Polityka transportowa:
•
dokument
określający
kierunki
rozwoju
systemu
transportowego, określa wytyczne do działań dla wszystkich
organów odpowiedzialnych za jej wykonanie.
•
w miastach dokument uznaniowy
•
określa cele, hierarchię i priorytety działań
•
główny cel to zachowanie zasad zrównoważonego rozwoju z
uwzględnieniem aspektów ekologicznych, społecznych i
ekonomicznych
•
powiązana jest z planowaniem przestrzennym, ochroną
zdrowia,
ochroną
środowiska,
edukacją,
finansami,
zachowaniem dziedzictwa kulturowego.
Poziomy polityki transportowej
I.
Poziom globalny:
•
konwencje międzynarodowe, w tym Konwencja w sprawie
transgranicznego przenoszenia zanieczyszczeń powietrza na
dalekie odległości, również obejmująca inne sektory oprócz
transportu.
•
Protokół z Kioto, stanowiący uzupełnienie międzynarodowej
Ramowej konwencji w sprawie zmian klimatu, reguluje poziomy
emisji gazów cieplarnianych, także pochodzące z transportu (z
wyjątkiem
lotnictwa
międzynarodowego
i
transportu
morskiego).
II. Poziom Unii Europejskiej:
•
wspólna polityka transportowa UE (z 2001 r., zmieniona w
2006 r.). Wyznacza ona priorytety działań w zakresie transportu,
w tym związane z aspektami ochrony środowiska.
•
Ponadto polityka i prawodawstwo w dziedzinie ochrony
środowiska obejmuje monitorowanie, ograniczanie emisji i
poprawę jakości powietrza (np. dyrektywa dotycząca hałasu w
środowisku, dyrektywa w sprawie krajowych pułapów emisji,
dyrektywa w sprawie czystego powietrza dla Europy, przepisy
wyznaczające wartości graniczne emisji zanieczyszczeń przez
pojazdy i określających jakość paliwa).
III. Poziom krajowy:
•
Polityka Transportowa Państwa na lata 2006 – 2025.
•
Krajowa polityka transportowa wiąże się częściowo z
transpozycją polityki UE do przepisów krajowych, a częściowo z
rozwojem sektora transportowego w każdym z państw.
•
Określa:
•
CELE POLITYKI TRANSPORTOWEJ
•
ZASADY POLITYKI TRANSPORTOWEJ
•
PRIORYTETY
•
KIERUNKI ROZWOJU TRANSPORTU
•
Transport kolejowy
•
Transport drogowy
•
Transport lotniczy
•
Transport morski
•
Transport wodny śródlądowy
•
Transport intermodalny
•
Bezpieczeństwo w transporcie
•
Transport w miastach
•
Postęp techniczny oraz zaawansowane systemy organizacji i
zarzadzania w transporcie
•
POLITYKA TRANSPORTOWA A ŚRODOWISKO NATURALNE
•
INSTRUMENTY WDRAŻANIA, MONITORING
CZTERY GŁÓWNE ZADANIA:
•
unowocześnienie
podstawowej
sieci
transportowej
i
zapewnienie wysokiej jakości usług transportowych tak, by
transport wnosił właściwy wkład w rozwój gospodarczy kraju,
•
zakończenie restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstw
transportowych oraz dokończenie procesu liberalizacji
poszczególnych rynków transportowych,
•
stworzenie systemu efektywnej współpracy pomiędzy
rządem i samorządami w dziedzinie transportu, dla
zapewnienia
spójności
i
komplementarności
działań
ogólnokrajowych i działań regionalnych,
•
zapewnienie bezpieczeństwa w transporcie.
Cel 1: Poprawa dostępności transportowej i jakości transportu
jako czynnik poprawy warunków życia i usuwania barier
rozwojowych gospodarki.
Cel 2: Wspieranie konkurencyjności gospodarki polskiej jako
kluczowy instrument rozwoju gospodarczego.
