LEKI PRZECIWWYMIOTNE
LEKI PRZECIWWYMIOTNE
Mechanizm powstania
wymiotów
ośrodek
wymiotów: twór
siatkowaty
rdzenia
przedłużonego
(jądro pasma
samotnego)
włókna aferentne z:
strefy chemoreceptorowej
ucha wewnętrznego
gardła i przewodu
pokarmowego
wyższych ośrodków
mózgu (kora, wzgórze,
podwzgórze
włókna eferentne (n.X)
Strefa chemoreceptorowa
pole najdalsze (na dnie komory IV) –
chemoreceptorowa strefa wyzwalająca
(chemoreceptor trigger zone – CTZ)
receptory dopaminowe D2 pobudzane
przez wysokie stężenia związków
emetogennych: jony wapnia, morfina,
emetyna, digoksyna, mocznik
poza barierą krew-mózg
substancje we krwi i w PMR
Ośrodek wymiotny
wewnątrz bariery krew-mózg
indukuje wymioty, koordynuje
proces wymiotów, otrzymuje i
integruje bodźce z różnych źródeł
receptory pobudzające: nudności,
wymioty
neuroprzekaźniki
dopamina:
w polu najdalszym rec. D2,
antagoniści rec. D2 zapobiegają wymiotom po
apomorfinie
histamina, acetylocholina:
rec. H1 i M w jądrze
pasma samotnego, antagoniści tych rec skuteczni
w kinetozach
morfina:
rec delta/kappa – wymioty, ui – hamuje
wymioty ( nie ma leku)
serotonina:
rec 5HT3 za zakończeniach
aferentnych nerwu X, w polu najdalszym i jądrze
pasma samotnego; leki przeciwnowotworowe
powodują uwalnianie serotoniny działającej na rec.
n.X i nerwów trzewnych, przewodzących bodźce do
ośrodka wymiotnego
(antagoniści rec 5-HT3 nie
hamują wymiotów po apomorfinie i emetynie)
Leki przeciwwymiotne
Nie ma jednego uniwersalnego
leku przeciwwymiotnego, który
działałby niezależnie od
przyczyny powstania
wymiotów
Leczenie przyczynowe!
Przyczyny wymiotów:
ciąża, ostre zatrucia, leki
choroby układu sercowo – naczyniowego (przełom
nadciśnieniowy, zawał mięśnia sercowego, zator
płuc),
choroby przewodu pokarmowego oraz górnej połowy
jamy brzusznej (ostre zapalenie trzustki, pęcherzyka
żółciowego, wątroby, wyrostka robaczkowego, dróg
moczowych, kolka żółciowa i nerkowa, „ostry
brzuch”, choroby żołądka i dwunastnicy: zapalenie
błony śluzowej żołądka i XII-cy, przepuklina
przełykowa, choroba wrzodowa, nowotwory żołądka,
obecność ciał obcych, zwężenie odźwiernika)
przyczyny metaboliczne (kwasica cukrzycowa,
mocznicowa, porfiria, przełomy hiperkalcemiczne),
przyczyny endokrynologiczne (przełom nadnerczowy,
tarczycowy hipermetaboliczny),
Przyczyny wymiotów:
przyczyny neurologiczne (wzrost ciśnienia śródczaszkowego –
guz, krwotok, urazy czaszki, zapalenie opon mózgowych i
mózgu, choroby naczyniowe mózgu – migrena, udar mózgu),
oftalmologiczne (jaskra), otologiczne (zespół Meniera).
