Mechanika dla studentów I roku
Zestaw 6: drgania.
1) Drgania – mechaniczny oscylator harmoniczny.
a) Rozwa y mas m przyczepion do spr yny o stałej spr ysto ci k, której drugi
koniec zamocowano do ciany. Masa mo e lizga si po stole bez tarcia. Jaki ruch
wykonuje ta masa po wytr ceniu jej z poło enia równowagi? Zapisa odpowiednie
równanie ruchu i rozwi za je (lub poda rozwi zanie i wykaza , e jest ono
prawdziwe).
b) Co zmieni si w opisie matematycznym sytuacji z poprzedniego zadania, je li
spr yn zawiesimy u sufitu zamiast przyczepia j do ciany? Napisa i rozwi za
równanie ruchu w tej sytuacji.
2) Drgania – wahadło matematyczne.
Korzystaj c z podstawowego równania dla ruchu obrotowego:
,
=
L
M
wyprowadzi równanie Newtona dla wahadła matematycznego:
sin ,
l
g
θ
θ
= −
gdzie l jest długo ci wahadła, a k tem wychylenia wahadła z poło enia równowagi.
Wykorzystuj c przybli on , słuszn dla małych k tów relacj :
sin
;
θ θ
≈
pokaza , e okres drga takiego wahadła dany jest wzorem:
2
.
l
T
g
π
=
Wskazówka: podane powy ej równanie ruchu obrotowego zapisa w układzie
biegunowym w płaszczy nie ruchu wahadła OXY dla składowej z-owej momentu p du.
3) Drgania – mechaniczny oscylator harmoniczny.
Masa m = 1 g zawieszona na spr
ynie została wprawiona w drgania harmoniczne
swobodne o amplitudzie 0,2 mm. Zmierzony okres drga wynosi T = 10 ms. Obliczy
stał spr ysto ci spr
yny k oraz maksymaln energi kinetyczn i potencjaln
oscylatora. Tarcie pomin .
4) Drgania – mechaniczny oscylator harmoniczny.
Na spr
ynie o stałej spr
ysto ci k = 4 N/m zawieszono mas m, któr nast pnie
wprawiono w drgania harmoniczne swobodne. Zmierzony okres drga wynosi T = 0,3 s, a
pr dko w punkcie równowagi v
0
= 21 cm/s. Obliczy mas m oraz maksymaln energi
kinetyczn i potencjaln oscylatora. Tarcie pomin .
5) Drgania – mechaniczny oscylator harmoniczny.
Mas m zawieszono na spr ynie o stałej spr ysto ci k=16 N/m, nast pnie wprawiono w
drgania harmoniczne swobodne. Zmierzono, e okres drga wynosi T=0,15 s, a
maksymalna warto pr dko ci to v
0
= 42 cm/s. Obliczy mas m oraz maksymaln
energi kinetyczn i potencjaln oscylatora. Tarcie pomin .
6) Drgania – mechaniczny oscylator harmoniczny.
W chwili t = 0, wychylenie oscylatora harmonicznego z poło enia równowagi wynosi x(0)
= 0,25 cm, a jego pr dko v(0) = –27,2 cm/s. Zmierzona cz sto drga to 10 Hz, a ruch
oscylatora odbywa si bez tarcia.
a) Wyznaczy stałe w równaniu ruchu tego oscylatora postaci x(t) = A·cos(
0
t +
0
).
b) Wyznaczy stałe w równaniu ruchu tego oscylatora postaci x(t) = A·sin(
0
t +
1
).
c) Wyznaczy stałe w równaniu ruchu tego oscylatora postaci x(t) = A
1
·cos(
0
t) +
A
2
·sin(
0
t).
7) Drgania – elektryczny oscylator harmoniczny.
Zbada , jak zmienia si nat enie pr du płyn cego w obwodzie LC (szeregowo
poł czone: indukcyjno i pojemno ). Przyj nast puj ce dane liczbowe:
a) L=10 H, C=6
µ
F;
b) L=5 H, C=10 nF;
c) L=4 H, C=100 pF.
8) Drgania – tłumiony oscylator harmoniczny.
