OSTRA NIEWYDOLNOŚĆ 

ODDECHOWA (ONO) –  to nagłe 

zaburzenie wymiany tlenu lub 

dwutlenku węgla, które jest lub 

może być przyczyną objawów 

chorobowych lub zgonu.

Przyczyny:

•  niedrożność dróg oddechowych:

– dostanie się ciała obcego

– stan chorobowy (np. astma)

• zmiany w miąższu w płucach i pęcherzykach 

płucnych (zaburzenia wymiany gazowej)

• choroby opłucnej (np. zapalenie)

• przyczyna ze strony układu krążenia 

(niewydolność serca)

• zły skład morfotyczny krwi (niska ilość 

hemoglobiny, anemia)

• przyczyna ze strony CUN (schorzenia CUN z 

zablokowaniem ośrodka oddechowego)

Objawy:

• hipoksemia (niedotlenienie):

– przyśpieszenie oddechu (tachypnoe)

– oddechy zwolnione (bradypnoe) < 10/min.

– sinica (objaw późny) - nie będzie u pacjentów z 

anemią 

   Następstwem hipoksemii początkowo może 

być pobudzenie psychoruchowe, potem 

zaburzenie świadomości, splątanie i utrata 

przytomności. 

• tachykardia

• wzrost ciśnienia tętniczego

• prawidłowa obserwacja pacjenta

Postępowanie ratowniczo - 
lecznicze:

• ustalenie przyczyny i usunięcie jej:

• usunięcie ciała obcego:

– uderzyć między łopatki

– ręcznie

– odkrztuszenie

– rękoczyn Heimlicha 

– przyrządowe: intubacja, konikopunkcja – doraźne 

udrożnienie dróg oddechowych lub konikotomia

• tlenoterapia: 

– przez cewnik donosowy – przepływ tlenu 2 – 4 litry / 

minutę

– przez wąsy 4 – 6 l / min.

– maska 6 – 8 l / min. – procentowe stężenie tlenu ok. 17 % 

– namiot tlenowy 10 – 12 l / min. tlenu wdychanego;

ONO pociąga za sobą konsekwencje 

metaboliczne: kwasica metaboliczna.

 

ciśnienie parcjalne tlenu: niewydolność 

oddechową rozpoznajemy u pacjenta, u 

którego w czasie oddychania powietrzem 

atmosferycznym ciśnienie parcjalne tlenu 

nagle spada poniżej 60 mmHg – BADANIE 

GAZOMETRYCZNE;

ZESPÓŁ ARDS  – odpowiada ostrej 
niewydolności oddechowej; jest to odpowiedź 
tkanki płucnej na różne procesy chorobowe, 
które toczą się w płucach lub poza nimi; ARDS 
polega na zaburzeniu przepuszczalności 
naczyń włosowatych i zaburzeniu surfaktantu;

Przyczyny:

• przyczyną może być udar, wstrząs, posocznica

• zakażenie ogólnoustrojowe

• uraz wielonarządowy

• zator tłuszczowy

• zachłyśnięcie

• oparzenie

• ostre zapalenie trzustki – OZT

• ostra niewydolność nerek

• masywne przetaczanie krwi

• ostre zatrucia

• wirusowe zapalenie płuc

Objawy:

• dominują objawy ONO - 

przyspieszenie oddechu;

• duszność;
• bladość;
• centralizacja krążenia;
• wyraźnie osłabienie kaszlu;
• radiologiczny- zmiany w miąższu 

płuc;

Postępowanie:

– intensywna opieka medyczna;

– pacjent musi być intubowany – intubacja; 

– sztuczna wentylacja;

– bilansowanie płynów – żeby nie doszło do 

przeciążenia układu krążenia;

– leki przeciwzakrzepowe – HEPARYNA;

• przy duszności pacjenta: prawidłowa 

pozycja, udrożnienie dróg oddechowych, 

tlenoterapia, ewentualne włączenie leków;

• 60 – 80 % przypadków – śmiertelność przy 

ARDS;

 

Obraz patomorfologiczny zmian w płucach w 

przebiegu ARDS.

