Zasoby lokalne 2
Zasoby lokalne 2
Kapitał społeczny
Kapitał społeczny
O czym dzisiaj będzie mowa?
O czym dzisiaj będzie mowa?
1)
1)
R. Putnama klasyczne badania nad kapitałem
R. Putnama klasyczne badania nad kapitałem
społecznym
społecznym
2)
2)
Z czego się składa kapitał społ., jakie może
Z czego się składa kapitał społ., jakie może
mieć formy
mieć formy
3)
3)
Dlaczego „kapitał” – jakie są z niego korzyści
Dlaczego „kapitał” – jakie są z niego korzyści
4)
4)
Badania kap społ. w Polsce – oj, jest bardzo
Badania kap społ. w Polsce – oj, jest bardzo
źle…
źle…
5)
5)
Rola w rozwoju lokalnym – między
Rola w rozwoju lokalnym – między
determinizmem a potrzebą budowania
determinizmem a potrzebą budowania
6)
6)
Koreferat i dyskusja: wątpliwa ideologia,
Koreferat i dyskusja: wątpliwa ideologia,
grubiańska metodologia, kolonizacja nauk
grubiańska metodologia, kolonizacja nauk
społecznych przez ekonomię
społecznych przez ekonomię
„
„
Odkrycie” kapitału społecznego:
Odkrycie” kapitału społecznego:
badania
badania
R. Putnama „Demokracja w działaniu”
R. Putnama „Demokracja w działaniu”
20 lat po reformie samorządowej we Włoszech – bardzo duże różnice w
sprawności instytucjonalnej samorządów (maks: Emilia-Romania,
Umbria, min: Sycylia, Apulia)
Miary sprawności: m.in.: stabilność gabinetu, sprawność finansowa,
przedszkola, kliniki
Testowana hipoteza modernizacyjna (PKB/capit, str. przemysłu) nie
wyjaśnia różnic
wniosek Putnama: czynnikiem decydującym o sprawności instytucji jest
kapitał społeczny (a więc określone społeczne otoczenie instytucji)
Wskaźniki:
Liczba stowarzyszeń (bez związków zawodowych i organizacji religijnych)
Czytelnictwo gazet
Frekwencja podczas referendów
Brak preferencyjnego głosowania
Nie: bogactwo sprawność samorządu, ale: kapitał społeczny bogactwo i
sprawność
Kapitał społ. wywodzi się z tradycji lokalnej, sięgającej nawet państw-miast z
XIV w.
„Członkostwo w zorganizowanych poziomo grupach, takich jak kluby
sportowe, spółdzielnie, towarzystwa wzajemnej pomocy (…) powinno być
dodatkowo sprzężone z dobrym rządem (…) Dobry rząd jest we Włoszech
produktem ubocznym amatorskich zespołów muzycznych i klubów
piłkarskich…”
Kapitał społeczny w znaczeniu
Kapitał społeczny w znaczeniu
ogólnym to:
ogólnym to:
osadzony w międzyludzkich powiązaniach
osadzony w międzyludzkich powiązaniach
i społecznych normach
i społecznych normach
potencjał współdziałania,
potencjał współdziałania,
który może przynosić korzyści
który może przynosić korzyści
osobom, grupom i społeczeństwom.
osobom, grupom i społeczeństwom.
2 sposoby rozumienia kapitału
2 sposoby rozumienia kapitału
społecznego – ujęcie J. Colemana i
społecznego – ujęcie J. Colemana i
R. Putnama
R. Putnama
R. D. Putnam
R. D. Putnam
,
,
Demokracja w działaniu
Demokracja w działaniu
(1995):
(1995):
„
„
K
K
apitał społeczny odnosi się do takich cech
apitał społeczny odnosi się do takich cech
organizacji społeczeństwa, jak zaufanie, normy i
organizacji społeczeństwa, jak zaufanie, normy i
powiązania, które mogą zwiększyć sprawność
powiązania, które mogą zwiększyć sprawność
społeczeństwa ułatwiając skoordynowane
społeczeństwa ułatwiając skoordynowane
działania.”
działania.”