Cel
3:
Poprawa
efektywności
funkcjonowania
systemu
transportowego.
Cel 4: Integracja systemu transportowego – w układzie
gałęziowym i terytorialnym.
Cel 5: Poprawa bezpieczeństwa prowadząca do radykalnej
redukcji liczby wypadków i ograniczenia ich skutków (zabici, ranni)
oraz – w rozumieniu społecznym – do poprawy bezpieczeństwa
osobistego użytkowników transportu i ochrony ładunków.
Cel 6: Ograniczenie negatywnego wpływu transportu na
środowisko i warunki życia.
Priorytety polityki
1.
Radykalna poprawa stanu dróg (rehabilitacja i wzmocnienie
nawierzchni).
2.
Rozwój sieci autostrad i dróg ekspresowych na najbardziej
obciążonych kierunkach.
3.
Unowocześnienie zarządzania (rozszerzenie konkurencji
miedzy operatorami, dostosowanie do potrzeb rynku, poprawa
efektywności, ograniczanie kosztów dostępu).
4.
Poprawa bezpieczeństwa w transporcie, radykalne obniżenie
liczby śmiertelnych ofiar.
5.
Poprawa jakości transportu w miastach (konkurencyjność
publicznego wobec indywidualnego).
6. Poprawa warunków ruchu pieszego i rowerowego, potrzeby
osób niepełnosprawnych.
7. Poprawa jakości i konkurencyjności transportu publicznego w
obszarach metropolitarnych i regionach (współfinansowanie
kolei aglomeracyjnych,
wymiana taboru, rozbudowa i modernizacja infrastruktury).
8. Rozwój systemów intermodalnych (formy pomocy Państwa,
zachęty prawne i podatkowe).
9. Rozwój rynku usług lotniczych (zniesienie barier, szczególnie
dla małych
przewoźników i lotnisk regionalnych).
10. Wzmocnienie roli portów morskich i lotniczych, poprawa
dostępu do nich w skali regionów i kraju
11. Wspieranie przewoźników w rozszerzaniu oferty obsługi
transportowej
pasażerów
i
towarów
(transeuropejskich,
międzykontynentalnych).
12. Poprawa warunków funkcjonowania transportu wodnego
śródlądowego przez modernizacje; wsparcie przedsiębiorców w
odnowie floty.
13. Działania, gdzie efekty będą odczuwane przez duża liczbę
użytkowników, lub istotne z punktu widzenia gospodarki kraju i
regionu
usprawnienie transportu:
• w najważniejszych korytarzach transportowych
kraju,
w obszarach metropolitarnych (węzły sieci krajowej,
samoistne systemy transportowe, kumulujące znaczące
potoki ruchu i problemy do rozwiąząnia),
POLITYKA TRANSPORTOWA W MIASTACH
„Inżynieria ruchu drogowego”
AUTORZY: S. Gaca, W. Suchorzewski, M. Tracz: WKŁ 2008
Miasta stoją przed koniecznością dokonania
wyboru między czterema strategiami:
I. Kontynuacja obecnej polityki
II. Strategia prosamochodowa
III. Miasto bez samochodu
IV. Strategia zrównoważonego rozwoju;
I - Tradycyjna polityka transportowa uprawiana do niedawna w
większości miast (w tym w polskich) prowadzi do coraz
większego uzależnienia miasta i jego otoczenia od komunikacji
indywidualnej.
Skutki:
•
rozszerzani zabudowy miejskiej - długie podróże samochodem.
•
Degradacja transportu szynowego,
•
Mniej sprawna komunikacja zbiorowa – brak przepustowości
ulic
•
rozwiązania problemów komunikacyjnych tylko z punktu
widzenia potrzeb ruchu samochodów osobowych.
•
Brak
działań
w
celu
ograniczenia
wzrostu
ruchu
samochodowego - zatłoczenie dróg i ulic rośnie.
