Tech_tech_drewna_311[32]_Z6.04

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Przegląd form plastycznych mebli z wybranych okresów historycznych

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Podział mebli

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Podstawowe części składowe konstrukcji meblarskich

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. Funkcjonalność mebli

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

4.5. Projektowanie mebli a środowisko mieszkalne

4.5.1. Materiał nauczania

4.5.2. Pytania sprawdzające

4.5.3. Ćwiczenia

4.5.4. Sprawdzian postępów

4.6. Konstrukcje mebli skrzyniowych

4.6.1. Materiał nauczania

4.6.2. Pytania sprawdzające

4.6.3. Ćwiczenia

4.6.4. Sprawdzian postępów

4.7. Konstrukcje mebli szkieletowych

4.7.1. Materiał nauczania

4.7.2. Pytania sprawdzające

4.7.3. Ćwiczenia

4.7.4. Sprawdzian postępów

4.8. Meble tapicerowane i metody ich wytwarzania

4.8.1. Materiał nauczania

4.8.2. Pytania sprawdzające

4.8.3. Ćwiczenia

4.8.4. Sprawdzian postępów

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik ten będzie Tobie pomocny w nabywaniu umiejętności z zakresu projektowania

mebli. Na proces projektowania mebli ma wpływ szereg czynników, które wynikają
z materiału nauczania, zawartego w tej jednostce modułowej.

Jednostka modułowa: Projektowanie mebli.

W poradniku zamieszczono:

1. Wymagania wstępne, czyli wykaz niezbędnych umiejętności, które powinieneś posiadać,

aby przystąpić do realizacji tej jednostki modułowej.

2. Cele kształcenia tej jednostki modułowej, które określają umiejętności, jakie opanujesz

w wyniku procesu kształcenia.

3. Materiał nauczania, który zawiera informacje niezbędne do realizacji zaplanowanych

szczegółowych celów kształcenia, umożliwia samodzielne przygotowanie się do
wykonania ćwiczeń i zaliczenia sprawdzianów. Wykorzystaj do poszerzenia wiedzy
wskazaną literaturę oraz inne źródła informacji. Obejmuje on również:

–  pytania sprawdzające wiedzę niezbędną do wykonania ćwiczeń,
–  ćwiczenia z opisem sposobu ich wykonania oraz wyposażenia stanowiska pracy,
–  sprawdzian postępów, który umożliwi sprawdzenie poziomu Twojej wiedzy po

wykonaniu ćwiczeń.

4. Sprawdzian osiągnięć w postaci zestawu pytań sprawdzających opanowanie umiejętności

z zakresu całej jednostki. Zaliczenie tego jest dowodem umiejętności określonych w tej
jednostce modułowej.

5. Wykaz literatury dotyczącej programu jednostki modułowej.

Jeżeli masz trudności ze zrozumieniem tematu lub ćwiczenia, to poproś nauczyciela

o wyjaśnienie i ewentualne sprawdzenie, czy dobrze wykonujesz daną czynność.

Po przerobieniu materiału spróbuj zaliczyć sprawdzian z zakresu jednostki modułowej.

Wykonując sprawdzian postępów powinieneś odpowiadać na pytania tak lub nie, co oznacza,
że opanowałeś materiał lub nie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

311[32].Z6.07

Wykonywanie

dokumentacji techniczno-

technologicznej wyrobu

311[32].Z6.06

Określanie trwałości

i wytrzymałości

konstrukcji z drewna litego

i tworzyw drzewnych

311[32].Z6.03

Wykonywanie

dokumentacji konstrukcji

wielkowymiarowych

z drewna

311[32].Z6.05

Projektowanie wyrobów

stolarki budowlanej

Moduł 311[32].Z6

Technologia projektowania

wyrobów z drewna

311[32].Z6.01

Klasyfikowanie wyrobów

z drewna

311[32].Z6.04

Projektowanie mebli

311[32].Z6.02

Wykonywanie połączeń

elementów

w konstrukcjach z drewna

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

–

rozróżniać i stosować różne materiały konstrukcyjne,

–

dobierać przybory i materiały do wykonania rysunków,

–

dobierać różne materiały wykończeniowe,

–

posługiwać się normami,

–

wykonywać i odczytywać szkice, schematy i rysunki,

–

wykorzystywać techniki komputerowe,

–

stosować zasady tolerancji i pasowań,

–

zakwalifikować meble do odpowiednich konstrukcji,

–

określać właściwości fizyczne i mechaniczne drewna i tworzyw drzewnych,

–

rozróżniać rodzaje stosowanych połączeń w konstrukcjach z drewna,

–

rozróżniać drzewne i niedrzewne materiały konstrukcyjne.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Przegląd form plastycznych mebli z wybranych okresów

historycznych

4.1.1. Materiał nauczania

Starożytność

Wiadomości o tych meblach zawdzięczamy znaleziskom pochodzących z bogatych

komór  grobowych,  tkaninom  z  przedstawieniami  scen  rytualnych  oraz  barwnym  malowidłom
zdobiącymi ściany grobowców.
W  starożytności  do  siedzenia  służyły  fotele  z  wklęsłymi  poręczami  i  drewnianymi  lub
papirusowymi  podnóżkami,  różnego  rodzaju  i różnej  wysokości  krzesła  i stołki  –  przeważnie
składane. Siedziska były twarde – wyplatane lub miękkie obite skórą lub barwną tkaniną.
Pierwsze łoża zbudowane były z prostokątnej, wypełnionej skórą lub plecionką ramy wspartej
na krótkich i prostych nogach.
Odzież  i  sprzęt  domowy  przechowywano  w  skrzyniach  z  wiekami  płaskimi  lub
dwuspadowymi oraz w szafach z półkami.
Do  mebli  zaliczyć  można,  trójnożne  i  czteronożne,  podstawy  z  brązu  i  żelaza,  na  których
ustawiano  wazy  i  okrągłe  tace.  Meble  wytwarzano  przeważnie  z  drewna,  rzadziej  z  metalu
i  kamienia.  Elementy  mebli  łączono  połączeniami  prostopadłymi  i  uciosowymi,  wzmacniano
kołkami lub rzemykami.
W  połączeniach  tych  stosowano  złącza  czopowe,  wczepowe  skośne  i  stykowe.  Połączenia
maskowano  ozdobną  blachą  lub  skórą.  Znano  konstrukcję  ramową  i  ramowo-płycinową.
W celu zabezpieczenia drewna, przed gniciem, nasączali ałunem.
Do  obijania  mebli  stosowano  barwioną  skórę  oraz  płótno  lniane  o  cienkich  nitkach  i  gęstym
splocie.  Uchwyty  wyrabiano  głównie  z  miedzi.  Do  intarsjowania  (zdobienia  mebli)  używano
drewna cytrynowego, hebanowego i innych szlachetnych gatunków. Do inkrustacji stosowano
kość słoniową, złoto, kamienie szlachetne.
Nowością było wprowadzenie przez Rzymian zawiasów i zamków z kluczami.

Wczesne średniowiecze

Meblarstwo podobnie jak cała sztuka bizantyjska, czerpała z tradycji sztuki klasycznej,

szczególnie  hellenistycznej.  Ze  wschodu  przyjęło  skłonności  do  przepychu,  barwne
powierzchnie  oraz  ornamentykę.  Wiele  informacji  o  meblach  dostarczają  nam  przedstawione
na  miniaturach  malarskich  i  mozaikach  płaskorzeźbione  reliefy  na  kości  słoniowej  oraz
figurki  ceramiczne  i  inne  ozdoby.  Materiał  ten  pokazuje  przeważnie  krzesła,  ławy,  trony
i  łoża.  Meble  skrzyniowe  prawie  nie  występowały.  Oprócz  mebli  opartych  na  wzorach
klasycznych  były  też  takie,  w  których  zrezygnowano  z  wklęsłych  oparć,  czy  szablasto
wygiętych  nóg,  charakterystycznych  dla  mebli  greckich  i  późnorzymskich.  Do  wytwarzania
mebli  stosowano  głównie  drewno,  ale  także  marmur  i  metal.  Ważnym  elementem
dekoracyjnym  były  tkaniny,  zwłaszcza  barwny,  wzorzysty  jedwab,  którym  pokrywano  stoły,
krzesła,  łoża.  Ozdobą  mebli  były  toczone  elementy,  które  w  poziomym  i  pionowym  układzie
łączono  z  motywami  architektonicznymi  –  arkadami  i  kolumnami.  Oprócz  tego  często  duże
powierzchnie  boków  i  frontów  mebli  rzeźbiono  albo  wykładano  mozaiką,  złotymi  lub
srebrnymi aplikacjami.

Wiadomości o meblach romańskich czerpiemy głównie z miniatur zdobiących rękopisy

oraz z rzeźb i witraży mebli z tego okresu ocalało niewiele. Popularnymi meblami były

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

skrzynie  różnych  rozmiarów  oraz  szafy.  Skrzynie  służyły  jako  schowki,  stoły,  miejsca  do
spania,  siedzenia,  a  w  podróżach  pełniły  rolę  kufrów.  Szafy  kształtem  przypominały  skrzynię
ustawioną  jedną  na  drugiej.  Służyły  do  przechowywania  rękopisów,  broni  i  naczyń.  Do
malowania,  czytania  i  pisania  były  przeznaczone  pulpity.  Skrzynie  i  szafy  bogato  malowano.
Krzesła,  stoły  i  łóżka  robiono  tak,  że  można  je  było  demontować,  pakować  i transportować.
Krzesła  miały  wysokie  oparcia,  które  wypełniano  tralkami  (toczonymi  prętami)  układanymi
poziomo  i  pionowo,  aż  do  wypełnienia  całej  przestrzeni.  Nogi  krzeseł  były  toczone
z  delikatnymi  nacięciami.  Często  używanymi  meblami  były  fotele  wsparte  na  trzech  nogach
oraz  stołki  o  konstrukcji  krzyżakowej  lub  wsparte  na  czterech  nogach  o  przekroju
prostokątnym.  Meble  romańskie  były  masywne  i  ciężkie.  Głównym  łącznikiem  były  okucia
z  żelaza,  które  chroniły  masywne  elementy  przed  odkształceniami  i  pełniły  funkcję  ozdobną.
Cechą  charakterystyczną  mebli  skrzyniowych  był  brak  konstrukcji  ramowo-płycinowej.  Płyty
stołów  kładziono  luźno  na  stelażu  o  konstrukcji  krzyżakowej.  Ich  prymitywną  konstrukcję
przykrywano  tkaniną. Łoża  wykonywano z  drewna lub metalu z podwyższonym wezgłowiem
i z baldachimem.

Gotyk

Początki stylu gotyckiego sięgają XII wieku. Formy i zdobnictwo przetrwało do XV

wieku.

Do XV wieku dominowały w meblach gotyckich rozwiązania techniczne wypracowane

we  wczesnym  średniowieczu.  Wśród  licznie  zachowanych  mebli  gotyckich  występuje  dużo
mebli  skrzyniowych  (skrzynie,  kredensy,  szafy,  szafki)  oraz  stoły,  pulpity,  meble  do
siedzenia,  łoża,  umywalnie  i  kołyski.  Skrzynie  odznaczały  się  szczególnie  bogatymi  formami.
Motywy  dekoracyjne  przyjęte  z  architektury  lub  herby  właścicieli  pokrywały  płyciny
frontowe i boczne.

Kredensy wbudowywano w ścianę (charakterystyczną cechą wnętrz gotyckich było

łączenie mebli ze ścianami np. wmontowywanie ich w boazerie lub wnęki). Ich górna i dolna
część miała drzwiczki, pośrodku była szuflada.

Nowym typem mebla był kredens służący do przechowywania naczyń kuchennych.

Mógł być wbudowany w ścianę lub wolnostojący.

Szafy były jedno-, dwu- i czterodrzwiowe. Umiarem i elegancją w zdobnictwie

wyróżniały się szafy francuskie i flamandzkie, natomiast angielskie i hiszpańskie były bogato
zdobione.

W stołach gotyckich oskrzynia stanowiła rodzaj szuflady, a podnoszona płyta

umożliwiała do niej dostęp. Płytę wierzchnią stołu można było powiększyć przez rozsunięcie
dwóch pokrywających się płyt.

Krzesła i fotele były całkowicie zabudowane z wysokimi oparciami zdobionymi rzeźbą.

Obudowa siedzisk w formie skrzyń służyła do przechowywania przedmiotów, a rolę wieka
spełniało siedzisko.

Bardzo rozpowszechnione były stołki z twardym lub wyplatanym siedziskiem cztero- lub

trójnożne.

Meble gotyckie rzeźbiono, polichromowano, pozłacano, intarsjowano, inkrustowano.

Należy  wspomnieć  o  włoskiej  technice  zwanej  cartosiną,  która  polegała  na  pokrywaniu
powierzchni drewna mozaiką o motywach geometrycznych.
Elementy  tej  mozaiki  wykonywano  z  różnych  gatunków  drewna,  kości  słoniowej,  masy
perłowej i metali, po czym naklejano ją na drewno.
Drewniane powierzchnie mebli wykańczano nasycając je pokostem lub gorącym woskiem.
Wczesnogotyckie  meble  skrzyniowe  konstruowane  były  z  masywnych  desek  ciosanych.  Od
1322 r. zaczęto stosować cienkie deski cięte piłą napędzane energią wodną.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Późnogotyckie meble wykonywano już z podzespołów o konstrukcji ramowo-płycinowej.
Konstrukcja ta była lżejsza, oszczędniejsza w zużyciu materiału. Profile ram płycin były
bogate, gdyż używano strugów i dłut o bardziej urozmaiconych kształtach ostrzy.

Renesans

Renesans jako nowy kierunek w sztuce trwał od XIV do XVI wieku. W okresie renesansu

skrzynie  były  ciągle  głównym  sprzętem  we  wnętrzach  mieszkalnych.  Służyły  do
przechowywania  bielizny,  futer  i  odzieży  oraz  jako  siedzenie,  stoły  lub  kufry  podróżne.
Powierzchnie  zewnętrzne  zdobiono  intarsją  lub  malowidłami.  Skrzynia  wsparta  była  na
wolutowych  (w  kształcie  zwoju  lub  spirali)  nogach  lub  na  lwich  albo  niedźwiedzich  kapach
umieszczonych  w  narożnikach.  Przednie  łapy  ustawione  były  diagonalnie.  Z  czasem  do
skrzyń  dołączono  oparcia  i  podłokietniki.  W  ten  sposób  powstała  skrzynio-ława.  Oparcia
i  podłokietniki  (w  kształcie  prostokątów  lub  zaokrąglone)  stanowiły  konstrukcyjną  całość
nastawianą na skrzynię.

Kredensy miały kształt niskiej, ale szerokiej szafki, najczęściej dwudrzwiowej, rzadziej

jedno,  trzy  i  czterodrzwiowej,  wspartej  na  lwich  łapach  lub  na  całych  lwach.  Między  płytą
wierzchnią,  a  szafką  na  ogół  znajdowały  się  szuflady.  Uchwyty  szuflad  i  drzwi  wykonywano
w  kształcie  grzybka-rozety,  ludzkiej  głowy  lub  metalowej  antaby.  W XVI  wieku  pojawiły  się
pierwsze  kabinety.  Były  to  meble  –  zwykle  wzbogacone  wymyślną  dekoracją,  składały  się
z dwóch szafek ustawionych jedna na drugiej, z których jedna miała ruchomą przednią szafkę,
służącą po opuszczeniu do pisania. Kabinety miały trzy rodzaje podstaw. Pierwsza – to rodzaj
małej  szafki  lub  komody  z  dwiema  szufladami  u  góry,  z  dwiema  jednoskrzydłowymi
szafkami na dole. Druga – o konstrukcji szkieletowej składająca się z sześciu kolumn, po trzy
z  każdego  boku;  środkowe  kolumny  połączone  były  rzędem  małych  tralek  i  łuków.  Trzeci
rodzaj  podstawy  –  to  konstrukcja  typowa  dla  stołów.  Stoły  miały  dwie  podpory
o  masywnych,  rzeźbionych  elementach  połączonych  szeroką  łączyną.  Do  wąskich
powierzchni  deskowych  płyt  stołów  doklejano szerokie, ozdobne listwy imitujące konstrukcję
oskrzyniową.

Łoża miały masywną konstrukcję skrzyniową i zajmowały centralne miejsce we wnętrzu.

Krzesła wytwarzano w kilku odmianach konstrukcyjnych. Jedną z nich są krzesła

wieloszczebelkowe  o  konstrukcji  krzyżakowej  ze  szczebelkowym  siedziskiem  i  deską
oparciową  ograniczającą  rozwarcie  nóg;  inną  formą  krzeseł  o  tej  konstrukcji  były  krzesła
złożone  z  dwóch  par  masywnych  podpór,  poręczy,  siedziska  krytego  skórą  lub  aksamitem,
mocowanymi  mosiężnymi  gwoździami  o  dużych  łbach.  Drugim  typem  były  krzesła
konstrukcji deskowej. W krzesłach tych deskowe siedzisko w kształcie trapezu lub ośmiokąta
wsparte  było  na  dwóch,  bogato  rzeźbionych,  podporach  płytowych  sklejonych  z  desek.
Przykładem zastosowania tego rodzaju konstrukcji jest Zydel.

W 1562 r. wynaleziono cienką piłę (włośnicę), dzięki czemu po raz pierwszy

zastosowano  technikę  wycinania  intarsji  z  kilku  jasnych  i  ciemnych  płytek  nałożonych  na
siebie.  W  okresie  renesansu  zaczęto  stosować  technikę  „gesso”  (rzeźbienie  w  masie  złożonej
z  gipsu,  kleju  pergaminowego  i  oleju  lnianego)  oraz  inkrustację  polegającą  na  wykonywaniu
w  drewnie  wygłębień,  które  wypełniano  masą  kredowo-klejową.  Meble  inkrustowano  także
kością

słoniową,

hebanem.

Stosowano

złocenia

gruncie

kredowo-klejowym,

polichromowanie, barwienie, pokostowanie, woskowanie i szlifowanie powierzchni.

Barok

Barok został zapoczątkowany w drugiej połowie XVI wieku we Włoszech

i rozpowszechnił się w Europie w XVII wieku i pierwszej połowie XVIII wieku.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Po 1700 roku zaczęto produkować we Francji nowy mebel skrzyniowy – komodę. Był to

mebel wsparty na czterech nogach z szufladami, które służyły do przechowywania bielizny
stołowej.

Powstały również nowe formy mebli skrzyniowych – szyfoniery, sekretery. Szyfoniera to

wysoka  komoda  z  licznymi  szufladami,  przeznaczona  do  przechowywania  bielizny,
a  sekretera  to  wieloszufladowa  komoda  z  dwudrzwiową  nadstawką.  Komodę  od  nadstawki
dzielił sekretarzyk,  którego  otwierana  płyta służyła  do pisania. Sekretarzyk stanowił fragment
sekretery,  stał  się  z  czasem  meblem  niezależnym  i  przybrał  postać  stołu  z  szufladami
i nadstawką.

Powstały dwa rodzaje szaf: jednokondygnacyjna – z podwojonymi, wysokimi drzwiami,

oraz dwukondygnacyjna, w której każda kondygnacja miała podwójne drzwi.

Kredensom nadawano podobne formy.

Stoły duże, bogato rzeźbione i złocone pełniły we wnętrzu funkcję ozdobną. Płyty stołów

wykonywano z marmurów, alabastru, mozaiki kamiennej. Nogi stołów były proste, bogato
rzeźbione, później – wygięte. Wytwarzano też stoły skromniejsze o gładkich płytach,
prostych, często toczonych i skromnie rzeźbionych nogach.

Krzesła i fotele były ciężkie, miały wysokie, tapicerowane lub wyplatane oparcia. Nogi

były proste i miały kształt spiralnie skręconych kolumn lub tralek przerywanych kostkami
w miejscach połączeń.

W baroku najpopularniejszym meblem stała się komoda, której wszystkie powierzchnie

i  krawędzie  były  krzywoliniowe.  Wklęsło-wypukłe  ściany  komód  (i  innych  mebli
skrzyniowych)  kształtowano  poprzez  sklejenie na szerokość desek (w układzie poziomym lub
pionowym, zależnie od kierunku krzywizny) na styk, odpowiednio ścinając pod kątem wąskie
powierzchnie.  Potem  ostatecznie  profilowano  jedynie  zewnętrzne  powierzchnie,  które
następnie  okleinowano  najczęściej  intarsją.  Wewnętrzne  powierzchnie  pozostawały
nieobrobione. Ostatnią fazą baroku jest Rokoko. Meble rokokowe okleinowano i intarsjowano
drewnem  amarantowym,  cytrynowym,  palisandrowym  i  innych  gatunków  egzotycznych.
Płyty  stołów  i  komód  były  często  wykonywane  z  marmuru  i  alabastru.  Okucia  i  inne
akcesoria  meblowe  wykonywano  z  brązu.  W tapicerce  stosowano pasy  konopne,  jutę,  włosie
końskie,  trawę  zamorską.  Na  obicia  używano  brokatu,  tkanin  haftowanych  krzyżykami.  Do
maskowania  połączeń  tapicerki  z  drewnem  używano  ozdobnych  gwoździ  i  tasiemek.  Do
wyplatania  niektórych  mebli  stosowano  trzcinę  hiszpańską,  a  do  wykończania  powierzchni
werniks i lakę chińską. Ponadto meble woskowano, pozłacano i malowano na biało.

Barokowe meble polskie

W barokowym meblarstwie polskim odnajdujemy wpływy włoskie, wiedeńskie, saskie

i  niderlandzkie.  Do  mebli  niderlandzkich,  w  których  odrzucano  dekorację  snycerską  na
korzyść  stolarskiej  –  ram,  listew  –  najbardziej  zbliżone  były  meble  gdańskie.  Ich  nogi  były
spiralnie  skręcone,  kuliste  lub  esowato  wygięte.  Szafy  gdańskie  różniły  się  od  niderlandzkich
głównie  przełamanym  wieńcem  górnym  i  płaskorzeźbową  dekoracją.  W  Gdańsku
produkowano  też  duże  i  ciężkie  jednodrzwiowe  szafy  kabinetowe,  które  zamiast
skrzyniowego  wieńca  dolnego  zawierającego  szufladę  miały  wysoką  podstawę  w  formie
stołu, a ich nogi były w kształcie spiralnie skręconych kolumn. Płaskie powierzchnie tych szaf
oklejano  na  ogół  fornirem  orzechowym,  czasem  jesionowym,  lub  pokrywano  snycerką.  Na
płycinach szaf występowały motywy ramy.

