Układ pokarmowy
• Budowa
– Podstawy
anatomii
– Histologia
• Czynność
– Mechaniczna
– Chemiczna
• Zaburzenia
Układ pokarmowy
• Budowa
– Podstawy
anatomii
– Histologia
• Czynność
– Mechaniczna
– Chemiczna
• Zaburzenia
Przegląd czynności
przewodu pokarmowego
• Jama ustna – gryzienie, żucie
i połykanie
• Gardło i przełyk - transport
• Żołądek – rozdrabnianie
mechaniczne; wchłanianie
wody i alkoholu
• Jelito cienkie – trawienie i
wchłanianie
• Jelito grube - absorbowanie
elektrolitów i witamin (B i K)
• Odbytnica i odbyt---
defekacja
Warstwy ścian przewodu
pokarmowego
1. śluzowa
2. podśluzowa
3. mięśniowa
4. surowicza
Błona śluzowa
• Nabłonek
– Warstwowy płaski (jama ustna, przełyk i odbyt) =
mocny
– Prosty kolumnowy w pozostałej części pp
• wydziela enzymy i wchłania elementy odżywcze
• Wyspecjalizowane komórki (Gobleta) wydzielają na
powierzchnię śluz
• Komórki endokrynne pp – wydzielają hormony kontrolujące
czynność narządów
• Błona właściwa (Lamina propria)
– Cienka warstwa luźnej tkanki łącznej
– Zawiera naczynia krwionośne i tkankę limfatyczną
• Warstwa mięśniowa błony śluzowej (Muscularis
mucosae) –
cienka warstwa mięśni gładkich
– Umożliwia tworzenie fałdów błony śluzowej
– Zwiększa ruchy lokalne
Warstwa (błona)
podśluzowa
• Luźna tkanka łączna
– zawiera naczynia i tkankę limfatyczną
• Splot Meissnera
– parasympatyczne
– Unerwienie powoduje
• Skurcz naczyń
• Ruchy miejscowe
wywołane skurczami
muscularis mucosae
Warstwa mięśniowa
• Mięśnie szkieletowe = pozostają pod
kontrolą woli
– W jamie ustnej, gardle, górnym przełyku i
odbycie
– Kontrola połykania i defekacji
• Mięśnie gładkie = mimowolne
– Warstwa okrężna (wewnętrzna) i podłużna
(zewnętrzna)
– mieszają, rozdrabniają i przesuwają pokarm
dzięki ruchom perystaltycznym
Otrzewna
• Otrzewna
– Blaszka trzewna
pokrywa narządy
– Blaszka ścienna
wyściela ściany jamy
brzusznej
• Jama otrzewna
– Przestrzeń
zawierająca nieco
płynu surowiczego
FIZJOLOGIA TRAWIENIA
• Trawienie odbywa
się na całej
długości przewodu
pokarmo-wego, od
jamy ustnej do
odbytu
• Narządy dodatkowe
(trzustka, wątroba,
pęcherzyk
żółciowy) spełniają
istotne czynności
Trawienie w jamie ustnej
• Trawienie mechaniczne (żucie)
• Rozdrabnianie pokarmu
• Mieszanie ze śliną i tworzenie połykanego kęsu
• Trawienie chemiczne
– Amylaza ślinowa
• Rozpoczyna trawienie skrobii przy pH 6.5 lub 7.0,
stwierdzanym w jamie ustnej
• Gdy kęs razem z enzymem dociera do żołądka gdzie
pH wynosi 2.5 hydroliza zatrzymuje się
– Lipaza językowa
• Wydzielana przez gruczoły w języku
• Rozpoczyna rozkładanie trójglicerydów na kwasy
tłuszczowe i glicerol
Skład i działanie śliny
• Zwilża pokarm ułatwiając jego połykanie
• Rozpuszcza pokarm ułatwiając wyczucie smaku
