1
Dynamika/praca, moc, energia
– poziom rozszerzony
KLUCZ ODPOWIEDZI
Zadanie 1. (11 pkt)
Źródło: CKE 2005 (PR), zad. 28.
1.1
2
.
1.3
1.2
3
Zadanie 2. (10 pkt)
Źródło: CKE 05.2006 (PR), zad. 22.
2
Egzamin maturalny z fizyki i astronomii
Arkusz II
Zadanie 22. Wahadáo balistyczne (10 pkt)
Na rysunku poniĪej przedstawiono schematycznie urządzenie do pomiaru wartoĞci prĊdkoĞci
pocisków wystrzeliwanych z broni palnej. Podstawowym elementem takiego urządzenia jest
tzw. wahadáo balistyczne bĊdące (w duĪym uproszczeniu) zawieszonym na linkach klockiem,
w którym grzĊzną wystrzeliwane pociski. Po trafieniu pociskiem wahadáo wychyla siĊ
z poáoĪenia równowagi i moĪliwy jest pomiar jego energii kinetycznej.
Punkty na wykresie przedstawiają zaleĪnoĞü energii kinetycznej klocka wahadáa
z pociskiem (który w nim ugrzązá) tuĪ po uderzeniu pocisku, od masy klocka. Pomiary
wykonano dla 5 klocków o róĪnych masach (linia przerywana przedstawia zaleĪnoĞü
teoretyczną). WartoĞü prĊdkoĞci pocisku, tuĪ przed trafieniem w klocek wahadáa, za kaĪdym
razem wynosiáa 500 m/s, a odlegáoĞü od Ğrodka masy klocka wahadáa do punktu zawieszenia
wynosiáa 1 m. W obliczeniach pomiĔ masĊ linek mocujących klocek wahadáa.
22.1 (3 pkt)
WykaĪ, analizując wykres, Īe masa pocisku jest równa 0,008 kg.
linki
wahadáo
pocisk
vG
200
800
400
600
1000
1200
10
0
2
4
6
8
0
masa wahadáa wyraĪona jako wielokrotnoĞü
masy pocisku
en
er
gi
a k
in
et
yc
zn
a w
ah
ad
áa
z
p
oc
is
ki
em
E, J
Analizując wykres moĪna zauwaĪyü, Īe dla masy klocka równej
0
, energia
kinetyczna wahadáa z pociskiem jest równa
1000 J
.
kg
m
s
m
J
m
E
m
m
E
k
k
008
,
0
500
1000
2
2
2
2
2
2
¸
¹
·
¨
©
§
v
v
Zadanie 2.1 (3 pkt)
4
Egzamin maturalny z fizyki i astronomii
3
Arkusz II
22.2 (3 pkt)
Oblicz wartoĞü prĊdkoĞci klocka z pociskiem bezpoĞrednio po zderzeniu w sytuacji, gdy masa
klocka byáa 499 razy wiĊksza od masy pocisku.
22.3 (4 pkt)
Oblicz, jaka powinna byü masa klocka wahadáa, aby po wychyleniu z poáoĪenia równowagi
wahadáa o 60
o
, zwolnieniu go, a nastĊpnie trafieniu pociskiem w chwili przechodzenia
wahadáa przez poáoĪenie równowagi, wahadáo zatrzymaáo siĊ w miejscu. Do obliczeĔ
przyjmij, Īe masa pocisku wynosi 0,008 kg. W obliczeniach moĪesz skorzystaü z podanych
poniĪej wartoĞci funkcji trygonometrycznych.
sin 30q = cos 60q =
2
1 = 0,50 sin 60q = cos 30q =
2
3 | 0,87
Nr zadania
22.1 22.2 22.3
Maks. liczba pkt
3
3
4
Wypeánia
egzaminator! Uzyskana liczba pkt
Korzystając z zasady
zachowania pĊdu moĪna zapisaü
s
m
kg
s
m
kg
m
m
m
m
m
m
k
k
p
k
p
p
k
k
p
k
p
p
1
008
,
0
1
499
500
008
,
0
v
v
v
v
v
v
Aby wahadáo zatrzymaáo siĊ
w miejscu wartoĞci pĊdów
pocisku i klocka muszą byü
równe.
k
p
p
k
k
k
p
p
m
m
m
m
v
v
v
v
kg
m
s
m
s
m
kg
m
k
k
27
,
1
16
,
3
500
008
,
0
|
gdzie:
v
p
–
wartoĞü prĊdkoĞci pocisku,
v
k
– wartoĞü prĊdkoĞci klocka,
m
p
– masa pocisku,
m
k
– masa klocka.