Stoły gdańskie (z około 1700 roku) charakteryzowały się rzeźbą umieszczoną na

szufladach  znajdujących  się  w  pudle  utworzonym przez wysokie oskrzynie oraz tak zwanymi
ażurowymi  fartuchami.  Płyty  stołów  gdańskich  były  na  ogół  prostokątne,  rozsuwane,
a  oskrzynie  wsparte  były  na  czterech  toczonych  balasach  w  kształcie  waz  połączonych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

płaskimi łączynami spoczywającymi na kulach. Wytwarzano też krzesła i fotele o wysokich
oparciach, wyplatane lub tapicerowane, często kryte skórą.

W skrzyniowych meblach niderlandzkich stosowano głównie dąb okleinowany hebanem,

palisandrem i drewnem gatunków egzotycznych. Od 1660 r. obok drewna dębowego
stosowano drewno orzechowe. W latach 1680 – 1690, na skutek zwiększonych kontaktów ze
Wschodem, meble niderlandzkie były wykańczane laką z malowidłami chińskimi,
a w inkrustacji stosowano kość słoniową.

Rzeźbione meble gdańskie (wpływ sztuki niderlandzkiej) w pierwszej połowie XVIII

wieku  wykonywano  z  drewna  dębowego.  Później  drewno  dębowe  zastąpiono  drewnem
orzechowym  w  połączeniu  z  hebanem,  mahoniem,  palisandrem  lub  drewnem  jesionowym
o  atrakcyjnym  rysunku  słojów  rocznych. Stosowano  masę  perłową  i  szylkret.  Fotele  i krzesła
pokrywano kurdybanem, często miejscowej roboty, lub plecionką z trzciny hiszpańskiej.

Wykonywano też szafki narożne, szafy, stoły i stoliki prostokątne i okrągłe trójnożne,

stoliki do gry w karty, kanapy, fotele, krzesła.

Inną grupą mebli „zadomowionych” w Polsce były meble saskie. Przywożono je do

Polski z Drezna, dużego w tym czasie ośrodka meblarskiego. Według wzorów drezdeńskich
wyrabiali je także stolarze warszawscy lub rzemieślnicy, którzy wraz z dworem przenosili się
z Drezna do Warszawy.

Konstrukcja mebli saskich miała swoiste cechy, gdyż elementy konstrukcyjne mebli

miały  warstwową  budowę.  Oskrzynie  stołów  i  mebli  do  siedzenia  były  klejone  na  grubość
z  dwóch  desek.  Wewnętrzna  pełniła  funkcję  nośną  dla  zewnętrznej  –  rzeźbionej  (w  dużych
elementach  często  połączenie  desek  wzmacniano  kołkami).  Esowato  wygięte  nogi  mebli
wykonywano  ze  sklejonych  na  długość  i  szerokość  kilku  elementów.  Profilowane  czoła
szuflad  mebli  skrzyniowych  były  wypiłowane  z  bloku  desek  sklejonych  na  grubość  i  na
długość.  Taka  konstrukcja  krzywoliniowych  i  nośnych  elementów  chroniła  przed  pękaniem,
paczeniem  się  i  wykazywała  dużą  wytrzymałość  na  obciążenia.  Szuflady  prowadzone  były  na
prowadnicach, a na obrzeżach ich czół występowały przylgi wykonane z półwałków. Wnętrza
mebli  skrzyniowych  nie  były  wykańczane,  lecz  starannie  wygładzane,  w  przeciwieństwie  do
wnętrz  w  meblach  francuskich.  Ściany  mebli  skrzyniowych  były  wewnątrz  płaskie.
Zewnętrzny  krzywoliniowy  profil  uzyskiwano  przez  naklejenie  wklęsłych  lub  wypukłych
(zależnie  od  krzywizny  ściany)  kształtek.  Ważną  cechą  charakteryzującą  meble  saskie,  nawet
jeśli  wykonywano  je  w  powtarzalnej  formie,  było  zróżnicowanie  ich  gabarytów,  wymiarów
elementów  składowych  oraz  wymiarów  elementów  rzeźby  (np.  liczby  i  wymiarów  pukli
dekorujących  oskrzynie  stołów).  Oznacza  to,  że  w  odróżnieniu  od  mebli  angielskich
i francuskich nie były one wykonywane przy użyciu szablonów.

Zbliżone wyglądem do mebli wiedeńskich pochodzących z okresu panowania cesarzowej

Marii  Teresy  i  cesarza  Józefa  były  meble  kolbuszowskie,  wytwarzane  głównie  jako  meble
skrzyniowe  (komody,  sekretarzyki,  kredensy,  szafy  narożne,  szafy,  rzadziej  stoliki,  krzesła
i kanapy).
Zarówno  meble  wiedeńskie,  jak  i  kolbuszowskie  charakteryzowała  symetryczna  budowa
elementów  i  układów  kompozycyjnych.  Cechą  odróżniającą  meble  kolbuszowskie  od  mebli
wiedeńskich  były  szczegóły  ornamentów  intarsji  i  wycięcia  w  deskach  podobne  do
stosowanych  w  meblach  ludowych.  Konstrukcja  mebli  kolbuszowskich  w  porównaniu
z

wiedeńskimi

była

cięższa oraz mniej dokładnie wykonana (prawdopodobnie

prymitywniejszymi narzędziami). Do jej wykonania stosowano drewno jodły, świerka,
rzadziej sosny, modrzewia i dębu.

Charakterystyczną cechą konstrukcyjną mebli kolbuszowskich były przylgi szuflad

utworzone  przez  fornir  wystający  od  3  do  5  mm  ponad  wąską  powierzchnię  szuflady.
Maskowały  one  i  uszczelniały  szczeliny  między  otworem  a  szufladami.  Inną  cechą
charakterystyczną  był  sposób  blokowania  szufladek  –  skrytek  dźwignią,  która  zapadała

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

w wycięcie w szufladzie. Dopiero po uniesieniu ukrytej dźwigienki skrytkę można było
otworzyć.

Meble kolbuszowskie zdobione były intarsją, czasami wykańczano je laką chińską albo

malowano  czarną  farbą.  Najczęściej  spotykanymi  motywami  dekoracyjnymi  były:  motyw
wstęgowo-cęgowy,  motywy  geometryczne  i  roślinne.  Spośród  motywów  geometrycznych
najczęściej  występowały  koła  i  owale  promieniście  podzielone,  gwiazdy  o  dosyć  szerokich
ramionach  z  kółkiem  w  środku  maskującym  miejsce  schodzenia  się  ramion,  ukośna
i  romboidalna  szachownica,  kręcone  sznurki  i  żyłki,  kostka.  Motywy  roślinne  to  liście
i  kwiaty  oraz  gwiazdy  z  liści  i  gwiazdy  z  kwiatów.  Częstym  elementem  dekoracyjnym  były
herby.

Do okleinowania mebli kolbuszowskich stosowano drewno jasnego i ciemnego orzecha,

jesionu, wiązu górskiego, czereśni, brzozy i czeczotowatej topoli. Do intarsjowania używano
drewna różnych, ale wyłącznie krajowych drzew: orzecha, śliwy, jaworu, czarnego dębu,
gruszy, topoli i czeczotowatej brzozy. Intarsję wzbogacano wypalaniem i rytowaniem.

Tablica I. Polskie meble barokowe: kolbuszowskie (1-3), saskie (4-6), gdańskie (7-9) [3,s.33]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Klasycyzm

Okres klasycyzmu przypada na drugą połowę XVIII wieku oraz pierwsze lata XIX

wieku. W okresie tym na podstawowe elementy konstrukcyjne mebli skrzyniowych
stosowano drewno dębowe. Do okleinowania mebli używano 49 odmian drewna gatunków
egzotycznych i 29 krajowych.

Nogi wszystkich mebli wytwarzanych w tym czasie były proste, zwężające się ku dołowi

o przekroju kwadratowym lub okrągłym, wzbogacone pionowymi lub spiralnymi kanelami.

Do skrzyniowych mebli wytwarzanych w tym czasie należały bufety, komody, kabinety,

sekretery,  szyfoniery  i  szafy  biblioteczne.  Komody  i  bufety  często  poszerzano  dodając
boczne,  zaokrąglone  części,  stanowiące  otwarte  lub  zamykane  drzwiczkami  półki.  W  ten
sposób  powstał  typ  komody  –  serwantki  lub  komody  –  etażerki.  Skrzyniowe  meble  miały
prostokątne  kształty  zarówno  z  przodu  jak  i  z  boku,  a  ich  płytowe  elementy  otoczone  były
drewnianą  lub  metalową  ramką,  czasami  załamaną  w  narożach  wokół  umieszczonej  tam
rozety.  Wytwarzano  wiele  typów  stołów.  Bywały  przyścienne  stoły  –  bufety,  stoły  –
serwantki,  stoły  –  etażerki  i  stoliki  przenośne  produkowane  w  różnych  odmianach.  Płyty
wierzchnie  stołów  wszystkich  typów  miały  proste  brzegi.  Wiele  małych  stołów  i  mebli
skrzyniowych  miało  płyty  wykonane  z  barwnych  marmurów,  czasami  otoczonych  metalową
galeryjką.  Stoły  do  pisania  i  biurka  miały  najczęściej  płyty  pokryte  skórą.  W  okresie  tym
wytwarzano  wiele  typów  krzeseł,  foteli  i  kanap  różniących  się  kształtem  oparć  i  poręczy.
Oskrzynie  krzeseł  i  foteli  były  proste  lub  eliptyczne,  a  oparcia  prostokątne,  owalne  lub
w  kształcie  liry.  Powierzchnię  mebli  wykańczano  techniką  woskowania  lub  polerowania.
W  okresie  cesarstwa  za  panowania  Napoleona  wykształcił  się  nowy  kierunek  –  klasycyzm
monumentalny  zwany  empirem.  W  meblach  empirowych  starano  się  utrzymać  symetrię
i  poprawność  kompozycji  form  grecko-rzymskich,  nie  przywiązując  wagi  do  zapewnienia
komfortu w ich użytkowaniu. Są one reprezentacyjne, ciężkie i masywne, wprowadzono kilka
nowych  odmian  mebli.  Prawie  wszystkie stoły były okrągłe albo ośmiokątne z  marmurowymi
płytami,  oskrzyniami  zdobionymi  aplikacjami  i  wspartymi  na  postaciach  ludzkich,
zwierzęcych  lub  na  formach  kombinowanych  np. na postaci kobiety wyłaniającej się z nogi ...
Przeważnie  jednak  płyta  była  wsparta  na  kolumnie,  która  spoczywała  na  trójkątnym  cokole.
Skrzyniowe meble  empirowe  (szafy,  komody,  sekretery, kabinety) ustawiane były na krótkich
nogach  lub  na  masywnym  cokole.  Listwy  profilowe  i  płyciny  zanikły.  Drzwi,  boki  i  wieka
wykonywano  z  jednej  okleinowej  płyty.  Podstawową  dekoracją  mebla  był  rysunek  drewna,
z  którego  był  on  wykonany.  Meble  zdobiono  aplikacjami  wykonanymi  z  mosiądzu.  Meble
empirowe wykonywano z litego mahoniu lub drewna iglastego okleinowanego mahoniem.

Zaprzestano żłobkowania powierzchni, a rzadziej .... markieterie układano z drewna

hebanu i z metali (srebra, mosiądzu).

Klasycyzm (meble polskie)

W dekoracji mebli stosowano figury geometryczne: koła, kwadraty, romby i prostokąty.

W meblach skrzyniowych motywy te są często widoczne w intarsji wykonanej
z różnobarwnego drewna, a w meblach szkieletowych – w ażurowych oparciach.

W południowej części Polski elementy konstrukcyjne wykonywano z drewna jodły,

świerka, sosny, rzadziej z drewna lipy, gruszy i czereśni, a w północnej – z drewna dębu. Do
okleinowania powierzchni używano drewna orzecha, cisu, brzostu, jesionu, modrzewia, olszy,
brzozy (zwykłej i czeczotowatej), klonu, topoli i drzew owocowych. W końcu XVIII wieku
stosowano też okleiny mahoniowe.

Meble z okresu Księstwa Warszawskiego (1806–1815) zachowują klasyczne formy, są

masywne  i  monumentalne.  Z  umiarem  zdobiono  je  płaskorzeźbą,  rzadziej  intarsją.  Oparcia
mebli  do  siedzenia  wypełniano  pionowo  usytuowanymi  drewnianymi  prętami,  podstawy
stołów  zaś  wykonywano  w  kształcie  liry.  Formy  te,  obok  nowych,  przetrwały  aż  do  połowy
XIX  wieku  w  Królestwie  Polskim,  w  Wielkim  Księstwie  Poznańskim  i  w  Rzeczypospolitej
Krakowskiej.  Do  ich  wykonywania,  obok  mahoniu,  wykorzystywano  również  drewno
gatunków krajowych głównie jesionu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tablica II. Polskie meble klasycystyczne: z czasów panowania Stanisława Augusta(1-3),

z okresu Księstwa Warszawskiego (4-10) [3,s.43]

Biedermeier

Biedermeier był klasycyzującym stylem sztuki charakterystycznym dla austriackiej

i  niemieckiej  kultury  mieszczańskiej  w  latach  1815-1848.  Symbolizował  on  mieszczański
gust,  dawał  poczucie  intymności,  przytulności  i  wygody.  Meble  tego  okresu  cechuje  solidne,
dobre  wykonanie.  Styl  ten  rozpowszechnił  się  na  ziemiach  polskich,  zwłaszcza  zaboru
austriackiego  i  pruskiego  i  przetrwał  prawie  do  połowy  stulecia.  Charakterystyczne  dla  tego
okresu  było  tworzenie  kompletów  mebli  o  jednakowej  dekoracji,  przeznaczonych  do  wnętrz
o  konkretnej  funkcji  np.  jadalni,  salonu  czy  sypialni.  Do  popularnych  mebli  tego  okresu
należały  proste  w  kształcie  sekretery,  szafy  z  oszkloną  z  przodu  i  boku  witryną,  służąca  do
przechowywania  porcelany  oraz  etażerki  spełniające  podobne  funkcje.  Spotyka  się  również
dwuszufladowe komody na wysokich nóżkach oraz masywne trójszufladowe komody, stojące
na niskich klockowatych nogach.

Kanapy, fotele i krzesła konstruowano z myślą o wygodzie. Oparcia foteli i krzeseł były

ażurowe,  a  siedziska  tapicerowane.  Od  wysokości  krzeseł  uzależniano  wysokość stołu. Stoły
były  najczęściej  okrągłe  lub  owalne,  wsparte  na  jednej  nodze  albo  na  trzech  lub  czterech
nogach  odgiętych  w  kształcie  litery  „S”.  Można  też  było  spotkać  stoły  prostokątne

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

z  bocznymi  klapami.  Stoły  te  miały  podstawy  w  kształcie liry. W  meblach  skrzyniowych  daje
się  zauważyć  podział  elementów  na  poziome  i  pionowe.  Do  elementów  poziomych  należą
wieńce:  dolny  i  górny  –  ograniczające  korpus mebla, a do  pionowych  –  elementy w  kształcie
pilastrów, półkolumienek, które pełniły wyłącznie funkcje zdobniczą.

Największe zmiany konstrukcyjne dokonano w meblach szkieletowych. Wprawdzie

krzesła  i  fotele  miały  nadal  konstrukcję oskrzyniową, lecz wprowadzono również konstrukcję
stojakową.  W  meblach  konstrukcji  stojakowej  nogi  tylne  i  przednie  oraz  ramiaki  boczne
tworzyły  stojaki,  do  których  przymocowane  były  ramiaki  (przedni  i  tylny) umieszczone  nieco
niżej,  tak,  aby  można  było  włożyć  tapicerowane  ramy  siedziska.  Krzesła  i  fotele  konstrukcji
oskrzyniowej  były  często  wzmacniane  łączyną  łączącą  przednią  i  tylną  oskrzynię.  Stoły  były
konstrukcji  oskrzyniowej  lub  deskowej  (policzkowej).  W  oskrzyni  stołu znajdowała  się  jedna
lub  dwie  szuflady.  Stoły  konstrukcji  deskowej  miały  pozorowaną  oskrzynię,  doklejoną  do
spodniej  powierzchni  płyty.  Ponieważ  w  meblach  biedermeierowskich  walory  rysunku
drewna  spełniają  rolę  dekoracyjną,  umiejętność  pozyskiwania  oklein  doprowadzono  do
perfekcji, uzyskując ozdobne układy słojów rocznych ze stycznego przekroju pnia.

Okleiny pozyskiwano z ręcznego piłowania, a ich grubość wynosiła ponad 2 mm. Po

skonstruowaniu  mechanicznej  pilarki  hamburskiej  minimalna  grubość  okleiny  wynosiła
1,5  mm.  Okleina  pozyskiwana  mechanicznie  była  bardziej równomierna, niż piłowana  ręcznie
w  latach  trzydziestych,  bowiem  we  Francji  i  Anglii  wynaleziono frezarkę  dolnowrzecionową,
co  umożliwiło  seryjną  produkcję  mebli.  Rozwinęła  się  sztuka  barwienia  drewna,  szczególnie
na  kolor  hebanu  i  mahoniu.  Dużo  uwagi  poświęcono  produkcji  kleju.  W  1823  roku
w  Niemczech  powstała  pierwsza  manufaktura  produkująca  klej  kostny.  Powierzchnię  mebli
politurowano  wykańczając  je  na  połysk.  Około  1820  roku  udoskonalono  technikę
tapicerowania mebli biedermeierowskich. Polegały one na zastosowaniu sprężyn.

Historyzm i inne kierunki w meblarstwie XIX, XX wieku

W meblarstwie dziewiętnastowiecznym z jednej strony można zauważyć poszukiwanie

nowych kształtów i materiałów, a z drugiej nawiązywanie do starych form, stąd meble
historyzujące.

Meble windsorskie

Ważną rolę w poszukiwaniu nowych form w meblarstwie odegrały krzesła windsorskie –

prowincjonalne meble angielskie. Wytwarzane w średniowieczu, potem zupełnie zanikły,
a następnie rozpowszechniły się ponownie opanowując cały świat. Wytwarzane są w skali
przemysłowej do czasów obecnych.

Cechą charakterystyczną mebli windsorskich jest różnie profilowany kształt nóg.

Toczone profilowo nogi łączono za pomocą 3 łączyn w literę H lub 4. Łączyn łączących dwie
sąsiednie nogi w układzie kwadratu lub prostokąta. Nogi krzeseł połączone były z siedziskiem
w dwojaki sposób. Najczęściej w siedzisku wiercono przelotowe otwory, w których
osdadzano nogi. W wierzchołek nogi wbijano klin. Dodatkowo wzmacniano połączenie
klejem skórnym lub rybim.

Meble Thoneta

W jego fabrykach produkowano głównie krzesła, fotele, łóżka i fotele bujane, potem całe

komplety  do  salonu,  jadalni,  sypialni.  Początkowo  formowano  meblowe  elementy  gięto-
klejone  z  4-5  warstw  drewna  bukowego,  elementy  te  następnie  okleinowano  mahoniem  lub
orzechem.  Dopiero  około  1860  roku  zaczęto  wytwarzać  elementy  gięte  wyłącznie  z  drewna
bukowego,  zastosowano  przy  tym  nową  metodę  gięcia  elementów  drewnianych,  używając
stalowej  taśmy  na  zewnętrzne  strony  elementu  giętego.  W  ten  sposób  ułożona  taśma
przejmowała  na  siebie  większą  część  naprężeń  rozciągających,  co  zapobiegało  pękaniu
elementów  giętych.  Meble  Thoneta  mają  wiele  zalet,  są  lekkie  dzięki  niewielkim  przekrojom
elementów. Mimo że przekroje są małe, meble te okazały się bardzo trwałe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Meble Arts and Crafts

Twórcy Arts and Crafts nawoływali do odrodzenia rękodzielnictwa, powrotu do

cechowej organizacji pracy. Byli oni przeciwnikami uprzemysłowienia procesu wytwarzania
i postulowali powrót do pracy ręcznej. Były to meble drogie, dużych rozmiarów z dekoracją
nawiązującą do mebli średniowiecza. Niewątpliwie cechuje je osobliwy wygląd.

Meble secesyjne

Meble secesyjne odrzucały symetrię, a dopuszczały kształty wydłużone, faliste,

gwałtowne skręty. Źródłem inspiracji była natura. Nogi stołów i krzeseł rzeźbiono w kształcie
łodyg  roślinnych.  Ulubionymi  roślinnymi  motywami  zdobniczymi  były:  lilie  wodne,  powoje,
osty, maki, jemioła,  a  zwierzęcymi:  motyle, pawie oraz  łabędzie.  Meble secesyjne były trudne
do wykonania ze względu na krzywoliniowe kształty i przesadne wzornictwo.

W okresie tym produkowano zestawy mebli o różnorodnym przeznaczeniu np. do jadalni

sypialni, i gabinetów. Biurka były owalne, oparcia foteli miały często kształt płatków
kwiatów, szafy i kredensy były oszklone małymi szybkami oprawionymi w metalowe ramki.

Meble shakersów

Meble shakersów nawiązywały do angielskich mebli wiejskich. Projektowane przez

ascetów, odznaczały się prostotą, funkcjonalnością i dużą wytrzymałością. Były to meble
niedużych rozmiarów z wyjątkiem stołów jadalnych i mebli wbudowanych w ściany. Shakersi
zwracali uwagę na dobór materiałów i jakość wykończenia mebli.

Meble Art. Deco

Od 1920 roku wykształcił się nowy kierunek w sztuce, który przetrwał do połowy lat

trzydziestych. Kierunek ten zapoczątkował powstanie trzech nowych typów mebli: coctail-
kabinetu, radio-kabinetu i radio-gramofonu. Meble w swych kształtach przypominały figury
geometryczne lub były stylizowane. Meble te nawiązywały do mebli empirowych.

Meble zakopiańskie

Pod wpływem idei Johna Ruskina i Williama Morrisa Towarzystwo Tatrzańskie w 1876r.

założyło  w  Zakopanem  szkołę  snycerską,  przekształconą  potem  w  Szkołę  Przemysłu
Drzewnego.  Początkowo  kształcono  w  niej  fachowców  dla  przemysłu  drzewnego,  później
zaczęto  zwracać  uwagę  na  naukę  wytwarzania  mebli  w  stylu  regionalnym  Podhala.  Niemałą
rolę  w  programowaniu  stylu  zakopiańskiego  odegrały  publikacje  o  Podhalu,  m.in.
Władysława  Matlakowskiego  „Budownictwo  ludowe  na  Podhalu”  (1902  r.)  i  „Zdobienie
i sprzęt ludu polskiego na Podhalu” (1901 r.).

Od 1886 roku w Zakopanem przebywał przez 17 lat Stanisław Witkiewicz, który starał

się  stworzyć  polski  styl  oparty  na  ludowej  sztuce  podhalańskiej,  realizując  swoje  pomysły
architektoniczne  i  wnętrzalskie.  W  1904  r.  Stanisław  Witkiewicz  wraz  ze  Stanisławem
Barabaszem,  Wojciechem  Brzegą  i  Wiktorem  Gosienieckim  opracowali  wspólnie  tekę
wzorów  mebli  pt.  „Styl  zakopiański  –  pokój  jadalny”.  Starali  się  rozwinąć  wypracowaną
dotychczas  przez  Podhalan  konstrukcję  i  ornamentykę,  i  wykorzystać  ją  w  takich  meblach
podhalańskich, jak: stoły, kredensy, półki wiszące, krzesła, ławy, łoża, biurka.