• Jony dwuwęglanowe buforują kwaśne pokarmy
• Rozpoczyna trawienie skrobii (amylaza ślinowa)
• Enzym (lizozym) pomaga w niszczeniu bakterii
• Zapobiega zakażeniom jamy ustnej poprzez stałe jej
„spłukiwanie”
Ślinienie
• Zwiększone
– widok, zapach, dźwięk, pamięć
pokarmów, stymulacja języka
– Kora mózgowa wysyła sygnały do jąder
ślinowych w pniu mózgu (VII i IX nerw
czaszkowy)
• Zatrzymanie ślinienia
– Suchość w jamie ustnej w strachu
Gardło
• Połykanie jest wspomagane przez ślinę
i śluz
– Rozpoczyna się gdy kęs dostaje się do
ustnej części gardła
– Nerwy czuciowe wysyłają sygnał do
ośrodka połykania w pniu mózgu
– Unosi się podniebienie miękkie i zamyka
nosową część gardła
– Unoszona jest krtań aż nagłośnia
przykryje szparę głosową
Fizjologia połykania
• Faza ustna
: świadoma (podlegająca woli) –
dzięki ruchom języka i policzków kęs
pokarmowy przesuwany jest do tyłu jamy
ustnej
– Gdy kęs dociera do gardła rozpoczyna się następna
faza
Połykanie : Faza gardłowa
• Faza mimowolna
– Zatrzymanie oddechu
i zamknięcie dróg
oddechowych
– Unosi się
podniebienie miękkie
i języczek aby
zamknąć wejście do
nosowej części
gardła
– Struny głosowe
zamykają się
– Nagłośnia przykrywa
szparę głosową gdy
krtań unosi się ku
górze
Połykanie: Faza
przełykowa
• Gdy krtań unosi się ku górze
rozluźnia się górny zwieracz
przełyku
• Ruch perystaltyczny przepycha
pokarm ku dołowi
– Włókna okrężne poza kęsem kurczą
się
– Włókna podłużne przed kęsem
kurczą się skracając drogę pokarmu
do żołądka
• Pasaż (przechodzenie) pokarmów
stałych trwa 4-8 sekund a płynów
1 sekundę
• Dolny zwieracz rozluźnia się gdy
kęs pokarmowy do niego dociera
Zaburzenia motoryki
dolnego zwieracza
przełyku
• Nadmierny skurcz dolnego
zwieracza (achalazja)
– Rozszerzenie przełyku powyżej
zwieracza
• Upośledzenie skurczu dolnego
zwieracza (refluks)
– Zarzucanie kwaśnej treści żołądkowej
do przełyku - zgaga
Anatomia żołądka
• Wielkość:
– Różna w zależności
od wypełnienia, napięcia,
postawy ciała
• Części:
– wpust
– dno
– trzon
– część odźwiernikowa
Błona śluzowa i gruczoły
żołądkowe
• Komórki
okładzinowe – kwas
solny i czynnik
wewnętrzny
• Komórki główne -
pepsynogen
• komórki G -
gastryna
• Komórki śluzowe
szyjki -śluz
Błona mięśniowa
•
Trzy warstwy mięśni
gładkich
– zewnętrzna -
podłużna,
– środkowa- okrężna
– wewnętrzna – skośna
•
Umożliwia dobre
mieszanie pokarmu z
sokiem żołądkowym
Fizjologia – trawienie
mechaniczne
• Aktywność skurczowa żołądka: trzy rodzaje
fal (I, II i III)
–
Fale I i II – wynik rytmicznych, okrężnych
skurczów (2-4 razy/minutę), trwających 2-20 s.,
przesuwają się w postaci fal perystaltycznych w
kierunku odźwiernika
–
Fale typu III – skurcze toniczne obejmujące
szerszy segment żołądka i trwające ok. 1 min.