Korzystając z zasady zachowania energii
2
2
k
v
m
mgh
, zatem
gh
k
2
v
m
s
m
k
5
,
0
10
2
2
v
s
m
k
16
,
3
|
v
l-h
h
60
m
h
m
h
l
h
l
h
l
5
,
0
)
5
,
0
1
(
1
)
60
cos
1
(
60
cos
q
q
Zadanie 2.2 (3 pkt)
Zadanie 2.3 (4 pkt)
5
Zadanie 3. (12 pkt)
Źródło: CKE 11.2006 (PR), zad. 1.
Próbny egzamin maturalny z fizyki i astronomii
Poziom rozszerzony
2
Zadanie
Punktowane elementy odpowiedzi
Liczba
punktów
1.1
Etap
Rodzaj ruchu
I
przyspieszony
II
opóĨniony
III
przyspieszony
IV
opóĨniony
Cztery poprawne uzupeánienia tabeli
– 2 p.
Trzy poprawne uzupeánienia tabeli
– 1p.
Mniej niĪ trzy poprawne uzupeánienia tabeli – 0 p.
2
2
Dobranie odpowiednio osi wspóárzĊdnych, skali wielkoĞci i jednostek.
1
Poprawne naniesienie punktów pomiarowych na wykresie.
1
Zaznaczenie niepewnoĞci pomiarowych.
1
Narysowanie linii ilustrującej zaleĪnoĞü.
1
1.2
4
Dobranie metody wyznaczania wspóáczynnika sprĊĪystoĞci:
¾
na podstawie nachylenia wykresu:
x
F
k lub
¾
w oparciu o dane podane w tabeli.
1
1.3
Obliczenie wartoĞci wspóáczynnika sprĊĪystoĞci liny k | 130 N/m.
WartoĞü wspóáczynnika sprĊĪystoĞci moĪe róĪniü siĊ od 130 N/m ale musi wynikaü
z obliczeĔ.
1
2
Zapisanie związku
mgD
mv
2
2
.
1
1.4
Obliczenie wartoĞci prĊdkoĞci
v = 20 m/s.
1
2
Zapisanie związku
2
2
kx
mgD mgx
.
1
Zadanie 1
1.5
Podstawienie wartoĞci x = 20 m i wykazanie, Īe wartoĞü ta speánia równanie
2
2
kx
mgD mgx
.
Zdający moĪe rozwiązaü równanie kwadratowe i obliczyü wartoĞü x = 20 m.
1
2
Razem za zadanie
12
F, N
0 5 10 15 20
x, m
500
1000
2000
1500
3.1
3.3
3.2
3.4
3.5
Zad
anie 3
6
Zadanie 4. (12 pkt)
Źródło: CKE 2007 (PR), zad. 1.
2
Egzamin maturalny z fizyki i astronomii
Poziom rozszerzony
Zadanie 1. Kulka i wózek (12 pkt)
Stalowa kulka o masie 1 kg, wisząca na nici
o dáugoĞci 1,8 m zostaáa odchylona od pionu
o kąt 90
o
wzdáuĪ áuku AB, a nastĊpnie
zwolniona (rys.). Po zwolnieniu uderzyáa
w spoczywający stalowy wózek, który zacząá
poruszaü siĊ po szynach praktycznie bez
tarcia. Masa wózka wynosi 2 kg. Przyjmij,
Īe zderzenie ciaá byáo doskonale sprĊĪyste.
1.1 (2 pkt)
Oblicz pracĊ, jaką trzeba wykonaü powoli odchylając pionowo wiszącą kulkĊ z poáoĪenia A
do poáoĪenia B.
1.2 (2 pkt)
WykaĪ, Īe wartoĞü prĊdkoĞci kulki w chwili uderzenia w wózek wynosi 6 m/s.
1.3 (2 pkt)
Oblicz wartoĞü siáy naciągu nici w momencie gdy kulka uderza w wózek. Przyjmij, Īe
wartoĞü prĊdkoĞci kulki podczas uderzenia w wózek wynosi 6 m/s.
1
p
p
W
E
E
m gh
'
'
1
W m gh
2
1
m
1kg 10
1,8m ;
18J
s
W m gh
W
1
1
2
;
2
m
m
2
2 10
1,8m
6
s
s
m
m gl
2
v
v= gl
v
1
1
2
1
2
;
m
6
m
s
1kg 10
= 30N
s
1,8m
n
o
n
n
n
F Q F
m
F m g
l
F m g
F
l
§
·
§
·
¨
¸
¨
¸
§
·
©
¹
¨
¸
¨
¸
¨
¸
©
¹
¨
¸
©
¹
2
2
v
v
Zadanie 4.1 (2 pkt)
Zadanie 4.2 (2 pkt)
Zadanie 4.3 (2 pkt)
7
Egzamin maturalny z fizyki i astronomii
3
Poziom rozszerzony
WartoĞci prĊdkoĞci ciaá po zderzeniu moĪna obliczyü, stosując wzory:
1
2
2
1
1
2
1
2
1
2
2
m m
m
u
u
m m
m m
v
oraz
1
2
1
2
1
2
1
2
1
2
2 m
m m
u
u
m m
m m
v
gdzie wartoĞci prĊdkoĞci dla obu ciaá oznaczono odpowiednio:
u
1
– dla kulki przed zderzeniem,
v
1
– dla kulki po zderzeniu,
u
2
– dla wózka przed zderzeniem, v
2
– dla wózka po zderzeniu.