Ta koncepcja: nacisk na normy współpracy
Ta koncepcja: nacisk na normy współpracy
obywatelskiej
obywatelskiej
J. S. Coleman,
J. S. Coleman,
Foundations of Social Theory
Foundations of Social Theory
(1990):
(1990):
„
„
Kapitał społeczny jest cechą struktury społecznej,
Kapitał społeczny jest cechą struktury społecznej,
która wspiera konkretne działania aktorów,
która wspiera konkretne działania aktorów,
podejmowane w ramach tej struktury
podejmowane w ramach tej struktury
.”
.”
Ta koncepcja: nacisk na struktury i powiązania oraz
Ta koncepcja: nacisk na struktury i powiązania oraz
brak elementów normatywnych
brak elementów normatywnych
Wymiary (elementy) kapitału
Wymiary (elementy) kapitału
społecznego
społecznego
I)
I)
struktury
struktury
II)
II)
normy
normy
III)
III)
działania
działania
grupy
grupy
społeczne
społeczne
sieci społeczne
sieci społeczne
normy
normy
współdziałania
współdziałania
zaufanie
zaufanie
solidarność
solidarność
doświadczenia
doświadczenia
współpracy
współpracy
komunikacja
komunikacja
Źródło: opr. własne na pdst.: Integrated Questionnaire for the Measurment of Social Capital, Grootaert Ch.,
Narayan D., et al., The World Bank 2003, s. 7 i nast.
Typy kapitału
Typy kapitału
społecznego
społecznego
Typologia oparta na rodzajach powiązań
Typologia oparta na rodzajach powiązań
Kapitał społeczny powiązań rodzinnych i towarzyskich
Kapitał społeczny powiązań rodzinnych i towarzyskich
(
(
bonding
bonding
)
)
Kapitał społ. typu pomostowego – oparty na poziomych
Kapitał społ. typu pomostowego – oparty na poziomych
więziach stowarzyszeniowych (
więziach stowarzyszeniowych (
bridging
bridging
)
)
Kapitał społ. pionowych powiązań (
Kapitał społ. pionowych powiązań (
linking
linking
)
)
Typologia oparta na celach wspólnot
Typologia oparta na celach wspólnot
Kapitał społ. zorientowany na szersze cele, dobro wspólne
Kapitał społ. zorientowany na szersze cele, dobro wspólne
(
(
outward-looking
outward-looking
)
)
Kapitał społ. zorientowany na partykularne cele, „wsobny”
Kapitał społ. zorientowany na partykularne cele, „wsobny”
(
(
inward looking
inward looking
)
)
Typologia oparta na promieniu zaufania społecznego
Typologia oparta na promieniu zaufania społecznego
Od braku zaufania (model „amoralnego familializmu”
Od braku zaufania (model „amoralnego familializmu”
Banfielda) do wysokiego poziomu zaufania zgeneralizowanego
Banfielda) do wysokiego poziomu zaufania zgeneralizowanego
Najważniejsze: z jakim typem kapitału
Najważniejsze: z jakim typem kapitału
społecznego
społecznego
mamy do czynienia?
mamy do czynienia?
Pożądane cechy kapitału społecznego w
Pożądane cechy kapitału społecznego w
środowisku lokalnym
środowisku lokalnym
Względnie
Względnie
gęste sieci
gęste sieci
powiązań w środowisku lokalnym i
powiązań w środowisku lokalnym i
istnienie norm współdziałania dla
istnienie norm współdziałania dla
wspólnego dobra
wspólnego dobra
i
i
wysoki poziom
wysoki poziom
uogólnionego zaufania
uogólnionego zaufania
Istnienie powiązań między
Istnienie powiązań między
różnymi
różnymi
podmiotami (w
podmiotami (w
sferze publicznej) i różniącymi się od siebie (np. pod
sferze publicznej) i różniącymi się od siebie (np. pod
względem zarobków, zawodu, poglądów, wieku) ludźmi
względem zarobków, zawodu, poglądów, wieku) ludźmi
tzw.
tzw.