ODMA OPŁUCNOWA  – jest to dostanie 
się powietrza do jamy opłucnej bez 
możliwości jej opuszczenia. Jest ona 
najczęściej skutkiem obrażeń klatki 
piersiowej w następstwie urazów.

Rodzaje odmy:

• samoistna – powstaje najczęściej w 

przebiegu chorób płuc, przy 

schorzeniach opłucnowych np. 

zwapnienie opłucnej;

– samoistna pierwotna: bez 

współistniejących chorób;

– samoistna wtórna: powikłana chorobami;

• urazowa:

– wentylowa (prężna)

– otwarta

– zamknięta

Odma zamknięta

• Jest skutkiem przedostania się 

powietrza do przestrzeni pomiędzy 
dwiema blaszkami opłucnej, ciągłość 
ściany klatki piersiowej jest 
zachowana. Łatwo może 
przekształcić się w odmę prężną.

Odma prężna (wentylowa)

• Jednokierunkowy napływ powietrza 

przez ścianę klatki piersiowej lub z 

płuc powoduje gromadzenie 

powietrza pod zwiększonym 

ciśnieniem w jamie opłucnej bez 

możliwości odpływu. W konsekwencji 

– spadnięcie płuca po stronie urazu, 

przesunięcie śródpiersia na stronę 

przeciwną i ucisk płuca po stronie 

zdrowej

Przyczyny:

• Urazy drążące klatki piersiowej
• Wentylacja mechaniczna z dodatnim 

ciśnieniem (uraz ciśnieniowy – 
barotrauma)

• Nieudane cewnikowanie żył 

centralnych

Odma otwarta

• Duża penetrująca rana ściany klatki 

piersiowej, o średnicy 2/3 tchawicy, 

powoduje powstanie odmy otwartej. W 

jamie opłucnej dochodzi do wyrównania 

ciśnienia z ciśnieniem atmosferycznym, 

a podczas ruchów powietrze łatwiej 

przechodzi przez ranę (mniejszy opór 

przepływu) niż drogą anatomiczną. 

Spada efektywność wentylacji, co 

prowadzi do hipoksji i hiperkapni.

Objawy kliniczne:

– uczucie duszności – przyśpieszony oddech, spocona 

skóra;

– ogólny niepokój;

– ból;

– niedotlenienie, zaniżona gazometria;

– zniesienie szmerów pęcherzykowych po stronie odmy;

– przyspieszenie lub zwolnienie oddechu;

– wstrząs;

– sinica;

– tachykardia;

– wzrost CTK - pomiar ciśnienia tętniczego krwi;

– przesunięcie tchawicy w zdrową stronę;

– objaw Kussmaula – polega na wzroście ośrodkowego 

ciśnienia żylnego przy każdym wdechu;     

Działania ratownicze:

• Odbarczenie odmy przez nakłucie 

ściany klatki piersiowej w II przestrzeni 
międzyżebrowej, w linii środkowo-
obojczykowej po stronie chorej 
(przekształcenie odmy prężnej w 
prostą).

• Leczenie odmy prostej:
- Opatrunek przykryty nieprzepuszczalną 

folią (oklejony z 3 stron)

• ASTMA OSKRZELOWA  – choroba 

układu oddechowego, 
charakteryzująca się nadwrażliwością 
oskrzeli na różne bodźce (alergeny, 
drażniące czynniki środowiskowe, 
aspiryna, wysiłek, stany 
emocjonalne);

Objawy:

• Niepokój, lek

• Suchy, męczący, nieproduktywny kaszel

• Tachypnoe, ze znacznie wydłużoną 

fazą wydechową (niekiedy stridor)

• Sinica

• Tachykardia

• Cechy zastoju żylnego w górnych 

partiach ciała, zwiększona skłonność 

do pocenia się

Diagnostyka

• Wywiad chorobowy: znane występowanie 

astmy oskrzelowej, wcześniejsze napady 

astmy, skłonność do alergii, poprzedzająca 

infekcja, przyjmowane leki, przyczyny 

jatrogenne (przedawkowanie aminofiliny, 

zażycie B-adrenolityku)

• Typowy obraz kliniczny: osłuchowo suche 

rzężenia, świsty i furczenia.