1.4 (2 pkt)
Zapisz, korzystając z przyjĊtych powyĪej oznaczeĔ, równania wynikające z zasad
zachowania, które powinny byü zastosowane do opisu zderzenia kulki z wózkiem
(pozwalające wyprowadziü powyĪsze zaleĪnoĞci).
1.5 (2 pkt)
Oblicz wartoĞci prĊdkoĞci, jakie uzyskają wózek i kulka w wyniku zderzenia. Wykorzystaj
wzory podane w treĞci zadania. Przyjmij, Īe kulka uderza w wózek z prĊdkoĞcią
o wartoĞci 6 m/s.
Nr zadania
1.1
1.2
1.3
1.4
1.5
Maks. liczba pkt
2
2
2
2
2
Wypeánia
egzaminator! Uzyskana liczba pkt
1 1
2 2
1 1
2 2
m u m u m
m
G
G
G
G
v
v
2
2
2
2
1 1
2 2
1 1
2 2
2
2
2
2
m u
m u
m
m
v
v
1
2
1
1
1
1
1
1
2
1
2
1
2
2
1
2
1kg 2kg
m
m
m
0 ;
6
;
2
2
1kg 2kg
s
s
s
2
2kg
m
m
0 ;
6
;
4
1kg 2kg
s
s
m m u
m m
m
u
m m
§
·
¨
¸
©
¹
v
v
v
lub v
v
v
v
Zadanie 4.4 (2 pkt)
Zadanie 4.5 (2 pkt)
8
4
Egzamin maturalny z fizyki i astronomii
Poziom rozszerzony
1.6 (2 pkt)
Wózek po uderzeniu kulki odjeĪdĪa, natomiast kulka zaczyna poruszaü siĊ ruchem
drgającym, w którym niü podczas maksymalnego wychylenia tworzy z pionem kąt 27
o
. Podaj,
czy w opisanej sytuacji moĪna dokáadnie obliczyü okres wahaĔ takiego wahadáa korzystając
z zaleĪnoĞci
g
l
2
T
S
. OdpowiedĨ uzasadnij
.
Zadanie 2. Prąd zmienny (12 pkt)
Do Ĩródáa prądu przemiennego poprzez ukáad prostowniczy doáączono ĪarówkĊ, w której
zastosowano wáókno wolframowe. Opór Īarówki podczas jej Ğwiecenia wynosiá 100 :.
Na wykresie poniĪej przedstawiono zaleĪnoĞü natĊĪenia prądu elektrycznego páynącego przez
ĪarówkĊ od czasu.
2.1 (2 pkt)
Podaj, jaką wartoĞü oporu (wiĊkszą, czy mniejszą niĪ 100 :) miaáo wáókno Īarówki przed
doáączeniem jej do Ĩródáa prądu. OdpowiedĨ uzasadnij.
2.2 (2 pkt)
OkreĞl, analizując wykres, czĊstotliwoĞü zmian napiĊcia Ĩródáa prądu przemiennego
zasilającego ukáad prostowniczy.
t, s
0,02
0,03
0,01
0,5
I, A
0,005
0,015
0,025
0,4
0,3
0,2
0,1
W opisanej sytuacji nie moĪna dokáadnie obliczyü okres wahaĔ takiego
wahadáa.
ZaleĪnoĞü
2
l
T
g
S
pozwala na dokáadne obliczenie okresu wahaĔ wahadáa,
tylko dla maáych wychyleĔ (nie przekraczających kilku stopni).
WartoĞü oporu przed doáączeniem Īarówki do Ĩródáa prądu byáa mniejsza
niĪ 100 ȍ.
Wáókno Īarówki wykonane jest z metalu, a opór elektryczny metali roĞnie wraz
ze wzrostem temperatury.
Z wykresu moĪna odczytaü, Īe okres zmian napiĊcia Ĩródáa prądu przemiennego
zasilającego ukáad prostowniczy wynosi T = 0,02 s
;
;
1
1
50Hz
0,02s
f
f
f
T
Zadanie 4.6 (2 pkt)
9
Zadanie 5. (12 pkt)
Źródło: CKE 2008 (PR), zad. 1.
