu 

(pericardium) – worek, w którym wyróżniamy 2 części: 



surowicza 

(serosum) 



wewnętrzna – bezpośrednio otacza serce



składa   się   z  blaszki   ściennej  

(lamina   parietalis)  przechodzącej   w 

blaszkę trzewną 

(lamina visceralis)



między blaszkami znajduje się jama osierdzia wypełniona niewielką  
ilością płynu surowiczego



włóknistą 

(fibrosum) 



pokrywa blaszkę ścienną od zewnętrz



przylega do niej część prawa i lewa opłucnej śródpiersiowej



blaszka ścienna, osierdzie włókniste i opłucna śródpiersiowa są ściśle połączone  

tworząc worek osierdziowy

Budowa serca:



składa się z: 



dwóch przedsionków 



dwóch komór



przedsionki 



układają się na podstawie serca



od komór oddziela je poprzecznie przebiegająca  bruzda wieńcowa  

(sulcus 

coronarius)



od prawego przedsionka uchodzą:



żyły główne – przednia i tylna 

(vena cava cranialis et caudalis)



zatoka wieńcowa 

(sinus coronarius)



do lewego przedsionka wpadają żyły płucne 

(venae pulmonales): 



ilość zależy od gatunku – 5 – 7 



tworzą 3 zatoki:



ośrodkową – z dwoma grubymi żyłami



przednio – lewą – z jedną żyłą



przednio – prawą – z 2 – 5 żyłami



komory



zajmują większą część serca



są   oddzielone   od   siebie   przez  bruzdy   międzykomorowe  

(sulcus 

interventricularis)



w bruzdach przebiegają naczynia krwionośne



z prawej komory wychodzi pień płucny 

(truncus pulmonalis)



tylnie od pnia leży tętnica główna aorta 

(aorta)



lewa komora jest bardziej rozbudowana – jej ściana jest grubsza i ma kształt  
okrągły



objętość obydwu komór jest identyczna



aparat zastawkowy



zapewnia przepływ krwi w jednym kierunku



przedsionków do komór

Projekt „Dobry zawód – lepsza przyszłość” współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego 

Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013, Priorytet IX, Działanie 9.3



z komór do aorty lub pnia płucnego



składa się z:



dwóch zastawek przedsionkowo – komorowych



przyczepiają   się   strunami   ścięgnistymi   do   mm.  
brodawkowatych 

(mm. papillares)



w jej ujściu prawym występuje:



zastawka trójdzielna 

(valva tricuspidalis)



6 – 10 strun ścięgnistych



trzy m. brodawkowe



w ujściu lewym występuje:



zastawka dwudzielna 

(valva bicuspidalis)



6 – 8 strun ścięgnistych



dwa m. brodawkowe



dwóch zastawek tętniczych



w   ujściu   pnia   płucnego   występuje   zastawka   pnia   płucnego  
(valva trunci pulmonalis)



w aorcie leży zastawka aorty 

(valva aorta)



są to zastawki półksiężycowate 

(valvae semilunares)



otwór owalny 

(foramen ovale) 



otwór owalny między przedsionkami 



ma szczególne znaczenie w życiu płodowym – krew swobodnie przepływa w  
sercu między lewa i prawa częścią



po urodzeniu powinien zarosnąć



jeśli nie zarośnie, to mamy otwór przetrwały i następuje mieszanie się krwi  
tętniczej i żylnej



u krów – 20% populacji ma przetrwały otwór owalny



mięsień sercowy 

(myocardium)



to specjalny mięsień poprzecznie prążkowany



różni   się   od   zwykłego   mięśnia   obecnością   licznych   zespoleń   nerwowych  
między włóknami mięśniowymi



układ bodźcowo – nerwowy



serce musi pracować wyjątkowo rytmicznie



najpierw kurczą się oba przedsionki, potem obie komory



tymi skurczami steruje układ zatokowo – komorowy 



naczynia serca



serce jest obficie unaczynione przez tętnice wieńcowe – prawą i lewą



otrzymuje około 10% krwi napływającej z lewej komory



wielkość serca zależy od wieku, płci, charakteru pracy, gatunku i rasy:



koń wyścigowy – stanowi >1% masy ciała



koń pociągowy – stanowi max 0,6% m. c. 



psy duże – 0,6% m. c.
       małe – 1,3% m. c.



krowa – 0,5% m. c.



buhaj – 0,4% m. c.