• EKG
• Pulsoksymetria: SaO

2

 zwykle znacznie 

poniżej 90%

Leczenie:

• Tlenoterapia

• Uniesiona górna połowa ciała

• wziewnie, grupa leków beta – agoniści: 

Albuterol, Salbutenol ponad to 

glikokortykosteroidy: Prednizolon, Prednizon;

• lek antycholinergiczne – Bromek, Ipratropium 

 bronchodilator Metyloksantyny  

Teofilina

• magnez dożylnie

• nawodnienie pacjenta

• leki mukolityczne – rozrzedzenie wydzieliny;

• STAN ASTMATYCZNY – zaostrzenie 

objawów duszności, która nie mija po 
rutynowo branych przez chorego 
lekach wziewnych; natychmiastowa 
interwencja lekarska; leki podaje się 
takie same jak przy astmie 
oskrzelowej;

Rozedma

• Rozedma płuc powstaje wskutek zmniejszenia 

sprężystości tkanki płucnej i cechuje się 

nadmiernym rozdęciem pęcherzyków płucnych. 

Przeważnie jest następstwem przewlekłych 

nieżytów oskrzeli, a także dychawicy 

oskrzelowej. Powstaje również u osób 

narażonych na nadmierne wysiłki oddechowe, 

jak np. u grających na instrumentach dętych, 

wydmuchiwaczy w hutach szkła itp. Zapalenie 

oskrzeli, dychawicę oskrzelową i rozedmę płuc 

traktuje się jako jeden zespół chorobowy BAE - 

bronchitis, asthma, emphysema.

Rozedma zastępcza

• - rozwija się wtedy, gdy część płuca 

staje się bezpowietrzna, np. na 
skutek zmian włóknistych w gruźlicy 
płuc, a część zdrowa przejmuje 
zwiększone zadania oddechowe i 
wyrównawczo ulega rozdęciu

Objawy:

• Początkowo: lekka duszność 

wysiłkowa, niewielka sinica

• Następnie: nasila się duszność, 

wzmaga się sinica, chorych męczy 

kaszel. W przypadkach długotrwałych 

dochodzi do niewydolności prawej 

komory serca, co objawia się wybitną 

dusznością, sinicą, powiększeniem 

wątroby, obrzękami.

Leczenie:

• Zwalczanie cierpienia podstawowego: 

nieżytu oskrzeli, dychawicy oskrzelowej, na 

zapobieganiu nieżytom oskrzeli itp. 

•  z leków: przetwory jodu i w zależności od 

stanu chorego leki nasercowe.

• Leczenie powikłań u osób z rozedmą płuc - 

zapalenia oskrzeli ostrego lub zapalenia 

płuc - musi być bardzo energiczne - stosuje 

się antybiotyki, sulfonamidy, leki 

nasercowe.

Rozedma płuc

Niedodma płuc

   Niedodma płuc jest zapadnięciem się 

pęcherzyków płucnych i oznacza niepełne 

rozprężenie płuca lub części jego miąższu 

(stan zmniejszonego upowietrznienia lub 

całkowitej bezpowietrzności). Mechanizm 

niedodmy polega na zamknięciu światła 

oskrzela (niedodma obturacyjna) lub na 

ucisku z zewnątrz na płuco (niedodma 

kompresyjna).

Podstawowym badaniem dla rozpoznania 

całkowitej lub częściowej niedodmy płuca 

jest badanie radiologiczne klatki piersiowej. 

Zdjęcie przeglądowe klatki piersiowej pacjenta z niedodmą 
prawego płuca.

Przewlekła obturacyjna 

choroba płuc (POChP)

• Jest stanem postępującego, słabo 

odwracalnego ograniczenia drożności 

dróg oddechowych u chorego z 

przewlekłym zapaleniem oskrzeli i(lub) 

rozedmą płuc, któremu towarzyszyć 

może nadreaktywność oskrzeli.

