Ostre zapalenie trzustki
Jest to ostry stan zapalny gruczołu
związany z przedwczesną aktywacją
proenzymów
trzustkowych
i
uszkodzeniem sąsiadujących tkanek i
niekiedy
też
odległych
narządów.
Wyróżnia
się
postać
łagodną,
charakteryzującą
się
minimalną
dysfunkcją narządu oraz postać ciężką,
w
której
występują
powikłania
miejscowe lub niewydolność narządowa.
Ostre zapalenie trzustki
Przyczyny:
• choroby pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych
• alkohol
• idiopatyczne
• jatrogenne – endoskopowa cholangiopankreatografia
wsteczna(ECPW)
• hiperlipidemia (typ I, IV, V)
• nadczynność przytarczyc
• dysfunkcja zwieracza Oddiego
• leki (kortykosteroidy)
• urazy jamy brzusznej
• pooperacyjne
Ostre zapalenie trzustki
Objawy podmiotowe i przedmiotowe:
• ból brzucha
• nudności i wymioty, nieprzynoszące
ulgi
• gorączka
• bolesność w nadbrzuszu
• osłabienie lub brak perystaltyki
• wzmożone napięcie powłok brzucha
Ostre zapalenie trzustki
• wyczuwalny bolesny opór w
nadbrzuszu
• zaburzenia świadomości
• tachykardia
• hipotonia
• żółtaczka
• zmiany skórne
• wysięk w jamie opłucnowej
Ostre zapalenie trzustki
Badania pomocnicze – badania laboratoryjne:
• wzrost aktywności lipazy we krwi
• wzrost aktywności amylazy we krwi i w moczu
• leukocytoza
• wzrost CRP
• biochemiczne wskaźniki uszkodzenia wątroby
(ALAT, ASPAT, ALP, bilirubiny)
• wzrost LDH
• hipoalbuminemia
• hiperglikemia
• hipertrigglicerydemia
• hipokalcemia
Ostre zapalenie trzustki
Badania pomocnicze:
• USG jamy brzusznej
• TK z podaniem środka cieniującego
• RTG klatki piersiowej
• RTG jamy brzusznej
• endoskopowa cholangiopankreatografia
wsteczna
Ostre zapalenie trzustki
Przebieg choroby:
- 60-70% postać łagodna
- 30-40% postać ciężka (2 okresy
zwiększonej śmiertelności:
1) wczesny 7-14 dni od zachorowania
2) późny po 3-4 tygodniach od początku
choroby
Ostre zapalenie trzustki
Rozpoznanie różnicowe:
• perforacja przewodu pokarmowego
• ostre zapalenie wyrostka robaczkowego
• ostre niedokrwienie jelit
• tętniak rozwarstwiający aorty
• ciąża pozamaciczna
• zawał serca (szczególnie ściana tylna)
Ostre zapalenie trzustki
Leczenie - postać łagodna:
• wyrównanie niedoborów płynowych
• wyrównanie zaburzeń elektrolitowych
• leki przeciwbólowe
• zwykle po 3-4 dniach żywienie doustne
Ostre zapalenie trzustki
Leczenie – postać ciężka:
• wyrównanie niedoborów płynowych
• wyrównanie zaburzeń elektrolitowych
• leki przeciwbólowe
• intensywny nadzór
• ew. antybiotykoterapia profilaktyczna
• całkowite żywienie dojelitowe rozpoczęte
w ciągu 48-72 godzin
• ECPW w razie żółciowego OZT
Ostre zapalenie trzustki
• powikłania narządowe:
- płucne – wentylacja zastępcza
- nerkowe – dializa
- DIC – FFP, heparyna, AT
- wstrząs – płyny, leki
- krwawienie z przewodu pokarmowego –
endoskopowe tamowanie
Ostre zapalenie trzustki
Monitorowanie chorego:
- kontrola RR, tętna i bilansu wodnego co 1h
- kontrola gazometrii krwi tętniczej i elektrolitów
co 6h
- badanie przedmiotowe co 12h
- codzienne badania laboratoryjne
- USG lub TK okresowo
Ostre zapalenie trzustki
Powikłania miejscowe:
• ostry zbiornik płynowy w trzustce lub jej
otoczeniu
• torbiel rzekoma
• zakażenie martwicy trzustki i tkanek
około-trzustkowych
• ropień trzustki
• przetoki
• powikłania naczyniowe
Ostre zapalenie trzustki
Powikłania narządowe:
• wstrząs
• ARDS
• ostra niewydolność nerek
• DIC
• sepsa
Przewlekłe zapalenie trzustki
Jest to proces zapalny powodujący
postępujące, nieodwracalne zmiany w
miąższu (zanik, włóknienie) oraz
stopniowy
rozwój
niewydolności
zewnątrzwydzielniczej
i
wewnątrzwydzielniczej trzustki.