Projekt „Dobry zawód – lepsza przyszłość” współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego 

Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013, Priorytet IX, Działanie 9.3

                  NACZYNIA KRWIONOŚNE



dzieli się je na: 



przewodzące – tętnice, żyły i zespolenia tętniczo – żylne 



izolują krew od bezpośredniego kontaktu z tkankami ciała



ułatwiają sercu utrzymane krwi w ruchu



ułatwiają   regulowanie   ukrwienia   narządów   odpowiednio   do   ich  
czynności



odżywiające  –   naczynia   włosowate,   które   uczestniczą   w   wymianie  
substancji między krwią a komórkami



ściany naczyń krwionośnych zbudowane są bardzo różnie, zależnie od pełnionej  

funkcji – inaczej w żyłach, inaczej w tętnicach



tętnice 

(arteriae)



mają ściany zbudowane ze śródbłonka (wyściela wszystkie naczynia i serce)  
i osłonek dodatkowych, do których zalicza się 3 błony:



wewnętrzną



środkową



zewnętrzną – przydankę 



budowa tętnic zmienia się wraz ze  zwiększeniem odległości od serca i w  
zależności od obciążenia czynnościowego serca i naczyń poszczególnych  
narządów



średnica i grubość ścian jest tym większe im leżą bliżej serca – aorta, pień  
płucny zależą również od funkcji narządu



rozróżnia się tętnice typów:



sprężystego



zbudowane z tkanki sprężystej, występującej w postaci błon



taka budowa pozwalana znaczne zwiększenie światła



przejściowego



w miarę oddalania od serca zmniejsza się w ich ścianach ilość  
włókien sprężystych, a zwiększa ilość włókien mięśniowych



mięśniowego



najbardziej oddalone od serca o małej średnicy



skurcz elementów mięśniowych aktywnie wpływa na ciśnienie  
krwi



„serce   obwodowe”  –   udział   tętnic   w   przesuwaniu   krwi   na  
obwód ciała



miażdżyca   –   ściany   tętnic   nie   mogą   się   rozciągać   i  
kurczyć, następuje przeciążenie serca



naczynia włosowate 

(vasa capillaria)



najcieńsze, mikroskopijnych rozmiarów, łączące tętniczki z żyłkami



zbudowane są tylko z jednej warstwy – śródbłonka



średnica naczyń jest niewielka i zaczyna się od 4

µ

m



długość   naczyń   (człowieka   =   100   tyś.   km)   zależy   od   wielu   różnych  
czynników



liczba   naczyń   w   każdym   narządzie   zależy   od   typu   przemiany   materii   u  
danego gatunku jak i w określonym narządzie



u konia – w 1 mm

2

 naliczono 1400 naczyń włosowatych



u psa – do 2650



u małych gatunków – do 4 tyś.

Projekt „Dobry zawód – lepsza przyszłość” współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego 

Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013, Priorytet IX, Działanie 9.3



znajdują się wszędzie tam, gdzie jest tkanka łączna



nie ma ich w:



tkance nabłonkowej i jej zrogowaceniach pochodnych



zębinie i szkliwie zębów



rogówce i soczewce oka



uformowanej chrząstce szklistej



żyły 

(venae)



ogólna liczba i ich średnica jest znacznie większa niż tętnic



ściany i błona środkowa są cienkie – dość duża przejrzystość żył



liczba zastawek kieszonkowych jest większa w żyłach kończyn



wraz z wiekiem ich ogólna liczba zmniejsza się



brak ich w:



obu żyłach głównych



łożysku żyły wrotnej



żyłach wątrobowych



żyłach mózgowia i rdzenia kręgowego



żyłach płucnych i nerkowych



żyłach kości i skóry właściwej ściany kopyta



ciałach jamistych i gąbczastych narządów płciowych



naczyniach żylnych o średnicy < 1 – 1,5 mm



w żyłach pozbawionych zastawek występują zwieracze



żyły zatok i przegród śledziony mają tylko śródbłonek

                                 Prawidłowy zespół komorowy EKG

                           