–
Każdy skurcz perystaltyczny przesuwa miazgę
pokarmową w kierunku odźwiernika, wtłaczając
tylko niewielką jej porcję do XII-cy, gdyż reszta
wraca w kierunku trzonu
–
Pokarm wielokrotnie przesuwany „tam”
(propulsja) i „z powrotem” (retropulsja) ulega
dokładnemu rozdrobnieniu i wymieszaniu z
sokiem żołądkowym
Fizjologia – Trawienie
chemiczne
• Rozpoczyna się trawienie białka
–
HCl denaturuje (ścina) białko
–
HCl przekształca pepsynogen w pepsynę, która
rozrywa wiązania peptydowe pomiędzy aminokwasami
• Kontynuowane jest trawienie tłuszczów
–
Lipaza żołądkowa rozbija trójglicerydy w tłuszczu
mleka
• Najskuteczniejsza przy pH 5 to 6 (żołądek niemowlęcia)
• HCl zabija mikroorganizmy w pokarmie
• Komórki śluzowe wytwarzają 1-3 mm warstwę
śluzu, który zabezpiecza błonę żołądka przed
samostrawieniem
Regulacja wydzielania żołądkowego i
motoryki
• Faza
głowowa
(nerwowa)
• Faza
żołądkowa
• Faza
jelitowa
Faza głowowa = “żołądek przygotowuje
się do przyjęcia pokarmu”
• Kora mózgowa = widok, zapach,
słuch, smak, żucie, połykanie
– Stymulują układ parasympatyczny
(nerw X)
• Nerw błędny (X)
– wzmaga aktywność mięśni i
gruczołów żołądkowych, wydziela
się sok żółądkowy
Faza żołądkowa = “żołądek
pracuje”
• Kontrola nerwowa utrzymuje aktywność żołądka
– Receptory reagujące na rozciąganie i chemoreceptory
dostarczają informacji
– Trwa żywa perystaltyka i wydzielanie soku żołądkowego
– Miazga pokarmowa jest stopniowo uwalniana do XII-cy
• Regulacja hormonalna aktywności żołądka
– rozciągnięcie żołądka i obecność produktów trawienia
białka, wyciągów mięsnych, alkoholu, kofeiny pobudza
komórki G do wydzielania gastryny
– gastryna pobudza wydzielanie soku żołądkowego (z
gruczołów trawieńcowych)
– gastryna pobudza ruchy perystaltyczne (mieszanie
pokarmu w żoładku) i rozluźnia odźwiernik
Faza jelitowa = “żołądek
opróżnia się”
• Receptory rozciągania w XII-cy zmniejszają
aktywność żołądka a zwiększają aktywność
skurczową i trawienną jelit.
• Rozciąganie, obecność w XII-cy kwasów
tłuszczowych i cukru (chemoreceptory) pobudza
nerwy współczulne (sympatyczne), które
zmniejszaja aktywność żołądka
• Działanie hormonów
– Sekretyna hamuje wydzielanie żołądkowe
– Cholecystokinina (CCK) hamuje opróżnianie
– Żołądkowy peptyd hamujący (GIP) zmniejsza
wydzielanie, ruchomość i opróżnianie żołądka
Wchłanianie składników
odżywczych w żołądku
• Woda (szczególnie gdy jest zimna)
• Elektrolity
• Niektóre leki (szczególnie aspiryna) i alkohol
• Tłuszcz zwalnia przechodzenie alkoholu z
żołądka do jelit, gdzie wchłanianie alkoholu jest
szybsze
• Komórki śluzowe żołądka zawierają
dehydrogenazę alkoholową, przekształcającą
niewielką część alkoholu w aldehyd acetylowy –
więcej tego enzymu mają mężczyźni
Regulacja opróżniania
żołądkowego
• Uwalnianie miazgi pokarmowej
regulowane jest poprzez odruchy
nerwowe i hormonalne
• Rozciągnięcie żołądka i obecność w nim
pokarmu wzmagają wydzielanie gastryny
• Stymulacja skurczu dolnego zwieracza
przełyku i rozluźnienie odźwiernika
• Odruch jelitowo-żołądkowy reguluje ile
miazgi pokarmowej dostaje się do jelit
– Rozciągnięcie XII-cy i skład miazgi (KT,
glukoza)
– Impulsy czuciowe wysyłane do rdzenia
kręgowego hamują stymulacje
parasympatyczną żołądka i zwiększają
wydzielanie CCK a także wzmagają