Przewlekłe zapalenie trzustki
Przyczyny (TIGAR-O):
- toksyczno-metaboliczne (T)
- idiopatyczne (I)
- genetyczne (G)
- autoimmunologiczne (A)
- nawracające (recurrent – R)
- zaporowe (obstructive - O)
Przewlekłe zapalenie trzustki
Objawy:
- bóle brzucha
- objawy niewydolności zewnątrz- i
wewnątrz-wydzielniczej
Przewlekłe zapalenie trzustki
Badania dodatkowe:
• badania laboratoryjne
• badania obrazowe
• badanie morfologiczne
• badania czynnościowe
Przewlekłe zapalenie trzustki
Leczenie:
• zwalczanie bólu
• uzupełnianie
niedoborów
enzymów
trzustkowych
• wyrównywanie zaburzeń węglowodanowych
• zapobieganie niedożywieniu
• leczenie powikłań
Przewlekłe zapalenie trzustki
Powikłania:
• torbiele rzekome trzustki
• zwężenie
lub
niedrożność
przewodu
żółciowego wspólnego
• wodobrzusze trzustkowe
• zakrzepica żyły śledzionowej
• tętniaki rzekome naczyń zlokalizowanych w
sąsiedztwie trzustki
• rak trzustki
Kamica pęcherzyka żółciowego
Czynniki ryzyka:
• czynniki genetyczne
• płeć żeńska
• podeszły wiek
• przyjmowanie estrogenów
• cukrzyca
• otyłość
Kamica pęcherzyka żółciowego
Objawy podmiotowe:
- napadowy ostry ból brzucha
- nudności i wymioty
- zgaga, dyskomfort w nadbrzuszu po tłustym
pokarmie, wzdęcie brzucha
Kamica pęcherzyka żółciowego
Objawy przedmiotowe:
- bolesność palpacyjna w podżebrzu prawym
- objaw Chełmońskiego
- wyczuwalny powiększony i tkliwy pęcherzyk
żółciowy
- niekiedy objawy ograniczonego zapalenia
otrzewnej
Kamica pęcherzyka żółciowego
Badania pomocnicze:
• badania laboratoryjne
• USG jamy brzusznej
• RTG jamy brzusznej
Kamica pęcherzyka żółciowego
Rozpoznanie różnicowe:
• świeży zawał serca
• tętniak rozwarstwiający aorty brzusznej
• zapalenie opłucnej
• zapalenie osierdzia
• perforacja wrzodu żołądka lub dwunastnicy
• ostre i przewlekłe zapalenie trzustki
• ostre zapalenie wyrostka robaczkowego
Kamica pęcherzyka żółciowego
Leczenie:
- farmakologiczne:
leki p/bólowe i rozkurczowe, doustne leki
rozpuszczające kamienie żółciowe
- operacyjne:
cholecystektomia laparoskopowa lub
klasyczna
Kamica pęcherzyka żółciowego
Powikłania:
• ostre i przewlekłe zapalenie pęcherzyka
żółciowego
• ostre zapalenie trzustki
• ropień wątroby
• zgorzel pęcherzyka z perforacją i żółciowym
zapaleniem otrzewnej
• przetoka żółciowo – jelitowa
• niedrożność jelit
• kamica przewodowa
Ból brzucha
Ostry:
1. choroby żołądka i jelit:
perforacja wrzodu trawiennego, perforacja
jelit, zapalenie wyrostka robaczkowego,
niedrożność jelit, ostre zapalenie żołądka lub
jelit, zapalenie uchyłków jelita grubego
2. choroby wątroby, trzustki i śledziony:
OZT, zapalenie pęcherzyka żółciowego, kolka
żółciowa,
zapalenie
dróg
żółciowych,
zakrzepica zył wątrobowych i niewydolność
serca, pęknięcie śledziony
Ból brzucha
3. choroby układu moczowo-płciowego:
kamica moczowa, odmiedniczkowe zapalenie
nerek, zapalenie pęcherza moczowego, ciąża
pozamaciczna, skręt lub torbiel przydatków,
zapalenie przydatków
4. choroby metaboliczne:
ketonowa kwasica cukrzycowa, porfiria, mocznica
5. choroby alergiczne:
nadwrażliwość pokarmowa, obrzęk naczynio-
ruchowy
Ból brzucha
6. zatrucie toksynami (rtęć, ołów)
7. choroby naczyń:
zator krezki, zakrzepica żył trzewnych,
rozwarstwienie aorty
8. choroby narządów klatki piersiowej:
zawał serca, zapalenie mięśnia sercowego i
osierdzia, zapalenie płuc i opłucnej, zator
tętnicy płucnej
9. choroby układu krwiotwórczego:
plamica Schönleina-Henocha
Ból brzucha
10. choroby układu
wewnątrzwydzielniczego:
niedoczynność przytarczyc, rak rdzeniasty
tarczycy,
przewlekła
niewydolność
nadnerczy,
nadczynność
tarczycy,
enteropatia
cukrzycowa,
przełom
nadnerczowy, przełom hiperkalcemiczny