•
wzrost zanieczyszczenia powietrza i hałasu,
•
spadek atrakcyjność centrum,
•
przenoszenie się biznesu, produkcji i usług do strefy
podmiejskiej.
II. Polityka prosamochodowa
•
zmniejszenie zatłoczenia dróg, ulic i parkingów przez
rozbudowę infrastruktury drogowo-parkingowej,
•
Transport zbiorowy jest utrzymywany jedynie w
zakresie
koniecznym
dla
zapewnienia
obsługi
mieszkańców
nie
posiadających
dostępu
do
samochodu.
•
Z analizy doświadczeń zagranicznych wynika, że
przyjęcie tej strategii prowadzi do przekształcenia
miasta w zespół metropolitalny typu amerykańskiego,
o specyficznej strukturze funkcjonalno przestrzennej:
niewielkie centrum, rozlanie rzadkiej zabudowy i miejsc
pracy na wielkim obszarze, handel i usługi skupione w
centrach.
•
W Europie nie można wskazać ani jednego większego
miasta, którego rozwój poszedł tą drogą.
III - Koncepcja miasta bez samochodu
•
propagowana
przez
środowiska
proekologiczne,
•
daleko idące ograniczenia użytkowania
samochodu na terenie miast, połączone z
usprawnieniem transportu zbiorowego i
tworzeniem atrakcyjnych warunków dla ruchu
pieszego i rowerowego.
•
W Polsce największe zainteresowanie tą
strategią wykazał Kraków, jej elementy
można odnaleźć w uchwalonej w 1993
polityce transportowej, a w roku 1995 Kraków
przystąpił do Europejskiego Klubu Miast bez
Samochodu.
IV - Celem strategii zrównoważonego rozwoju
•
zapewnia optymalny podziału zadań między
transport publiczny i indywidualny.
•
Promuje on przyjazne dla środowiska formy
transportu, jak komunikacja miejska, kolej,
rowery, a także ruch pieszy. Podział ten może
być zróżnicowany w zależności od charakteru
obszaru.
•
Zapewnienie sprawności funkcjonowania
transportu
przy
rosnącym
poziomie
motoryzacji następuje przez wzmocnienie roli
i zasięgu transportu zbiorowego,
•
•
Transport zbiorowy jest konkurencyjny w
stosunku do indywidualnego.
•
TZ
umożliwia
pełnienie
funkcji
substytucyjnych
wobec
samochodu
w
strefach z ograniczeniami ruchu.
•
Sprawność
i
atrakcyjność
transportu
zbiorowego powinna powstrzymać i odwrócić
proces przenoszenia się pasażerów transportu
zbiorowego do indywidualnego.
•
Transport samochodowy nie jest zupełnie
ignorowany.
•
Stosunek do samochodu i układu drogowego
różnicuje się w zależności od położenia
obszaru i gęstości zabudowy.
Zalecana polityka transportowa
Strategia Zrównoważonego Rozwoju
Transportu.
I.