Meble zakopiańskie wykonywano z jaworu, świerka, jesionu, wiązu górskiego, gruszy,

jabłoni  i  dębu.  Meble  te  rzeźbiono,  polichromowano,  rzadziej  intarsjowano.  W  intarsji
spotyka  się  drewno  cisu,  kosodrzewiny,  jaworu.  Konstrukcja  i  zdobnictwo  drzwi  kredensów
były  takie  same,  jak  drzwi  góralskich  chat.  Krawędzie  elementów  mebli  fazowano,  co
przydawało im lekkości.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tablica III. Meble zakopianskie [3, s.56]

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Wymień cechy charakterystyczne mebli gotyckich.
2.  Omów konstrukcje mebli renesansowych.
3.  Czym charakteryzowały się polskie meble barokowe?
4.  Wymień główne cechy mebli klasycystycznych europejskich oraz polskich.
5.  Omów styl biedermeier.
6.  Wyjaśnij czym charakteryzują się meble Thoneta.
7.  Omów charakterystyczne cechy mebli zakopiańskich.
8.  Wymień cechy charakterystyczne stylu zwanym empirem.
9.  Wymień  cechy  charakterystyczne  poszczególnych  stylów  na  przestrzeni  okresów

historycznych.

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Naszkicuj odręcznie komodę kolbuszowską, omów konstrukcje i zdobnictwo.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z konstrukcją mebli barokowych,
2)  zapoznać się z zasadami wykonywania intarsja i inkrustacji,
3)  zapoznać się ze sposobami wykanczania mebli barokowych,
4)  zapoznać się z materiałami konstrukcyjnymi i zdobniczymi stosowanymi w tym okresie,
5)  naszkicować komodę kolbuszowską,
6)  omówić konstrukcją i zdobnictwo komody kolbuszowskiej.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

literatura z rozdziału 6,

–

przybory do rysowania,

–

długopis,

–

kartka papieru formatu A-4,

–

notatnik.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Narysuj odręcznie stół konsolowy mody klasycystycznej. Omów konstrukcję

i zdobnictwo.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z konstrukcją mebli mody klasycystycznej,
2)  zapoznać się z zasadami zdobienia mebli tego okresu w Europie oraz Polsce,
3)  zapoznać się z zasadami wykończenia mebli tego okresu,
4)  zapoznać się z rodzajami materiałów stosowanych w tej modzie,
5)  zapoznać się z rodzajami połączeń konstrukcyjnych stosowanych w tym okresie,
6)  narysować odręcznie stół konsolowy mody klasycznej,
7)  omówić konstrukcję i zdobnictwo stołu.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  literatura z rozdziału 6,
–  przybory do rysowania,
–  długopis,
–  kartka papieru formatu A-4,
–  notatnik.

Ćwiczenie 3

Wyjaśnij czym charakteryzują się meble Thoneta. Omów to na przykładzie krzesła,

zaprojektuj i narysuj połączenia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z technologią zastosowaną w meblach Thoneta,
2)  zapoznać się z rodzajami materiałów stosowanych w procesie gięcia drewna,
3)  zapoznać się z rodzajami połączeń stosowanych w meblach Thoneta,
4)  narysować krzesło i zaprojektować połączenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  literatura z rozdziału 6,
–  długopis, ołówek,
–  kartka papieru formatu A-4,
–  notatnik.

Ćwiczenie 4

Naszkicuj przykład mebla zakopiańskiego. Omów materiały, z których go wykonano.

Naszkicuj charakterystyczny element zdobniczy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z konstrukcją mebli zakopiańskich,
2)  za poznać się z rodzajami materiałów stosowanych w meblach zakopiańskich,
3)  zapoznać się z technikami zdobniczymi stosowanymi w tych meblach,
4)  zapoznać się z charakterystycznymi elementami zdobniczymi,
5)  naszkicuj przykład mebla zakopiańskiego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  literatura z rozdziału 6,
–  przybory do rysowania,
–  kartka papieru formatu A-4,
–  notatnik, długopis.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Tak Nie

Czy potrafisz:

1) przedstawić rozwój form plastycznych mebli z poszczególnych okresów

rozwoju konstrukcji meblarskich?

2) wyjaśnić techniki zdobnicze z wybranych okresów historycznych?

3) scharakteryzować stosowane połączenia konstrukcyjne w poszczególnych

stylach?

4) przedstawić sposoby wykończenia mebli stosowane w poszczególnych

okresach (stylach)?

5) scharakteryzować meble produkowane w Polsce w okresie baroku?

6) scharakteryzować meble produkowane w Polsce w okresie klasycyzmu?

7) scharakteryzować meble ludowe produkowane w Polsce?

8) scharakteryzować cechy mebli gotyckich?

9) scharakteryzować cechy mebli Thoneta?

10) scharakteryzować cechy mebli empire?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Podział mebli

4.2.1. Materiał nauczania

Rodzaje i podział mebli

Wszystkie wyroby stolarskie – zależnie od ogólnego celu, jakiemu mają służyć – dzieli

się na kilka grup, z których najważniejszymi są:
– wyroby stolarsko-budowlane, stosowane do wykończeniowych prac budowlanych

i będące zwykle częściami stałymi wyposażenia budynku,

– wyroby meblarskie, będące podstawowymi, trwałymi i zwykle przenośnymi urządzeniami

wnętrz, wprowadzanymi w ostatnim etapie zagospodarowania budynku.

Kryteria, na podstawie których można dokonać podziału mebli, mogą być różne. Granice

podziału  są  dość  płynne,  ponieważ  cechy  mebli  tak  się  o  siebie  zazębiają,  że  ścisłe
rozgraniczenie  jest  często  bardzo  trudne.  Stosuje  się  zatem  tylko  te  kryteria,  które
umożliwiają  podzielenie  wyrobów  na  pewne  określone  zbiory.  Mimo  to  w  praktyce  granice
pomiędzy określonymi zbiorami wyrobów będą nieostre.

Odrębne zagadnienie stanowi podział mebli pod względem formy plastycznej. Podział ten

pozwala

przyporządkować

poszczególne

meble

odpowiednim

stylom

meblarskim

(architektonicznym), stanowiącym zespół cech charakteryzujących twórczość meblarską
w danym okresie historycznym. Szczegóły dotyczące tego podziału omówiono w rozdziale 4.1.

W praktyce przyjmuje się zazwyczaj następujące podstawowe kryteria podziału mebli:

funkcję,  przeznaczenie,  konstrukcję,  materiał,  obróbkę  i  wykończenie  powierzchni.  Podziały
w  zależności  od  rodzaju  materiału,  sposobu  obróbki  i  wykończenia  nie  mają  we
współczesnym  meblarstwie  większego  znaczenia,  stosuje  się  bowiem  takie  materiały  i  takie
sposoby  wytwarzania,  jakie  są  w  danych  warunkach  najodpowiedniejsze  (optymalnie
przydatne).

Chociaż ustalenie jednolitego kryterium podziału byłoby w praktyce najkorzystniejsze,

jednak  nie  zapewniałoby  ono  kompleksowego  rozwiązania  zagadnienia.  W  zależności  od
potrzeby  stosuje  się  tylko  te  kryteria  (jedno  lub  więcej),  które  w  danych  okolicznościach  są
istotne  i  konieczne.  Oczywiście  przedstawione  podziały  w  miarę  zmian  zachodzących
w  meblarstwie  są  udoskonalane  i  uzupełniane.  Głównym  ich  celem  jest  ułatwienie
porozumienia  autora  z  czytelnikami  oraz  meblarzy  pomiędzy  sobą  –  w  działalności
zawodowej.

Podział według funkcji
W zależności od spełnianej funkcji użytkowej wyróżnia się:
–  meble do siedzenia i leżenia,
–  meble do pracy i spożywania posiłków,
–  meble do przechowywania przedmiotów,
–  meble wielofunkcyjne i uzupełniające.

Podział według przeznaczenia
W zależności od tzw. ogólnego przeznaczenia (miejsca użytkowania) wyróżnia się:
–

meble mieszkaniowe,

–

meble biurowe,

–

meble szkolne oraz do przedszkoli i żłobków,

–

meble internatowe i koszarowe,

–

meble szpitalne i uzdrowiskowe,

–

meble hotelowe,

–

meble stołówkowe, restauracyjne i kawiarniane,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

meble świetlicowe i widowiskowe,

–

meble sklepowe,

–

meble okrętowe i kolejowe,

–

meble ogrodowe i kampingowe,

–

meble inne.

Podział według materiału

Konstrukcje meblarskie w zależności od rodzaju materiału użytego na podstawowe części

konstrukcji dzieli się na:
–  meble drewniane,
–  meble metalowe,
–  meble z tworzyw sztucznych,
–  meble z innych materiałów.

Podział ten nie miał dotychaczas większego praktycznego znaczenia. Ostatnio jednak,

w związku z coraz szerszym zastosowaniem tworzyw sztucznych w konstrukcjach mebli, jego
znaczenie wyraźnie wzrosło. Czasem jeszcze spotyka się podział mebli drewnianych na:
–  meble z drewna miękkiego (np. sosnowe, modrzewiowe),
–  meble z drewna twardego (np. dębowe, brzostowe),
–  meble z drewna giętego,
–  meble z drewna warstwowo-sklejanego (często nazywane gięto-klejonymi).

Podział według wykończenia powierzchni

Z punktu widzenia ochrony i wyglądu powierzchni mebli konwencjonalny podział

według wykończenia stracił nieco na znaczeniu. W każdym razie, w zależności od rodzaju
zewnętrznego wykończenia powierzchni wyróżnia się następujące meble:
– z widocznym podłożem (przeświecającym przez powłokę malarsko-lakierniczą lub przez

folię),

– z niewidocznym podłożem (zakrytym powłoką meblarsko-lakierniczą lub folią),
– o specjalnym wykończeniu ( laminowane, intarsjowane, inkrustowane, metalizowane,

srebrzone, złocone, lazerowane, glazurowane, wytrawiane, rytowane, wytłaczane,
rzeźbione, itp.).

Powłoki lub folie wykończeniowe mogą być bezbarwne lub barwne, połyskujące

(lśniące) lub niepołyskujące (matowe).

Podział według obróbki

Podobnie jak podziały według materiału i wykończenia powierzchni, również i podział

według  sposobu  obróbki  traci swoje znaczenie praktyczne. Przy zastosowaniu tego kryterium
podziału można wyróżnić:
–  meble stolarskie,
–  meble gięte,
–  meble tapicerowane.

Pierwsze zwykło się dzielić na właściwe meble stolarskie, meble toczone i rzeźbione;

drugie – na typowe meble gięte oraz meble prasowane, w tym gięto-klejone i wyplatane;
trzecie natomiast na bardzo miękkie, miękkie, półmiękkie i twarde.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 1. Krzesła stolarskie: a) typowe stolarskie, b) toczone, c) rzeźbione [1, s.36]

Rys. 2. Krzesła gięte: a) typowe gięte, b) prasowane, c) wyplatane.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Dokonaj podziału mebli według funkcji.
2.  Dokonaj podziału mebli według ich przeznaczenia.
3.  Dokonaj podziału mebli według zastosowanych materiałów.
4.  Dokonaj podziału mebli według wykończenia powierzchni.
5.  Dokonaj podziału mebli ze względu na sposób obróbki.
6.  Co rozumiesz pod pojęciem mebel pojedynczy?
7.  Co rozumiesz pod pojęciem zestaw mebli?
8.  Co oznacza pojęcie meble wbudowane?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zakwalifikuj wybrane meble do odpowiedniej grupy według kryteriów przedstawionych

w jednostce modułowej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) wybrać meble do kwalifikacji (mogą być z klasy szkolnej),
2) dokonać zakwalifikowania do odpowiedniej grupy według kryteriów zawartych

w rozdziale 2.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  literatura z rozdziału 6,
–  długopis,
–  notatnik.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.4. Sprawdzian postępów

Tak Nie

Czy potrafisz:

1) przedstawić podział mebli według funkcji?

2) przedstawić podział mebli według ich przeznaczenia?

3) dokonać podziału mebli według zastosowanych materiałów?

4) dokonać podziału mebli według wykończenia powierzchni?

5) dokonać podziału mebli według rodzaju obróbki?

6) scharakteryzować mebel pojedynczy?

7) wyjaśnić pojęcie zestaw mebli?

8) wyjaśnić pojęcie mebla wbudowanego?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Podstawowe części składowe konstrukcji meblarskich

4.3.1. Materiał nauczania

Nazwy i określenia elementów oraz wymagania techniczne

Istotne znaczenie dla konstrukcji meblarskich ma ustalenie prawidłowych wymiarów

i  kształtów  oraz  wytrzymałości  i  sztywności  ich  części  składowych,  jak  też  ich  wzajemne
połączenie  w  jednorodną  całość,  tj.  mebel.  Istotne  znaczenie  ma  również  ustalenie  dla
tapicerskich  części  konstrukcji  meblarskich  właściwej  sprężystości.  Mebel  składa  się
z  odpowiednio  rozmieszczonych  i  połączonych  ze  sobą  elementów  i  podzespołów,  elementy
i podzespoły (względnie łącznie jedne i drugie) składają się na zespoły.

Elementy

Elementy są podstawowymi częściami składowymi mebla o różnych wymiarach

i  kształtach.  Elementy  o  małym  przekroju  w  stosunku  do  swojej  długości  i  o  szerokości  nie
przekraczającej  dwukrotnej  grubości  nazywa  się  graniakowymi.  Natomiast  elementy,
których  szerokość  jest  zbliżona  do  długości  i  jednocześnie  wielokrotnie  większa  od  grubości
nazywają się płytowymi.

Wielu meblarzy proponuje jeszcze inne podziały elementów. Wyróżniane są elementy

lite – wykonane z drewna litego, elementy płytowe – wykonane z płyt meblowych o różnych
konstrukcjach.

Elementy graniakowe mogą być prostoliniowe lub krzywoliniowe. Elementy

wykonane  z  jednego  kawałka  materiału,  nie  sklejane,  są  nazywane  pojedynczymi.  Elementy
sklejane  z  dwóch  lub  większej  liczby  części  są  nazywane  złożonymi.  Elementy  graniakowe
najczęściej  wytwarza  się  z  tarcicy  iglastej  ogólnego  przeznaczenia  (PN-75/D-96000)
i  półfabrykatów  iglastych  do  wyrobu  mebli  (BN-76/7111-03)  oraz  z  tarcicy  liściastej
ogólnego przeznaczenia (PN-72/D-96002) i dębowych elementów meblowych.

Półfabrykaty iglaste produkuje się z drewna sosnowego i świerkowego w zależności od

przeznaczenia i jakości drewna. Dzieli się na elementy:
W1 – widoczne w gotowym wyrobie o powierzchni nieokleinowanej,
W2 – widoczne w gotowym wyrobie o powierzchniach okleinowanych lub krytych
materiałami lakierniczymi pigmentowanymi,
NW – niewidoczne w gotowym wyrobie o powierzchniach nieokleinowanych.

Elementy prostoliniowe pojedyncze kształtuje się w zasadzie stosując piłowanie

prostoliniowe,  wzdłuż  włókien  drewna.  W  tradycyjnych  warunkach  produkcji,  wymiary
przekrojów  elementów  prostoliniowych  nie  powinny,  ze  względu  na  odkształcenia
higroskopijne  –  przekraczać:  szerokości  100  mm  i  grubości  50  mm,  w  przypadku  produkcji
uwzględniającej  zasadę  wzajemnej  zamienności  elementów  podane  wartości  zmniejsza  się  co
najmniej dwukrotnie.

Elementy prostoliniowe złożone są bardziej wytrzymałe na obciążenia i odporne na

działanie zmiennych warunków wilgotności, niż elementy granikowe pojedyncze. Dlatego też
wymiary ich przekrojów mogą być odpowiednio mniejsze.

Przy konstruowaniu elementów granikowych z drewna litego należy zwrócić uwagę, aby

ich części dokładnie przylegały do siebie dordzeniowymi wąskimi płaszczyznami (bokami),
bowiem łącząca ich spoina klejowa jest wtedy mniej narażona na zerwanie, a cały element
ulega

mniejszym

odkształceniom

niż

przy

łączeniu części elementu stronami

przeciwrdzeniowymi (prawymi).

Przy złączeniu części składowych elementu tak, aby płaszczyzna lewa przylegała do

prawej, siły wywołujące odkształcenia w obydwu częściach będą działały w tym samym
kierunku, co spowoduje zwiększenie odkształcenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Nie łączy się części o przekroju stycznym z częścią o przekroju promieniowym,

w każdym z tych przekrojów drewno kurczy się w innym stopniu, co powodowałoby
niekorzystne odkształcenia elementu.

Elementy krzywoliniowe pojedyncze – kształtuje się wypiłowując je z desek lub bali

albo  też  gnąc  uplastycznione  łaty  (tzw.  giętarskie).  Wypiłowywanie  elementów
krzywoliniowych  powoduje znaczne straty materiałowe (niejednokrotnie przekraczające 50%)
oraz  obniża  wytrzymałość  elementu  ze  względu  na  przecięcie  włókien.  Dlatego  też  elementy
krzywoliniowe  wypiłowywane  są  w  uzasadnionych  przypadkach,  przede  wszystkim
względami estetycznymi.

Elementy krzywoliniowe złożone stosuje się wtedy, gdy wymagania stawiane meblowi

–  zarówno  pod  względem  wytrzymałości,  jak  i  trwałości  użytkowej  –  są  duże.  Elementy
krzywoliniowe  złożone  wykonuje  się  wówczas  z  dwu  lub  więcej  warstw  drewna  –
z  odpowiednio  przygotowanych  listew  sklejanych  z  jednoczesnym  wyginaniem.  Elementy
takie nazywa się potocznie elementami gięto-klejonymi.

Elementy płytowe dzieli się na prostoliniowe i krzywoliniowe. Podstawowym

tworzywem do wytwarzania elementów płytowych meblarskich są:
–  płyty wiórowe PN-EN 309:2005; PN_EN 312:2005,
–  płyty paździerzowe BN-72/7124-02,
–  sklejka PN-EN 313-1:2001;  PN-EN 313-2:2001,
–  płyty stolarskie PN-76/d-97000,
–  płyty pilśniowe BN-747122-1123.

Meble skrzyniowe konstruuje się głównie z płyt wiórowych, dlatego też rozważenie ich

właściwości istotnych dla konstrukcji wydaje się celowe.

W normie PN-74/F-06002 podano dwie właściwości płyt: wichrowatość i strzałkę

ugięcia, które w zasadzie oznaczają tylko płaskość. Ustalono, że maksymalne, dopuszczalne
odchylenie od płaskości wynosi 2 mm/m.

Do drugiej grupy właściwości należą wilgotność i higroskopijność i spęcznienie płyt.

Przy oznaczeniu tych właściwości można się posługiwać metodami stosowanymi
w przemyśle płytowym.
Oznaczenie wilgotności: PN-EN 322:1999/APL:2002,
Higroskopijność: PN-64/D-04211
Spęcznienia na grubość: PN-75/D-04235

Higroskopijność i spęcznienie płyt rozpatruje się w meblarstwie łącznie.

Do trzeciej grupy właściwości należy masa właściwa (gęstość) płyt. Opierając się na

dotychczasowych doświadczeniach można przyjąć, że gęstość płyt wiórowych meblarskich
nie powinna być większa niż 700 kg/m³, zaś płyt wiórowych laminowanych nie powinna
przekraczać 760 kg/m³.

Do czwartej grupy można zaliczyć wytrzymałość na zginanie statyczne, współczynnik

sprężystości giętnej, wytrzymałość na rozciąganie w kierunku prostopadłym do płaszczyzny
płyty i zdolność wytrzymywania wkrętów.

Wytrzymałość na zginanie statyczne jest ważną cechą z tego względu należałoby przyjąć

wartości podane w normie PN-EN 309:2005 i wynoszą one: dla płyt o grubości 16-19 mm –
najmniej 17,7 MPa, zaś dla płyt o grubości 22-25 mm – najmniej 15,7 MPa.

Współczynnik

sprężystości

giętnej

należy

najistotniejszych

właściwości

mechanicznych  płyt  z  punktu  widzenia  ich  zastosowania  w  konstrukcjach  meblarskich.
Według  badań  współczynnik  sprężystości  powinien  wynosić  dla  płyt  wiórowych
trzywarstwowych  około  29,4  MPa.  Wartości  te  zapewniają  spełnienie  wymaganej  normy
w  zakresie  dopuszczalnych  ugięć  płytowych  elementów  mebli  tylko  w  odniesieniu  do
elementów pionowych i stosunkowo krótkich poziomych. Natomiast w przypadku elementów

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

poziomych o przykładowej długości 1000 mm współczynnik sprężystości płyty powinien
wynosić 83,4-112,8 MPa.

Wytrzymałość na rozciąganie w kierunku prostopadłym do płaszczyzn jest istotną cechą

płyt  meblarskich,  współdecyduje  bowiem  o  wytrzymałości  złączy  w  połączeniach
meblarskich.  Z  dotychczasowych  obserwacji  wynika,  że  płyty  wiórowe  o  wytrzymałości  na
rozciąganie  w  kierunku  prostopadłym  do  płaszczyzn  według  normy  PN-72/D-97004  (przy
grubości  płyt  8÷16  mm  –  0,34  MPa,  a  przy  grubości  płyt  19÷25  –  0,29  MPa),  jakkolwiek
spełniają  wymagania  podane  w  normach  zagranicznych,  budzą  zastrzeżenia  naszych
producentów mebli. Prawdopodobnie wynika to z innych warunków wytwórczych.

Zdolność utrzymania wkrętów zależy nie tylko od budowy płyty, lecz także w znacznym

stopniu od budowy wkrętu. Inne wkręty nadają się do łączenia płyt wiórowych, a inne do
łączenia drewna. Z badań wynika, że wymagane zdolności utrzymywania wkrętów przez
płytę w bokach wynosi co najmniej 39,2 N/mm, zaś w płaszczyźnie 78,5 N/mm.

Elementy płytowe krzywoliniowe są wykonywane z płyt stolarskich, wiórowych,

paździerzowych, sklejki i twardych płyt pilśniowych.