Egzamin maturalny z fizyki i astronomii
Poziom rozszerzony
2
Rozwiązanie zadaĔ naleĪy zapisaü w wyznaczonych miejscach pod treĞcią zadania.
Zadanie 1. Beczka (12 pkt)
Do hurtowni chemicznej przywieziono transport blaszanych beczek z gipsem. W celu
wyáadowania beczek z samochodu poáoĪono pochylniĊ, tworząc w ten sposób równiĊ
pochyáą. WysokoĞü, z jakiej beczki staczaáy siĊ swobodnie bez poĞlizgu wynosiáa 100 cm.
Beczki byáy ĞciĞle wypeánione gipsem, który nie mógá siĊ przemieszczaü, i miaáy ksztaát
walca o Ğrednicy 40 cm. Masa gipsu wynosiáa 100 kg.
W obliczeniach przyjmij wartoĞü przyspieszenia ziemskiego równą 10 m/s
2
, a beczkĊ
potraktuj jak jednorodny walec. MasĊ blachy, z której wykonano beczkĊ pomiĔ.
Moment bezwáadnoĞci walca, obracającego siĊ wokóá osi prostopadáej do podstawy walca
i przechodzącej przez jej Ğrodek, jest równy
2
2
1 mr
I
.
Zadanie 1.1 (2 pkt)
Uzupeánij rysunek o pozostaáe siáy dziaáające na beczkĊ podczas jej swobodnego staczania.
Zapisz ich nazwy.
Zadanie 1.2 (2 pkt)
Oblicz wartoĞü siáy nacisku beczki na równiĊ podczas staczania, jeĪeli kąt nachylenia
pochylni do poziomu wynosi 30
o
.
Į = 30
o
Į = 60
o
sin Į
0,50
0,87
cos Į
0,87
0,50
tg Į
0,58
1,73
cos
n
g
F
F
D
i
g
F
m g
ctg Į
1,73
0,58
Siáa nacisku
cos
n
F m g
D
2
m
100kg 10
0,87
s
n
F
870 N
|
n
F
G
R
– siáa reakcji
G
t
F
– siáa tarcia
F
g
JG
R
t
F
JJG
Zadanie 5.1 (2 pkt)
Zadanie 5.2 (2 pkt)
10
Egzamin maturalny z fizyki i astronomii
Poziom rozszerzony
3
Zadanie 1.3 (4 pkt)
WykaĪ, Īe wartoĞü prĊdkoĞci liniowej beczki po stoczeniu siĊ z pochylni jest równa 3,65 m
s
.
2
2
2
2
Z
X
I
m
m g h
gdzie:
r
X Z
oraz
2
1
2
I
mr
Zatem po podstawieniu:
2 2
2
4
2
m r
m
m g h
Z
X
2
3
4
X
g h
2
3
X
g h
2
10m/s 1m
2
3
X
3,65m/s
X
Zadanie 1.4 (2 pkt)
Oblicz, korzystając ze związku pomiĊdzy energią i pracą, zasiĊg toczenia siĊ beczki
po poziomej trawiastej powierzchni. Przyjmij, Īe podczas toczenia siĊ beczki po trawie dziaáa
na nią staáa siáa oporu o wartoĞci 50 N, a wartoĞü prĊdkoĞci liniowej beczki po stoczeniu siĊ
z pochylni jest równa 3,65 m
s
.
F s m g h,
gdzie F oznacza siáĊ oporu
Zatem:
m g h
s
F
2
100kg 10m/s 1m
50N
s
ĺ
20m
s
Zadanie 1.5 (2 pkt)
WykaĪ, Īe zmiana zawartoĞci beczki z gipsu na cement (o innej niĪ gips masie), równieĪ
ĞciĞle wypeániający beczkĊ, nie spowoduje zmiany wartoĞci przyspieszenia kątowego, z jakim
obraca siĊ beczka wokóá osi prostopadáej do podstawy beczki i przechodzącej przez jej
Ğrodek.
Moment siáy M
G
jest funkcją ciĊĪaru beczki i jest wprost proporcjonalny do masy
(M ~ m).
Moment bezwáadnoĞci walca I jest wprost proporcjonalny do masy (I ~ m).
PoniewaĪ
M
I
H
zatem wartoĞü przyspieszenia kątowego
H
nie zaleĪy od masy.
Nr zadania
1.1. 1.2. 1.3. 1.4. 1.5.
Maks. liczba pkt
2
2
4
2
2
Wypeánia
egzaminator! Uzyskana liczba pkt
Zadanie 5.3 (4 pkt)
Zadanie 5.4 (2 pkt)
Zadanie 5.5 (2 pkt)
11
Zadanie 6. (12 pkt)
Źródło: CKE 2009 (PR), zad. 1.