Cel:
•
Określenie kierunku rozwoju systemu transportowego
miasta
•
Ustalenie hierarchii potrzeb
•
Wskazanie priorytetów
II. Rola polityki w kształtowaniu zrównoważonego systemu
transportowego to dążenie do zapewnienia równowagi między
czynnikami:
- funkcjonalnym
- społecznym
- gospodarczym
- przestrzennym
- środowiskowym
II. Zasady polityki transportowej zrównoważonego rozwoju
obszarów zurbanizowanych:
-
Zmniejszenie potrzeb podróżowania – efektywne planowanie
przestrzenne
-
Zmniejszenie uzależnienia mieszkańców od samochodu:
-
Rozsądne ograniczenia dla samochodów osobowych
-
Promowanie komunikacji zbiorowej
-
Umożliwienie komunikacji rowerowej i pieszej
-
Transport zbiorowy
-
Uwzględnienie środowiska i mieszkańców
-
Funkcjonalność i oszczędność
•
Zapewnienie płynności i przepustowości na ulicach
•
Walka z zatłoczeniem na ulicach
IV. Przyczyny ograniczeń dla ruchu samochodowego:
-
Degradacja przestrzeni publicznej
-
Wypadki
-
Zanieczyszczenie środowiska
-
Nieefektywne wykorzystanie przestrzeni komunikacyjnej
-
Ograniczenie w funkcjonowaniu innych środków lokomocji
V. Instrumenty polityki transportowej:
•
Środki planistyczne
•
Środki techniczne
•
Środki prawne
•
Środki organizacyjne
•
Środki finansowe
•
Efektywne wykorzystanie taboru transportu zbiorowego i
istniejącej infrastruktury:
•
eksploatacja,
•
organizacja przewozów – korekta linii,
•
modernizacja,
•
Organizacja ruchu:
•
Strefy ograniczonej dostępności
•
Parkowanie
•
Prędkość
•
Uspokojenie ruchu
•
Priorytety dla komunikacji zbiorowej
•
Rozbudowa sieci transportu zbiorowego
•
Zróżnicowanie dostępności samochodu w różnych obszarach
miasta
•
Opłaty za parkowanie
•
Opłaty za wjazd do centrum
•
Strefowanie rozwoju sieci ulic i parkingów:
•
Zaniechanie rozbudowy ulic
•
Kontrola liczby miejsc parkingowych w centrum i strefie
przyległej
•
Rozbudowa sieci ulic
•
Lokalizacja parkingów na pozostałym obszarze miasta
•
Integracja i substytucja różnych środków transportu:
•
Systemy Park and Ride
•
System Bike and Ride
•
Węzły przesiadkowe
•
Zapewnienie spójności systemów transportowych:
•
Lokalnego (miejskiego)
•
Regionalnego
•
Krajowego
•
Międzynarodowego
•
Stymulowanie
grupowego
korzystania
z
transportu
indywidualnego (zwiększenie wykorzystania pojemności
samochodu osobowego).
•
Promowanie
ruchu
niezmotoryzowanego
(pieszego
i
rowerowego)
•
Oddziaływanie na ruchliwość mieszkańców oraz wybór celów
podróży i środka przewozowego:
•
Planowanie przestrzenne
•
Standard transportu zbiorowego
•
Środki fiskalne – podatki, opłaty parkingowe, opłaty za
korzystanie z dróg,
•
Integracja przestrzenna i funkcjonalna systemu:
•
Węzły przesiadkowe
•
Wspólne rozkłady jazdy
•
Jednolity system taryfowy
•
Doskonalenie struktur zarządzania transportem w tym
zarządzania ruchem
•
Uregulowania prawa państwowego i lokalnego
•
Stosowanie środków ochrony akustycznej (np. ekrany)
przeciw
drganiom
(np.
torowiska
tramwajowe
z
wibroizolacją), egzekwowanie norm emisyjnych pojazdów.