stymulację sympatyczną (współczulną)
– Zahamowanie opróżniania żołądka
Wymioty (vomitus)
• Gwałtowne wyrzucenie zawartości
żołądka i XII-cy przez usta (odruch
obronny)
• Przyczyna
– Podrażnienie lub rozciągnięcie żołądka
– Nieprzyjemny widok, zapach, znieczulenie ogólne,
zawroty głowy, niektóre leki
• Bodźce czuciowe docierające z rdzenia
powodują skurcz żołądka i rozluźnienie
zwieraczy
• Uporczywe wymioty mogą prowadzić do
zasadowicy (alkalozy) z powodu utraty jonów H
+
Skład i działanie soku
trzustkowego
• Woda, enzymy trawienne i jony dwuwęglanowe
• Enzymy trawienne
– proteolityczne (trawiące białka)
• Trypsyna, chymotrypsyna, karboksypeptydazy, elastaza
– Wydzielane do światła jelita w postaci nieaktywnej
(trypsynogen, chymotrypsynogen, prokarboksypeptydazy)
– Aktywowane poprzez trypsynę, która powstaje po zadziałaniu
enterokinazy na trypsynogen
– Lipolityczne
• Lipaza trzustkowa, fosfolipaza i esterazy
– Glikolityczne
• Alfa - amylaza trzustkowa
– Nukleolityczne
• Nukleaza (hydrolizuje kwasy nukleinowe)
Regulacja wydzielania
trzustkowego
•
Sekretyna
– Kwaśna treść pokarmowa
w jelicie stymuluje
wydzielanie sekretyny a ta
pobudza wydzielanie soku
trzustkowego bogatego w
dwuwęglany
•
GIP
– KT i glukoza pobudzają
wydzielanie GIP, który z
kolei pobudza wydzielanie
insuliny
•
CCK
– Tłuszcze i białka pobudzają
wydzielanie CCK a ta
pobudza trzustkę do
zwiększonego wydzielania
enzymów trawiennych
Anatomia wątroby i pęcherzyka
żółciowego
• Wątroba
– Pod przeponą
– Prawy płat
większy
• Pęcherzyk
żółciowy
– Magazynuje
żółć
Produkcja żółci
• Wątroba wydziela dziennie 250-1100 ml żółci
– Kolor żółto-zielony i pH 7.6 do 8.6
• Skład: woda i składniki stałe
– Kwasy żółciowe
– fosfolipidy
– Cholesterol, tłuszcze i kwasy tłuszczowe, bilirubina
– Pęcherzyk żółciowy zagęszcza żołć wchłaniając wodę
– Żółć emulguje tłuszcze ułatwiając ich trawienie
Czynność wątroby – metabolizm
węglowodanów
• zamienia białka i
trójglicerydy w glukozę
(glukoneogeneza)
• Z nadmiaru glukozy
magazynuje glikogen i
magazynuje go
• Rozkłada glikogen do
glukozy w miarę potrzeb
Czynność wątroby – metabolizm
tłuszczów
• Synteza cholesterolu i fosfolipidów
• Synteza lipoprotein----HDL and
LDL (służą do transportu kwasów
tłuszczowych we krwi)
• Beta-oksydacja kwasów
tłuszczowych i tworzenie ciał
ketonowych
• Zamiana cukrów i białek w
tłuszcze
Czynność wątroby – metabolizm
białek
• Dezaminacja aminokwasów, czyli
pozbawianie ich grupy aminowej
(NH
2
)
• Przemiana powstającego toksycznego
amoniaku (NH
3
) w mocznik, wydalany
następnie przez nerki
• Syntetyzowanie białek osocza
biorących udział w krzepnięciu krwi i
innych (poza immunoglobulinami)
• Zamiana jednych aminokwasów w inne
Inne czynności wątroby
• Odtruwa krew z toksyn pochodzenia endo i
egzogennego, inaktywuje szereg hormonów
• Usuwa produkty resztkowe (bilirubina)
• Uwalnia sole żółciowe, które umożliwiają
trawienie tłuszczów (poprzez ich emulgację)
• Magazynuje witaminy rozpuszczalne w
tłuszczach (A, B
12
, D, E, K)
• Magazynuje żelazo i miedź
Anatomia jelita cienkiego
• Długość około 6 m
• Ogromna powierzchnia chłonna
• 3 części
– dwunastnica
– Jelito czcze
– Jelito kręte
• Kończy się zastawką
krętniczo-kątniczą
Histologia jelita cienkiego
Histologia jelita cienkiego