Stosunkowo łatwo wykonuje się elementy krzywoliniowe z płyt stolarskich

Krzywoliniowe elementy płytowe można także wytwarzać ze sklejki lub twardej płyty

pilśniowej.  Najmniejszy  promień  wygięcia  elementu  ze  sklejki  o  grubości  do  5  mm  wynosi
6÷8  grubości  tej  sklejki,  gdy  kierunek  włókien  obłogu  jest  zgodny  z  kierunkiem  zginania.
Gdy  nie  ma  takiej  zgodności,  najmniejszy  promień  wygięcia  jest  dwukrotnie  większy.
Najwygodniej  jest  płytowe  elementy  krzywoliniowe  wyrzynać  z  gotowych  kształtek
z  fornirów,  potocznie  nazywanymi  kształtkami  sklejkowymi.  Są  to  sklejane  z  fornirów,
specjalnie  (zależnie  od  przeznaczenia)  wyprofilowane,  złożone  z  odpowiedniej  dla
przeznaczenia  liczby  i  grubości  warstw,  gotowe  elementy,  a  raczej podzespoły. Wyróżnia  się
cztery  asortymenty  jakościowe  kształtek,  zależnie  od  przeznaczenia.  Elementy  płytowe
krzywoliniowe  z  drewna  litego  można  kształtować  według  potrzeb  w  sposób  przedstawiony
na  rysunku  4.  Można  w  ten  sposób  kształtować  np.  boki  mebli  skrzyniowych  (komód,
kredensów,  biurek),  oskrzynie  stołów,  czoła  szuflad  –  zwłaszcza  w  kopiach  mebli
zabytkowych.

Rys. 3. Przykłady płytowych elementów krzywoliniowych wykonanych z drewna
litego: a) sklejonych z desek łączonych na szerokość, b) sklejonych z segmentów
łączonych na długość, c) wypiłowanych z bloków sklejonych z desek na szerokość
i długość, d) z jednostronną lub dwustronną krzywizną osiąganą dzięki doklejeniu
do płaskiej płyty kształtek z drewna litego [4, s.19]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Podzespoły

Podzespoły składają się z elementów połączonych ze sobą trwale, najczęściej w jednej

tylko płaszczyźnie. Wyróżnia się dwie najważniejsze formy podzespołów : ramę i skrzynię.
Rama jest zbudowana z elementów graniakowych, skrzynia z elementów płytowych.

Ramy – inaczej nazywane podzespołami ramowymi – mogą być prostokątne,

kwadratowe,  trapezowe,  okrągłe  i  owalne.  Najczęściej  tworzą  je  cztery  odpowiednio
połączone  elementy  graniakowe  zewnętrzne.  Mogą  być  one  dodatkowo  połączone
graniakowymi  elementami  wewnętrznymi.  Elementy  ramy  łączy  się  najczęściej  złączami
czopowymi lub wpustkowymi.

Skrzynie – inaczej nazywane podzespołami skrzyniowymi lub korpusami – zwykle

tworzą cztery lub pięć odpowiednio ze sobą połączonych elementów płytowych zewnętrznych
(ściany zewnętrzne). Mogą być one dodatkowo połączone poziomymi lub pionowymi
elementami wewnętrznymi (ściankami wewnętrznymi, nazywanymi potocznie przegrodami).

Do podzespołów zalicza się także tapicerowane części mebli trwale złączone

z konstrukcją mebla.

Zespoły

Zespoły składają się z podzespołów lub elementów, albo z podzespołów i elementów

połączonych  razem,  najczęściej  przestrzennie,  a  więc  w  kilku  płaszczyznach.  Konstrukcyjnie
mogą  stanowić  już  gotowe  wyroby  (także  cały  mebel),  ale  ze  względów  funkcjonalnych
muszą  być  jeszcze  zestawione  odpowiednio  z  innymi  zespołami,  zgodnie  z  przeznaczeniem,
w określoną całość.

Usunięcie zespołu z konstrukcji wyrobu gotowego, choćby jej nawet nie naruszyło,

znacznie ogranicza funkcjonalność użytkową mebla.

W przypadku mebli giętych zespołem nazywa się zestaw kilku podzespołów

zmontowanych i przygotowanych do montażu końcowego w gotowy wyrób. Zespoły
stanowią także luźno kładzione części tapicerowane.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jaka jest różnica między elementami graniakowymi, a płytowymi?
2.  Jaka jest różnica między elementami krzywoliniowymi pojedynczymi a złożonymi?
3.  Jakim kryteriom powinny odpowiadać elementy płytowe stosowane w konstrukcjach

meblarskich?

4. Jakie badania należy wykonać, aby sprawdzić jakość elementów płytowych stosowanych

w konstrukcjach meblarskich?

5.  Wyjaśnij jak wykonujemy elementy płytowe krzywoliniowe.
6.  Co nazywamy podzespołem?
7.  Co nazywamy zespołem?
8.  Co kryje się pod pojęciem skrzynia?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Na przykładzie mebli o konstrukcji skrzyniowej znajdującego się w sali szkolnej wskaż

elementy i podzespoły. Wyjaśnij różnicę między elementami a podzespołami. Określ
materiały z jakich wykonany jest rozpatrywany mebel.

Sposób wykonania ćwiczenia

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  wybrać mebel o konstrukcji skrzyniowej,
2)  wskazać elementy i podzespoły składające się na konstrukcje,
3)  dokonać właściwego nazewnictwa elementów i podzespołów,
4)  określić rodzaje zastosowanych materiałów w tej konstrukcji.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  mebel o konstrukcji skrzyniowej,
–  literatura z rozdziału 6,
–  notatnik,
–  długopis.

Ćwiczenie 2

Na przykładzie szafy, stołu i krzesła określ rodzaje elementów, zmierz wymiary lub

odczytaj z rysunku i określ wielokrotności szerokości i długości do grubości. Wyjaśnij
różnicę między elementami graniakowymi a płytowymi.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  posiadać rysunki szafy, stołu i krzesła,
2)  nazwać poszczególne rodzaje elementów,
3)  zmierzyć poszczególne elementy
4)  dokonać podziału na elementy płytowe i graniakowe,
5)  wyjaśnić różnicę między elementami graniakowymi a płytowymi.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  rysunki wyrobów,
–  przymiar kreskowy,
–  długopis,
–  notatnik
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 3

Na przykładzie mebla o konstrukcji szkieletowej znajdującego się w sali szkolnej wskaż

elementy konstrukcyjne płytowe i graniakowe. Dokonaj właściwego nazewnictwa. Określ
materiały z jakich wykonany jest ropatrywany mebel.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  wybrać mebel o konstrukcji szkieletowej,
2)  wskazać elementy o konstrukcji płytowej i graniakowej,
3)  dokonać właściwego nazewnictwa,
4)  określić rodzaje materiałów zastosowanych w tej konstrukcji.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  mebel o konstrukcji skrzyniowej,
–  literatura z rozdziału 6,
–  notatnik,
–  długopis.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.4. Sprawdzian postępów

Tak Nie

Czy potrafisz:

1) wyjaśnić różnicę między elementami graniakowymi, a płytowymi?

¨ ¨

2) określić różnicę między elementami krzywoliniowymi pojedynczymi,

a złożonymi?

¨ ¨

3) scharakteryzuj kryteria jakim powinny odpowiadać elementy płytowe

stosowane w konstrukcjach meblarskich?

¨ ¨

4) wykonać badania pozwalające sprawdzić jakość elementów płytowych

stosowanych w konstrukcjach meblarskich?

¨ ¨

5) wykonać elementy płytowe krzywoliniowe?

¨ ¨

6) wyjaśnić co to jest podzespół?

¨ ¨

7) wyjaśnić co nazywamy zespołem?

¨ ¨

8) określić co kryje się pod pojęciem skrzynia?

¨ ¨

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Funkcjonalność mebli

4.4.1. Materiał nauczania

Funkcje i funkcjonalność mebla

Poprawnie wykonany mebel powinien mieć zharmonizowane trzy podstawowe cechy:

funkcjonalność, estetykę i konstrukcję. Brak pożądanej funkcjonalności spowoduje, że mebel
będzie nieużyteczny; jeżeli nie będzie dbałości o estetykę, mebel nie będzie się nam podobał;
jeżeli zaś nieodpowiednia będzie konstrukcja – mebel okaże się nietrwały.

Funkcjonalność mebli to ich użyteczność i praktyczna przydatność gwarancją

poprawnego spełnienia założonej (przewidzianej) funkcji.
Funkcjonalność zależy od następujących cech mebla:
– przystosowaniu do programu użytkowego, jakiemu mebel ma służyć,
– poprawność podstawowych wymiarów funkcjonalnych, dostosowania kształtu do budowy

fizycznej człowieka lub do wymiarów, kształtu i liczności przechowywanych
przedmiotów,

– dostosowanie gabarytowych wymiarów mebla do wielkości powierzchni oraz wysokości

pomieszczeń,

– dostosowaniu rodzaju materiałów do funkcji elementów wykonanych z tych materiałów

lub nimi wykończonych,

– dobre działanie części ruchomych i łatwość korzystania z mebla,
– łatwość czyszczenia i odnawiania mebla,

Przystosowanie mebla do programu użytkowego

W zależności od spełnianej funkcji rozróżnia się meble przeznaczone do:

–  siedzenia,
–  leżenia,
–  pracy i spożywania posiłków,
–  przechowywania przedmiotów.

Meble mogą spełniać jedną lub wiele funkcji np. skrzynio-ława służy do

przechowywania przedmiotu a równocześnie jest przystosowana do siedzenia.

Ustalanie wymiarów funkcjonalnych i kształtu mebla

Projektowanie mebli nie może być oderwane od wnętrz, do jakich są one przeznaczone.

Przeciwnie  należy  je  projektować  w  ścisłym  związku  z  wnętrzem,  warunkami  w  nim
panującymi  oraz  ze  znajomością  wymagań  i  cech  użytkownika.  Kształt  i  wymiary  mebli
muszą  uwzględniać  budowę  anatomiczną  człowieka.  Zależnością  tą  zajmuje  się  ergonomia,
czyli  nauka  o  dostosowaniu  urządzeń  technicznych  oraz  sprzętów  związanych  z  pracą
i  wypoczynkiem  do  cech  fizycznych  i  psychicznych  człowieka.  Zależność  wymiarów  mebli
od  budowy  człowieka  może  być  bezpośrednia  lub  pośrednia.  Przykładem  zależności
bezpośredniej  są  krzesła,  fotele  i  inne  meble  do  siedzenia,  pośredniej  zaś  –  meble  do
przechowywania  przedmiotów,  w  których  np.  odległości  między  półkami  mogą  wynikać
z wymiarów najnowszego sprzętu.

Wymiary funkcjonalne mebli ustala się na podstawie pomiarów człowieka w określonych

pozycjach, jakie przyjmuje on przy pracy wypoczynku i wykonywaniu innych czynności.

Specjalną grupą wymiarów funkcjonalnych są wymiary gabarytowe, czyli największe

zewnętrzne wymiary mebli . Powinny być one dostosowane do:
–  wymiarów ciała człowieka, tak, aby były dla niego dostępne,
–  wymiarów otworów drzwiowych i okiennych, aby mebel można było wnieść do wnętrza,
–  wysokości pomieszczeń, która wynosi minimum 2,60 m,
–  modułów  budowlanych  (podstawowy  moduł  wynosi  50  cm),  których  powinny  być

wielokrotnością.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wymagania funkcjonalne dotyczące leżysk

Przy określaniu wymiarów łóżka należy uwzględnić wzrost człowieka i określoną

przestrzeń ruchową wynikającą z możliwości spania z podkurczonymi nogami, wchodzenia
oraz schodzenia oraz słania łóżka. Te wymagania powinny wpływać na ustalenie długości,
szerokości i wysokości lóżka.

Tabela 2. Podstawowe wymiary funkcjonalne mebli do wypoczynku w pozycji siedzącej (wg PN-91/F-

06027/03)[4,s.246]

Leżyska powinny być płaskie i równe. Powinny podpierać całe ciało, a zwłaszcza jego

miejsca wklęsłe. Przy różnych wypukłościach ciała (barki, miednica, biodra) leżysko powinno
uginać się lokalnie na małych promieniach.

Oprócz wymienionych cech leżysko powinno spełniać jeszcze inne wymagania:

–  utrzymywać ciepło,
–  pochłaniać pot lub parę wodną wydzielaną przez ciepło,
–  nie pochłaniać kurzu i umożliwiać skuteczne czyszczenie.

Wymagania funkcjonalne dotyczące mebli do pracy i spożywania posiłków

Pracując przy biurku lub jedząc przy stole – siedzimy, dlatego wymiary tych mebli,

a zwłaszcza ich wysokości, muszą być związane z wymiarami człowieka i uwzględniać
wymiary mebli do siedzenia.

Wysokość stołów i biurek powinna być taka, aby osoba siedząca mogła swobodnie

zmieścić  nogi  pod  konstrukcją  płyty  stołu,  a  odległość  oczu  od  płyty  nie  była  większa  niż
400 mm. Długość krawędzi płyty stołu dla jednej osoby wynosi minimum 600 mm, głębokość
zaś  –  400  mm.  Kształt  stołu  wpływa  na  wykorzystanie  powierzchni.  Można też  konstruować
stoły o zmiennej powierzchni roboczej – tzw. rozkładane.

Płyty biurek są najczęściej prostokątne. Długość płyty jest zwykle podyktowana

zasięgiem rąk i wynosi 1200÷1500 mm, szerokość zaś 600-750 mm. Konstrukcja biurek może
także umożliwiać powiększenie płyty, regulację jej wysokości i kąta nachylenia.

Bardziej skomplikowane jest ustalenie wysokości płaszczyzn pracy w kuchni, gdzie są

wykonywane różnorodne czynności. Na rysunku 4 przedstawiono sposób wyznaczania
najwygodniejszego poziomu do wykonywania wszystkich czynności w pozycji stojącej.

Powierzchnie robocze płyt mebli służących do pracy, zwłaszcza mebli kuchennych,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

powinny być łatwe do czyszczenia, nie plamiące się, odporne na uderzenia, porysowania
i wysoką temperaturę, nie dające refleksów świetlnych, nie wydzielające zapachów.
Jednocześnie powinny być estetyczne.

W przypadku zestawiania szafek kuchennych stojących i wiszących, ważne są odległości

powierzchni roboczych od spodu szafek wiszących.

Wymagania funkcjonalne dotyczące mebli do przechowywania przedmiotów

Do przechowywania przedmiotów służą szafy, komody, barki, regały itp.

O  funkcjonalności  tych  mebli  decyduje  właściwe  opracowanie  podziału  ich  wnętrza,  które
powinno  być  dostosowane  do  wymiarów  i  ciężaru  przechowywanych  przedmiotów  oraz
przeznaczenia  i  sposobu  ich  użytkowania.  W  meblach  do  przechowywania  przedmiotów
wyróżnia  się  strefy  wysokościowe  o  zróżnicowanym  stopniu  wygody,  z  jaką  można  do  nich
zajrzeć i sięgnąć:
–  strefa  bardzo  niska:  od  poziomu  podłogi  do  40  cm  powyżej  niej,  widoczność

i dosięgalność jest tu trudna, ale można ją poprawić przez stosowanie szuflad – np.
prowadzonych na rolkach,

– strefa niska: od 40 do 75 cm nad poziomem podłogi, widoczność jest jeszcze ograniczona,

a dosięganie wymaga pochylenia się, znacznym udogodnieniem jest zastosowanie półek
w formie wysuwanych szuflad o osłoniętych bokach i ściance tylnej, dostęp do szuflad na
tej wysokości jest wygodny,

– strefa średnia: od 75 do 170 cm nad poziomem podłogi, widoczność dobra i dosięgalność

bardzo dobra,

– strefa wysoka: od 190 do 250 cm nad poziomem podłogi, widoczność do pewnego stopnia

ograniczona, dosięgalność niemożliwa bez użycia schodków.

Ergonomia w meblach do siedzenia

Na podstawie badań ortopedycznych i fizjologicznych ustalono następujące wymagania

stawiane przy projektowaniu mebli do siedzenia:
– siedzisko powinno mieć kształt umożliwiający częstą zmianę pozycji siedzącej. Ciężar

ciała ludzkiego jest przenoszony na siedzisko krzesła poprzez guzy kulszowe, dlatego też,
aby  wygodnie  usiąść,  wystarczy  głębokość  siedziska  200÷260  mm.  Nieuniknione  jednak
zmiany  pozycji  osoby  siedzącej  zmuszają  do  zwiększenia  głębokości  siedziska.
Maksymalny  wymiar  głębokości  siedziska  limitują  użytkownicy  niższego  wzrostu  tj.
osobnicy  o  krótkich  nogach.  Zbyt  głębokie  siedzisko  byłoby  dla  nich  niewygodne.

Rys. 4. Powierzchnia robocza w kuchni powinna być usytuowana na wysokości 85 cm nad podłogą.
Wymiar ten ustalono doświadczalnie dla osób o średnim wzroście, wykonujących różne czynności
kuchenne: a) oczyszczanie produktów, b) krojenie, c) gotowanie, d) e) stawianie zimnych i gorących
naczyń, f) zmywanie [4, s.249]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przyjmuje się często, że głębokość siedziska powinna mieścić się w granicach od 2/3 do
3/4 długości uda,

– odległość siedziska od podłogi nie może być większa od odległości podkolanowej nóg

osoby na nim siedzącej (stopy spoczywają spokojnie na podłodze). Zbyt wysoko osadzone
siedzisko  uciska  mięśnie  ud,  co  z  kolei  ogranicza  krążenie  krwi  w  nogach,  dlatego
właściwe  jest  projektowanie  krzeseł  i  foteli  z  nieco  niżej  umieszczonymi  siedziskami.
Siedziska  położone  za  wysoko  zmuszają  siedzącą  osobę  niskiego  wzrostu  do
przyjmowania podczas siedzenia pozycji niewygodnej – ze zwisającymi nogami,

– kąt nachylenia oparcia – jest go trudno ustalić na podstawie wymiarów budowy

anatomicznej  człowieka  ze  względu  na  pewne  rozbieżności  jakie  istnieją  pomiędzy
pozycją  osoby  siedzącej  podczas  pracy  oraz  pozycją  zapewniającą  należytą  wygodę.
Ważne  jest,  aby  ciało  ludzkie  było  równomiernie  podtrzymywane  oparciem  (zapleckiem)
krzesła,  a  kręgosłup  zachowywał  prawidłowy,  naturalny  kształt.  Odchylenie  oparcia
w  meblach  do  siedzenia  projektuje  się  tak,  aby  zapewniało  ono  wygodę  i  nie  kolidowało
z  założeniami  funkcjonalnymi  mebla.  Szerokość  oparcia  wynika  z  szerokości  ramion
człowieka. Oparcie zwęża się ku dołowi – do szerokości siedziska,

– właściwa pozycja ciała i uzyskiwanie możliwie największej wygody podczas siedzenia

jest  wtedy  gdy  punkt  podparcia  miednicy  nie  leży  na  linii  działania  siły  ciężkości  tułowia
przyłożonej  w  punkcie  przenikania  kręgosłupa  i  miednicy.  W  tym  stanie  rzeczy  powstały
moment  siły  dąży  do  obrócenia  miednicy  człowieka  siedzącego  i  przesunięcia  jej  ku
przodowi.  Moment  ten  może  być  zrównoważony  przez  podparcie  osoby  siedzącej
odpowiednio  ukształtowanym  siedziskiem  i  oparciem  pleców.  Niewłaściwe  podparcie
układu  kostnego  siedzącego  na  krześle  człowieka  może  prowadzić  do  zmian  w  układzie
kostnym.

Rys. 5. a). Schemat sił działających na układ kostny człowieka, b) Przykłady niewłaściwego
i właściwego podparcia układu kostnego siedzącego człowieka – widok z przodu [1,s. 195]

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Na czym powinien charakteryzować się poprawnie zaprojektowany mebel?
2.  Od jakich cech zależy funkcjonalność mebla?
3.  Jakie czynniki mają wpływ na ustalenie wymiarów funkcjonalnych i kształtu mebla?
4.  Jakie znasz wymagania funkcjonalne dotyczące krzeseł i foteli?
5.  Wymień wymagania funkcjonalne dotyczące leżysk.
6.  Wymień wymagania funkcjonalne dotyczące mebli do pracy i spożywania posiłków.
7.  Wymień wymagania funkcjonalne dotyczące mebli do przechowywania przedmiotów.
8.  Jakie są główne założenia ergonomiczne w meblach do siedzenia?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Naszkicuj krzesło z poręczami i nanieś wymiary funkcjonalne. Określ konstrukcję lub

styl.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) zapoznać się z podstawowymi wymiarami funkcjonalnymi krzesła,
2) zapoznać się z ergonomicznymi zasadami konstruowania krzesła i wprowadzić do

projektu,

3) przygotować narzędzia rysunkowe,
4) wykonać szkic i nanieść wymiary funkcjonalne.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  literatura z rozdziału 6,
–  ołówek,
–  kartka formatu A-4,
–  długopis,
–  przybory do rysowania,
–  notatnik.

Ćwiczenie 2

Naszkicować stół oraz nanieść wymiary funkcjonalne. Określić konstrukcję lub styl.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z podstawowymi wymiarami funkcjonalnymi stołów,
2)  przygotować narzędzia rysunkowe,
3)  narysować szkic stołu i nanieść wymiary funkcjonalne.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  literatura z rozdziału 6,
–  kartka papieru formatu A-4,
–  przybory do rysowania,
–  długopis,
–  notatnik.

4.4.4. Sprawdzian postępów

Tak Nie

Czy potrafisz:

1) poprawnie zaprojektować wybrany mebel?

¨ ¨

2) scharakteryzować cechy funkcjonalne wybranego mebla?

¨ ¨

3) scharakteryzować czynniki mające wpływ na ustalenie wymiarów

funkcjonalnych i kształtu mebla?

¨ ¨

4) zastosować w projektowaniu wymagania funkcjonalne dotyczące

krzeseł i foteli?

¨ ¨

5) przedstawić wymagania funkcjonalne dla leżysk?

¨ ¨

6) Wyjaśnić wymagania dotyczące mebli do pracy i spożywania posiłków?

7) Scharakteryzować wymagania dotyczące mebli do przechowywania

przedmiotów?

¨ ¨

8) Przedstawić główne założenia ergonomii zastosowane w meblach?