Strefowanie ruchem
Elementy polityki transportowej w zależności od strefy:
•
Rozwój transportu zbiorowego (metro, szybki tramwaj, autobus
na wydzielonych jezdniach / pasach, kolej)
•
Priorytety w ruchu naziemnych środków transportu zbiorowego
(autobus, tramwaj)
•
Zakaz ruchu samochodowego
•
Ograniczenia ruchu samochodowego
•
Obszary ruchu pieszego
Strefowanie ruchem
Elementy polityki transportowej w zależności od strefy:
•
Polityka parkingowa
•
Ograniczenie liczby stanowisk
•
Opłaty za parkowanie
•
Efektywniejsze
wykorzystanie
deficytowej
przestrzeni
transportowej
•
Zachowanie równowagi między funkcją ruchu a postoju
•
Niedopuszczenie do utrzymywania się kongestii (zatłoczenia
ulic)
Ograniczenie zapotrzebowania na transport
•
Stymulowanie przemieszczania funkcji (mieszkaniowych, prac,
usług, rekreacji),
•
Stworzenie możliwości odbywania podróży pieszo lub rowerem,
•
Stymulowanie koncentracji miejsc pracy i usług w obszarze
obsłużonym transportem zbiorowym (przystanki kolej, metro,
tramwaj)
•
Wspomaganie polityki parkingowej (MPZP, decyzje, egzekucja)
•
Rezerwowanie terenów pod parkingi
Ograniczenie transport indywidualnego
•
Płatne parkowanie
•
Przekształcenie systemu ulicznego i przeznaczenie części
przestrzeni ulicznej dla transportu zbiorowego, rowerzystów,
pieszych – zmniejszenie przepustowości układu dla ruchu
samochodowego
•
Uprzywilejowanie transportu zbiorowego i pieszych w
sterowaniu ruchem (programy sygnalizacji)
•
Promowanie ruchu pieszego i rowerowego przez tworzenie
stref ruchu pieszego, systemów ciągów rowerowych
•
Przywileje
dla
samochodów
osobowych
o
większym
napełnieniu
•
Opłaty za wjazd do zatłoczonego obszaru
Transport publiczny
•
Sprawny transport:
•
zapewnia atrakcyjność miasta i jakość życia
•
wpływa na rozwój miasta
•
atrakcyjność obszaru
•
integracja przestrzenna, funkcjonalna i taryfowa systemu TZ;
•
odnowa taboru i torowisk;
•
wprowadzenie priorytetów w ruchu:
•
wydzielone pasy autobusowe,
•
torowiska tramwajowe,
•
śluzy autobusowe,
•
uprzywilejowanie przy sygnalizacji)
Transport publiczny
•
racjonalizacja układów linii i rozkładów jazdy;
•
rozwój komunikacji tramwajowej;
•
przystosowanie kolei do obsługi miasta i strefy podmiejskiej;
•
systemy sterowania dyspozytorskiego;
Parkowanie
•
Wyznaczanie miejsc pod parkingi w MPZP
•
Określanie normatywów o dopuszczalnej liczbie miejsc
postojowych dla obiektów
•
Określanie normatywów parkingowych w zależności od terenu
•
Zachowanie równowagi między pojemnością układu ulicznego i
podażą miejsc parkingowych
•
Strefy Płatnego Parkowania - opłaty parkingowe (racjonalizacja
wykorzystania miejsc postojowych)
•
Budowa parkingów w śródmieściu z eliminacją parkowania na
ulicach
•
Budowa parkingów przesiadkowych P&R
Ochrona środowiska
•
Obowiązek badań wpływu transportu na środowisko
•
Zmniejszenie zanieczyszczań przez ograniczenia komunikacji
indywidualnej na rzecz komunikacji zbiorowej
•
Ograniczenie zatłoczenia na obszarach o dużej wrażliwości
•
kontrola stanu pojazdów
•
Ograniczenie hałasu – stosowanie środków ochronnych np.
ekrany
•
Ograniczenie grań – ciche nawierzchnie, przejazdy kolejowe,
torowiska
Mieszkańcy
-
Badania i analizy ruchu
-
Modelowanie podróży
-
Analizy zachowania uczestników ruchu
-
Informacja miejska - multimodalna platforma informacyjna
-
Konsultacje społeczne – udział uczestników ruchu
-
Media
Planowanie i zagospodarowanie miasta
•
Planowanie
przestrzenne
wyznaczenie
terenów
mieszkaniowych, usługowych
•
Zabezpieczenie terenów pod drogi, parkingi, punktu
przesiadkowe
•
Planowanie przestrzennego z uwzględnieniem kolei
•
Zbilansowanie oferty miejsc pracy z liczbą zawodowo-czynnych
mieszkańców
•
Decyzje indywidualne – o warunkach zabudowy uwzględniające
możliwości komunikacyjne