„mosty”
„mosty”
w kapitale społecznym (
w kapitale społecznym (
bridging social
bridging social
capital
capital
)
)
Jeśli są silne powiązania w grupach, to
Jeśli są silne powiązania w grupach, to
nie powinny one
nie powinny one
służyć tylko prywatnym interesom członków grupy
służyć tylko prywatnym interesom członków grupy
, ale
, ale
szerszym korzyściom (problem tzw. „brudnego” kapitału
szerszym korzyściom (problem tzw. „brudnego” kapitału
społecznego)
społecznego)
Powiązania powinny wykraczać poza więzi rodzinne i
Powiązania powinny wykraczać poza więzi rodzinne i
towarzyskie: potrzebny
towarzyskie: potrzebny
obywatelski kapitał społ.
obywatelski kapitał społ.
Kapitał społeczny
Kapitał społeczny
nie powinien koncentrować się wśród
nie powinien koncentrować się wśród
osób zasobnych także w inne kapitały
osób zasobnych także w inne kapitały
(finansowy,
(finansowy,
kulturowy) (uwaga: w praktyce często taka tendencja)
kulturowy) (uwaga: w praktyce często taka tendencja)
Dlaczego „kapitał”?
Dlaczego „kapitał”?
Jakie zyski przynosi kapitał
Jakie zyski przynosi kapitał
społeczny?
społeczny?
Ekonomiczne:
Ekonomiczne:
-
rozwój gospodarczy
rozwój gospodarczy
-
substytuowanie innych postaci kapitału
substytuowanie innych postaci kapitału
-
zabezpieczenie społeczne
zabezpieczenie społeczne
-
ograniczanie problemu „
ograniczanie problemu „
free riding”
free riding”
-
Polityczne: w szerokim znaczeniu – w
Polityczne: w szerokim znaczeniu – w
odniesieniu do środowiska lokalnego:
odniesieniu do środowiska lokalnego:
-
Lepsze funkcjonowanie instytucji: tworzenie
Lepsze funkcjonowanie instytucji: tworzenie
otoczenia społecznego instytucji (organizacje
otoczenia społecznego instytucji (organizacje
pozarządowe, grupy nacisku, przepływ
pozarządowe, grupy nacisku, przepływ
informacji, zaufanie do instytucji oraz instytucji
informacji, zaufanie do instytucji oraz instytucji
do mieszkańców) oraz lepsza współpraca
do mieszkańców) oraz lepsza współpraca
instytucji lokalnych między sobą (partnerstwa
instytucji lokalnych między sobą (partnerstwa
publiczno-prywatne i prywatno-społeczne,
publiczno-prywatne i prywatno-społeczne,
wspólna diagnoza potrzeb i ustalanie celów)
wspólna diagnoza potrzeb i ustalanie celów)
Dlaczego „kapitał”?
Dlaczego „kapitał”?
Jakie zyski przynosi kapitał
Jakie zyski przynosi kapitał
społeczny?
społeczny?