• Charakter: przewlekły, postępujący

• Prowadzi do: stałego zmniejszanie 

rezerwy wentylacyjnej, przewlekłej 

niewydolności oddechowej oraz zespołu 

przewlekłego zespołu serca płucnego

Objawy:

• Ropna plwocina

• Nasilające się świsty 

• Tachykardia

• Tachypnoe

• Dodatkowe szmery oddechowe

• Obrzęk podudzi

• Pojawia się lub nasila istniejąca sinica

• gorączka, zaburzenia świadomości 

• Chory używa dodatkowych mięśni oddechowych

• Objawy nieswoiste: bezsenność, trudności 

koncentracji, złe samopoczucie, przygnębienie 

Rozpoznanie:

• EKG
• Stężenie hemoglobiny we krwi
• PaO

2

, PaCO2, SaO2

• wskaźniki objętości płuc: VC-

pojemność życiowa, FRC-
czynnościowa pojemność zalegająca 
lub pojemność płuc - TLC

Leczenie:

– tlenoterapia 6l/min : przez maskę, cewnik donosowy, 

wąsy

– leczenie skurczu oskrzeli – stosowanie bronchodylatorów 

(bromek, ipriaproprium) – działają na mięśnie gładkie 

płuc

– glikokortykosteroidy (cortyzol)

– metyloksantyny ( teofilina, aminofilina)

– antybiotyki (przy zaostrzeniu POCHP)

– ewentualna intubacja – gdy w wyniku badania 

gazometrycznego widzimy brak tlenu po tlenoterapii

– hospitalizacja, gdy w przebiegu POCHP występują: 

• zapalenie płuc

• pogorszenie badań gazometrycznych

• jeżeli nie ma poprawy po leczeniu na SOR

Niedrożność górnych dróg 

oddechowych

  Jest najczęstszym zagrożeniem życia i 

definiuje się ją jako stan 
uniemożliwiający dostęp powietrza 
do płuc na poziomie gardła lub 
krtani. 

Przyczyny zamknięcia dróg 

oddechowych:

•  zapalenie
• alergiczny obrzęk nagłośni i krtani
• zachłyśnięcie się ciałem obcym

Przyczyny nagłego zwężenia 

górnych dróg oddechowych:

• Ostre zapalenie nagłośni, krtani, 

tchawicy, oskrzeli(krup)

• Angina 
• Obrzęk naczynioruchowy Quinckego

guz lub uraz gardła krtani,tchawicy

Krwawienie z dróg 

oddechowych

• Krwawienie z dróg oddechowych 

przejawia się krwiopluciem, czyli 
odkrztuszaniem krwi lub krwiście 
podbarwionej plwociny.

• Stopień nasilenia tego objawu może być 

różny, od obecności w plwocinie śladów 
krwi do masywnego krwotoku.

• Krwawienie jest objawem, a nie 

jednostką chorobową!!! 

Krwawienie może towarzyszyć 

chorobom płuc:

• Nowotworom

• Zapaleniu oskrzeli

• Rozstrzeniom oskrzeli

• Gruźlicy

• Chorobom autoimmunologicznym

• Skazom krwotocznym

• Martwakowi

• Pierwotnej hemosyderozie

• Zatorowości i zawałowi

• Zapaleniom, ropniom, torbielom

• Zakażeniom pierwotniakowym

• Gruczolakowi oskrzela

• Płucnym przetokom tętniczo-żylnym

• Endometriozie płucnej

• Zwężeniu lewego ujścia żylnego

• Mechaniczne uszkodzenie ściany oskrzela

Postępowanie

• Intubacja 
• Ułożenie chorego na „chorym” boku
• Kodeina ( w celu hamowania odruchu 

kaszlu)

• Sztywny bronchoskop, tamowanie 

krwawienia wewnątrzoskrzelowego 
(tamponada, koagulacja, cewnik 
Fogarty’ego).