P, R, T – załamek



na podstawie EKG można stwierdzić jaka część serca jest chora



wysokość i długość mają znaczenie:



odc. PQ – odpowiada za skurcz przedsionków



odc. QRS – odpowiada za skurcz komór



odc. ST – otwieranie się zastawek np. dwudzielnej

Projekt „Dobry zawód – lepsza przyszłość” współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego 

Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013, Priorytet IX, Działanie 9.3

TĘTNICE

(arteriae)



z lewej komory serca wychodzi aorta 

(aorta), która układa się w postaci łuku aorty 

(arcus aortae), z którego u psa odchodzą dwa główne naczynia:



t. podobojczykowa lewa 

(a. subclavia sinistra) – rozgałęzienia: 



t. kręgowa 

(a. vertebralis)



pień żebrowo – szyjny 

(truncus costocervicalis) 



t. piersiowa wewnętrzna 

(a. thoracica interna)



t. szyjna powierzchowna 

(a. cervicalis superficialis)



t. pachowa 

(a. axillaris)



pień ramienno-głowowy 

(truncus brachiocephalicus) – rozgałęzienia: 



t. szyjna wspólna lewa (a. carotis communis 



t. szyjna wspólna prawa (a. carotis communis 



t. podobojczykowa prawa



tętnice głowy



parzysta t. szyjna wspólna 

(a. carotis communis)



podstawowa magistrala tętnicza dla głowy



przebiega równolegle do tchawicy



rozgałęzienia:



t.   szyjna   wewnętrzna  

(a.  carotis  interna)  –  przeznaczona   dla 

mózgowia



t. szyjna zewnętrzna 

(a.carotis externa)  – przeznaczona dla m.  

twarzy (różnie u różnych gatunków)



tętnice kończyny piersiowej



t. pachowa 

(a. axillaris)



podstawowa magistrala kończyny



przedłuża się w t. ramienną 

(a. brachialis)



t. piersiowa zewnętrzna 

(a. thotacica externa)



t. piersiowa boczna 

(a. thoracica lateralis)



t. nadłopatkowa 

(a. suprascapularis)



t. podłopatkowa 

(a. subscapularis)



aorta zstępująca 



jest przedłużeniem łuku aorty



biegnie w dół do jamy brzusznej i do kończyn miednicznych



w   zależności   od   odcinka,   który   przebiega   przez   daną   strefę   organizmu  
nazywa się:



aorta piersiowa 

(a. thoracica)



tt. międzyżebrowe 

(aa. intercostales)



t.   przeponowa   przednia   –   przechodzi   w  aortę   brzuszną  

(a. 

abdominalis))



rozpoczyna   się   za   przeponą   i   jej   pierwszym   rozgałęzieniem  
jest t. przeponowa tylna 

(a. phrenica caudalis)



aorta brzuszna 

(a. abdominalis)



zaczyna się t. przeponową tylną 

(a. phrenica caudalis)

Projekt „Dobry zawód – lepsza przyszłość” współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego 

Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013, Priorytet IX, Działanie 9.3



jeśli są dwie to tętnice: lewa i prawa:



tt. brzuszne przednie 

(aa. ventrales craniales)



tt. lędźwiowe 

(aa. lumbales)



t. trzewna 

(a. celiaca) – dzieli się na:

•

t. śledzionowa 

(a. lienalis)

•

t. żołądkowa lewa 

(a. gastrica sinistra)