Społeczne:
Społeczne:
Sfera zatrudnienia:
Sfera zatrudnienia:
Sieć kontaktów dostępnych jednostce wykorzystywana przy
Sieć kontaktów dostępnych jednostce wykorzystywana przy
poszukiwaniu pracy
poszukiwaniu pracy
M. Granovetter: siła „słabych” powiązań przy szukaniu pracy:
M. Granovetter: siła „słabych” powiązań przy szukaniu pracy:
80% badanych menedżerów otrzymało pracę dzięki
80% badanych menedżerów otrzymało pracę dzięki
znajomościom z osobami, które widują sporadycznie lub
znajomościom z osobami, które widują sporadycznie lub
bardzo rzadko
bardzo rzadko
Sfera zdrowia:
Sfera zdrowia:
Silny związek nieformalnych więzi z samopoczuciem osoby
Silny związek nieformalnych więzi z samopoczuciem osoby
Nieformalna opieka i afiliacja
Nieformalna opieka i afiliacja
Prozdrowotny wpływ wspólnoty lokalnej: casus Roseto
Prozdrowotny wpływ wspólnoty lokalnej: casus Roseto
Sfera edukacji:
Sfera edukacji:
Badania Colemana na temat odpadu szkolnego w szkołach
Badania Colemana na temat odpadu szkolnego w szkołach
katolickich i świeckich w USA
katolickich i świeckich w USA
Badania wyników testów szóstoklasistów w Polsce
Badania wyników testów szóstoklasistów w Polsce
W SPOŁECZNOŚCIACH LOKALNYCH: WYŻSZY STANDARD
W SPOŁECZNOŚCIACH LOKALNYCH: WYŻSZY STANDARD
I JAKOŚĆ ŻYCIA, SPRAWNIEJ ROZWIĄZYWANE PROBLEMY
I JAKOŚĆ ŻYCIA, SPRAWNIEJ ROZWIĄZYWANE PROBLEMY
SPOŁECZNE, LEPIEJ FUNKCJONUJĄCE INSTYTUCJE
SPOŁECZNE, LEPIEJ FUNKCJONUJĄCE INSTYTUCJE
Badania kapitału społecznego w Polsce na
Badania kapitału społecznego w Polsce na
poziomie kraju
poziomie kraju
– larum nad ogólnie niskim poziomem
– larum nad ogólnie niskim poziomem
Członkostwo w organizacjach
społecznych na najniższym
poziomie w UE
Podobnie z poziomem zaufania
zgeneralizowanego.
Inne niskie wartości wskaźników:
frekwencja wyborcza, angażowanie się
dla dobra wspólnego „niepełna
transformacja”: demokratyczne
instytucje, ale słaby kapitał społeczny,
słabe społeczeństwo obywatelskie
Rola kapitału społecznego w koncepcjach
Rola kapitału społecznego w koncepcjach
rozwoju lokalnego (1)
rozwoju lokalnego (1)
Poziom kapitału społecznego jest jedną z
Poziom kapitału społecznego jest jedną z
najważniejszych zmiennych wyjaśniających
najważniejszych zmiennych wyjaśniających
różnice w sprawności instytucji i poziomie
różnice w sprawności instytucji i poziomie
dobrobytu w społecznościach lokalnych:
dobrobytu w społecznościach lokalnych:
Wysoki
poziom
kapitału
społecz-
nego
Sprawne
instytucje
przedstawicielski
e
Przedsiębiorczoś
ć
Ład społeczny,
samopomoc
Wysoki
standard i
jakość
życia w
regionie/
środowisku
lokalnym
Analogiczne do Putnamowskich badania w
Analogiczne do Putnamowskich badania w
Polsce: zespół P. Swianiewicza (
Polsce: zespół P. Swianiewicza (
Sprawność
Sprawność
instytucjonalna administracji samorządowej w
instytucjonalna administracji samorządowej w
Polsce
Polsce
, 2000)
, 2000)
Sprawność samorządów – wskaźniki m.in.: jakość obsługi
Sprawność samorządów – wskaźniki m.in.: jakość obsługi
administracyjnej, planowanie lokalne, stabilność polit. itd.
administracyjnej, planowanie lokalne, stabilność polit. itd.
weryfikacja hipotez: modernizacji, tzw. „nowej kultury
weryfikacja hipotez: modernizacji, tzw. „nowej kultury
politycznej” lokalnych samorządowców, młodości demograficznej
politycznej” lokalnych samorządowców, młodości demograficznej
i kapitału społecznego.
i kapitału społecznego.