Tłumiony oscylator harmoniczny opisany jest równaniem Newtona:
( )
( )
( ),
mx t
x t
kx t
γ
= −
−
a) Pokaza , e układ ten posiada rozwi zanie postaci:
(
)
1
( )
sin
.
t
x t
A
t
e
β
ω ϕ
−
=
+
b) Pokaza , e układ ten posiada rozwi zanie postaci:
( )
( )
1
2
( )
cos
sin
.
t
x t
A
t
A
t
e
β
ω
ω
−
=
+
c) Pokaza , e układ ten posiada rozwi zanie postaci:
(
)
( )
cos
.
t
x t
A
t
e
β
ω ϕ
−
=
+
W szczególno ci, wyznaczy parametry rozwi zania i
jako funkcje cz sto ci własnej
0
i czasu relaksacji
tego oscylatora:
0
,
1
.
k
m
m
ω
γ
τ
=
=
Wyrazi odpowiednie stałe rozwi zania [a) {A,
1
}, b) {A
1
, A
2
} oraz c) {A,
}] z
warunków pocz tkowych poło enia [x
0
= x(0)] i pr dko ci [v
0
= v(0)] w chwili t = 0 .
9) Drgania – oscylator harmoniczny tłumiony i współczynnik dobroci.
Dla tłumionego oscylatora harmonicznego definiujemy współczynnik dobroci Q
nast puj cym wzorem:
energia zmagazynowana
2
2
.
energia tracona w jednym okresie
E
E
Q
PT
P
π
ω
π
=
=
=
We wzorze tym, P jest redni strat mocy drgaj cego układu:
.
d E
P
dt
= −
Obliczy redni energi mechaniczn <E> słabo tłumionego oscylatora harmonicznego
(dla którego zachodzi
0
>> 1) i pokaza , e dla takiego oscylatora Q
0
.
Literatura: C. Kittel, W.D. Knight, M.A. Ruderman, Mechanika, Pa stwowe
Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, 1973, strona 242-243.
10) Drgania – oscylator harmoniczny tłumiony z sił zewn trzn .
Masa m = 10
3
g jest zawieszona na spr ynie o stałej siłowej k = 10
6
dyn/cm i porusza si
w o rodku, w którym działa na t mas siła tarcia, scharakteryzowana prze współczynnik
tłumienia
= 50 dyn·s/cm. Oprócz tego na mas działa zewn trzna siła wymuszaj ca F(t)
= F
0
cos(
t), gdzie F
0
= 2,5·10
5
dyny. Wiedz c, e ruch masy opisany jest wzorem
(
)
0
( )
cos
,
x t
x
t
ω ϕ
=
+
znale stałe x
0
i
jako funkcje cz sto ci
.
•
Na podstawie otrzymanych wyników, przy pomocy dowolnego programu (np. Excel,
Mathematica, Mathcad, Gnuplot) narysowa wykres zale no ci x
0
(
). Wyniki zostan
omówione na zaj ciach (prosz przynie wydruki!).
•
Obliczy cz sto rezonansow
rez
, tj. tak , e x
0
(
) osi ga maksimum dla
=
rez
.
Obliczy x
0
(
rez
) oraz
0
(
rez
).
•
Obliczy tzw. szeroko połówkow
1/2
= |
2
–
1
|, gdzie
2
i
1
s takimi
warto ciami cz sto ci, e x
0
(
1
) = x
0
(
2
) = x
0
(
rez
)/2. Porówna
1/2
z
rez
.
11) Drgania – obwód RLC z napi ciem zewn trznym.
Obwód elektryczny zawiera poł czone szeregowo opornik R = 1000 , kondensator o
pojemno ci C = 500 pF i cewk o indukcyjno ci L = 2 mH. Dodatkowo w obwodzie tym
znajduje si ródło siły elektromotorycznej:
( )
0
( )
cos
,
V t
V
t
ω
=
gdzie V
0
= 120 V. Wiedz c, e ładunek na okładkach kondensatora opisany jest wzorem
(
)
0
( )
cos
,
Q t
Q
t
ω ϕ
=
+
znale stałe Q
0
i
jako funkcje cz sto ci
.