Fizyka i astronomia – poziom rozszerzony
Klucz punktowania odpowiedzi
13
Zadanie 1.1
Korzystanie z informacji
Narysowanie toru ruchu ciaáa w rzucie ukoĞnym.
Narysowanie wektora siáy dziaáającej na ciaáo
w okreĞlonym punkcie toru jego ruchu.
0–2
1 pkt – naszkicowanie toru w ksztaácie paraboli (symetrycznego) od punktu A do B.
Tor musi byü styczny do wektora prĊdkoĞci w punkcie A i nie moĪe siĊ pokrywaü
z wektorem prĊdkoĞci lub zaczynaü siĊ na jego koĔcu.
1 pkt – narysowanie wektora siáy pionowo w dóá
Zadanie 1.2
Korzystanie z informacji Obliczenie czasu poruszania siĊ ciaáa.
0–1
1 pkt – obliczenie czasu lotu piáki t = 3,2 s
Zadanie 1.3
Korzystanie z informacji Obliczenie wartoĞci prĊdkoĞci początkowej jaką
nadano ciaáu.
0–1
1 pkt – obliczenie wartoĞci prĊdkoĞci początkowej
v
o
= 20 m/s
Zadanie 1.4
Korzystanie z informacji Obliczenie maksymalnej wysokoĞci jaką osiągnĊáo
ciaáo.
0–2
1 pkt – zapisanie zasady zachowania energii lub równaĔ ruchu
1 pkt – obliczenie maksymalnej wysokoĞci h = 12,8 m
Zadanie 1.5
Tworzenie informacji
Wyprowadzenie równanie toru ruchu ciaáa.
0–2
1 pkt – wyznaczenie czasu z równania x(t),
5
x
t
1 pkt – uzyskanie zaleĪnoĞci
2
2
0
2
1
x
x
y
,
,
(
x
x
y
2
1
2
0
2
,
,
)
JeĞli zdający prawidáowo obliczy jeden ze wspóáczynników równania y(x) otrzymuje 1 pkt.
Zadanie 6.1 (2 pkt)
Zadanie 6.2 (1 pkt)
Zadanie 6.3 (1 pkt)
Zadanie 6.4 (2 pkt)
Zadanie 6.5 (2 pkt)
12
Fizyka i astronomia – poziom rozszerzony
Klucz punktowania odpowiedzi
16
Zadanie 3.3
Korzystanie z informacji Obliczenie wartoĞci Ğredniej prĊdkoĞci ciaáa
w swobodnym spadku.
0–2
1 pkt – zapisanie zaleĪnoĞci
2
2
t
g
h
i przeksztaácenie do postaci
g
h
t
2
1 pkt – obliczenie czasu spadania z sufitu
t § 0,7 s (
48
0,
t
s)
Zadanie 3.4
Tworzenie informacji
Ustalenie, jakim ruchem poruszają siĊ wzglĊdem
siebie dwa kolejne spadające swobodnie ciaáa.
0–1
1 pkt – podkreĞlenie wáaĞciwej odpowiedzi:
ruch jednostajny
Zadanie 3.5
Korzystanie z informacji
Wykazanie, Īe obraz ciaáa na ekranie w opisanych
warunkach jest powiĊkszony n-krotnie.
Ustalenie cech otrzymanego obrazu.
0–3
1 pkt – zapisanie równania
f
y
x
1
1
1
i uwzglĊdnienie, Īe y = 2,4 m oraz f = 0,6 m
1 pkt – obliczenie x = 0,8 m i wykazanie, Īe
3
8
0
4
2
m
m
x
y
p
,
,
Zdający moĪe do równania zwierciadáa podstawiü y = 3 x oraz y = 2,4 m i wykazaü
toĪsamoĞü.
1 pkt – uzupeánienie pozostaáych cech obrazu:
rzeczywisty i odwrócony
Zadanie 3.6
WiadomoĞci i rozumienie
Narysowanie dalszego biegu promienia Ğwietlnego
skierowanego równolegle do gáównej osi optycznej
ukáadu zwierciadáo-soczewka.
0–3
1 pkt – prawidáowe narysowanie promienia przechodzącego przez powierzchniĊ wody
z powietrza do wody (pionowo)
1 pkt – prawidáowe narysowanie promienia odbitego od zwierciadáa (w kierunku ogniska F)
1 pkt – prawidáowe narysowanie promienia zaáamanego po wyjĞciu z wody do powietrza (kąt
zaáamania wiĊkszy od kąta padania)
F
Fizyka i astronomia – poziom rozszerzony
Klucz punktowania odpowiedzi
14
Zadanie 1.6
Korzystanie z informacji
Obliczenie maksymalnego zasiĊgu w rzucie ukoĞnym
z okreĞloną wartoĞcią prĊdkoĞci początkowej, przyjmując,
Īe ruch ciaáa odbywa siĊ bez oporu powietrza.