¨ ¨

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5. Projektowanie mebli a środowisko mieszkalne

4.5.1. Materiał nauczania

Mebel jako element mieszkania

Współczesne urządzenie mieszkania powinno cechować przede wszystkim celowość,

racjonalność  i  estetyka.  Poza  tym  ma  ono  nie  tylko  odpowiadać  warunkom  aktualnej
rzeczywistości  i  być  jej  wyrazem,  ale  również  ma  w  możliwie  największym  stopniu  ją
wyprzedzać.  W  każdym  wypadku  meble  koordynuje  się  wymiarowo  z  wnętrzem
mieszkalnym  i  innymi  elementami  jego  wyposażenia.  Naczelną  zasadą  racjonalnego
zagospodarowania  mieszkania  jest  dążenie  do  zaspakajania  istotnych  potrzeb  jego
użytkowników.  Ramy  tego  zagospodarowania  wyznacza  wielkość  i  ilość  pomieszczeń
będących do dyspozycji użytkowników. Ważne też jest zwrócenie uwagi na to, aby meble nie
utrudniały  sprzątania.  Należy  więc  unikać  stosowania  na  powierzchniach  mebli  wszelkich
zbędnych  zagłębień  i  występów  (zbieraczy kurzu), za szerokich półek na książki, zbyt niskich
podstaw  mebli.  Na  przykład  nóżkowe  podstawy  mebli  (stelaże)  powinny  być  tak
konstruowane,  aby  umożliwiały  sprzątanie  podłogi  odkurzaczem,  zaś  cokołowe  powinny  być
cofnięte w  stosunku  do  lica  wieńca  dolnego  ustawionego  na  nich  mebla  tak, aby  umożliwiały
zagłębienie  się  stopy  użytkownika  i  były  zabezpieczone  przed  obijaniem  i  brudzeniem.
Ogólnie  można  powiedzieć,  że  współczesne  mieszkanie  powinno  być  urządzone  przede
wszystkim  dla  wygody  jego  użytkowników,  zaś  dopiero  w  drugiej  kolejności  –  dla  przyjęć
lub  spotkań  towarzyskich  większej  liczby  osób.  Ustawienie  i  wzajemna współzależność  mebli
muszą  być  podporządkowane  potrzebom  stałych  użytkowników  mieszkania.  Prawidłowo
urządzone  współczesne  mieszkanie  charakteryzuje  się  głównie  tym,  że  są  w  nim  wydzielone
miejsca  do  spania  i  wypoczynku,  do  pracy,  rozrywek  i  innych  czynności  umożliwiających
człowiekowi  życie  w  domu  w  zdrowych  warunkach,  bez  skrępowania  i  niewygód.  W  celu
poprawnego  spełnienia  każdej  funkcji  z  osobna  i  także  kilku  w  odpowiednim  ich  ze  sobą
powiązaniu,  funkcje  mają  wydzielone  we  wnętrzu  odpowiednie  miejsca.  Miejsca  te  trzeba
odpowiednio  usytuować,  zarówno  w  stosunku do ścian i  istniejących w nich otworów (okna,
drzwi),  jak  też  w  stosunku  do  miejsc  zajmowanych  na  inne  cele  (funkcje)  i  ustalić  ich
wymiary  w  rzucie  poziomym  i  pionowym.  W  komponowaniu  wnętrza  mieszkalnego  trzeba
tak  przewidzieć  rozmieszczenie  mebli,  aby zapewniały  one dobrą organizację poszczególnych
stanowisk  pracy  i  umożliwiały  właściwe  rozstawienie  klasycznych  (dotychczas  używanych)
i  nowoczesnych  (możliwych  do  zastosowania  w  przyszłości)  różnych  urządzeń  technicznych
ułatwiających  pracę.  Dotyczy  to  w  szczególności kuchni,  która  powinna się  charakteryzować
cechami  zbliżonymi  do  laboratorium  o  określonym  przebiegu  procesu  technologicznego
przygotowania  posiłków  i  sprzątania  –  zapewniającym  odpowiednie  warunki  z  punktu
widzenia  organizacji,  fizjologii  i  higieny  pracy.  Racjonalne  urządzenie  kuchni  od  dawna  było
i  jest  również  obecnie  przedmiotem  badań.  W  oparciu  o  uzyskiwane  wyniki  projektuje  się
nowe wyposażenie i urządzenia kuchenne.
W kuchni wydziela się zazwyczaj:
–  część  roboczą,  w  której  wykonuje  się  czynności  zasadnicze  związane  z  jej

przeznaczeniem,

– część jadalną, w której rodzina spożywa pełne lub częściowe posiłki; czasem część ta

służy również do wypoczynku.

Podstawą każdego układu kuchni są cztery główne zasady:
– zachowanie ścisłego powiązania pomiędzy takimi elementami jak zlewozmywak, trzon

kuchenny, powierzchnia do pracy oraz miejsce do przechowywania,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

– swoboda poruszania się między tymi elementami po jak najkrótszej drodze; między

zlewozmywakiem, a trzonem kuchennym powinna być płyta do podgrzewania potraw,

– zachowanie nieprzerwanego ciągu łączącego funkcjonalnie te trzy podstawowe

urządzenia; ciąg ten działa jak taśma produkcyjna, z tym, że gospodyni przesuwa się z jej
biegiem; połączenie tych urządzeń w obudowę ciągłą za pomocą segmentów kuchennych
umożliwia optymalne wykorzystanie przestrzeni przeznaczonej na cele kuchenne,

– umieszczenie najczęściej używanych przedmiotów kuchennych w miejscu ich

wykorzystania  oraz  także  zaprogramowanie  miejsca  na  naczynia  i  sprzęt,  aby  na  sięganie
po  nie  wydatkować  jak  najmniej  energii,  ważne  jest  także  zapewnienie  takiego  sposobu
otwierania  drzwiczek  i  szuflad  w  meblach  i  lodówce,  aby  nie  zagradzały  dostępu  do  tej
części, w której się pracuje.

Kuchnię urządza się zazwyczaj meblami tzw. segmentowymi składającymi się z kilku lub

kilkunastu  zespołów  w  różny  sposób  zestawionych.  Możliwe  jest  stopniowe  urządzanie
kuchni, każdy zespół (segment) stanowi bowiem pewną określoną całość. Kącik jadalny może
być  organizowany  w  kuchni,  gdy  jest  ona  odpowiednio  duża,  lub  –  gdy  kuchnia  jest  mała  –
może przylegać do kuchni, jako fragment sąsiadującego z nią pokoju. W meblach kuchennych
istotne  jest  ich  wyposażenie  w  różne  urządzenia  pomocnicze  (akcesoria)  ułatwiające  pracę.
Zalicza  się  do  nich  przede  wszystkim  koszyczki  do  owoców,  pojemniki  na  butelki,  półki
siatkowe, itp.

Pomieszczenie przedpokojowe spełnia głównie zadanie rozdzielni komunikacyjnej dla

ludzi  przybywających  z  zewnątrz,  jak  też  dla  stałych  użytkowników  mieszkania.  Poza  tym
coraz  częściej  umieszcza  się  w  przedpokoju  meble  skrzyniowe  do  przechowywania  różnych
przedmiotów,  składowanych  dawniej  w  części  mieszkalnej  lub  kuchennej,  zwłaszcza
przedmiotów  wspólnego  użytkowania  (przybory  do  utrzymywania  czystości  w  mieszkaniu,
szczotki  do  czyszczenia  ubrań,  obuwia,  itp.).  Ważnym  elementami  przedpokoju  są:  wieszaki
do wieszania ubrań, stojak na parasol oraz lustro, itp.

Zasady konstruowania mebli

Poprawność konstrukcji mebla powinien charakteryzować zbiór właściwie skojarzonych

cech,  takich  jak  wytrzymałość,  sztywność, stateczność i niezawodność  działania  w  ustalonym
dla  mebla  czasie  użytkowania.  Istotną  rolę  w  konstrukcjach  mebli  odgrywa  ich  trwałość
użytkowa.  Zwiększa  się  ona  wraz  ze  zwiększeniem  wytrzymałości  i  zmniejszeniem
odkształceń.  Ustala  się  je  doświadczalnie  lub  szacunkowo  biorąc  pod  uwagę  określone
warunki.  Przeciwko  nadmiernej  „solidności”  i  trwałości  mebli  przemawiają  okresowo
występujące  –  ostatnio  coraz  szybciej  –  zmiany  mody,  na  rynku  meblarskim.  Przyjmuje  się,

że  okres  trwałości  użytkowej  mebli  szkieletowych  wynosi  10-15  lat,  a  mebli  skrzyniowych
15-20  lat.  Teoretycznie  wszystkie  części  składowe  mebla  powinny  charakteryzować  się
jednakową  trwałością  użytkową.  W  praktyce  meblarskiej  obserwuje  się  często  zarówno
niedostateczną,  jak  i  zbyt  dużą  wytrzymałość,  czy  podatność  mebli  na  odkształcenia.
Nadwyżka  wytrzymałości  powoduje  nadmierną  materiało-  i  pracochłonność,  natomiast
w  przypadku  niedoboru  wytrzymałości  okres  trwałości  konstrukcji  mebla  skraca  się  poniżej
wymaganego  minimum.  Przy  konstruowaniu  mebli  przyjmuje  się  następującą  zasadę
trwałości  wszystkich  części  konstrukcji  wykonanych  z  właściwych  materiałów  i  przy
zastosowaniu  optymalnych  metod  wytwarzania  oraz  trwałości  łączących  je  złączy  powinny
być  teoretycznie  jednakowe.  Nie  wyklucza  to  w  pewnych  uzasadnionych  przypadkach
stosowania  takich  części  konstrukcji,  które  będą  co  pewien  czas  wymieniane.  Ta  właśnie
zasada  stanowi  podstawę  do  podjęcia  decyzji  o  wyborze  części  konstrukcji.  Dążeniem
konstruktora  jest  więc  osiągnięcie  jednakowej  trwałości  przynajmniej  najważniejszych  części
mebla.  Poza  tym  poprawna  konstrukcja  powinna  być  dostosowana  do  zwiększających  się
możliwości  obrobczych  i  montażowych,  jak  też  do  aktualnych  możliwości  użycia  do  jej
wykonania  optymalnie  przydatnych  materiałów.  Spełnienie  tych  warunków  decyduje
o zapewnieniu najbardziej ekonomicznego procesu wytwarzania mebla.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Bezpieczeństwo użytkowania mebli

Badania wytrzymałości mebli polegają na poddaniu całego układu konstrukcyjnego

i  części  konstrukcyjno-użytkowej  mebla  obciążeniom  urządzenia  probierczego  i  sprawdzeniu
wpływu  tych  obciążeń  na  trwałość  konstrukcji  oraz  na  funkcjonalność  i  formę  plastyczną
mebla.  W  metodzie  badań  przyjęto  założenie,  że  charakter  sił  wywieranych  przez  urządzenie
probiercze  powinien  odpowiadać  co  do  wartości,  kierunku,  miejsca  położenia  i  liczbie  cykli
działania  naturalnym  obciążeniom  użytkowym,  którym  podlega  dany  rodzaj  mebla.
W  założonym  okresie  użytkowania  zgodnie  z  przeznaczeniem  miernikami  wytrzymałości
mebla  są  skutki  działania  obciążeń,  obserwowane  w  czasie  badania  i  po  jego  zakończeniu
w  postaci  rozluźnień  połączeń  konstrukcyjnych,  pęknięć,  złamań,  odkształceń  lub  innych
uszkodzeń  –  zależnie  od  rodzaju  badanego  mebla.  Ze  względu  na  różnicę  w  konstrukcji
i  w  warunkach  użytkowania  (charakterze  obciążeń  użytkowych)  poszczególnym  rodzajom
mebli  stawia  się  odmienne  wymagania  w  zakresie  wytrzymałości  i  sprawdza  się  te
wymagania w nieco inny sposób, właściwy dla danego rodzaju mebla.
Stąd rozróżnia się badania:
–  wytrzymałości oraz sztywności mebli skrzyniowych,
–  wytrzymałości, odkształcalności oraz stateczności stołów,
–  wytrzymałości oraz odkształcenia tapczanów, kanap i leżanek,
–  wytrzymałości i sztywności łóżek,
–  wytrzymałości oraz odkształcalności foteli,
–  wytrzymałości oraz odkształcalności krzeseł.

Na podstawie przeprowadzonych badań wytrzymałościowych mebli określane są:

Wymagania krytyczne – wymagania charakteryzujące grupę właściwości mebli,

niespełnienie których może spowodować:
– zagrożenie życia lub zdrowia użytkownika,
– niewypełnienie zasadniczego przeznaczenia użytkowego, któremu mebel ma służyć.

Wymagania istotne – wymagania charakteryzujące grupę właściwości mebli,

niespełnienie których może spowodować:
–  obniżenie zdatności mebla do użytkowania zgodnie z przeznaczeniem,
–  wyraźne obniżenie estetyki mebla.
Bezpieczeństwo użytkowania – wytrzymałość mebli – powinno odpowiadać:
–  BN-82/7140-12/00÷06 Wytrzymałość zawieszenia drzwi,
–  BN-83/7140-12/10÷14 Łożyska - wytrzymałość i sztywność
–  BN-83/7140-12/20÷22 Zespoły tapicerowane – wytrzymałość odkształcalność,
–  BN-84/7140-12/30 Meble dziecięce – wytrzymałość sztywność stateczność.
–  instrukcji  badania  wytrzymałości,  odkształcalności  i  stateczności  mebli  nie  objętych

znormalizowanymi metodami.

Dokonywanie w trakcie produkcji zmiany materiałów lub przekroju podstawowych

elementów konstrukcyjnych, zmiany złącz lub inne zmiany konstrukcji, mogące wpłynąć na
obniżenie wytrzymałości mebli, powinny być udokumentowane świadectwami badań
wytrzymałościowych.

Bezpieczeństwo połączeń oraz elementów i podzespołów w konstrukcjach nośnych
Wymagania krytyczne

W złączach oraz elementach i podzespołach konstrukcyjnych nośnych wykonanych

z  drewna  litego,  takich  jak  np.:  stelaże,  łączyny,  nogi,  ramy  lub  ramiaki  nie  wsparte  na
oskrzyni  lub  innym  elemencie  wzmacniającym,  obręcze,  pałąki,  półobręcze  i  inne,
niedopuszczalne  są  następujące  wady  drewna  według  PN-79/D-01012,  obniżające
wytrzymałość:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

– sęki zdrowe zrośnięte przechodzące pojedyncze i skrzydlate, których największy wymiar

jest większy niż 1/3 szerokości powierzchni, na której występuje,

– sęki nadpsute, zepsute, częściowo zrośnięte, niezrośnięte, otwory niezaprawione

i zaprawione, których największy wymiar jest większy niż 1/3 szerokości powierzchni na
której występuje,

– pęknięcia

głębokie,

nieprzechodzące

pęknięcia

przechodzące

zaprawione

i niezaprawione,

– skręt włókien większy niż 30 mm na 1 m długości,
– zgnilizna, zakorki, rdzeń.
Wymagania istotne

Na powierzchni złącz nierozłącznych tworzących w konstrukcji węzły nośne,

niedopuszczalne  są  szczeliny;  dopuszcza  się  połączenia  widoczne  w  postaci  linii  styku
elementów łączonych lub linii spornych klejowej.

Stopień zaokrąglenia krawędzi i narożników z którymi styka się użytkownik
Wymagania krytyczne
–  promień łuku zaokrąglenia w meblach dziecięcych nie powinien być mniejszy niż 2 mm.
Wymagania istotne
–  w  pozostałych  meblach  krawędzie  elementów,  z  którymi  styka  się  użytkownik  powinny

być załamane.

Zabezpieczenie części ruchomych mebla
Wymagania krytyczne
– niedopuszczalne jest stosowanie zamków magnetycznych do drzwi o poziomej osi obrotu,

pozostającym po zamknięciu w płaszczyźnie pionowej (np. klapy barków, sekretarzyków)
z wyjątkiem odchylanych w górę oraz umieszczonych segmentach dolnych (nad podłogą),

– w meblach dla dzieci okucia zabezpieczające części ruchome mebli przed

nieoczekiwanym opadaniem, wypadaniem, otwarciem, itp., powinny być sprawne.

Wymagania istotne
– w pozostałych meblach okucia zabezpieczające części ruchome mebli przed wypadaniem,

nieoczekiwanym opadaniem, otwarciem, itp., powinny być sprawne.

Higieniczność
Wymagania krytyczne
– stosowanie w meblach materiałów pochodzenia chemicznego tj. materiały lakiernicze,

kleje, tworzywa sztuczne – w tym okleiny, materiały gąbczaste i inne nie powinny być
szkodliwe dla użytkownika w postaci i ilościach w jakich występują w meblach,

– nowe materiały chemiczne mogą być zastosowane do produkcji mebli tylko na podstawie

pozytywnego atestu Państwowego Zakładu Higieny lub innej instytucji upoważnionej do
atestowania wyrobów w omawianym zakresie.

Wybrane zagadnienia z dziedziny wzornictwa – kierunki w meblarstwie współczesnym

Każda epoka czy styl z biegiem czasu stopniowo wykształca się, dojrzewa, a następnie

ustępuje dając jednocześnie podstawę i warunki do stopniowego wykształcania się nowego stylu.

Podobnie jest w meblarstwie współczesnym. Główną cechą nowoczesnych konstrukcji

jest  odstępowanie  od  kształtowania  części  mebli  z  drewna  litego  i  przechodzenie  do
kształtowania ich z drewna warstwowego. Dotyczy to elementów graniakowych – tworzących
stelaż,  jak  i  płytowych  –  tworzących  siedzisko,  oparcie,  przy  produkcji  mebli  szkieletowych.
Znaczenie  konstrukcji  krzeseł  tzw.  giętoklejonych  jest  dość  istotne,  one  bowiem  stanowią
wstęp  do  prac  nad  przemysłowymi  konstrukcjami  krzeseł  z  tworzyw  sztucznych,  które
najprawdopodobniej zapoczątkowują przemysłowe konstrukcje mebli dnia jutrzejszego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Dalszy etap rozwoju to zapewne pełna integracja wnętrza i jego wyposażenia,

szczególnie  w  zakresie  funkcji  i  estetyki.  Tak  więc  tradycyjne  wnętrze  o  równych
płaszczyznach  wypełnione  tradycyjnymi  meblami,  w  większości  luźno  związanymi  ze
ścianami  będzie zastąpione przez takie „meblo-wnętrze”, którego nieregularne kształty i inne
cechy będą wynikały z potrzeb przyszłego użytkownika.

Można przypuszczać, że w okresie przejściowym od mebli nam współczesnych do

„meblo-wnętrzy”  przyszłości  meble  skrzyniowe  (głównie  do  przechowywania  przedmiotów)
będą  stopniowo  wypierane  z  powierzchni  podłogi  w  ściany  mieszkania  lub  też  będą  tworzyły
samodzielne  ścianki  działowe,  tracąc  przez  to  dotychczasowy  charakter  typowych  mebli,
stając  się  integralną  częścią  wnętrza.  Meble  szkieletowe  (głównie  do  siedzenia  i  pracy)
najdłużej  zachowają  swoją  dotychczasową  „pozycję”  w  mieszkaniu  pozostaną  nadal
typowymi  meblami,  a  będą  ulegać  zmianom  wynikającym  przede  wszystkim  ze
zmieniających się warunków użytkowych.

Powinno stać się zasadą, że wszystko to, co zamyka przestrzeń wnętrza (podłoga,

sciana,,sufit) uczestniczy w jego urządzaniu tak, aby człowiekowi jak najlepiej się mieszkało,
aby wnętrze mieszkalne mogło stać się jego mikroświatem.

4.5.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Wymień czynniki, które decydują o właściwie urządzonym mieszkaniu współczesnym.
2. Jak należy konstruować podstawy mebli skrzyniowych ze względu na wygodę

użytkownika?

3. Omów zasady projektowania kuchni z punktu widzenia organizacji i higieny pracy

w kuchni.

4. Jakie warunki należy spełnić w pomieszczeniu przedpokojowym?
5. Wymień badania jakim należy poddać meble ze względu na wytrzymałość

i bezpieczeństwo użytkowania.

6. Podaj definicję wymagań krytycznych i istotnych podczas użytkowania mebli.
7. Omów nowoczesne kierunki w meblarstwie współczesnym i jego wpływ na wzornictwo

nowoczesnych mebli.

4.5.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zaprojektuj wyposażenie kuchni w meble kuchenne.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) zaproponować i wykonać szkic pomieszczenia kuchennego (zgodnego z modułami

stosowanymi w budownictwie),

2) ustalić miejsce i nanieść na szkic miejsca gdzie będą znajdowały się urządzenia

techniczne,

3) zaprojektować meble kuchenne do tego pomieszczenia (z uwzględnieniem wymiarów

funkcjonalnych),

4) narysować meble w skali 1:10,
5) rozmieścić zaprojektowane meble, tak aby zapewniały właściwą organizację pracy

w kuchni.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

literatura z rozdziału 6,

–

blok rysunkowy,

–

przybory do rysowania

–

notatnik,

–

długopis.

4.5.4. Sprawdzian postępów

Tak Nie

Czy potrafisz:

1) scharakteryzować czynniki, które decydują o prawidłowym urządzeniu

mieszkania współczesnego?

2) określić zasady konstrukcji podstaw mebli ze względu na wygodę

użytkowania?

3) przedstawić podstawowe zasady projektowania kuchni z punktu widzenia

organizacji i higieny pracy?

4) scharakteryzować jakie warunki spełnia nowoczesny przedpokój?

5) określić podstawowe badania wytrzymałościowe jakie trzeba wykonać

przed wprowadzeniem mebla do produkcji?

6) scharakteryzować wymagania krytyczne i istotne na przykładzie

dowolnego mebla?

7) scharakteryzować nowoczesne kierunki w projektowaniu mebli?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6. Konstrukcje mebli skrzyniowych

4.6.1. Materiał nauczania

Rodzaje i typy konstrukcji mebli skrzyniowych

Do łączenia ze sobą płytowych części mebli są stosowane połączenia równoległe

i kątowe o złączach prostopadłych i uciosowych przeważnie łącznikowe. Mogą być to złącza
nierozłączne, częściej jednak są to złącza rozłączne.

Stały wzrost udziału nowoczesnych konstrukcji meblarskich w ogólnej produkcji tych

wyrobów  jest  uwarunkowany  m.in.  odpowiednim  zwiększeniem  udziału  nowoczesnych  okuć
(oraz  łączników)  w  ich  ogólnej  produkcji.  Dotyczy  to  zwłaszcza  okuć,  które  warunkują
rozkładalność  konstrukcji  meblarskich,  a  w  związku  z  tym  współdecydują  o  nowoczesności
tych

konstrukcji.

Jak

wiadomo

rozkładalność

konstrukcji

wiąże

się

zarówno

z  funkcjonalnością  mebla  i  technologicznością  jego  konstrukcji,  jak  i  z  jego  opakowaniem
i  przewozem  z  miejsca  wytwarzania  do  miejsca  użytkowania.  Dlatego  też  współcześni
meblarze  dążą  do  zastąpienia  złączy  nierozłącznych,  złączami  rozłącznymi.  Wszystko  to
może się odbywać jedynie w granicach technologicznie i ekonomicznie uzasadnionych.

W zależności od układu płyt tworzących korpusy mebli skrzyniowych dzieli się je na

stojakowe, typowo skrzyniowe i wieńcowe.

W meblach o konstrukcji deskowej elementy płytowe są wykonywane z desek

połączonych ze sobą na szerokość.

W meblach o konstrukcji ramowo-płycinowej elementy płytowe konstruowane są w ten

sposób, że w ramy wmontowane są płyciny (płyty o różnorodnej konstrukcji).

