Greta Jankowska-Poszwa

Endogenny rozwój regionalny może 
zostać uwieńczony sukcesem tylko 
wtedy, gdy spełniony zostanie cały 
szereg warunków. Zasadnicze znaczenie 
ma przejście od „tradycyjnych”, 
sektorowych schematów rozwojowych do 
zintegrowanej strategii rozwojowej.

Pod pojęciem „zintegrowanego rozwoju 
regionu” rozumiemy obecnie próbę możliwie 
bezkonfliktowego zharmonizowania 
najrozmaitszych wymagań mieszkańców 
pewnego konkretnego obszaru. Wymaga to 
ponadsektorowej koordynacji 
gospodarczych, społecznych,  kulturalnych 
oraz ekologicznych działań i interesów  przy 
udziale kompetentnych instytucji. 

Zintegrowany rozwój regionu jest 
zorientowany na regionalne wzorce oraz 
cele rozwojowe i realizowany jest zgodnie z 
koncepcją rozwojową wypracowaną na 
zasadach partnerskich.

Prawie wszystkie decyzje gospodarcze odnoszą 
się do konkretnych miejsc: zarówno zakładów 
przetwórstwa rolnego, czy też fabryki. 
Jednocześnie rodzą pewne przestrzenne 
konsekwencje pojedynczych decyzji i zależności 
pomiędzy nimi: np. budowa zakładu przemysłu 
rolnego w pobliżu hotelu może prowadzić do 
konfliktów z gośćmi hotelowymi. Jeżeli istnieje 
różnica interesów pomiędzy sektorami, to 
rozwój może dokonać się tylko gdy ma miejsce 
ścisła koordynacja. To jest właśnie początek 
zintegrowanych działań.

W przypadku rozwoju regionalnego nie 
chodzi jednak wyłącznie o rozbrojenie 
międzysektorowego potencjału 
konfliktowego. Na pierwszy plan wysuwają 
się dwa inne zadania:

1) Celowe powiązanie różnych dziedzin 
gospodarki lub w obrębie wspólnego celu 
regionalnego. W całościowym kontekście 
danego obszaru, możliwie 
najodpowiedniejsza kombinacja potencjałów 
sektorowych powinna wyzwolić procesy 
wzmacniające gospodarkę. 

Zamiast sumy niezależnych od siebie kroków 

rozwojowych w różnych dziedzinach 

gospodarki, na bazie ponadsektorowej sieci 

powiązań powstać powinna pewna rozwojowa 

wartość dodatkowa.

2) Od ponadsektorowej sieci powiązań nie 

sposób oddzielić ponadinstytucjonalnego 

współdziałania. Dotyczy to w pierwszym rzędzie 

horyzontalnej (poziomej) koordynacji działań 

administracyjnych. Często właśnie kurczowe 

trzymanie się sektorowych kompetencji 

administracyjnych jest największą przeszkodą 

dla udanej zintegrowanej współpracy.

Nakierowanie regionalnego procesu 
rozwojowego na potencjały regionalne w 
ramach jednej ponadsektorowej strategii 
wymaga nowych instrumentów i metod 
działania, wypróbowywanych w wiejskiej 
polityce strukturalnej – szczególnie w 
powiązaniu z inicjatywami LEADER. 

Na podstawie wyników oceny efektów 
działań, można wymienić cały szereg 
czynników, od których zależy sukces 
endogennych i zintegrowanych strategii.

(1) Strategie ponadsektorowe:
(2) Strategie odnoszące się do danego 
obszaru:
(3) Polepszone zdolności kooperacyjne i 
organizacyjne regionów:

Głównym warunkiem jest ściślejsza 
współpraca instytucji i wszystkich 
zainteresowanych podmiotów ponad 
granicami sektorów gospodarki. Jak już 
stwierdzono, wymaga to nie tylko ściślejszej 
koordynacji różnych administracji, lecz także 
stworzenia nowych struktur uczestnictwa, 
planowania i realizacji: regionalnych 
koncepcji rozwojowych, regionalnego 
marketingu i zarządzania

Cele rozwojowe można zdefiniować w 
odniesieniu do regionu. Cele i instrumenty 
pomocowe muszą być ściśle dostosowane 
do regionalnych potencjałów i przeszkód. W 
szczególności wymaga to:
- precyzyjnego określenia granic regionu
- krytycznej analizy sytuacji wyjściowej, przy 
uwzględnieniu zarówno „twardych”, jak i 
„miękkich”  czynników rozwojowych.

Program LEADER dowiódł, iż ściślejsze 
regionalne osadzenie działań i orientacja 
na konsensus zaangażowanych w nie 
instytucji podnosi prawdopodobieństwo 
sukcesu projektu. „Skutek inicjatywy 
projektowej” w takich właśnie warunkach 
można osiągnąć łatwiej, niż przy 
sektorowych „projektach standardowych” 
lub przedsięwzięciach infrastrukturalnych 
planowanych przez państwo.

Współpraca ponadsektorowa, indywidualne 
nastawienie polityki na potrzeby regionów, 
szeroki udział zainteresowanych instytucji i 
organizacji – to wymagania, których 
realizacja nie może obejść się bez 
nowoczesnych metod kierowania, jakie w 
ciągu ostatnich dziesięciu lat rozwinęły się w 
wielu regionach  ramach wspomagania 
strukturalnego UE.