0–2
1 pkt – wykorzystanie wzoru na maksymalny zasiĊg lub uwzglĊdnienie zaleĪnoĞci sin2Į=1
1 pkt – obliczenie maksymalnego zasiĊgu
z
max
§ 276 m
Zadanie 1.7
Korzystanie z informacji Obliczenie liczby moli gazu znajdujących siĊ
w naczyniu w danej temperaturze.
0–2
1 pkt – zastosowanie równania Clapeyrona i wyznaczenie zaleĪnoĞci
RT
pVM
m
1 pkt – obliczenie masy azotu m = 12,6 g
Gdy zdający wyznaczy tylko liczbĊ moli otrzymuje 1 pkt.
Zadanie 2.1
Tworzenie informacji
WyjaĞnienie, dlaczego wáaĞciwy kalorymetr skáada siĊ
z dwóch naczyĔ umieszczonych jedno wewnątrz
drugiego.
0–1
1 pkt – zapisanie wyjaĞnienia np.:
taka budowa kalorymetru zapewnia dobrą izolacjĊ termiczną dziĊki warstwie
powietrza znajdującej siĊ miĊdzy naczyniami.
Zadanie 2.2
Korzystanie z informacji
Narysowanie wykresu zaleĪnoĞci temperatury cieczy
w naczyniu od czasu dla zawartych w tabeli danych
oraz przewidzenie i naszkicowanie dalszego przebiegu
krzywej na wykresie do chwili, w której temperatura
cieczy praktycznie przestaje siĊ zmieniaü.
0–4
1 pkt – opisanie i wyskalowanie osi temperatury
1 pkt – naniesienie punktów pomiarowych
1 pkt – narysowanie wykresu na podstawie danych pomiarowych
1 pkt – naszkicowanie linii przerywanej asymptotycznie zbliĪającej siĊ do t = 20
o
C
Linia przerywana nie moĪe przeciąü wartoĞci 20
o
C, ale musi do niej siĊ zbliĪaü.
t
, C
°
czas
, min
0
10
20
30
40
50
60
70
80
90
100
110
120
15
20
25
30
35
40
45
50
55
Zadanie 6.6 (2 pkt)
Zadanie 6.7 (2 pkt)
Zadanie 7 (12 pkt)
Źródło: CKE 2009 (PR), zad. 3.
Fizyka i astronomia – poziom rozszerzony
Klucz punktowania odpowiedzi
15
Zadanie 2.3
WiadomoĞci i rozumienie
Ustalenie, jak zmieniaáa siĊ szybkoĞü przepáywu ciepáa
(ǻQ/ǻt) z naczynia z wodą do otoczenia w miarĊ
upáywu czasu.
0–1
1 pkt – zapisanie odpowiedzi: szybkoĞü przepáywu ciepáa (ǻQ/ǻt) malaáa
Zadanie 2.4
Korzystanie z informacji Oszacowanie iloĞci ciepáa, które oddaáa woda
w okreĞlonym przedziale czasu.
0–2
1 pkt – odczytanie z tabeli 'T = 8
o
C i zastosowanie wzoru Q = m
.
c
w
.
'
T
1 pkt – obliczenie oddanego ciepáa
Q = 6720 J
Zadanie 2.5
Tworzenie informacji
Obliczenie oporu, jaki powinna mieü grzaáka, aby
pracując w sposób ciągáy utrzymywaáa staáą
temperaturĊ wody w naczyniu.
0–2
1 pkt – zapisanie wzoru na moc prądu i przeksztaácenie do postaci
P
U
R
2
1 pkt – obliczenie oporu grzaáki R = 1,8 :
Zadanie 2.6
Korzystanie z informacji
Obliczenie temperatury zewnĊtrznej powierzchni
naczynia kalorymetru (z zadaną dokáadnoĞcią),
wykorzystując wzór na szybkoĞü przepáywu ciepáa
przez warstwĊ materiaáu.
0–2
1 pkt – przeksztaácenie podanego wzoru i obliczenie 'T = 0,034
o
C
1 pkt – obliczenie temperatury zewnĊtrznej powierzchni naczynia
T = 89,966
o
C
Zadanie 3.1
WiadomoĞci i rozumienie Ustalenie, jakim zwierciadáem jest wewnĊtrzna
powierzchnia miski.
0–1
1 pkt – zapisanie odpowiedzi: zwierciadáo wklĊsáe i skupiające
Zadanie 3.2
Korzystanie z informacji Obliczenie ogniskowej zwierciadáa i wykorzystanie jej
do obliczenia innych wielkoĞci.