Wskaźniki kapitału społecznego:
Wskaźniki kapitału społecznego:
Liczba dobrowolnych organizacji społecznych
Liczba dobrowolnych organizacji społecznych
Obecność prasy lokalnej
Obecność prasy lokalnej
Udział samorządu gminnego w dobrowolnych stowarzyszeniach/
Udział samorządu gminnego w dobrowolnych stowarzyszeniach/
związkach międzygminnych
związkach międzygminnych
Intensywność międzynarodowych kontaktów samorządów
Intensywność międzynarodowych kontaktów samorządów
„
„
Historyczna spójność” województwa
Historyczna spójność” województwa
„
„
Ogólnie rzecz biorąc wydaje się, że
Ogólnie rzecz biorąc wydaje się, że
hipoteza społeczeństwa
hipoteza społeczeństwa
obywatelskiego oferuje bardziej przekonujące wyjaśnienie
obywatelskiego oferuje bardziej przekonujące wyjaśnienie
zróżnicowania sprawności instytucji samorządowych niż
zróżnicowania sprawności instytucji samorządowych niż
teoria modernizacji
teoria modernizacji
(…) Pozostałe dwie hipotezy przynoszą
(…) Pozostałe dwie hipotezy przynoszą
znacznie mniej zadowalające wyjaśnienia (…) Prowadzi to do
znacznie mniej zadowalające wyjaśnienia (…) Prowadzi to do
wniosku, że
wniosku, że
wsparcie dla rozwoju społeczeństwa
wsparcie dla rozwoju społeczeństwa
obywatelskiego – przy całej świadomości jak długi jest to
obywatelskiego – przy całej świadomości jak długi jest to
proces – może być jednym z najważniejszych sposobów
proces – może być jednym z najważniejszych sposobów
pomocy, jakiej można udzielić regionom w celu
pomocy, jakiej można udzielić regionom w celu
poprawienia ich długoterminowych perspektyw rozwoju”
poprawienia ich długoterminowych perspektyw rozwoju”
Rola kapitału społecznego w
Rola kapitału społecznego w
koncepcjach
koncepcjach
rozwoju lokalnego (2)
rozwoju lokalnego (2)
Instytucjonaliści – por. Putnam: teza o „path
Instytucjonaliści – por. Putnam: teza o „path
dependency” – zależności od szlaku – „zasada św.
dependency” – zależności od szlaku – „zasada św.
Mateusza” kontra
Mateusza” kontra
działacze na rzecz zmiany społecznej: można i
działacze na rzecz zmiany społecznej: można i
trzeba budować kapitał społeczny w
trzeba budować kapitał społeczny w
środowiskach lokalnych
środowiskach lokalnych
Rola kapitału społecznego w
Rola kapitału społecznego w
koncepcjach
koncepcjach
rozwoju lokalnego (3)
rozwoju lokalnego (3)
Specyfika lokalnego kapitału społecznego
Specyfika lokalnego kapitału społecznego
(nie tylko jego poziom)
(nie tylko jego poziom)
A) jest lokalnym zasobem, który powinien być
A) jest lokalnym zasobem, który powinien być
wykorzystywany w rozwoju lokalnym (por:
wykorzystywany w rozwoju lokalnym (por:
Lewenstein, Theiss,
Lewenstein, Theiss,
Kapitał społeczny in statu
Kapitał społeczny in statu
nascendi
nascendi
: koła gospodyń wiejskich i szkoła często
: koła gospodyń wiejskich i szkoła często
ważniejsze dla kapitału społ. niż nowoczesne
ważniejsze dla kapitału społ. niż nowoczesne
organizacje pozarządowe)
organizacje pozarządowe)
B) oddziałuje na charakter lokalnej polityki
B) oddziałuje na charakter lokalnej polityki
społecznej (Theiss,
społecznej (Theiss,
Krewni, znajomi, obywatele
Krewni, znajomi, obywatele
):
):
typ lokalnej polityki społecznej opartej na kapitale
typ lokalnej polityki społecznej opartej na kapitale
społecznym i) wewnętrznym oraz ii) zewnętrznym
społecznym i) wewnętrznym oraz ii) zewnętrznym
wobec lokalnego układu decyzyjnego
wobec lokalnego układu decyzyjnego
Document Outline