• Struktury zwiększające powierzchnię
chłonną
KOSMKI
•Rdzeń stanowi blaszka właściwa błony
śluzowej
•Zawiera ona naczynia krwionośne i
chłonnne
•Kosmki pokryte są komórkami
kubkowymi i chłonnymi (enterocyty)
MIKROKOSMKI
•Znajdują się na szczycie enterocytów,
tworząc tzw. brzeżek szczoteczkowy
Czynność mikrokosmków
• Wchłanianie i trawienie
• Enzymy trawienne znajdują się na
powierzchni mikrokosmków
• Trawienie odbywa się na
powierzchni komórek
• Częste podziały komórkowe w
gruczołach jelitowych prowadzą do
powstania nowych komórek, które
przesuwają się ku górze kosmka
Komórki gruczołowe jelita
• Komórki chłonne
(enterocyty)
• Komórki kubkowe
(produkują śluz)
• Komórki dokrewne
(enteroendokrynn
e) wydzielające:
– sekretynę
– cholecystokininę
– GIP
• Komórki Paneth’a
– Wydzielają lizozym
Rola soku jelitowego & Enzymy rąbka
szczoteczkowego
• W warstwie podśluzowej XII-cy znajdują się
gruczoły
– Wydzielają alkaliczny śluz
• W błonie śluzowej znajdują się gruczoły
jelitowe
– Wydzielają sok jelitowy
– Wytwarzają enzymy rąbka
szczoteczkowego
– Komórki Panetha produkują lizozym,
który zabija bakterie
Trawienie mechaniczne w jelicie
cienkim
• Skurcze
perystaltyczne –
dużo słabsze od
tych stwierdzanych
w żołądku – miazga
pokarmowa
pozostaje w jelitach
3 – 5 godzin
• Skurcze
segmentowe
Trawienie węglowodanów
• Jama ustna --- amylaza ślinowa (ptialina)
• Przełyk i żołądek --- nie dzieje się nic
• Dwunastnica ---- amylaza trzustkowa
• Enzymy rąbka szczoteczkowego
(maltaza, sacharaza i laktaza)
hydrolizują dwucukry
– Powstają cukry proste--fruktoza, glukoza i
galaktoza
– Nietolerancja laktozy (przy braku enzymu
dochodzi do fermentacji cukru przy udziale
bakterii) – biegunka i zwiększone
wytwarzanie gazów
Trawienie białek
• Żołądek
– Kwas solny denaturuje białka
– Pepsyna trawi białka na peptony
(polipeptydy)
• Jelito cienkie
– Proteazy trzustkowe tną polipeptydy na
peptydy
– Enzymy rąbka szczoteczkowego rozkładają
peptydy na aminokwasy oraz di i tripeptydy
Trawienie tłuszczów
• Jama ustna ---- lipaza językowa
• Jelito cienkie
– Emulsyfikacja przez żółć
– Lipaza trzustkowa rozkłada
trójglicerydy na kwasy tłuszczowe
i monoglicerydy
– Brak enzymów w rąbku
szczoteczkowym
Trawienie kwasów
nukleinowych
• Sok trzustkowy zawiera dwie nukleazy
– Rybonukleazę trawiącą RNA
– Dezoksyrybonukleazę trawiącą DNA
• Powstałe w wyniku trawienia nukleotydy są
dalej trawione przez enzymy rąbka
szczoteczkowego (nukleozydazę i fosfatazę)
do cukrów (ryboza lub dezoksyryboza),
fosforanów i zasad azotowych
• Produkty trawienia są wchłaniane drogą
aktywnego transportu
Regulacja wydzielania i
motoryki
• Odruchy jelitowe odpowiadające na obecność
miazgi pokarmowej
– Nasilaja motoryke jelitową i wydzielanie
– Skurcze segmentalne mają charakter wyłącznie
miogenny zaś perystaltyczne są wynikiem
śródściennego odruchu perystaltycznego
• Nerwy autonomiczne zewnętrzne modyfikują
aktywność motoryczną jelita:
– Nerwy błędne (parasympatyczne) pobudzają
– Nerwy współczulne hamują
– Nie dotyczy to tylko zwieraczy, gdzie działanie
odpowiednich nerwów jest odwrotne (rozkurcz przy
pobudzeniu nerwów błędnych a skurcz przy
pobudzeniu nerwów współczulnych)
Wchłanianie w jelicie
cienkim
Gdzie docieraja wchłonięte
składniki odżywcze?