•
Na podstawie otrzymanych wyników, przy pomocy dowolnego programu (np. Excel,
Mathematica, Mathcad, Gnuplot) narysowa wykresy zale no ci Q
0
(
). Wyniki
zostan omówione na zaj ciach (prosz przynie wydruki!).
•
Obliczy cz sto rezonansow
rez
, tj. tak , e Q
0
(
) osi ga maksimum dla
=
rez
.
Obliczy Q
0
(
rez
) oraz
0
(
rez
).
Obliczy tzw. szeroko połówkow
1/2
= |
2
–
1
|, gdzie
2
i
1
s takimi
warto ciami cz sto ci, e x
0
(
1
) = x
0
(
2
) = x
0
(
rez
)/2. Porówna
1/2
z
rez
.
12) Drgania – oscylator harmoniczny tłumiony z sił zewn trzn .
Rozwa y oscylator harmoniczny z tłumieniem, tj. siła tarcia proporcjonaln do
pr dko ci. Napisa równanie ruchu dla przypadku, kiedy dodatkowo na mas M działa
b dzie tak e siła wymuszaj ca z cz sto ci
ω
(
tzw. cz sto ci wymuszenia, dla
odró nienia od
ω
0
, które jest cz sto ci własn układu, czyli drga swobodnych). Zatem
całkowita siła działaj ca na ten oscylator dana jest wzorem:
( )
( )
2
0
0
0
1
cos
cos
,
F
kx
x
F
t
m
x
x
t
γ
ω
ω
α
ω
τ
= − −
+
=
−
−
+
gdzie
α
0
= F
0
/m. Sprawdzi , czy i kiedy funkcja postaci:
(
)
0
( )
cos
,
x t
x
t
ω ϕ
=
+
nadaje si do opisania zadanego problemu, tzn. jak stałe x
0
i
φ
zale od stałych
opisuj cych problem:
ω, ω
0
, τ, α
0
. Na podstawie otrzymanych wyników, przy pomocy
dowolnego programu (np. Excel, Mathematica, Mathcad, Gnuplot) narysowa zale no
amplitudy x
0
od stosunku cz sto ci siły wymuszaj cej do cz sto ci własnej układu dla
kilku ró nych warto ci tłumienia:
•
γ
=0;
•
γ
= m
ω
0
/10;
•
γ
= m
ω
0
/2;
•
γ
=m
ω
0
.
gdzie
α
0
nale y potraktowa jako parametr. Wyniki zostan omówione na zaj ciach
(prosz przynie wydruki!). Co to jest rezonans i jaka jest w podanych przypadkach
warto cz sto ci rezonansowej
rez
?
13) Drgania dwuwymiarowe – krzywe Lissajous.
Drgania dwuwymiarowe cz stki opisane s równaniami:
(
)
(
)
0
0
( )
cos
,
( )
cos
.
x
x
y
y
x t
x
t
y t
y
t
ω
ϕ
ω
ϕ
=
+
=
+
Narysowa tory ruchu takiej cz stki przy x
0
= y
0
, dla nast puj cych przypadków.
a)
/
1
1
,
.
0
/ 4
x
y
x
y
ω ω
ϕ ϕ
π
=
−
b)
/
2
2
,
.
0
/ 4
x
y
x
y
ω ω
ϕ ϕ
π
=
−
c)
/
3
3
,
.
0
/ 4
x
y
x
y
ω ω
ϕ ϕ
π
=
−
Uwagi
•
Zadania 1, 2 i 9 s przeznaczone dla wszystkich grup.
•
W zadaniach 6, 7, 8 i 13, z podpunktami a), b) i c), podpunkt a) obowi zuje dla grup
poniedziałkowych, podpunkt b) dla grup czwartkowych, a podpunkt c) dla grup
pi tkowych.
•
Zadania 3 i 10 przeznaczone s dla grup poniedziałkowych.
•
Zadania 4 i 11 przeznaczone s dla grup czwartkowych.
•
Zadania 5 i 12 przeznaczone s dla grup pi tkowych.
Prof. dr hab. Jerzy Konior
Dr Bartłomiej Głowacz
Dr Andrzej Odrzywołek
Dr Jakub Prauzner-Bechcicki
Dr Aleksandra Wro ska