ŚWIADOMOŚĆ
mgr Agnieszka Firlej
ŚWIADOMOŚĆ
mgr Agnieszka Firlej
Świadomość
- stan psychiczny, w
którym jednostka zdaje sobie
sprawę ze zjawisk wewnętrznych,
takich jak własne procesy myślowe,
oraz zjawisk zachodzących w
środowisku zewnętrznym i jest w
stanie reagować na nie
(somatycznie lub autonomicznie).
Przez pojęcie "świadomość" można rozumieć wiele
stanów - od zdawania sobie sprawy z istnienia
otoczenia, istnienia samego siebie, aż do
świadomości istnienia swojego życia
psychicznego.
W tym pierwszym przypadku świadomość mają
niektóre zwierzęta, a świadomość samego siebie
posiadają ludzie i najprawdopodobniej szympansy.
Nie jest jasne, czy samoświadomość ma tylko
Homo sapiens.
Świadomość otoczenia
(czyli czujność) może być pewnego
rodzaju odwzorowaniem cech środowiska w umyśle.
Świadomość samego siebie to rodzaj reprezentacji
swojego organizmu na tle reprezentacji środowiska.
Taką świadomość stwierdzono u szympansów, po
zaobserwowaniu faktu, że małpy te, gdy zaznaczono na
ich twarzy plamę, starały się ja wytrzeć, gdy zobaczyły
swe odbicie w lustrze.
Podobną zdolność wykazują niemowlęta ludzkie około
drugiego roku życia. Samoświadomość to, z kolei,
wiedza o procesach jakie zachodzą między
odwzorowaniami, czy też reprezentacjami umysłowymi.
Szkoły psychologiczne
Świadomość to obszar wspólny filozofii i psychologii w domenie
tej dopatrywać się można początków psychologii jako nauki.
Badaniami nad świadomością zajmuje się też kognitywistyka.
Pierwszą szkołą psychologiczną była "klasyczna" psychologia
świadomości Wundta psychologia świadomości w wersji
funkcjonalistycznej wyewoluowała z rozważań Franza
Brentany i Williama Jamesa. Po okresie dominacji
behawioryzmu, który wyrzucił z obszaru psychologii
zagadnienia życia mentalnego, problem świadomości powrócił
na nowo wraz z rozwojem kognitywistyki. Dociekania natury
świadomości wspierane są teraz przez dane empiryczne
pochodzące z badań z użyciem technik obrazowania mózgu.
Zaburzenia świadomości
Ilościowe zaburzenia świadomości
przymglenie
senność patologiczna (somnolentia)
półśpiączka (sopor)
śpiączka (coma)
Jakościowe zaburzenia świadomości
zespół majaczeniowy (delirium)
zespół pomroczny (obnubilatio)
zespół pomroczno-majaczeniowy
zespół pomroczny jasny (obnubilatio lucida)
zespół splątaniowy
zespół onejroidalny
Przymglenie
– osoba w stanie przymglenia zachowuje się
podobnie do człowieka próbującego się poruszać w gęstej mgle.
Kontakt jest trudny - kierowane do pacjenta słowa docierają z trudem,
wymagają powtarzania, czasem odpowiedzi nie udaje się uzyskać.
Zachowanie, ruchy i wypowiedzi pacjenta są spowolniałe, reakcje
następują z opóźnieniem, mogą być niedokładne, bądź nie
następować w ogóle.
Pojmowanie sytuacji jest opóźnione i utrudnione - proste bodźce
odbierane są szybciej i łatwiej niż złożone.
Zwykle zaburzona jest orientacja w czasie i miejscu, w głębszym
przymgleniu także co do własnej osoby.
Po przymgleniu pozostaje niepamięć, zwykle fragmentaryczna.
Somnolencja
(lub somnolentia) - postać łagodnych
ilościowych zaburzeń świadomości.
Objawy
senność, niezwiązana z rytmem dobowym
utrudniony kontakt z chorym
Przyczyny
czynniki toksyczne
czynniki zakaźne
organiczne uszkodzenia mózgowia
Sopor, stan półśpiączki
("przedśpiączka",
"odrętwienie") – stan ilościowego zaburzenia
świadomości.