Wchłanianie cukrów prostych
(monosacharydów)
•
Wchłanianie do enterocytu
– Glukoza i galaktoza ---- symport z Na
+
– Fruktoza ----- ułatwiona dyfuzja
•
Cukry opuszczają enterocyt do płynu
zewnątrzkomórkowego i krwi zgodnie z gradientem stężeń
drogą ułatwionej dyfuzji (białko transportowe GLUT2)
Wchłanianie aminokwasów i
dwupeptydów
• Wchłanianie do enterocytu
– Transport aktywny z jonami Na+ lub H+ (symporty)
• Opuszczanie enterocytu do krwi
– Dyfuzja
Wchłanianie tłuszczów
• Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe wnikają do enterocytów a
następnie do krwi na drodze prostej dyfuzji
• Większe tłuszcze znajdują się w jelicie wewnątrz tzw. micelli (otoczone
solami żółciowymi)
• Większe (długołańcuchowe kwasy tłuszczowe i monoglicerydy) wnikają
do enterocytów na drodze prostej dyfuzji pozostawiając sole żółciowe w
jelicie skąd są one wchłanianie zwrotnie do wątroby i ponownie
przetwarzane w żółć
Wchłanianie tłuszczów (2)
• Wewnątrz enterocytów dochodzi do ponownego odbudowania
(resyntezy) trójglicerydów, które razem z dołączonymi innymi
lipidami (fosfolipidy, cholesterol) i białkiem (apoproteina)
tworzą chylomikrony (duże kulki tłuszczowe)
• Chylomikrony opuszczają enterocyty drogą egzocytozy i wnikają do
naczynia limfatycznego kosmka
– Stamtąd spływają so przewodu piersiowego, który uchodzi do krwi (w
tzw. kącie żylnym)
– Usuwane są z krwi przez wątrobę i tkankę tłuszczową
Wchłanianie elektrolitów
• Źródła elektrolitów
– Wydzieliny przewodu pokarmowego
– Spożyte pokarmy stałe i płyny
• Wnikaja do enterocytów drogą dyfuzji lub
wtórnego transportu aktywnego
• Jelitowe wchłanianie jonów Ca
++
wymaga
działania witaminy D i parathormonu.
