Nozologiczna – różnicowa
Funkcjonalna
Interakcyjna - psychospołeczna
Model medyczny – pochodzi z czasów, w
których psycholog był asystentem
(pomocnikiem) psychiatry – bez
uprawnień.
Nozologia – nazewnictwo
Model oparty na systemie
nozologicznym:
- oparty na doświadczeniu pokoleń
psychiatrów system nazewnictwa
JEDNOSTEK CHOROBOWYCH
Opis zaburzeń, zarówno somatycznych
(np. zawał mięśnia sercowego), jak i
psychicznych (np. nerwica lękowa).
Diagnoza oparta o objawy (symptomy)
lub syndrom (zespół objawów)
charakterystyczny dla danej jednostki
chorobowej.
Jednostki opisane w DSM i ICD
międzynarodowa klasyfikacja chorób i
problemów zdrowotnych
Diagnostic and Statistical Manual of
Mental Disorders
Diagnoza oparta o pięć osi:
- Oś I – obraz choroby.
- Oś II – nieprawidłowości rozwojowe i
sfery psychicznej (dzieciństwo i
dorastanie)
- Oś III – zaburzenia stanu fizycznego i
schorzenia (współwystępujące choroby)
- Oś IV – poziom stresu (okres roku) od
1 brak stresu do 6 najwyższe natężenie
- Oś V – całościowy obraz
funkcjonowania (okres roku).
Uzupełnienia:
1. ocena psychodynamiczna –
możliwości radzenia sobie z lękiem, opis
przyczyn stanu chorobowego;
2. rozpoznanie różnicowe – odrzucenie
występowania innych, podobnych
objawowo chorób;
3. rokowania – prognoza;
4. plan leczenia – ocenia się chęć
chorego do współdziałania, wgląd,
poziom inteligencji.
Nie kryje się za nazwami żadna
teoria – to raczej zbiór doświadczeń
medycyny
Pojawiła się w okresie rozwoju
psychologii humanistycznej (lata 70-te
XX wieku); w Polsce najwybitniejszy
przedstawiciel nurtu krytycznego
Kazimierz Jankowski (psychiatra).
Badania Rosenhana i Seligmana
(autorzy psychopatologii):
8 ochotników zgłosiło się w szpitalach u
7 rozpoznano schizofrenię.
1. Uprzedmiotowienie klienta (pacjenta)
– nadawanie etykietek
2. Myślenie czarno-białe: chory
(zdiagnozowany) – zdrowy (nie ma
diagnozy)
3. Stygmatyzowanie – w powszechnej
opinii choroby psychiczne są
nieuleczalne
4. Pozbawienie klienta (pacjenta)
odpowiedzialności za swój stan.
W klinikach psychiatrycznych (również
psychologowie).
W innych sytuacjach (na przykład):
- ADHD
- nozologiczna diagnoza inteligencji
- dysleksja
Oparta o wiedzę psychologiczną:
Konkretna teoria – ocena zasobów i
trudności w danej sferze (a nie w
ogóle)
Możliwe rozwiązania problemu – plan
interwencji (np. edukacyjnej, klinicznej,
organizacyjnej)
Założenie: jednostka funkcjonuje w
układzie, w diagnozie trzeba wziąć pod
uwagę kontekst społeczny.
Osoba badana (uczestnik badania) jest
partnerem współodpowiedzialnym za
diagnozę.
Diagnozowany stawia prediagnozę (co
mi jest)
Diagnoza to uzgadnianie z
diagnozowanym ostatecznej diagnozy.
W procesie tym mogą brać udział inne
osoby (rodzice, małżonkowie,
nauczyciele).
Uważa się, ze faza uzgadniania ma
pozytywne efekty terapeutyczne
(wpływa na motywację).
Diagnoza oparta na empirycznie
zweryfikowanych metodach oraz
podstawach naukowych:
Ważne elementy:
- biegłość praktyczna psychologa
- indywidualne właściwości klienta
(również kultura, z której pochodzi)
1. Korzystanie ze wszystkich badań na
temat danego zjawiska:
-laboratoryjnych i terenowych
- podstawowych i aplikacyjnych
2. Korzystanie z badań dotyczących
samej procedury badawczej:
- dane statystyczne
- użyteczność praktyczna
1. Umiejętność konceptualizacji
przypadku (syntetyczne ujęcie pytania
diagnostycznego)
2. Umiejętność prowadzenia badań
diagnostycznych
3. Umiejętność doboru technik
diagnostycznych
4. Umiejętność formułowania twierdzeń
diagnostycznych
5. Umiejętności interpersonalne
6. Wrażliwość etyczna
1. Zbierz wszystkie kluczowe informacje
2. Weź pod uwagę zarówno dane
wspierające hipotezę, jak i te, które jej
przeczą
3. Nie polegaj na pamięci
4. Stwórz system potwierdzania
trafności stawianych diagnoz
5. Dokształcaj się – teoretycznie i w
dziedzinie metod diagnostycznych
1. Świadomość ograniczeń stosowanych
metod diagnostycznych (nie wszystkie
grupy z populacji)
2. Dobór technik w oparciu o zmienne
demograficzne
3. Stworzenie możliwości wyboru
technik alternatywnych
Diagnoza klasyfikacyjna (typologiczna)
– na przykład temperamentu
Diagnoza rozwojowa – na jakim jest
etapie
Diagnoza genetyczna (kazualna) –
skupiona na przyczynach
Klasyfikacja nie jest rozłączna
Zakwalifikowanie do danego typu
diagnozy zależy od:
- rodzaj danych;
- procesu tworzenia danych;
- źródła danych;
- horyzontu czasowego;
-konstruktów teoretycznych;
- rola teorii w procesie interwencji
Guidelines for Assessment Process
(Maloney i Ward, 1976, Groth-Marnat,
2003)
Etapy:
Prediagnostyczny
Badania (identyfikacji)
Wyjaśniania (interpretacji)
Interwencji
Nie wszystkie etapy zawsze występują –
czasem kończy się diagnozę na interpretacji
Wszystko co się dzieje między klientem
a diagnostą na etapie poprzedzającym
diagnozę
Należy pamiętać o wpływie:
Kontekstu społecznego badania
- osoby badanej
- osoby diagnosty
To nie jest interakcja równorzędnych
partnerów
Osoba badana – komunikowanie,
nadawanie informacji
Diagnosta:
- odbiera informacje oraz podejmuje
decyzje dotyczące ich użyteczności i
kompletności,
- wybiera metody badania
- wybiera sposób komunikowania się z
osobą badaną
1. Użyteczność kliniczna – znaczenie
kliniczne
2. Użyteczność wyjaśniająca – związek z
problemem osoby badanej
3. Użyteczność warunkowa – ze
względu na cel badania
4. Użyteczność informacyjna – na ile
dana próbka zachowań jest
reprezentatywna dla całego zachowania
badanego.
1. Opis (uogólnienie danych)
2. Interpretacja danych (wyjaśnianie)
3. Orzekanie diagnostyczne
(klasyfikacja)
4. Przewidywanie (prognoza)
Wszystkie etapy zależą od przyjętego
kontekstu teoretycznego.
Zmiana położenia jednostki poprzez:
- komunikowanie diagnostyczne
(informacje zwrotne)
- selekcję
- modyfikację (pomoc psychologiczna)