0–2
1 pkt – obliczenie ogniskowej
2
R
f
0,6 m
1 pkt – obliczenie odlegáoĞci ogniska od sufitu d = 1,8 m
Zadanie 7.1 (1 pkt)
Zadanie 7.2 (2 pkt)
Zadanie 7.3 (2 pkt)
Zadanie 7.4 (1 pkt)
13
Fizyka i astronomia – poziom rozszerzony
Klucz punktowania odpowiedzi
16
Zadanie 3.3
Korzystanie z informacji Obliczenie wartoĞci Ğredniej prĊdkoĞci ciaáa
w swobodnym spadku.
0–2
1 pkt – zapisanie zaleĪnoĞci
2
2
t
g
h
i przeksztaácenie do postaci
g
h
t
2
1 pkt – obliczenie czasu spadania z sufitu
t § 0,7 s (
48
0,
t
s)
Zadanie 3.4
Tworzenie informacji
Ustalenie, jakim ruchem poruszają siĊ wzglĊdem
siebie dwa kolejne spadające swobodnie ciaáa.
0–1
1 pkt – podkreĞlenie wáaĞciwej odpowiedzi:
ruch jednostajny
Zadanie 3.5
Korzystanie z informacji
Wykazanie, Īe obraz ciaáa na ekranie w opisanych
warunkach jest powiĊkszony n-krotnie.
Ustalenie cech otrzymanego obrazu.
0–3
1 pkt – zapisanie równania
f
y
x
1
1
1
i uwzglĊdnienie, Īe y = 2,4 m oraz f = 0,6 m
1 pkt – obliczenie x = 0,8 m i wykazanie, Īe
3
8
0
4
2
m
m
x
y
p
,
,
Zdający moĪe do równania zwierciadáa podstawiü y = 3 x oraz y = 2,4 m i wykazaü
toĪsamoĞü.
1 pkt – uzupeánienie pozostaáych cech obrazu:
rzeczywisty i odwrócony
Zadanie 3.6
WiadomoĞci i rozumienie
Narysowanie dalszego biegu promienia Ğwietlnego
skierowanego równolegle do gáównej osi optycznej
ukáadu zwierciadáo-soczewka.
0–3
1 pkt – prawidáowe narysowanie promienia przechodzącego przez powierzchniĊ wody
z powietrza do wody (pionowo)
1 pkt – prawidáowe narysowanie promienia odbitego od zwierciadáa (w kierunku ogniska F)
1 pkt – prawidáowe narysowanie promienia zaáamanego po wyjĞciu z wody do powietrza (kąt
zaáamania wiĊkszy od kąta padania)
F
Zadanie 7.5 (3 pkt)
Fizyka i astronomia – poziom rozszerzony
Klucz punktowania odpowiedzi
16
Zadanie 3.3
Korzystanie z informacji Obliczenie wartoĞci Ğredniej prĊdkoĞci ciaáa
w swobodnym spadku.
0–2
1 pkt – zapisanie zaleĪnoĞci
2
2
t
g
h
i przeksztaácenie do postaci
g
h
t
2
1 pkt – obliczenie czasu spadania z sufitu
t § 0,7 s (
48
0,
t
s)
Zadanie 3.4
Tworzenie informacji
Ustalenie, jakim ruchem poruszają siĊ wzglĊdem
siebie dwa kolejne spadające swobodnie ciaáa.
0–1
1 pkt – podkreĞlenie wáaĞciwej odpowiedzi:
ruch jednostajny
Zadanie 3.5
Korzystanie z informacji
Wykazanie, Īe obraz ciaáa na ekranie w opisanych
warunkach jest powiĊkszony n-krotnie.
Ustalenie cech otrzymanego obrazu.
0–3
1 pkt – zapisanie równania
f
y
x
1
1
1
i uwzglĊdnienie, Īe y = 2,4 m oraz f = 0,6 m
1 pkt – obliczenie x = 0,8 m i wykazanie, Īe
3
8
0
4
2
m
m
x
y
p
,
,
Zdający moĪe do równania zwierciadáa podstawiü y = 3 x oraz y = 2,4 m i wykazaü
toĪsamoĞü.
1 pkt – uzupeánienie pozostaáych cech obrazu:
rzeczywisty i odwrócony
Zadanie 3.6
WiadomoĞci i rozumienie
Narysowanie dalszego biegu promienia Ğwietlnego
skierowanego równolegle do gáównej osi optycznej
ukáadu zwierciadáo-soczewka.
0–3
1 pkt – prawidáowe narysowanie promienia przechodzącego przez powierzchniĊ wody
z powietrza do wody (pionowo)
1 pkt – prawidáowe narysowanie promienia odbitego od zwierciadáa (w kierunku ogniska F)
1 pkt – prawidáowe narysowanie promienia zaáamanego po wyjĞciu z wody do powietrza (kąt
zaáamania wiĊkszy od kąta padania)
F
Zadanie 7.6 (3 pkt)
14
Zadanie 8. (10 pkt)
Źródło: CKE 2010 (PR), zad. 1.