Zapalenie płuc:

  Zapalenie płuc występuje zwykle w 

postaci ostrej i dzieli się na zapalenie 
płuc odoskrzelowe i krupowe.

Zapalenie płuc odoskrzelowe:

• Zaczyna się powoli i jest zwykle poprzedzone 

zapaleniem oskrzeli

• Występuje u osób: osłabionych, wyniszczonych i po 

operacjach

• W następstwie wdychania kurzu lub różnych substancji 

trujących np. chloru, fosgenu

• W przeważającej części rozwija się na skutek 

zakażenia bakteryjnego

• Może rozwinąć się na tle długotrwałego przekrwienia 

płuc, wskutek znacznego osłabienia układu krążenia 

lub na skutek dostania się ciał obcych do dróg 

oddechowych (aspiracyjne zapalenie płuc).

Zapalenie płuc krupowe:

  występuje nagle przy pełnym zdrowiu 

i objawia się dreszczami i wysoką 
gorączką. Gorączka utrzymuje się na 
stałej wysokości, choroba kończy się 
przełomem zwykle w 7. dniu. 

Przyczyna:

• Zakażenie bakteryjne 

pneumokokami, paciorkowcami 
hemolizującymi, pałeczkami grypy, 
gronkowcami. 

Objawy:

• Uczucie kłucia w klatce piersiowej
• Suchy urywany kaszel
• W ciężkich stanach: majaczenia, 

stany podniecenia lub przygnębienia

• Rdzawa plwocina
• Na wargach i w kącikach ust pojawia 

się opryszczka

Powikłania:

• wysiękowe zapalenie opłucnej
• zapalenie osierdzia
• ostre zapalenie kłębków nerkowych
• zapalenie opon mózgowych

Leczenie:

• analogiczne jak w zapaleniu płuc 

odoskrzelowym

• podawanie soli kuchennej 10-30g na 

dobę (wzrost stężenia chlorków we 
krwi)

• leki przeciwbólowe

Przewlekłe zapalenie 

oskrzeli 

    Przewlekłe zapalenie (nieżyt) oskrzeli cechuje się 

nadmiernym wydzielaniem śluzu w drzewie 

oskrzelowym, co przejawia się przewlekłym i 

nawracającym kaszlem oraz odkrztuszaniem. 

Rozpoznanie można postawić na podstawie obecności 

kaszlu i odkrztuszania wydzieliny oskrzelowej w ciągu 

3 lub więcej kolejnych miesięcy w roku przez co 

najmniej 2 lata lub więcej. Prawie wszyscy palacze 

mają przewlekły nieżyt oskrzeli. Większość palaczy nie 

dostrzega swojego kaszlu.

Przewlekłe zapalenie oskrzeli rozpoznaje się na 

podstawie badania przedmiotowego chorego tj. 

stwierdza się zmiany osłuchowe w płucach. Przy 

odkrztuszaniu ropnej plwociny wykonuje się badanie 

bakteriologiczne

Gazometria

• jest badaniem laboratoryjnym 

oceniającym równowagę kwasowo-

zasadową organizmu.

Do badania można pobrać krew 

włośniczkową (z płatka ucha albo 

czubka palca) ale bardziej wiarygodne 

wyniki otrzymuję się z krwi tętniczej. 

• W krwi tętniczej oznacza się pH, 

prężność tlenu i dwutlenku węgla, 

stężenie jonów wodorowęglanów oraz 

saturację

Prawidłowe wartości 

parametrów gazometrycznych 

(krew tętnicza):

• pH 7.35-7.45
• pCO

2

 (prężność dwutlenku węgla) 35.0-

45.0 mmHg

• pO

2

 (prężność tlenu) 65.0-100.0 mmHg

• HCO

3

 (stężenie jonów 

wodorowęglanowych) 22.0-27.0 mmol/l

• SO

2

 (saturacja krwi tlenem) 90-96%

• BE (nadmiar/niedobór zasad buforowych) 

od -2 do 2 mmol/l