Chodzi tutaj o:
• wprowadzenie kooperacyjnych form 

działania na płaszczyźnie organizacji 
regionalnych i zaangażowanych 
administracji. Do form tych możemy 
zaliczyć: administrację kooperacyjną lub 
„uczącą się”, metody pracy zespołowej oraz 
jawność  procesów decyzyjnych, np. poprzez 
fora obywatelskie;

Chodzi tutaj o:
• wprowadzenie metod wspierania 

konkurencyjności w procesie wspomagania 
regionalnego zorientowany na jakość 
przeprowadzanie krajowych konkursów, 
wspieranie wybranych koncepcji 
marketingowych itp.  Działania te 
zainicjowały w pewnej mierze „konkurencję 
regionów”, która może wygenerować 
dodatkową motywację i wzmocnić impulsy 
rozwojowe;

Chodzi tutaj o:
• wspieranie sieci powiązań i ich kierownictw, 

jak również sterowanie inicjatywami 
partnerskimi, które mogą tworzyć nowe 
impulsy w regionach. W coraz większej 
liczbie regionów utworzone zostaną 
administracje regionalne. Połączą one 
ważne organizacje i instytucje w jedną 
„wspólnotę działania” i będą je prowadzić ku 
sukcesowi przy pomocy profesjonalnej 
moderacji procesu rozwojowego.

W praktyce, wprowadzanie tych 
instrumentów będzie częściowo 
upośledzone z tego powodu,iż zalety 
działania kooperacyjnego nie są widoczne 
natychmiast, lecz skutkują wymiernymi 
rezultatami dopiero po pewnym czasie.

Przeszkodą jest również obawa, jaką żywią 
regionalni politycy i urzędnicy przed 
konkurencją ze strony nowopowstających 
regionalnych inicjatyw partnerskich.

Zasadnicze przekonanie, iż zintegrowany 
rozwój regionalny ma sens, w praktycznym 
działaniu natrafia na przeszkodę w postaci 
sektorowo zorganizowanej administracji i 
sektorowych schematów większości 
programów pomocowych. Do pokonania 
tych rozbieżności potrzebny jest 
profesjonalny zarząd regionalny.

• motywowanie organizacji i innych 

zaangażowanych podmiotów do aktywacji 
potencjałów regionalnych, tworzenie sieci 
organizacyjnych ukierunkowanych na projekty 
lub cele;

• kooperacyjne wypracowywanie wspólnych 

celów rozwojowych;

• skupianie zasobów regionalnych, 

dostosowywanie strategii rozwojowej i 
wypracowywanie pomysłów projektowych, co 
wymaga kooperacji oraz nowych wzorców 
przekazywania Informacji;

• zabieganie o uzupełniające środki finansowe 

i o partnerów projektowych, organizowanie 
partnerstwa publiczno-prywatnego 

• inicjowanie i kierowanie długofalowym 

procesem rozwojowym, organizowanie 
kontaktów pomiędzy podmiotami 
regionalnymi i ekspertami z zewnątrz, 
włączanie administracji państwowej do 
działań, organizacja regionalnych procesów 
edukacyjnych;

• wewnętrzne i zewnętrzne umacnianie 

regionu: utrwalanie tożsamości 
regionalnej, pielęgnowanie dziedzictwa 
Naturalnego i kulturowego, doskonalenie 
wizerunku regionu na płaszczyźnie 
konkurencji międzyregionalnej.

Ocena regionalnych inicjatyw 
rozwojowych wykazała, iż profesjonalne 
zarządzanie regionalne przynosi - 
częściowo mierzalne - sukcesy. Dla 
regionów posiadających administrację 
regionalną – w porównaniu z regionami 
bez takiej administracji - 
charakterystyczne są następujące 
pozytywy:

•  wyższa dynamika społeczna i gospodarcza: 

długofalowa działalność kół roboczych,  
wypracowywanie dodatkowych projektów, 
pozyskiwanie większych środków finansowych 
dla projektów regionalnych; 

• lepsza sieć kontaktów z innymi regionami, która 

ułatwia transfer know-how oraz poszerzanie 
zasięgu rynków zbytu – jest to bardzo istotne 
zwłaszcza w przypadku małych regionów, ze 
względu na brak„masy krytycznej” 
warunkującej poważne ich traktowanie przez 
rynek ekonomiczny;

• ogólnie rzecz biorąc, wyższe wskaźniki 

zatrudnienia - przede wszystkim dzięki 
otwieraniu nowych rynków oraz dzięki 
wspieraniu budowania egzystencji i 
projektów rozszerzania działalności 
gospodarczej;

• większe zespolenie społeczne, wyższy 

stopień utożsamiania się ludności z 
zamieszkiwanym regionem;

• wyższe regionalne wskaźniki dochodowe;
•  wyższy stopień „samodzielności” 

regionu, rozwój regionalnych kompetencji 
(np. w zakresie turystyki, czy 
wysokojakościowej produkcji żywności), 
przyspieszenie wprowadzania innowacji, 
w końcu także tworzenie możliwości 
rozwojowych („capacity building”) w celu 
przyspieszenia dalszego rozwoju.

Dziękuję za uwagę!

Greta Jankowska-Poszwa