Egzamin maturalny z fizyki i astronomii
Klucz punktowania odpowiedzi – poziom rozszerzony
2
Zadanie 1.1.
Korzystanie z informacji Narysowanie i zapisanie nazw siá dziaáających
na balon wznoszący siĊ ze staáą prĊdkoĞcią
0–2
1 p. – narysowanie wektorów trzech dziaáających siá,
oznaczenie i zapisanie ich nazw,
np.: F
gr
– siáa grawitacji,
F
w
– siáa wyporu,
F
o
– siáa oporu
1 p. – zachowanie wáaĞciwych relacji dáugoĞci wektorów
Zadanie 1.2.
Korzystanie z informacji Ustalenie nazwy przemiany, jakiej ulega wodór
podczas wznoszenia siĊ balonu
0–1
1 p. – zapisanie nazwy przemiany gazowej: przemiana izochoryczna
Zadanie 1.3.
Tworzenie informacji
Wykazanie, Īe dokáadną wartoĞü ciĊĪaru balonu
na wysokoĞci h nad powierzchnią Ziemi moĪna
obliczyü ze wzoru przytoczonego w treĞci zadania
0–2
1 p. – zastosowanie prawa powszechnego ciąĪenia dla balonu znajdującego siĊ
na powierzchni Ziemi i na wysokoĞci h:
na powierzchni Ziemi:
g
m
R
m
M
G
F
Z
Z
2
na wysokoĞci h nad powierzchnią Ziemi:
2
h
R
m
M
G
F
Z
Z
h
1 p. – przeksztaácenie do postaci
2
2
h
R
R
g
m
F
Z
Z
h
Zadanie 1.4.
Tworzenie informacji
Sformuáowanie wyjaĞnienia, dlaczego wartoĞü siáy
wyporu maleje podczas wznoszenia balonu
0–1
1 p. – zapisanie wyjaĞnienia,
np.: WartoĞü siáy wyporu maleje podczas wznoszenia balonu, poniewaĪ maleje gĊstoĞü
powietrza.
Zadanie 8.1 (2 pkt)
Zadanie 8.2 (1 pkt)
Zadanie 8.3 (2 pkt)
Zadanie 8.4 (1 pkt)
15
Egzamin maturalny z fizyki i astronomii
Klucz punktowania odpowiedzi – poziom rozszerzony
3
Zadanie 1.5.
Korzystanie z informacji Obliczenie ciĞnienia powietrza na maksymalnej
wysokoĞci, na którą wzniósá siĊ balon
0–2
1 p. – zastosowanie równania Clapeyrona z uwzglĊdnieniem gĊstoĞci i Ğredniej masy
molowej powietrza, otrzymanie wzoru, np.:
P
U
T
R
p
1 p. – obliczenie ciĞnienia powietrza
p § 6247 Pa lub p § 6250 Pa lub p § 6,25 kPa
Zadanie 1.6.
Korzystanie z informacji
Obliczenie wysokoĞci, na której znajduje siĊ balon,
jeĪeli ciĞnienie powietrza na tej wysokoĞci jest 16 razy
mniejsze niĪ na powierzchni Ziemi
0–2
1 p. – zastosowanie zaleĪnoĞci
16
1
0
p
p
h
oraz
5
0
2
h
h
p
p
, otrzymanie wzoru,
np.:
5
2
16
1
h
lub
5
4
2
2
h
1 p. – obliczenie wysokoĞci, na którą wzniósá siĊ balon h = 20 km
Zadanie 2.1.
Korzystanie z informacji
Obliczenie pracy prądu elektrycznego podczas
ogrzewania wody w czajniku elektrycznym do czasu
jej zagotowania
0–2
1 p. – zastosowanie zaleĪnoĞci pracy prądu od mocy urządzenia i czasu jego pracy,
np.:
t
P
W
1 p. – obliczenie pracy prądu elektrycznego W = 300 kJ
Zadanie 2.2.
Korzystanie z informacji Obliczenie sprawnoĞci procesu ogrzewania wody
w czajniku
0–2
1 p. – zapisanie wzoru na sprawnoĞü proces ogrzewania wody w czajniku,
np.:
t
P
T
c
m
w
'
K
1 p. – obliczenie sprawnoĞci Ș § 0,73 lub Ș § 73%
Zadanie 2.3.
Tworzenie informacji
Sformuáowanie wniosku dotyczącego związku
wzglĊdnej straty energii z masą zagotowanej wody
w czajniku
0–1
1 p. – zapisanie wniosku, np.:
Im wiĊksza masa wody tym wzglĊdne straty energii są mniejsze.
Zadanie 8.5 (2 pkt)
Zadanie 8.6 (2 pkt)