Meble o konstrukcji płytowej wykonuje się z różnych płaskich lub profilowanych płyt

oklejanych okleiną naturalną lub folią.

Rys. 6. Podstawowe konstrukcje szaf: a-c)stojakowa, d-f) typowo skrzyniowa,
g-i) wieńcowa, a, d, g) deskowa, b, e h) ramowo-płycinowa, c,f,i) płytowa.[4, s.70]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Podstawy

Podstawy mebli skrzyniowych służą do utrzymywania korpusu mebla nad podłogą lub na

podłodze w położeniu użytkowym. Podstawy mebli są konstruowane jako samodzielne
podzespoły, które następnie łączy się z dolnym wieńcem korpusu mebla, najczęściej na łatki
lub wkręty. Podstawy mebli można podzielić na: cokoły, stelaże, nogi.

Drzwi

Dostęp do wnętrza mebla skrzyniowego jest możliwy przez otwartą niezabudowaną

ścianę albo przez ruchome, otwierane drzwi, które po zamknięciu tworzą ścianę mebla. Drzwi
są najczęściej umieszczone z przodu mebla, a w niektórych przypadkach mogą być też
umieszczone w bocznych, a nawet górnych miejscach konstrukcji tworzącej skrzynię.

Drzwi obracane wokół osi pionowej. Na rysunku 7 przedstawiono przykłady łączenia

skrzydeł drzwiowych z korpusami mebli skrzyniowych. W zależności od sposobu
wzmocnienia doklejkami przyzawiasowej części skrzydła otrzymujemy połączenie bardziej
lub mniej odporne na działanie obciążeń użytkowych.

Rys. 7. Przykłady łączenia skrzydeł drzwiowych z korpusami mebli skrzyniowych
za pomocą: a-l) zawiasów taśmowych, m-o) czopikowych, p) puszkowych,
r) kołkowych. [4, s. 83]

Wewnętrzne części mebli skrzyniowych

Szuflady są to części mebli w formie wysuwanych skrzynek. Najczęściej spotykamy je

w  komodach,  kredensach,  biurkach,  szafkach  kuchennych,  dawniej  w  stołach.  Służą  do
przechowywania  różnych  drobnych  przedmiotów,  także  bielizny,  obrusów  i  innych.  Kiedyś
wykonywano  je  głównie  z  deseczek  oraz  sklejki.  Obecnie  ściany  szuflad  są  często
wykonywane  z  płyt  wiórowych,  a  dno  z  twardej  płyty  pilśniowej;  coraz  częściej  także  cała
szuflada  jest  wytwarzana  z  tworzywa  sztucznego.  Zwykle  w  takich  przypadkach  czoło
szuflady to deseczka z litego drewna, płyta drewnopodobna lub płyta wiórowa laminowana.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Dno stanowi cienka sklejka lub twarda płyta pilśniowa. W ścianę przednią i ściany

boczne dno jest wpuszczane we wpust, do ściany tylnej mocuje się je wkrętami.

Łączenie ścian szuflad może być różne. Najczęściej są to połączenia wczepowe, skośne

półkryte lub proste, które zapewniają dużą sztywność. Często spotykane są połączenia
kołkowe lub wręgowe. Sposoby łączenia ścian szuflad przedstawiono na rysunku.

Szuflada powinna dać się łatwo i cicho wysuwać. Wysuwanie szuflady umożliwiają

prowadnice. Budowa prowadnic jest uzależniona od konstrukcji i materiału szuflady oraz od
przewidywanej masy przedmiotów. W jednostce modułowej 311[32]26.02 są dokładnie
opisane połączenia.

Okucia i akcesoria meblowe

W skład konstrukcji meblarskich wchodzą także okucia i akcesoria meblowe.

Konstrukcja, funkcjonalność, estetyka i standard mebla w znacznej mierze zależą od tego,
w jakie okucia i akcesoria go wyposażymy. Z tej przyczyny okucia i akcesoria muszą spełniać
wiele zróżnicowanych wymagań – bezpiecznie przenosić duże obciążenia, być niezawodne
i trwałe oraz estetyczne. Powinny także zdobić meble.

Okucia. Istnieje bardzo szeroki asortyment okuć meblowych. Najogólniej można je

podzielić na:
– okucia meblowe o przeznaczeniu ogólnym, które można stosować do różnych rodzajów

i typów mebli,

– okucia meblowe o przeznaczeniu specjalnym, które można stosować do określonego

rodzaju i typu mebli (np. rozkładanych lub okrętowych).

Są jeszcze inne podziały okuć, np. ze względu na spełniane funkcje rozróżnia się okucia

do łączenia części konstrukcyjnych, okucia do otwierania i zamykania, albo inaczej – złącza,
zamki, zawiasy, uchwyty i inne.

Okucia można podzielić na:

1) Okucia łączące:

– nieruchome części mebli – płytki płaskie i kątowe, gwoździe, wkręty, śruby, złącza

mimośrodowe, zaczepowe itp.,

– ruchome części mebli – obrotowe (zawiasy taśmowe, odcinkowe, czopikowe,

przegubowe, zapadkowe itp.), posuwowe (szyny, suwnice, wałki prowadzące itp.),
przemieszczane

(podpórki

przenośne,

podpórki

przegubowe

nieprzenośne,

podnośniki sprężynowe itp.).

2) Okucia zamykające:

–

do zamykania bez kluczy – zatrzaski (kulkowe, rolkowe, zaciskowe, zaczepowe,
magnetyczne), zasuwki (nakładane, wpuszczane itp.),

–

do zamykania kluczem – zamki zasuwkowe, wpuszczane, nakładane, ryglowe,
pazurowe, rozsuwnikowe (baskwilowe) itp.

3) Okucia uchwytowe – uchwyty, gałki, wsporniki, wieszaki itp.
4) Okucia zabezpieczające (chroniące) – tulejki, wpustki, blaszki zaczepowe, ochraniacze

przeciwpyłowe, ochraniacze wąskich powierzchni elementów itp.

5) Okucia specjalne – nie mieszczące się w poprzednich grupach, ze szczególnym

uwzględnieniem takich okuć, które służą całemu meblowi, jak: ślizgacze, rolki, stopki,
kółka, rozpórki itp.

Metalowe okucia meblowe, w zależności od kategorii mebli, mogą być mosiądzowe,

niklowane lub chromowane.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jaki jest główny podział mebli skrzyniowych?
2.  Omów konstrukcję podstaw stosowanych przy meblach skrzyniowych.
3.  Omów konstrukcję drzwi obracanych wokół osi pionowej.
4.  Jakie stosuje się połączenie podczas produkcji szuflad?
5.  Omów połączenia ścian tylnych z korpusami.
6.  Omów łączenie skrzydeł drzwiowych z korpusami.
7.  Podaj  przykład  usytuowania  drzwi  w  stosunku  do spodu  i  wierzchu oraz  w  stosunku  do

ścian bocznych.

4.6.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wybierz mebel skrzyniowy znajdujący się w szkole. Zakwalifikuj go do określonego

typu konstrukcji. Nazwij i narysuj podzespoły i połączenia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  dokonać wyboru dowolnego mebla skrzyniowego,
2)  zakwalifikować go do określonego typu konstrukcji,
3)  wyodrębnić poszczególne podzespoły i nazwać wybrane podzespoły oraz elementy,
4)  narysować wybrane podzespoły (np. połączenie boku z wieńcem),
5)  narysować połączenie ściany tylnej z korpusem (rysunek wykonać w skali 1:1),
6)  narysować sposób zawieszenia drzwi.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

literatura z rozdziału 6,

–

przybory do rysowania,

–

notatnik,

–

długopis,

–

blok rysunkowy.

Ćwiczenie 2

Narysuj znane Ci przykłady prowadzenia szuflad oraz typową szufladę z połączeniami.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  narysować typową szufladę wykonaną z deseczek,
2)  narysować połączenie boku z tyłem szuflady,
3)  narysować połączenie boku z przodem szuflady,
4)  narysować sposoby prowadzenia szuflad w wyrobie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

literatura z rozdziału 6,

–

przybory do rysowania,

–

notatnik,

–

długopis,

–

blok rysunkowy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Narysuj szafę ubraniową o konstrukcji stojakowej, drzwi płycinowe nakładane.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) dokonać wyboru materiałów, z których będzie wykonana szafa,
2) zapoznać się z wymaganiami funkcjonalnymi i dotyczącymi mebli do przechowywania

przedmiotów,

3)  wybrać odpowiednie połączenia konstrukcyjne,
4)  narysować szafę w skali 1:10 (rys. zestawieniowy),
5)  narysować rysunki elementów w skali 1:1,
6)  narysować szczegóły konstrukcyjne w skali 1:1.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

literatura z rozdziału 6,

–

przybory do rysowania,

–

notatnik,

–

długopis,

–

blok rysunkowy.

4.6.4. Sprawdzian postępów

Tak Nie

Czy potrafisz:

1) dokonać podziału mebli skrzyniowych?

2) scharakteryzować rodzaje podstaw stosowanych przy produkcji mebli

skrzyniowych?

3) przedstawić konstrukcję drzwi o pionowej osi obrotu?

4) określić rodzaje połączeń stosowanych podczas produkcji szuflad?

5) przedstawić sposoby prowadzenia szuflad w meblach?

6) scharakteryzować rodzaje połączeń boku z wieńcami przy zastosowaniu

płyt wiórowych?

7) podać przykłady łączenia ścian tylnych z korpusami?

8) dokonać wyboru odpowiednich okuć do łączenia skrzydeł drzwiowych

z korpusami?

9) podać przykłady usytuowania drzwi w stosunku do spodu i wierzchu

oraz w stosunku do ścian bocznych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.7. Konstrukcje mebli szkieletowych

4.7.1. Materiał nauczania

Charakterystyka i podział mebli szkieletowych

Meble szkieletowe tworzą bryły ażurowe. W zależności od kształtu zasadniczych części

i sposobu ich wzajemnego połączenia konstrukcje szkieletowe dzieli się na kratowe
i stojakowe.

W konstrukcji kratowej zasadnicze części (elementy graniakowe bądź prętowe) są

połączone ze sobą trwale lub rozłącznie i tworzą szkielet, z którym jest odpowiednio złączone
siedzisko skonstruowane w różny sposób. Typowym przedstawicielem meblarskich
konstrukcji kratowych jest krzesło.

Rys. 8. Podstawowe typy konstrukcji krzeseł: a) krzyżakowa, b) deskowa,
c) oskrzyniowa, d) bezoskrzyniowa, e) ramowa, f) stojakowa .[4, s.90]

W konstrukcji stojakowej zasadnicze części (elementy graniakowe lub prętowe) są

połączone  ze  sobą  trwale  lub  rozłącznie  i  tworzą  stojak  (stelaż),  na którym  jest  umieszczona
robocza  płyta  o  różnej  konstrukcji.  Typowym  przedstawicielem  meblarskich  konstrukcji
stojakowych jest stół.

Konstrukcje mebli do siedzenia

Podstawowymi podzespołami mebli do siedzenia – z racji przypadającej im do spełnienia

funkcji – są:
–  podstawa podtrzymująca siedzisko i oparcie,
–  siedzisko,
–  oparcie, zwane też zapleckiem,
–  podłokietniki, zwane także oparciami bocznymi.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Konstrukcje stołów
Podstawowe podzespoły i konstrukcje

Stoły składają się z podstawy (stelaża) tworzącej konstrukcję nośną płyty, którą ta

konstrukcja podtrzymuje, oraz łączyn wchodzących w skład podstawy.

Płyty stołów mogą mieć stałą lub zmienną powierzchnię roboczą. W drugim przypadku

płyty są rozsuwane, rozkładane, odchylane itp. Kształt płyt stołów może być dowolny, a więc
okrągły, owalny, kwadratowy, prostokątny. Może też przypominać inne figury geometryczne
lub kształty (np. nerki).

Najczęściej spotyka się stoły o płytach prostokątnych lub kwadratowych, które są łatwe

do zestawienia i ustawienia we wnętrzu.

Łączyny w podstawach mają układ podobny do układu łączyn w krzesłach.

Konstrukcje podstaw stołów podobne są do konstrukcji podstaw krzeseł. Wśród

konstrukcji stołów wyróżniamy konstrukcje: krzyżakową, deskową, oskrzyniową,
bezoskrzyniową, ramową, stojakową, kolumnową i jednoczęściową.

Stoły o konstrukcji deskowej i krzyżakowej dodatkowo wyposaża się w poziome łączyny

podłużne, usztywniające podstawę.

Ramy stołów okrągłych o konstrukcji ramowej są wykonywane w sposób przedstawiony

na rysunku 9. Rama jest sklejona na wysokość i długość z segmentów okleinowanych okleiną
o włóknach przebiegających wzdłuż lub w poprzek obwodu ramy. Kierunek włókien
podokleiny (jeśli jest stosowana) jest zawsze prostopadły do kierunku przebiegu włókien
okleiny.

Rys. 9. Rama stołu: a) konstrukcja warstwowa ze zróżnicowanym układem włókien w okleinie
i podokleinie, b) przykład okleinowania ramy jednostronnego, c) jednostronnego z podokleiną,
d) dwustronnego z podokleiną [4, s. 102]

Odpowiednie wykończenie zabezpieczające wąskie powierzchnie płyt przed działaniem

szkodliwych  warunków  użytkowania  jest  bardzo  ważne.  Dotyczy  to  zwłaszcza  płyt  stołów
wykonanych  z  płyt  wiórowych  lub  z  innych  tworzyw  drzewnych  o  okleinowanych
powierzchniach.  W  takich  przypadkach,  aby  zabezpieczyć  krawędzie  płyt  przed
odłupywaniem,  stosuje  się  doklejki  z  drewna  litego  lub  z  tworzyw  sztucznych.  Przykłady
zabezpieczeń wąskich powierzchni płyt przedstawiono na rysunku 9.

Odpowiednia jakość płyty stołu zależy głównie od trwałego zachowania założonego

kształtu.  Płyta  nie  może  paczyć  się  i  pękać.  Tak  na  przykład  płyty  sklejone  z  drewnianych
elementów  na  szerokość  powinny  być  tak  konstruowane,  aby  dordzeniowe  płaszczyzny
łączonych  elementów  były  zwrócone  do  siebie.  Umożliwi  to  praktycznie  najlepsze
zachowanie równowagi sił dzięki równoważeniu się naprężeń.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 10. Sposoby wzmacniania płyt deskowych: a) listwami czołowymi,
b) listwami wpuszczanymi w spodnią powierzchnię płyty [4, s.104].

Również doklejki do wąskich powierzchni płyt, zwłaszcza czołowych, usztywniają

i  stabilizują  ich  konstrukcję.  Listwy  mocowane  od  spodu  płyty  spełniają  podobną  funkcję
(rys.10).  Stosuje  się  je  przeważnie  w  stołach  o  konstrukcji  deskowej,  krzyżakowej
i  bezoskrzyniowej.  Ważne  jest  również  takie  umocowanie  płyty  do  podstawy,  aby
umożliwiało  ono  zmianę  wymiarów  płyty  występującą  przy  wahaniach  parametrów powietrza
we wnętrzu pomieszczeń.

Na rysunku 11 zamieszczono przykłady połączeń płyty stołów z podstawą.

Rys. 11. Przykłady połączenia płyt stołów z podstawą [4, s.104]

Konstrukcje stołów ze zmienną powierzchnią roboczą płyty

Stoły ze zmienną powierzchnią roboczą płyty dzieli się na następujące grupy:

–  z powiększoną powierzchnia roboczą,
–  z uchylną powierzchnią (płytą) roboczą,
–  stoły rozstawiane lub zestawiane.

Wśród stołów z powiększaną powierzchnią roboczą można wyodrębnić:

–  stoły z ruchomymi płytami wspieranymi po rozłożeniu na odchylanych nogach,
–  stoły z ruchomymi płytami wspieranymi na rozsuwanych oskrzyniach,
–  stoły z płytami bocznymi wspieranymi na dodatkowych podpórkach,
–  stoły z płytami powiększonymi za pomocą płyt pomocniczych (wkładek).

Stoły z ruchomymi płytami wspieranymi po rozłożeniu na odchylanych nogach. Są to

stoły  o  konstrukcji  oskrzyniowej.  Ruchome  płyty  mogą  leżeć  na  płycie  stałej,  w  razie
potrzeby są odchylane o 180° oraz wspierane na jednej lub dwóch odchylanych nogach. Mogą
być też inne  rozwiązania, np. płyty ruchome zwisają wzdłuż boków głównej stałej płyty, a po
rozłożeniu stołu są wsparte na odchylanych nogach (najczęściej dwóch).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Stoły z ruchomymi płytami wspieranymi na oskrzyniach. Konstrukcja stołów jest

oskrzyniowa. W stanie złożonym płyty stołów mają kształt prostokątów, po rozłożeniu tworzą
w  przybliżeniu  kwadraty.  Płyta  ruchoma  spoczywająca  na  płycie  stałej.  Jest  z  nią  połączona
zawiasami.  Po  odchyleniu  o  180°  spoczywa  na  wysuwanej  części  oskrzyni  (najczęściej
połączonej  szufladą).  Inne  rozwiązanie  polega  na  obróceniu  płyty  o  90°  wokół  sworznia
umieszczonego w oskrzyni i rozłożeniu płyty na pozostałej części oskrzyni.

Stoły z płytami bocznymi wspieranymi na dodatkowych podpórkach. Konstrukcja tych

stołów najczęściej jest oskrzyniowa.

Płyty ruchome zwisają po obydwu stronach stałej płyty, wzdłuż jej długości lub

szerokości. Ruchome płyty boczne, podnoszone o 90°, podpierane są odchylanymi
podpórkami o kształcie skrzydełek albo podpórkami wysuwanymi z oskrzyni, umieszczonymi
w specjalnych prowadnicach.

Stoły z płytami powiększanymi za pomocą płyt pomocniczych (wkładek). Płyta główna

w  tych  stołach  jest  podzielona  na  dwie,  najczęściej  jednakowe  części,  stykające  się  ze  sobą
czołami.  W  celu  zwiększenia  powierzchni  użytkowej  stołu  odsuwa  się  od  siebie  części  płyty
głównej  i  w  powstałe  wolne  miejsce  wkłada  się  płytę  pomocniczą.  Może  być  ona  połączona
z podstawą różnymi sposobami.

Stoły z uchylną płytą roboczą. Stoły tej grupy mają stałą powierzchnię płyty, nie istnieje

więc  możliwość  powiększania  jej  powierzchni  roboczej,  a  jedynie  zmiany  pozycji.  W  czasie
gdy  stół  nie  jest  używany,  płytę  można  odchylić  do  pozycji  pionowej.  Zajmuje  ona  wtedy
mało  miejsca.  Są  to  zwykle  stoły  o  okrągłych  płytach  wspartych  na  podstawie  o  konstrukcji
kolumnowej.  Odchylenie  płyt  do  pozycji  pionowej  możliwe  jest  dzięki  zastosowaniu
okrągłych czopów łączących wspornik z płytą, wokół których płyta się obraca.

4.7.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Dokonaj podziału mebli szkieletowych do siedzenia.
2.  Dokonaj podziału mebli szkieletowych do pracy i spożywania posiłków.
3.  Wymień podstawowe podzespoły konstrukcyjne mebli do siedzenia.
4.  Scharakteryzuj podstawowe rodzaje siedzisk.
5.  Wyjaśnij zasady wykonywania ramy stołów okrągłych.
6.  Wymień podstawowe podzespoły konstrukcyjne stołów.
7.  Scharakteryzuj sposoby łączenia płyty stołów z podstawą.
8.  Scharakteryzuj sposoby wzmacniania płyt deskowych.

4.7.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Narysuj krzesło o konstrukcji oskrzyniowej. Zaprojektuj połączenia elementów podstawy

z nogami.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  dokonać wyboru materiałów, z których będzie wykonane krzesło,
2)  zapoznać się z wymaganiami funkcjonalnymi dotyczącymi krzeseł,
3)  zaprojektować odpowiednie połączenia konstrukcyjne,
4)  narysować krzesło w skali 1:10 (rys. zestawieniowy),
5)  narysować rysunki elementów w skali 1:1,
6)  narysować szczegóły konstrukcyjne w skali 1:1.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

literatura z rozdziału 6,

–

przybory do rysowania,

–

blok rysunkowy,

–

notatnik,

–

długopis.

Ćwiczenie 2

Narysuj stół o dowolnej konstrukcji.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  dokonać wyboru stołu określonej konstrukcji,
2)  dokonać wyboru materiałów konstrukcyjnych,
3)  zapoznać się z wymogami funkcjonalnymi stołów,
4)  narysować stół w skali 1:10 (rys. zestawieniowy),
5)  narysować rysunki elementów w skali 1:1,
6)  narysować szczegóły konstrukcyjne w skali 1:1.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

literatura z rozdziału 6,

–

blok rysunkowy,

–

przybory do rysowania,

–

notatnik,

–

długopis.

Ćwiczenie 3

Narysuj sposoby połączenia płyty stołu z podstawą.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) zapoznać się z przykładami połączenia płyt stołów z podstawami,
2) rysować wszystkie rozwiązania (szczegóły konstrukcyjne skala 1:1),

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

literatura z rozdziału 6,

–

blok rysunkowy,

–

przybory do rysowania,

–

notatnik,

–

długopis.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.7.4. Sprawdzian postępów

Tak Nie

Czy potrafisz:

1) dokonać podziału mebli szkieletowych do siedzenia?

2) scharakteryzować meble szkieletowe do pracy i spożywania posiłków?

3) wymienić podstawowe podzespoły konstrukcyjne mebli do siedzenia?

4) scharakteryzować podstawowe rodzaje siedzisk?

5) wyjaśnić zasady wykonywania ramy stołów okrągłych?

6) wymienić podstawowe podzespoły konstrukcyjne stołów?

7) scharakteryzować sposoby łączenia płyt stołów z podstawą?

8) scharakteryzować sposoby wzmacniania płyt deskowych stołów?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.8. Meble tapicerowane i metody ich wytwarzania

4.8.1. Materiał nauczania

Podział mebli tapicerowanych

Każdy

mebel

wyściełany

składa

się

konstrukcji

nośnej

(szkieletowej)

i  z  tapicerowanej.  Ze  względu  na  rodzaj  części  tapicerowanej  meble  tapicerskie  dzieli  się  na:
półmiękkie  i  miękkie.  Meble  półmiękkie  mają  podłoża  tapicerskie  (warstwę  podtrzymującą)
twarde lub elastyczne, zaś meble miękkie mają podłoże sprężynujące.
Tak  samo  jak  wszystkie  również  meble  tapicerskie  podlegają  podobnym  kryteriom  podziału,
do  których  zalicza  się:  funkcję  użytkową,  przeznaczenie,  konstrukcję,  jakość  materiału  oraz
wykonanie i wykończenie wyrobu.