Wchłanianie witamin
• Witaminy rozpuszczalane w tłuszczach
– Przemieszczają się w micellach i są wchłanianie
drogą prostej dyfuzji
• Witaminy rozpuszczalne w wodzie
– wchłaniają się poprzez dyfuzję
• Witamina B
12
przed transportem do
enterocyta musi połączyć się ze specjalnym
białkiem (czynnikiem wewnętrznym)
– Wnika drogą endocytozy wymagającej
specjalnego receptora
Wchłanianie wody
• Każdego dnia do
przewodu pokarmowego
trafia 9 litrów płynów
• Jelito cienkie wchłania
zwrotnie (reabsorbuje) z
tego 8 litrów
• Jelito grube reabsorbuje
90% z pozostałego litra
• Wchłanianie zachodzi
droga osmozy poprzez
błonę komórkową do
naczyń wewnątrz
kosmków
Anatomia jelita grubego
• Długość 1.3 – 1.5 m
• Ślepe z wyrostkiem robaczkowym, okrężnica i odbytnica
• Kanał odbytniczy (odbyt) = ostatni odcinek przewodu
pokarmowego
– Zwieracz wewnętrzny---- mięsień gładki (okrężny), kontrola
mimowolna
– Zwieracz zewnętrzny ---- mięsień szkieletowy, kontrola zależna od woli
Appendicitis (zapalenie
wyrostka)
• Do stanu zapalnego dochodzi w wyniku
zamknięcia światła wyrostka miazgą
pokarmową, ciałem obcym, nowotworem,
zwężeniem, skrętem jelita
• Objawy
– Wysoka gorączka, podwyższona leukocytoza z
liczbą neutrocytów (granulocytów
obojętnochłonnych) > 75%
– Ból brzucha w prawym dolnym kwadrancie,
niechęć do jedzenia, nudności i wymioty
• Zapalenie może przejść w zgorzel
(gangrenę) a następnie może dojść do
perforacji w ciągu 24 to 36 godzin
Aktywność skurczowa jelita
grubego
• Zachodzą przy udziale mięśni gładkich
– Skurcze odcinkowe (haustracje) – naprzemienne
przewężenia i wypuklenia okrężnicy (trwają ok. 2
min), nie przesuwają się wzdłuż jelita
– Odruch żołądkowo-krętniczy = przy wypełnionym
żołądku gastryna rozluźnia zwieracz krętniczo-
kątniczy umożliwiając opróżnienie się jelita krętego
do kątnicy
– Odruch żołądkowo-okrężniczy = gdy żołądek
napełnia się pokarmem pojawiają się silne skurcze
perystaltyczne okrężnicy (skurcze masowe), które
przesuwają zawartość jelita grubego na obwód, do
odbytnicy
Trawienie w jelicie grubym
• Brak wydzielania enzymów (tylko śluz)
• Fermentacja bakteryjna
– niestrawione węglowodany do CO
2
i
metanu
– Niestrawione białka do prostszych
związków (indole), które warunkują
zapach stolca
– Zamiana bilirubiny w prostsze związki
nadające kolor stolca
• W jelicie grubym bakterie wytwarzają
witaminę K i witaminy z grupy B
Wchłanianie i formowanie
stolca w jelicie grubym
• Wchłania się nieco Na i Cl
• Po 3 do 10 godzinach, 90% wody z miazgi
pokarmowej zostaje wchłonięte z
powrotem
• Stolec po osiągnięciu okrężnicy
poprzecznej jest już w postaci półstałej
• Feces = martwe komórki nabłonkowe,
niestrawione resztki pokarmowe –
celuloza (błonnik), żywe i martwe bakterie
Defekacja (wypróżnianie)
• Odruch żołądkowo-
okrężniczy przesuwa resztki
pokarmowe do odbytnicy
• Receptory rozciągania
wysyłają sygnały do
krzyżowego odcinka
rdzenia kręgowego
• Nerwy przywspółczulne
(parasympatyczne) kurczą
mięśniówkę odbytnicy i
rozluźniają wewnętrzny
zwieracz odbytu
• Zwieracz zewnętrzny
odbytu (zbudowany z
mięśni szkieletowych) jest
kontrolowany siłą woli.
Zaburzenia defekacji
• Biegunka = miazga pokarmowa przechodzi
przez jelita zbyt szybko
– Brak czasu na zwrotne wchłanianie wody
• Zaparcie—zwolnienie motoryki przewodu
pokarmowego
– Za dużo wody ulega reabsorpcji
– Postępowanie lecznicze = dieta
bogatoresztkowa, zwiększona podaż płynów,
ruch