•

t. wątrobowa 

(a.hepatica) 



t. krezkowa 

(a. mesenterica)



t. nerkowa 

(a. renalis)



t. nadnerczowa 

(a. suprarenalis)



t.   jądrowa  

(a.   testicularis)  lub   jajnikowa  (a.   ovaria)  (w 

zależności od płci)



tętnica biodrowa wewnętrzna 

(a. iliaca interna)



aorta brzuszna  wlatuje do jamy miednicznej i zmienia nazwę  
na tętnica biodrowa wewnętrzna – najważniejsza, zaopatruje  
tylne partie ciała



t. biodrowo – lędźwiowa 

(a. iliolumbalis)



t. zasłonowa 

(a. obturatora)



t. pośladkowa 

(a. glutea)



t. sromowa 

(a. pudenda) – samiec i samica



t. pępkowa 

(a. umbilicalis)



t. pochwowa 

(a. vaginalis) – samica



t. grzbietowa prącia 

(a. dorsalis penis)



t. grzbietowa łechtaczki 

(a. dorsalis clitoridis)



tętnice kończyny miednicznej



tętnica biodrowa zewnętrzna 

(a. iliaca externa)



odgałęzia   się   na   wysokości   VI   kręgu   lędźwiowego   od  aorty 
brzusznej 

(a. abdominalis) 



zwęża się ku dołowi – dopalcowo



odgałęzienia:



t. okalająca biodro głęboka 

(a. circumflexa ilium profunda)



pień sromowo – nadbrzuszny 

(truncus pudendoepigastricus)



t. sromowa zewnętrzna 

(a. pudenda externa)



t. nabrzuszna tylna 

(a. epigastrica caudalis)



t. mięśnia dźwigacza jąder 

(a. cremasterica)



tętnica udowa 

(a. femoralis) – najważniejsza, zmieniona nazwa t. biodrowej 

zewnętrznej



t. dopiszczelowa 

(a. saphena)



t. tylna uda 

(a. caudalis femoris)



przechodzi   w  tętnicę   podkolanową 

(a.   poplitea)  – 

odgałęzienia:



t. piszczelowa tylna 

(a. tibialis caudalis)



t. piszczelowa przednia 

(a. tibialis cranialis)

Projekt „Dobry zawód – lepsza przyszłość” współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego 

Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013, Priorytet IX, Działanie 9.3

ŻYŁY

(venae)



krew   z   krążenia   wielkiego   wraca   do   serca   (prawego   przedsionka)  żyłą   główną  

przednią 

(v. cava cranialis)



do tej żyły uchodzą ponadto:



ż. podobojczykowa prawa i lewa 

(v. subclavia dextra et sinistra) 



ż. z obrębu szyi



parzysta ż. piersiowa wewnętrzna 

(v. thoracica interna)



żyły głowy



żyła szyjna zewnętrzna 

(v. jugularis externa)



żyła szyjna wewnętrzna 

(v. jugularis interna)



żyły kończyny piersiowej



2 żyły tworzą 2 magistrale:



głęboka – biegnie równolegle do tętnic



powierzchowna  – przebiega pod skórą i jest reprezentowana przez  
żyłę podpromieniową



żyła główna tylna 

(v. cava caudalis)



odprowadza   krew   do   prawego   przedsionka   serca   (razem   z   żyłą   główną  
przednią)



uchodzą do niej naczynia żylne



z narządów jamy miednicy i kończyn miednicznych



ze śledziony



z trzustki



z żołądka



z nerek



z jelit – żyła wrotna



z narządów płciowych



ze ścian brzucha



z gruczołu mlekowego



żyły miednicy i kończyny miednicznej



ż. biodrowa wewnętrzna 

(v. iliaca interna)



ż. biodrowa zewnętrzna 

(v. iliaca externa)



ż. odpiszczelowa 

(v. saphena medialis)



ż. odstrzałkowa 

(v. saphena lateralis) 



żyła wrotna 

(v. portae)



przeprowadza do wątroby krew z żołądka, śledziony, trzustki, jelita cienkiego  
i grubego

Projekt „Dobry zawód – lepsza przyszłość” współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego 

Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013, Priorytet IX, Działanie 9.3