Najliczniejszą grupę asortymentową stanowią meble wyściełane o określonej funkcji

użytkowej,  znane  jako  meble  jednofunkcyjne  i  wielofunkcyjne.  Pierwsze  spełniają  tylko  jedną
funkcję  z przeznaczeniem  do:  siedzenia  (np.  krzesła,  fotele),  leżenia  (np.  leżanki,  kanapy)  lub
do  leżenia  i  do  spania  (np.  tapczany).  Te  ostatnie  zalicza  się  do  mebli  wielofunkcyjnych
znanych  jako  meble  rozkładane.  Spełniają one  dwie  lub  więcej funkcji. Są to w szczególności
takie  meble  jak:  tapczano-kanapy  (wersalka),  tapczano-półki  oraz  fotele  tapicerskie
rozkładane (amerykanki).

Zależnie od miejsca użytkowania meble tapicerskie mogą mieć różne przeznaczenia, jak

na przykład: meble mieszkalne, biurowe, hotelowe, szpitalne.

Zależnie od rodzaju użytych materiałów na konstrukcję nośną rozróżnia się meble

tapicerskie drewniane, metalowe oraz meble wyściełane z tworzyw sztucznych.
Meble tapicerskie o drewnianej konstrukcji nośnej dzieli się ponadto na meble konstrukcji
skrzyniowej (np. tapczany, kanapy, niektóre rodzaje foteli i łóżka) i szkieletowej (np. fotele
i krzesła tapicerskie).

Zależnie od jakości użytych materiałów pokryciowych rozróżnia się cztery grupy mebli

tapicerowanych oznaczonych według jakości tych materiałów numeracją cyfr rzymskich I, II,
III, IV przy czym grupa jakościowo najlepsza jest oznaczona cyfrą I. Podstawą tego podziału
jest różna jakość tkanin meblowych spowodowana różną zawartością włókien wełny.

Części składowe konstrukcji mebli tapicerowanych

Meble tapicerskie przeznaczone do leżenia składają się z dwóch różnych zespołów

konstrukcyjnych tj. z części tapicerowanej i z konstrukcji nośnej, czyli podstawy.

Tapczan jest skonstruowany zwykle w ten sposób, że część tapicerowana obejmuje dwa

zespoły, jeden siedziskowo-leżyskowy drugi konstrukcyjny, jako pojemnik na pościel,
umiejscowiony w podstawie tapczanu.

W leżance podobnie jak w tapczanie część tapicerowana mebla stanowi tylko jeden

zespół  siedziskowo-leżyskowy  zmontowany  z  konstrukcją  podstawy,  zwykle  bez  pojemnika
na pościel.
Inne rozwiązania konstrukcyjne – mają tapczano-kanapy typu wersalka.
Część  tapicerowana  składa  się  z  dwóch  rozkładanych  podzespołów  siedziskowo-leżyskowej
i  oparczo-leżyskowej.  Meble  tego  rodzaju  mają  różne  rozwiązania  zarówno  w  części
tapicerowanej  jak  i  w  konstrukcji  podstawy,  która  ma  zwykle  pojemnik  na  pościel  oraz
oparcia boczne w postaci poręczy podłokietnikowych.

Fotele maja różne rozwiązania konstrukcyjne i funkcjonalne. Odznaczają się na ogół

bogatą forma plastyczną i występowaniem poręczy podłokietnikowych. Części tapicerowane,
a więc siedziska oparcia i poręcze podłokietnikowe, stanowią najczęściej oddzielne

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

podzespoły funkcjonalne, które łączy się z konstrukcją podstawy, przy czym oparcia i poręcze
podłokietnikowe  są  przeważnie  wsparte  na  nogach  konstrukcji  nośnej.  W  innych
rozwiązaniach  konstrukcji  foteli  występuje  połączenie  części  tapicerowanych  siedziska
i  oparcia  w  jeden  zespół  wielofunkcyjny  tj.  siedzisko-leżysko  wsparte  na  konstrukcji
podstawy.  Wiele  współcześnie  wytwarzanych  foteli  ma  bardzo  różne  rozwiązania
konstrukcyjne  i  funkcjonalne  m.in.  ruchome  siedziska  i  oparcia,  dostawne  podnóżki,  a  także
bieguny i ograniczniki na oparcia.

Krzesła tapicerskie różnią się od foteli wymiarami i formą plastyczną. Krzesła nie mają

poręczy  podłokietnikowych.  Tapicerowane  siedziska  i  oparcia,  często  o  różnych  kształtach
(np.  owalne,  trapezowe,  koliste)  są  wsparte  na  konstrukcji  szkieletu  drewnianego  lub
metalowego.
Krzesła i fotele mogą być produkowane z tworzyw sztucznych.
Konstrukcja  nośna  mebli  tapicerskich  składa  się  z  wielu  elementów  połączonych  ze  sobą
w  określone  podzespoły,  ramy  i  oskrzynie,  na  których  mocuje  się  właściwe  części
tapicerowane, jak: siedziska, oparcia, poręcze podłokietnikowe itp.

Podzespół ramowy w konstrukcji szkieletu drewnianego składa się z ramiaków

połączonych na czopy i widlice w zamknięty obwód w kształcie prostokąta, kwadratu lub
trapezu.
Rama jest to ważny podzespół konstrukcji nośnej części tapicerowanej mebla. Służy na
podłoża:
–

siedziskowo-leżyskowe w tapczanach i leżankach,

–

siedziskowo-leżyskowe i oparciowo-leżyskowe w wersalkach,

–

siedzisk stałych i wyjmowanych w krzesłach, fotelach i taboretach.

Podzespoły oskrzyniowe są częścią konstrukcyjną szkieletu prawie wszystkich mebli

tapicerskich.  Podzespół  oskrzyniowy składa się z czterech elementów płytowych połączonych
ze  sobą  zwykle  złączami  wieloczopowymi,  kołkowymi  itp.  Podzespoły  oskrzyniowe  tworzą
siedziska  krzeseł,  foteli,  taboretów,  kanap  i  tapczanów.  Podzespoły  oskrzyniowe  krzeseł
i  foteli  wykonuje  się  najczęściej  z  drewna  litego  (bukowego  lub  sosnowego).  Często  są
okleinowane i wykańczane na mat lub połysk.

Oparcia występują w konstrukcjach krzeseł, we wszelkiego rodzaju fotelach, kanapach

i  tapczano-kanapach.  Wykonuje  się  je  różną  techniką,  z  różnych  materiałów  drzewnych.
Z uwagi na rozwiązania konstrukcyjne rozróżnia się następujące rodzaje oparć:
–  oparcia stanowiące całość z tylnymi nogami konstrukcji wyrobu,
–  oparcia  oddzielone  łączone  z  tylnymi  nogami  lub  szkieletem  (np.  w  konstrukcjach  kanap

i foteli wypoczynkowych),

– oparcia stanowiące całość z siedziskiem tj. siedziskooparcia boczne (galeryjki)

w konstrukcjach podstaw tapczanów i leżanek.

Poręcze podłokietnikowe są elementami konstrukcyjnymi kanap i foteli wszystkich

typów. Spośród różnych rozwiązań konstrukcyjnych najczęściej są stosowane:
–  poręcze osadzone na podporze,
–  poręcze stanowiące przedłużenie przednich nóg,
–  poręcze stanowiące całość z podporami,
–  poręcze  stanowiące  całość  z  nogami,  podporą  i  podgłówkiem  albo  tylko  z  podporą

i podgłówkiem,

–  poręcze stanowiące przedłużenie podgłówka z podporą lub bez podpory,
–  poręcze stanowiące jednocześnie pełny bok np. w konstrukcji fotela,
Poręcze  wykonuje  się  z  drewna  liściastego  (np.  buk,  brzoza,  dąb)  oraz  z  drewna  iglastego
okleinowanego.

Nogi mebli tapicerskich jako elementy konstrukcyjne są przeważnie zbieżyste o różnym

przekroju – kołowym, owalnym, prostokątnym, kwadratowym. W konstrukcjach

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

szkieletowych  mebli  tapicerowanych  nogi  stanowią  również  ważny  element  dekoracyjny.
Zależnie  od  rodzaju  wyrobu  i  jego  przeznaczenia  nogi  mogą  być  proste  lub  profilowane
o  różnych  kształtach  i  wymiarach.  W  wielu  konstrukcjach  mebli  szkieletowych  przedłużenie
tylnych nóg tworzy jednocześnie oparcie. Są one przeważnie połączone na stałe (np. czterema
łączynami  za  pomocą  złączy  czopowych)  lub rozłącznie (np. nogi wkręcane na gwint). Nogi
konstrukcji  szkieletowej  mebli  wykonuje  się  z  drewna  drzew  liściastych  (buk,  brzoza,  dąb)
lub iglastych i wykańcza zwykle lakierami na mat lub połysk.
Konstrukcje układów tapicerskich

Meble tapicerowane składają się z czterech podstawowych warstw:

–

podtrzymująca

–

sprężynująca

–

wyściełająca

–

pokryciowa.

Warstwa podtrzymująca – w meblach wyściełanych warstwa podtrzymująca jest

podłożem  pozostałych  warstw  części  tapicerowanej.  Musi  ona  dlatego  odznaczać  się
wytrzymałością  i  trwałością  a  także  odpowiednia  elastycznością.  Warstwa  ta  (podłoże
tapicerskie)  składa  się  zwykle  z  ramy  i  przymocowanych  do  niej  taśm  tekstylnych  (zwykłych
i  elastycznych)  lub  pasków  gumowych  a  także  często  z  elementów  płytowych  i  podbitki
pyłochronnej.  Części  składowe  warstwy  podtrzymującej  w  meblu  tapicerskim  mogą  być
wykonane  jako  podzespoły  ramowe  i  elementy  płytowe  z  materiałów  drzewnych
(np. z tarcicy,  sklejki,  płyt  pilśniowych)  lub  innych  materiałów  w  postaci  ram  metalowych,
sprężyn,  poziomych  taśm  stalowych  (zimnowalcowanych)  pod  warunkiem,  że  całe  podłoże
tapicerskie  zapewni  prawidłowe  funkcjonowanie  i  właściwą  wytrzymałość  na  obciążenia
użytkowe mebla.

Warstwa sprężynująca – jest zasadniczą warstwą składową części tapicerowanej mebla.

Odznacza  się  ona zwykle określoną elastycznością i stosunkowo dużą trwałością. Warstwa ta
spoczywa  bezpośrednio  na  podłożu  tapicerskim.  Wykonuje  się  ją  przeważnie  z  materiałów
sprężynujących w postaci tradycyjnych sprężyn stożkowych lub też formatek sprężynujących
typu  Bonnela,  a  także  z  innych  półfabrykantów  sprężynujących  w  postaci  formatek
koszyczkowych  stosowanych  jako  wkłady  siedzisk  i  foteli.  We  współczesnych  rozwiązaniach
części  tapicerowanej  mebla  warstwą  sprężynującą  jest  płyta  piankowa  lub  inna  płyta
z tworzyw gąbczastych wsparta na elastycznym podłożu.

Rys.12

Rys.12. Warstwy składowe typowej części tapicerowanej
mebla: 1-podtrzymująca, 2-sprężynująca, 3-wyściełająca,
4-pokryciowa [4.s.289]

Rys.13. Warstwy składowe współczesnej części tapicerowanej
mebla: 1-podtrzymująca z elastycznymi taśmami, 2-sprężynująca
z płyty piankowej, 3-wyściełająca, 4-pokryciowa [4.s.289]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Warstwa wyściełająca – kolejna warstwa części tapicerowanej – składa się licznych

materiałów  wyściółkowych  pochodzenia  roślinnego  lub  zwierzęcego  albo  z  półfabrykatów
w postaci matowej i formatek tapicerskich. Zapewnia ona równość powierzchni oraz trwałość
kształtu  mebla  tapicerowanego.  Zależnie  od  jakości  mebla  i  jego  przeznaczenia  warstwa
wyściełająca  może  być  ułożona  bezpośrednio  na  podłożu  tapicerskim  (np.  na  podłożu
twardym)  albo  –  w  odniesieniu  do  mebli  tapicerowanych  miękkich  i  półmiękkich  –  na
warstwie  sprężynującej  pokrytej  gęstą  tkaniną  jutową  (płótnem  workowym).  Warstwę
wyściełającą  kształtuje  się  zwykle  z  wyściółki  zasadniczej  pokrytej  rzadką  tkaniną  jutową
oraz z wyściółki uzupełniającej w postaci bardziej rozwłóknionej (np. wata tapicerska), której
zadaniem  jest  formowanie  właściwego kształtu części  tapicerowanej mebla.  Do kształtowania
zasadniczej  warstwy  wyściełającej  stosuje  się  maty  tapicerskie  wytwarzane  z  płótna
workowego  wypełnionego  równomiernie  materiałami  wyściółkowymi,  płyty  z  gumy
piankowej  (lateksowe),  płyty  z  włókniny  wyściółkowej  klejonej  lub  przeszywanej,  formatek
szczecinowo-lateksowe  a  także  formatki  z  waty  tapicerskiej  o  określonej  sprężystości
i wilgotności.

Warstwa pokryciowa – jest to ostatnia warstwa części tapicerowanej, która spełnia

funkcję  użytkową  i  estetyczną  wyrobu.  Zależnie  od  rodzaju  mebla  tapicerowanego,  jego
jakości  i  przeznaczenia  warstwa  ta  składa  się  albo  z  jednej  tkaniny  meblowej  zewnętrznej
nałożonej bezpośrednio na wyściełanie lub z dwóch tkanin, z których tkanina dekoracyjna jest
nakładana  pośrednio  jako  druga  warstwa  po  pokryciu  „na  biało”  płótnem  surowym  lub
bielonym.  Dla  wszystkich  rodzajów  tkanin  stosowanych  w  tapicerstwie  są  określone  normą
wymagania  techniczno-użytkowe,  przy  czym  dla  tkanin  meblowych  zewnętrznych  zwraca  się
także uwagą na walory kolorystyczne dostosowane do zewnętrznej powierzchni mebla.

Jakościowy wybór tkanin meblowych ułatwiają specjalne katalogi próbek wydawane

przez producentów.

Produkowane obecnie tworzywa skóropodobne o właściwościach zbliżonych do skór

naturalnych, mogą się także wydatnie przyczynić do wzbogacenia wzornictwa mebli
tapicerskich przez zastosowanie atrakcyjnych materiałów pokryciowych.

4.8.2 Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń:

1. Dokonaj podziału mebli tapicerowanych.
2. Scharakteryzuj poszczególne części składowe konstrukcji mebli przeznaczonych do

leżenia i wypoczynku.

3. Scharakteryzuj poszczególne części składowe konstrukcji mebli przeznaczonych do

siedzenia.

4.  Wymień podstawowe warstwy występujące w klasycznym układzie tapicerskim.
5.  Scharakteryzuj poszczególne warstwy konstrukcyjnych układów tapicerskich.
6.  Wymień materiały tworzące poszczególne warstwy tapicerki sprężynowej.
7.  Wymień

materiały

tworzące

poszczególne

warstwy

tapicerki

układzie

bezsprężynowym.

4.8.3 Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zaprojektuj ramę do siedziska kanapy (narysuj ramę i szczegóły konstrukcyjne połączeń,

podaj wymiary).

Sposób wykonania ćwiczenia:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z wymiarami funkcjonalnymi mebli do spania,
2)  narysować ramę w skali 1:10,
3)  narysować szczegóły konstrukcyjne połączeń w skali 1:1,
4)  nanieść na rysunek wymiary,
5)  podać przekroje ramiaków.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  literatura z rozdziału 6,
–  przybory do rysowania,
–  blok rysunkowy,
–  długopis,
–  notatnik.

Ćwiczenie 2

Narysuj przekrój układu tapicerskiego siedziska fotela z miękką tapicerka. Wymień

materiały tworzące poszczególne warstwy tapicerskie.

Sposób wykonania ćwiczenia:

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  narysować przekrój układu tapicerskiego siedziska fotela z miękką tapicerką,
2)  wymienić poszczególna warstwy tej tapicerki,
3)  scharakteryzować materiały, z których wykonane są poszczególne warstwy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  literatura z rozdziału 6,
–  przybory do rysowania,
–  blok rysunkowy,
–  długopis,
–  notatnik.

Ćwiczenie 3

Narysuj dowolny układ tapicerski sprężynowy. Wymień materiały tworzące

poszczególne warstwy tapicerki. Podaj jakie zadanie mają do spełnienia poszczególne
warstwy.

Sposób wykonania ćwiczenia:

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) narysować układ tapicerski sprężynowy,
2) wymienić poszczególne warstwy tapicerki, jakie zadania spełniają poszczególna

warstwy,

3) omówić poszczególne materiały, z których wykonane są poszczególne warstwy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

literatura z rozdziału 6,

–

przybory do rysowania,

–

blok rysunkowy,

–

długopis,

–

notatnik.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 4

Narysuj dowolny układ tapicerski bezsprężynowy. Wymień materiały tworzące

poszczególne warstwy tapicerki.

Sposób wykonania ćwiczenia:

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  narysować dowolny układ tapicerski bezsprężynowy,
2)  wymienić materiały tworzące poszczególne warstwy,
3)  podać jakie zadanie mają do spełnienia poszczególne warstwy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

literatura z rozdziału 6,

–

przybory do rysowania,

–

blok rysunkowy,

–

długopis,

–

notatnik.

4.8.4 Sprawdzian postępów

Tak Nie

Czy potrafisz:

1)

dokonać podziału mebli tapicerowanych?

scharakteryzować poszczególne części składowe konstrukcji mebli
przeznaczonych do leżenia i wypoczynku?

scharakteryzować poszczególne części składowe konstrukcji mebli
przeznaczonych do siedzenia?

wymienić podstawowe warstwy występujące w klasycznej tapicerce?

scharakteryzować poszczególne warstwy konstrukcyjnych układów
tapicerskich?

wymienić materiały tworzące poszczególne warstwy tapicerki
sprężynowej?

wymienić materiały tworzące poszczególne warstwy w układzie
bezsprężynowym?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.9. Meble wyplatane

4.9.1. Materiał nauczania

Materiały plecionkarskie

Meble można wyplatać w całości lub tylko częściowo, np. siedzisko i oparcie. Do

wyplatania  mebli  stosuje  się  materiały  pochodzenia  krajowego  (wiklinę,  rogożynę,  słomę,
sitowie,  rzemyki  skórzane,  sznurek)  bądź  importowane  (rotang,  bambus,  rafię,  malakkę,
pedding  oraz  taśmy  lub  żyłki  rotangowe,  zwane  też  taśmami  trzcinowymi,  hiszpańskimi  lub
dartką). Mogą też być stosowane pasma wykonane z tworzyw sztucznych.

Jakość materiałów służących do wyplatania zależy od następujących ich właściwości:

barwy,  połysku,  gęstości,  wilgotności,  sprężystości,  giętkości,  odporności  na  kolankowanie
(odpornością  na  kolankowanie  nazywa  się  zdolność  do  zginania  prętów  bez  powstawania
trwałego  kolanka).  Materiały  w  formie  prętów,  np.  wiklina  i  rotang,  powinny  być  gonne,
a  więc  wykazywać  jak  najmniejszą  różnicę  grubości  w  wierzchołku  i  odziomku,  powinny  też
być nieugałęzione oraz nierozwidlające się.

Poniżej omówiono niektóre materiały służące do wyplatania.

Materiały plecionkarskie krajowe

Wikliną nazywa się jednoroczne lub wieloletnie ścięte pędy krzewów wierzbowych

(amerykanki  –  Salix  americana,  konopianki  –  Salix  viminali,  migdałowej  –  Salix  amygdalina
L.,  purpurowej  –  Salix  purpurea L.). Jeśli długość ściętego pędu wynosi więcej niż 50 cm, to
nazywa  się  go  prętem  wiklinowym.  Jeśli  długość  pędu  wynosi  co  najmniej  140  cm,  jego
grubość  8÷40  mm,  a  pęd  jest  pozbawiony  odgałęzień  i  korony  (tj.  rozwidlenia  lub
odgałęzienia w górnej części), to nazywamy go kijem wiklinowym.

W zależności od sposobu korowania prętów otrzymuje się wiklinę białą lub czerwoną.

Jeżeli wiklina jest korowana po moczarkowaniu lub pędzeniu (moczenie w wodzie), to
otrzymuje się tzw. wiklinę białą o naturalnej barwie drewna, gdy parzy się ją lub gotuje, to
otrzymuje się tzw. wiklinę czerwoną o barwie ceglastoczerwonej o różnych odcieniach.

Z kijów wiklinowych wyrabia się taśmy, łupiąc kij w przekroju poprzecznym na 2 lub 4

części. Taśmy służą do prac wykończeniowych – owijań oraz wyplatania siedzisk lub dużych
powierzchni (np. płyt stołów), a same kije – do budowy konstrukcji.

Rogożyna, zwana pałką wodną, należy do rodziny rogożynowatych (Typhaceae).

Materiał do wyplatania pozyskuje się z podwodnej części pałki oraz odcinka nadwodnego, na
którym liście ściśle przylegają do siebie. Rogożynę dostarcza się w postaci plecionek (motki
liczące 50 m plecionki), których używa się do wyplatania mebli wiklinowo-rogożynowych
lub owijania nóg mebli.

Słoma (same źdźbła, bez kłosów i liści) owsa, żyta i pszenicy, zebrana na 10÷14 dni

przed okresem normalnych żniw, czyli jeszcze przed dojrzeniem, wysuszona na słońcu, służy
(podobnie jak kiedyś sitowie, a obecnie sznurek papierowy) do wyplatania siedzisk krzeseł.

Jako materiały plecionkarskie mogą być też stosowane sznurki papierowe lub

bawełniane  oraz  żyłki  z  tworzyw  sztucznych.  Dawniej  używano  także  cienkich  rzemyków
skórzanych  lub  niektórych  traw  z  rodziny  turzycowatych,  np.  sitowia  (Scirpus).  Sitowia
używano  najczęściej  do  wyplatania  małych  pojemników,  tacek  czy  innych  drobnych
wyrobów.  Do  wyplatania  mebli  jest  ono  mało  przydatne  ze  względu  na  zbyt  niską
wytrzymałość  na  rozciąganie  (siedzisko  krzesła  wyplecione  sitowiem  już  po  dość  krótkim
czasie użytkowania zapada się).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Materiały plecionkarskie pochodzenia zagranicznego

Najważniejsze w tej grupie są plecionkarskie materiały rotangowe. Surowcem

wyjściowym są rośliny pnące, liany z rodziny palm (Palmae), nazywane trzciną indyjską
(Calamus rotand), występujące w wilgotnych lasach tropikalnych.