Chory w soporze pozostaje w patologicznie głębokim
śnie, reaguje jedynie na ból oraz bodźce słuchowe
(potrafi niekiedy powiedzieć np. swoje nazwisko),
jest niezdolny do wykonania czynności bardziej
złożonych.
Sopor pojawia się w przypadkach zatruć, urazów
głowy, ciężkich chorób ogólnoustrojowych.
Śpiączka, koma
(z gr. κῶμα koma, znaczy głęboki
sen, łac. coma) - głębokie zaburzenie
świadomości.
Często jest wynikiem uszkodzenia centralnego tworu
siatkowatego. Może to być uszkodzenie pierwotne
lub wtórne, powstałe w sposób pośredni wskutek
np. procesu ekspansywnego lub uszkodzenia
pochodzenia naczyniowego.
Śpiączka może być również wynikiem zaburzeń
powodujących rozlane uszkodzenie systemu
nerwowego, np. w przebiegu zatrucia, bez względu
na przyczynę.
Najczęstsze przyczyny
śpiączek
choroby zakaźne
-śpiączka afrykańska
zaburzenia metaboliczne
- śpiączka cukrzycowa
- śpiączka mocznicowa
encefalopatia wątrobowa
rozlane uszkodzenia mózgu
zatrucie lekami
zapalenie mózgu, krwawienie podpajęczynówkowe
udar mózgu
guz mózgu
ropień mózgu
udar pniowy
krwawienia do mostu
krwawienia do móżdżku
zaburzenia psychiczne
zaburzenia konwersyjne
katatonia
depresja
Aby ocenić stopień śpiączki stosujemy
schemat postępowania zaproponowany
przez Teasdal i Jenneta (1974 r.). Polega
on na ocenie otwierania oczu, najlepszej
odpowiedzi werbalnej oraz najlepszej
odpowiedzi ruchowej na zadany bodziec.
Parametry te należy rozpatrywać łącznie z
odruchami źrenicznymi, odruchami "głowy
lalki", ciśnieniem tętniczym, oddechem,
tętnem, temperaturą ciała.
Majaczenie
(zespół majaczeniowy, delirium, ostry zespół mózgowy) – zespół zaburzeń
świadomości, któremu towarzyszą iluzje, omamy wzrokowe, słuchowe, dotykowe i inne
oraz lęk i pobudzenie psychomotoryczne, zaburzenia snu, przy czym objawy te nasilają
się często wieczorem i nocą.
Omamy układać się mogą w niezwykle żywe wizje przypominające film, którym towarzyszą
urojenia "dziania się" (tzn. chory ma poczucie uczestnictwa w rozgrywających się przed
jego oczami wydarzeniach).
Orientacja autopsychiczna jest zazwyczaj zachowana, allopsychiczna zaś bywa zazwyczaj
zaburzona.
Po przeminięciu stanu majaczeniowego stwierdza się zwykle częściową lub całkowitą
niepamięć okresu chorobowego.
Stany majaczeniowe spotyka się w wielu chorobach somatycznych: np. ciężkich infekcjach
przebiegających z wysoką gorączką, zatruciach, mocznicy, niewydolności wątroby,
urazach, odwodnieniu (zwłaszcza u osób w wieku podeszłym).
Zespoły majaczeniowe mogą również wikłać zespoły abstynencyjne alkoholowe (delirium
tremens - majaczenie drżenne) i po odstawieniu benzodiazepin.
Stan pomroczny jasny
(organiczne
zaburzenia dysocjacyjne,
zamroczenie jasne, pomroczność
jasna) - pozorna zborność ruchowa
występująca przy jakościowym
zaburzeniu świadomości. Może
występować jako część zespołu
zamroczeniowego. Często związana
jest z padaczką.
Zespół onejroidalny
– należy do jakościowych zaburzeń
świadomości. Nazwa pochodzi od greckiego oneiros – sen.
Jest to zespół snopodobny, charakteryzuje go występowanie
zmieniających się i przypominających marzenia senne
omamów, pseudohalucynacji i złudzeń, układających się w
akcję, posiadającą często określoną fabułę.
Orientacja jest zaburzona, a niepamięć tylko częściowa – chory
może zapamiętać wiele doznań z okresu trwania zespołu
onejroidalnego.
Występuje w schizofrenii, może towarzyszyć zatruciom,
chorobom zakaźnym, padaczce.