choroby nowotworowe
zaburzenia funkcji przewodu pokarmowego: zaleganie pokarmu
w żołądku, niedrożność jelit
podrażnienie gardła spowodowane grzybicą lub utrudnionym
odkrztuszaniem wydzieliny z oskrzeli, nieżytem nosa
wywołującym drażnienie tylnej ściany gardła
działania niepożądane leków
metaboliczne: hiperkalcemia, mocznica
toksyczne: radioterapia, chemioterapia, infekcje, zespoły
paraneoplastyczne
przerzuty do mózgu
czynniki psychosomatyczne: lęk, strach, przykre zapachy, widok
jedzenia
ból
zaburzenia naczyniowo - sercowe
Pochodne
fenotiazyny
I grupa o udowodnionym działaniu
doraźne objawowe leczenie nudności i wymiotów
(szczególnie wyw. pobudzeniem nerwu X)
mogą byś skuteczne w łagodnych wymiotach po
stosowaniu leków onkostatycznych
nieskuteczne w silnych wymiotach
skuteczność rośnie z wzrostem dawki (ale działania
niepożądane)
Prochlorperazyna – chlorperazinum
Chlorpromazyna – fenactil
Tietylperazyna – torecan
Prometazyna – diphergan
Tiorydazyna nie ma znaczenia w wymiotach
Pochodne
butyrofenonu
przeciętne działanie przeciwwymiotne
mało skuteczne w monoterpaii wymiotów
wywołanych lekami
przeciwnowotoworowymi
Domperidon – lek z wyboru w leczeniu
wymiotów u osób z ch. Parkinsona i
leczonych dopaminomimetykami
Droperidol – droperidol
Haloperidol – haloperidol
Domperidon - motilium
Pochodne
benzamidu
metoklopramid wprowadzony jako lek prokinetyczny i
w standardowych dawkach nie wykazuje działania
przeciwwymiotnego
Pobudza motorykę: przyspiesza opróżnianie żołądka,
skraca czas pasażu jelitowego, zwiększa ciśnienie w
obrębie dolnego zwieracza przełyku
stosowany chorobie refluksowej przełyku
duże dawki: antagonista rec. D2 w oun i splocie
śródściennym błony mięśniowej przewodu
pokarmowego i agonista rec. 5-HT4
nieskuteczny w wymiotach błędnikowych
zmniejsza nasilenie wymiotów u chorych
leczonych cisplatyną
zapobiega wymiotom w 30-40%
skuteczny w wymiotach po radioterapii i znieczuleniu
ogólnych
Pochodne
benzamidu
Metoklopramid
Działania ośrodkowe: pozapiramidowe –
drżenie, niepokój ruchowy, najczęściej na
początku leczenia, ustępuje po około 24h
od odstawienia
Ginekomastia, mlekotok
Biegunka
Znużenie, senność
Przeciwwskazania: ciąża, padaczka,
krwawienie z przewodu pkarmowego,
niedrożność mechaniczna jelit, perforacje i
przetoki żołądkowo-jelitowe
Nie stosować leków prokinetycznych z lekami o
działaniu cholinolitycznym gdyż te ostatnie
hamują działanie prokinetyczne
Pochodne
benzamidu
Cizaprid
agonista rec. 5-HT4, brak działania na rec.
D
Pobudzenie wydzielania Ach w splocie
śródściennym błony mięśniowej jelita
rzadko działania niepożądane: bóle głowy,
biegunki, rzadko tachykardia
Wydłużenie odcinka QT
Leki przeciwhistaminowe i
cholinolityczne
zaburzenia błędnikowe i kinetozy
słabe działanie przeciwwymiotne
nieskuteczne w wymiotach po
chemioterapii
Dimenhydrinat – aviomarin
Prometazyna - diphergan
Antagoniści receptora 5-HT3
Ondansetron, Tropisetron, Granisetron
Uszkodzenie śluzówki jelit w trakcie chemio- i
radioterapii
Rozdęcie jelit
Zapobieganie wymiotom pooperacyjnym
Nudności / wymioty po urazach mózgu
Nudności / wymioty po napromieniowaniu pnia
mózgu
Uwaga na wydłużanie odstępu QT
Działania niepożądane: zaparcia, nudności,
biegunka, zaburzenia rytmu serca, zaburzenia
ruchowe, bezsenność,
Kortykosteroidy
nie działają przeciwwymiotnie, ale zwiększają
skuteczność innych leków przeciwwymiotnych w
wymiotach po chemioterapii
mechanizm działania nieznany, prawdopodobnie
zmniejsza przepuszczalność bariery krew-mózg
dla substancji emetogennych, zmniejsza stężenie
GABA, który ma działanie hamujące
metyloprednizolon
deksametazon
Benzodiazepiny
nie mają działania przeciwwymiotnego tylko
anksolityczne, uspokajające, amnestyczne
przydatne w wymiotach „antycypacyjnych”