Rotang są to wstępnie obrobione, pozbawione blaszek i pochew liściowych odcinki łodyg

trzciny  indyjskiej  o  określonej  długości.  W  zależności  od  grubości  występują  one  w  różnych
klasach  jakości,  w  wyniku  dalszej  obróbki  przyjmują  postać  rotangopochodnych  materiałów
plecionkarskich,  tj.  kijów  i  prętów  peddigowych  oraz  taśm  rotangowych  lub  peddigowych.
Bardzo  cenną  właściwością  rotangu  jest  to,  że  nawet  bardzo  długie  pędy  (w  handlu  są  pędy
o  długościach  2,  2,5  i  5  m)  nie  wykazują  znaczącej  zmienności  przekroju.  Pędy  rotangu
w tropikalnym klimacie Indii sięgają 300 m długości. Ich grubość spotykana w handlu wynosi
4÷30 mm (niekiedy nawet i więcej). Z grubych kijów konstruuje się szkielety mebli, a cieńsze
pręty służą do przeplatania. Grube kije rotangu gnie się po ich uprzednim ogrzaniu, np. lampą
benzynową,  wrzącą  wodą  czy  parą.  Po  ochłodzeniu  pręt  rotangowy  zachowuje  nadany  mu
kształt. Powierzchnia prętów jest gładka, połyskująca (glazura) i nie wymaga wykańczania.

Pręt rotangowy jest to pojedynczy rotang o określonej maksymalnej grubości (np. do 8 mm).

Kij rotangowy to pojedynczy rotang o grubości większej niż grubość określana dla pręta

rotangowego.

Taśma rotangowa jest to zewnętrzna (licowa) część sztuki rotangu, oddzielna od niego

podczas  obróbki  mechanicznej.  Charakteryzuje  się  określonym  stosunkiem  grubości  do
szerokości.  Zwana  jest  często  żyłką  rotangową,  taśmą  trzcinową  lub  (niesłusznie,  ale
popularnie)  trzciną  hiszpańską.  Służy  głównie  do  wypalania  siedzisk  i  oparć  mebli  giętych,
niekiedy także do wyplatania ram wierzchnich płyt stołów.

Peddig to rotang pozbawiony zewnętrznej (licowej) części. Jest to więc ta część kija lub

pręta  rotangowego,  która  pozostaje  po  zdjęciu  taśm  z  całego  obwodu  kija  lub  pręta.  Peddig
ma  niezbyt  równą  powierzchnię,  wymagającą  maszynowego  wyrównania.  W  wyniku  tego
zabiegu  otrzymujemy  pręt  cieńszy,  o  równej  powierzchni,  ale  bez  zewnętrznej  glazury,
charakterystycznej  dla  rotangu.  Jeżeli  otrzymany  peddig  jest  jeszcze  dość  gruby,  to  można
powtórzyć  na  nim  taką  operację  jak  na  rotangu, uzyskując  taśmy  peddigowe  (wikler)  i  nowy
pręt peddigowy. Zabiegi takie można prowadzić aż do uzyskania bardzo cienkiego peddigu.

Pręt peddigowy jest to pojedynczy peddig o określonej maksymalnej grubości (np. do

8 mm). Powierzchnia jego przekroju może mieć kształt owalny lub wielokątny.

Kij peddigowy jest to pojedynczy peddig o grubości większej niż grubość określana dla

pręta peddigowego; podobnie jak dla pręta peddigowego, przekrój kija może mieć różny
kształt.

Taśma peddigowa to taśma wyprodukowana z peddigu; charakteryzuje się określonym

stosunkiem grubości do szerokości.

Zarówno kije i pręty, jak i taśmy peddigowe stanowią bardzo dobry, elastyczny materiał

plecionkarski. Ponadto łatwo poddają się lakierowaniu na dowolne barwy i odcienie.

Malakka są to pręty pozyskiwane z palm pnących o barwie szarozielonej; w odróżnieniu

od  rotangowych,  nie  mają  okrągłego  przekroju,  gdyż wzdłuż  ich  długości  przebiega podobne
do  narośli  zgrubienie  zniekształcające przekrój. Malakka występuje w handlu w postaci kijów
o  grubości  16÷30  mm.  Używa  się  ich  głównie  do  konstruowania  szkieletów  mebli.  Szkielety
mebli z malakki charakteryzuje duża wytrzymałość i trwałość.

Bambus. Rośnie on w wilgotnych lasach krajów podzwrotnikowych. Należy do rodziny

traw  (Bambusa),  mimo  iż  jego  wysokość  dochodzi  nawet  do  40  m.  Łodyga  bambusa  jest
wewnątrz  pusta,  ma  kształt  cylindryczny.  Cechę  charakterystyczną  stanowią  międzywęźla
oddzielone  od  siebie  pełnymi  przegrodami.  Długość  łodygi  dochodzi  do  18  m,  a  grubość
nawet  do  30  cm.  Najczęściej  są  wykorzystywane  łodygi  o  grubości  kilku  lub  kilkunastu  cm.
Młode  łodygi  mają  kolor  zielony,  starsze  są  żółte  lub  brunatne,  a  nawet  czarne.  Zewnętrzna

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

część  łodygi  jest  pokryta  twardą,  szklistą  powłoką  składającą  się  głównie  z  krzemionki.
Dlatego  bambus  nie  nadaje  się  do  barwienia.  Kije  bambusowe  stanowią  doskonały  materiał
konstrukcyjny,  są  lekkie,  mają  dużą  wytrzymałość  mechaniczną,  a  zewnętrzne  ich
powierzchnie  są  naturalnie  zabezpieczone.  Znajdują  szerokie  zastosowanie  do  budowy
szkieletów mebli.

Rafia jest to bardzo dobry materiał plecionkarski wyrabiany z liści palmy rafii (Raphia

ruffia)  rosnącej  w  tropikalnych  lasach  Afryki  i  Ameryki.  Palma  ta  ma  bardzo  duże,  pierzaste
liście.  Surowiec  plecionkarski pozyskuje się przez zdarcie z liści naskórka, który rozdziela się
na pasma. Długość pasm wynosi najczęściej około 2 m. Pasma rafii skręca się w warkocze lub
kłębki.  Przed  użyciem  należy  warkocze rozpleść, nawilżyć,  a  następnie  rozwiesić i  wysuszyć.
Po  wysuszeniu  uzyskują  barwę  dojrzałej  słomy  i  nadają  się  do  użycia.  Pasma  rafii  można
dodatkowo  rozjaśnić  przez  siarkowanie  lub  barwić  na  różne  kolory  (rafia  dobrze  poddaje  się
barwieniu), dzięki czemu wyploty mogą być atrakcyjniejsze.

Sploty plecionkarskie
Splot  –  sposób  wzajemnego  przeplatania  się  osnowy  i  wątku  lub  tylko  osnowy  w  wyrobach
plecionkarskich.
Osnowa – element konstrukcyjny lub nośny, stanowiący szkielet uformowanego wyrobu.
Wątek – tworzywo wyplatane do wypełnienia przestrzeni między osnowami.
Rozróżnia się dwa rodzaje splotów:
–  sploty tworzące,
–  sploty łączące.

Splot tworzący jest to splot wypełniający powierzchnię ścianek wyrobu, tworzący

jednolitą  fakturę  charakterystyczną  dla  zastosowanego  rodzaju  splotu.  Sploty tworzące  dzieli
się  na:  ścisłe  (w  splotach  tych  elementy  wątku  stykają  się  jeden  z  drugim  bez  zamierzonych
odstępów  i prześwitów)  oraz  ażurowe (elementy tych splotów są wyplecione z zamierzonymi
i określonymi prześwitami).

Wyroby, w których obok siebie zastosowano splot ścisły i splot ażurowy są nazwane

wyrobami o wyplocie mieszanym i ujęte są w formie graficznej i opisowej w BN-69/8460-03
oraz BN-74/8460-20.

Meble wyplatane w całości

Z wikliny można wyplatać różne meble: stołki, krzesła, fotele, stoły, łóżka, etażerki lub

nawet szafy. Wykonanie każdego mebla wyplatanego zaczyna się od zbudowania właściwego
szkieletu, a więc konstrukcji nośnej, która musi odpowiadać kształtom mebla i zapewnić
potrzebną stateczność i wytrzymałość. Konieczny jest dobór kijów i sposobu ich łączenia oraz
wiązań wzmacniających, jeżeli konstrukcja jest wykonana następującymi technologiami.

Meble rotangowe i malakkowe. Szkielety tych mebli wykonuje się z prętów

rotangowych  lub  malakkowych.  Owijanie  i  plecenie  wykonuje  się  peddigiem  lub  taśmami
trzcinowymi.  Kije  malakkowe  oraz  rotangowe  gnie  się  na  gorąco.  Po  uzyskaniu
odpowiedniego  wygięcia  natychmiast  się  je  hartuje,  gwałtownie  ochładzając,  np.  przez
przykładanie do miejsca wygięcia szmaty namoczonej w zimnej wodzie.

Szkielety zbija się gwoździami lub łączy wkrętami. Miejsca łączeń owija się taśmami

o barwach harmonizujących z całością konstrukcji. Elementy o większych średnicach łączy
się na okrągłe czopy.

Meble peddigowe. Wykonuje się je wiklinowe lub rogożynowe. Jedynie do owijania

i przeplatania szkieletów wiklinowych używa się prętów pełnych lub taśm peddigowych.

Meble bambusowe i ich imitacje. Są one przeznaczone do wyposażenia wnętrz

mieszkalnych, w przeciwieństwie do mebli uprzednio opisanych, które mogą służyć jako
meble ogrodowe. W warunkach dużej wilgotności bambus traci sztywność. Elementy mebli

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wykonanych z bambusa wiąże się taśmą rotangową. Szkielety bambusowe łączy się często
plecionką z taśmy rotangowej.

Innym sposobem łączenia elementów bambusowych jest mocowanie ich w gniazdach

wywierconych w grubszych elementach bambusowych. Połączenia są wzmacniane
drewnianymi kołkami.

Produkuje się też meble imitujące bambus. Stosuje się do tego celu drewno bukowe,

klonowe, jesionowe, wiązowe oraz z drzew owocowych. Elementy toczy się tak, aby uzyskać
„obrączki” imitujące kolanka bambusa. Następnie barwi się je na kolor bambusa i łączy
wkrętami oraz złączami czopowymi.

Meble rogożynowe. Szkielety takich mebli wykonuje się z wikliny, a do przeplatania

i  owijania  stosuje  się  plecionkę  rogożynową.  Ponieważ  plecionka  rogożynowa  daje  się  lekko
naciągać,  wyplatanie  należy  wykonać  sztywno  i  mocno.  Dla  utrwalenia  owijania,  szczególnie
na  poręczach,  stosuje  się  wzorzyste  przeplatanie  taśmami  (w  czasie  owijania  wplata  się
w regularnych odstępach kolorowe taśmy, uzyskując w ten sposób barwne wzory).

Meble wyplatane z gałęzi sosny. Zaczęto je wytwarzać najpierw w Meksyku, później

metoda ta rozprzestrzeniła się dalej, do USA. Wytwarzanie takich mebli polega na przecięciu
okorowanych gałęzi o grubości 3÷5 cm, wygładzeniu przekroju i połączeniu na złącza
czopowe.

Meble kombinowane. Należą do nich:

a)  meble, których szkielety są wykonane z metalowych rur,
b)  meble stolarskie,
c)  meble gięte.
Szkielety  tych  mebli  wyplata  się  w  podobny  sposób  jak  szkielety  mebli  wiklinowych.  Do
wyplatania  można  używać  prętów  wiklinowych,  pasm  tkaniny  oraz  prętów  z  elastycznych
tworzyw  sztucznych.  W  tym  ostatnim  przypadku  można  otrzymywać  różnorodne  formy
siatek,  podobne  do  wydruku  komputerowego  otrzymanego  przez  obrót  rozmaitych  figur
geometrycznych.  Do  rurek  metalowych  można  też  metodą  zgrzewania  przymocować
misternie plecione siatki druciane, wykańczane następnie emaliami kryjącymi.

Przykłady mebli wiklinowych

Taboret okrągły wyplatany. Jego konstrukcja składa się ze szkieletu i siedziska. Obydwa

zespoły wykonywane są osobno. Szkielet tworzą nogi wykonane z kijów o średnicy 2,5÷3 cm
i  długości  42  cm.  U  góry  są  one  złączone  kolistą  obręczą  o  średnicy  30  cm  utworzoną
z wygiętego  kija.,  a  u  dołu  krzyżakiem.  U dołu nogi są rozchylone na zewnątrz i zakończone
tzw.  gruszkami,  dzięki  czemu  taboret  jest  stabilny,  ładniej  wygląda  i  postawiony
bezpośrednio  na  ziemi  nie  zapada  się.  Wyplatane  siedzisko  wykonuje  się  osobno.  Jego
konstrukcja  jest  taka  sama,  jak  dna  okrągłego  kosza.  Siedzisko  może być  wyplatane splotem
warstwowym  normalnym  trzyprętowym  pasmem  wzmacniającym  lub  pojedynczymi  prętami
warstwowo.  Siedzisko  z  obręczą  jest  łączone  taśmami  przewijanymi  przez  obręcz  i  dolną
część osnowy siedziska.

Na rysunku 14 przedstawiono taboret wałkowy. Szkielet taboretu nie różni się niemal od

szkieletu  taboretu  okrągłego,  natomiast  wyraźnie  inne  jest  siedzisko.  Jest  efektowniejsze,  ale
w  wykonaniu  o  wiele  trudniejsze;  wymaga  większej  ilości  wikliny.  Sześć  lub  osiem
odpowiednio  wygiętych,  krótkich,  dość  grubych  kijów  tworzy  krzyżak.  Po  związaniu  krzyża
oplata  się  go  dwa  albo  trzy  razy  dwuprętowym  pasem  wzmacniającym,  a  dopiero  potem
wyplata się siedzisko.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 14. Taborety wyplatane: a) okrągły, b) wałkowy [4,s.154]

4.9.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie cechy fizyczne mają wpływ na jakość materiałów plecionkarskich?
2.  Wymień materiały plecionkarskie krajowe.
3.  Wymień materiały plecionkarskie pochodzenia zagranicznego.
4.  Co oznaczają pojęcia: splot, osnowa, wątek?
5.  Wymień rodzaje splotów tworzących.
6.  Wymień rodzaje splotów łączących.
7.  Wymień konstrukcyjne elementy plecionkarskie.
8.  Wskaż różnice między prętem, a kijem rotangowym.
9.  Wskaż podstawowe i uzupełniające elementy konstrukcyjne mebla wiklinowego.

4.9.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Narysuj 10 różnych splotów tworzących, nazwij je i podaj gdzie są stosowane.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  narysować sploty tworzące,
2)  podać ich nazwy i zastosowanie,
3)  narysować znak graficzny przyporządkowany poszczególnym splotom tworzącym.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

literatura z rozdziału 6,

–

notatnik,

–

ołówek,

–

długopis,

–

gumka.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Narysuj 7 różnych splotów łączących. Nazwij je i podaj gdzie są stosowane.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  narysować sploty łączące,
2)  podać ich nazwy i zastosowanie,
3)  narysować znak graficzny przyporządkowany poszczególnym splotom łączącym.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

literatura z rozdziału 6,

–

notatnik,

–

ołówek, długopis,

–

gumka.

Ćwiczenie 3

Narysuj sploty ażurowe. Podaj ich nazwy i zastosowanie.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) narysować sploty ażurowe,
2) podać ich nazwy i zastosowanie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

literatura z rozdziału 6,

–

notatnik,

–

ołówek, długopis,

–

gumka.

Ćwiczenie 4

Narysuj sploty deseniowe. Podaj ich zastosowanie.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) narysować sploty deseniowe,
2) podać zastosowanie splotów deseniowych.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

literatura z rozdziału 6,

–

notatnik,

–

ołówek, długopis,

–

gumka.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.9.4. Sprawdzian postępów

Tak Nie

Czy potrafisz:

1) scharakteryzować cechy fizyczne mające wpływ na jakość materiałów

plecionkarskich?

2) wymienić materiały plecionkarskie krajowe?

3) wymienić materiały plecionkarskie pochodzenia zagranicznego?

4) wyjaśnić co oznaczają pojęcia splot, osnowa, wątek?

5) wymienić rodzaje splotów tworzących?

6) wymienić rodzaje splotów łączących?

7) scharakteryzować konstrukcyjne elementy plecionkarskie?

8) scharakteryzować różnicę między prętem, a kijem rotangowym?

9) wymienić podstawowe i uzupełniające elementy konstrukcyjne mebla

wiklinowego?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem pytań testowych.
4.  Test zawiera 20 zadań o różnym stopniu trudności. Są to zadania wielokrotnego wyboru.

Do każdego pytania dołączone są cztery możliwości odpowiedzi, tylko jedna jest
prawidłowa.

5. Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej

rubryce znak X. W przypadku pomyłki należy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem,
a następnie ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową.

6. W teście zawarte są zadania o różnym stopniu trudności:

– zadania 1-14 są z poziomu podstawowego,
– zadania 15- 20 są z poziomu ponadpodstawowego.

7. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
8. Kiedy udzielenie odpowiedzi będzie sprawiało trudność, wtedy odłóż jego rozwiązanie na

później i wróć do niego, gdy zostanie czas wolny.

9. Na rozwiązanie testu masz 45 minut.

Powodzenia!

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Meble kolbuszowskie były w Polsce produkowane w okresie:

a)  biedermejer,
b)  gotyku,
c)  baroku,
d)  renesansie.

2. Meble z okresu Księstwa Warszawskiego produkowano w Polsce w okresie:

a)  biedermejer,
b)  gotyku,
c)  baroku,
d)  klasycyzmu.

3. Rozpatrując wyrób skrzyniowy (np. szafa ubraniowa) wskaż podzespół:

a)  drzwi,
b)  wieniec górny,
c)  półka,
d)  cokół.

4. Rozpatrując wyrób skrzyniowy (np. szafka kuchenna) wskaż element:

a)  płyta robocza,
b)  cokół,
c)  szuflada,
d)  korpus.

5. Wymiary funkcjonalne mebli ustala:

a)  właściciel zakładu stolarskiego,
b)  na podstawie pomiarów człowieka w określonych pozycjach,
c)  dowolnie dla każdego mebla,
d)  mistrz na wydziale.

6. Przy projektowaniu mebli szkieletowych przyjmuje się okres trwałości, który wynosi:

a)  2-3 lata,
b)  3-5 lat,
c)  10-15 lat,
d)  40-50 lat.

7. Przy projektowaniu mebli skrzyniowych przyjmuje się okres trwałości, który wynosi:

a)  5-8 lat,
b)  9-12 lat,
c)  15-20 lat,
d)  40-50 lat.

8. Meble skrzyniowe stojakowe ustawione są na podłodze na:

a)  cokole,
b)  stelażu,
c)  bokach,
d)  nogach.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

9. Materiały pokryciowe stosowane w tapicerstwie dzieli się na cztery grupy (I, II, III, IV),

która z nich oznacza najlepszą jakość:
a)  I,
b)  II,
c)  III,
d)  IV.

10. Które z niżej wymienionych mebli zaliczamy do jednofunkcyjnych:

a)  wersalki,
b)  fotele,
c)  fotele rozkładane,
d)  tapczano-półki.

11. Warstwa podtrzymująca w meblach tapicerowanych wykonana jest z:

a)  formatek sprężynujących typu bonneli,
b)  płyty piankowe,
c)  formatki szczecinowo-lateksowej,
d)  ramy drewnianej i taśm elastycznych lub płytowych.

12. Do materiałów plecionkarskich zagranicznych zaliczamy:

a)  wiklinę,
b)  rogożynę,
c)  rotang,
d)  żyłka z tworzyw sztucznych.

13. Do materiałów plecionkarskich krajowych zaliczamy:

a)  rafia,
b)  malakka,
c)  wiklina,
d)  bambus.

14. Drzwi obracane wokół osi pionowej mają zastosowanie jako:

a)  drzwi do szafy,
b)  drzwi przesuwane,
c)  drzwi żaluzjowe,
d)  drzwi (klapy) zamykające barki.

15. Do konstrukcji szuflad należy zastosować połączenia:

a)  równoległe czołowe,
b)  narożnikowe płaskie,
c)  półkrzyżowe,
d)  krzyżowe.

16. Która z konstrukcji szkieletowej ma możliwość składania się w celu łatwego transportu:

a)  konstrukcja oskrzyniowa,
b)  konstrukcja krzyżakowa,
c)  konstrukcja bezoskrzyniowa,
d)  konstrukcja stojakowa.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ............................................................................................................................

Projektowanie mebli

Zakreśl poprawną odpowiedź

zadania

Odpowiedź

Punktacja

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

1.  Mętrak C.: Meblarstwo – podstawy konstrukcji i projektowania. WNT, Warszawa 1988
2.  Prządka W., Szczuka J.: Technologia meblarstwa część 2. WSiP, Warszawa 1991
3.  Swaczyna I.: Meble naprawa i odnawianie. PWRiL, Warszawa 1995
4.  Swaczyna I., Swaczyna M.: Konstrukcje mebli cz.2. WSiP, Warszawa 1993
5.  Żurowski J.: Pracownia Techniczno-doświadczalna w meblarstwie. PWSZ, Warszawa
6.  PN-75/D-96000 Tarcica iglasta ogólnego przeznaczenia
7.  BN-76/7111-03 półfabrykaty iglaste
8.  PN-72/D-96002 Tarcica liściasta
9.  PN-EN 309:2005 PN-EN 312:2005 Płyty wiórowe Definicje i klasyfikacja
10.  BN-72/7124-02 płyta paździerzowa
11.  sklejka PN-EN 313-1:2001 PN-EN 313-2:2001
12.  PN-76/d-97000 płyty stolarskie
13.  BN-747122-1123 płyty pilśniowe
14.  PN-74/F-06002 Badania płyt wiórowych
15.  PN-EN 322:1999/APL:2002 Oznaczenie wilgotności
16.  PN-64/D-04211 Higroskopijność
17.  PN-75/D-04235 Spęcznienie na grubość
18.  PN-72/D-97004 Wytrzymałość na rozciąganie
19.  PN-91/F-06027/03 Wymiary funkcjonalne mebli
20.  PN-79/D-01012 Wady drewna
21.  BN-82/7140-12/00÷06 Wytrzymałość zawieszenia drzwi
22.  BN-83/7140-12/10÷14 Łóżka – wytrzymałość sztywność
23.  BN-83/7140-12/20÷22 Zespoły tapicerowane – wytrzymałość odkształcalności
24.  BN-84/7140-12/30 Meble dziecięce – wytrzymałość, sztywność, stateczność

Czasopisma

−

Gazeta przemysłu Drzewnego: Wydawnictwo Inwestor sp. z o. o.

−

Gazeta Drzewna – Holz-Zentralblatt Polska sp. z o.o. Poznań

−

Meblarstwo – pismo dla producentów i odbiorców mebli: Wydawnictwo Inwestor sp. z o. o.

−

Przemysł Drzewny: Wydawnictwo Świat sp. z o. o.