Wydział Nauk Ekonomicznych i 
Zarządzania
Katedra Makroekonomii

Ekonomia głównego nurtu:

Monetaryzm 

dr PIOTR SZKUDLAREK

Współczesne nurty w ekonomii i finansach

Plan prezentacji

1. Narodziny monetaryzmu

2. Monetarystyczna 

teoria 

wahań koniunkturalnych

3. Naturalna stopa bezrobocia

4. Teoria inflacji

5. Polityka monetarna

6. Polityka fiskalna

7. Teoria 

dochodu 

permanentnego

8. Państwo a rynek

1. Narodziny monetaryzmu

Lata drugiej wojny światowej, a także lata 
pięćdziesiąte i sześćdziesiąte XX wieku to 
okres 

wielkiego tryumfu myśli 

ekonomicznej Keynesa 

i tą drogą 

interwencjonizmu rządowego.

1. Narodziny monetaryzmu

Jednak zaczęły pojawiać się w gospodarce 
światowej problemy makroekonomiczne: 
•narastająca inflacja, 
•brak wyraźnych sukcesów w walce z 
bezrobociem.

1. Narodziny monetaryzmu

Mechanizm sterowania gospodarką, czyli 
podtrzymywanie, a nawet powiększanie 

popytu 

drogą 

impulsu fiskalnego

, 

okazywał się na polu walki z 
bezrobociem 

nieskuteczny.

1. Narodziny monetaryzmu

Co więcej, ten proceder zaczął wywoływać 
inflację  w nieznanej do tej pory postaci 

spirali płacowo-cenowej. 

Pojawiło się także zupełnie nowe zjawisko – 
stagflacja. 
Ekonomia J.M. Keynesa okazała się 
bezradna...

1. Narodziny monetaryzmu

Załamała się wiara w skuteczność 
dalszej interwencji rządu. U wielu 
odradzała się tęsknota za: 

pełną wolnością gospodarczą.

Monetaryzm bardzo szybko został 
przetestowany na odcinku 

walki z inflacją

, a 

osiągnięty na tym polu 

sukces

 uwiarygodnił 

głoszoną teorię. 
Nowa, monetarystyczna wiara, całkowicie 
zanegowała potrzebę interwencji 
państwa w procesy gospodarowania. 

Uznaje ją szkodliwą

.

W historii ekonomii epoka Keynesa 

zaczęła ustępować miejsca epoce 

Friedmana.

1. Narodziny monetaryzmu

Monetaryzm merytoryczne akcenty 
przenosi na inne pole, podkreślając wagę 
pieniądza i minimalizując rolę polityki 
fiskalnej. 

1. Narodziny monetaryzmu

Pieniądz,

 to wszystko co w 

rękach rządu ma jakiekolwiek 

znaczenie, a 

bodźce fiskalne 

– 

tak ukochane przez Keynesa – 

tylko 

szkodzą gospodarce

. 

Elementami tej teorii jest: 
•monetarystyczna teoria wahań 
cyklicznych, inflacji, 
•koncepcja naturalnej stopy bezrobocia 
(teoria wielkości naturalnych), 
•teoria oczekiwanej inflacji, 
•desinflacja, 
•teoria dochodu permanentnego.

1. Narodziny monetaryzmu

M. Friedman (1912-

2006)

1. Narodziny monetaryzmu

2. Monetarystyczna teoria wahań 

koniunkturalnych

Wielką zasługą Friedmana jest to, iż 
zbudował spójną 

teorię wahań 

cyklicznych. 

Do tej pory tłumaczyła je teoria 
mnożnika – akceleratora – 
wyrastająca z keynesowskiej koncepcji 
teorii agregatowego popytu. 

To z tej konstrukcji płynęło 
uzasadnienie dla aktywnej roli rządu.

Friedman sięga do skarbnicy 
neoklasyków, 
a konkretnie do ich równania obiegu 
pieniężnego. 

2. Monetarystyczna teoria wahań 

koniunkturalnych

Związek pomiędzy popytem a podażą 
zapisany jest w postaci zmodyfikowanego 
równania Fishera:

PY = MV, 

inaczej: 

M/P=Y/V 

2. Monetarystyczna teoria wahań 

koniunkturalnych

Stopa wzrostu nominalnej podaży 
pieniądza przenosi się na stopę 
wzrostu cen (inflację).

Założenie: zasadnicza stabilność szybkości obiegu 
pieniądza.

2. Monetarystyczna teoria wahań 

koniunkturalnych

Równanie obiegu pieniężnego to pierwsza 
część teorii wahań cyklicznych Friedmana. 

Druga związana jest z rynkiem pracy. 
O poziomie produkcji decyduje 
zatrudnienie, a tym rządzi płaca realna.

2. Monetarystyczna teoria wahań 

koniunkturalnych

U monetarystów płace nominalne nie 
reagują natychmiast na zmiany w 
poziomie cen (inflację), skutkiem czego 
zmienia się płaca realna, a przez to 
zatrudnienie i produkcja. 

2. Monetarystyczna teoria wahań 

koniunkturalnych

Przyczyną zmian PKB jest 

sztywność płac 

nominalnych (W)

. Monetaryści uważają, że 

płace te z uwagi na kontrakty płacowe, nie 
reagują natychmiast na zmiany w 
poziomie cen. 

Gdyby płace reagowały na wzrost cen 
natychmiast, to płaca realna i produkcja nie 
ulegałyby żadnym zmianom i wahania 
produktu byłyby niemożliwe.

2. Monetarystyczna teoria wahań 

koniunkturalnych

Jest przedłużeniem teorii cyklu. Nawiązuje
ona wprost do krzywej Phillipsa. W roku 
1958 A.W. Phillips, w oparciu o badania 
statystyczne,
sformułował zależność pomiędzy 
bezrobociem a stopą zmian płac 
nominalnych.

Ukazywała ona, iż drogą powiększania 
płac nominalnych rośnie zatrudnienie i 
tą drogą maleje automatycznie 
bezrobocie. Krzywa ta następnie została 
zmodyfikowana przez Samuelsona i 
Solowa.

3. Naturalna stopa bezrobocia 

Zgodnie z wymową krzywej Phillipsa 
zwiększając ilość pieniądza państwo 
powoduje wzrost zatrudnienia (co wymaga 
wzrostu płac) i wzrost produkcji. 

Wzrost globalnego funduszu płac 
zapewnia dodatkową siłę nabywczą, która 
przekształca się we wzrost popytu 
agregatowego. 

3. Naturalna stopa bezrobocia 

Takie podejście uzbrajało decydentów w 
narzędzie walki z bezrobociem.

Jak się jednak okazało, warunkiem 
prawdziwości tak prowadzonej polityki była 
stała wymienność pomiędzy stopą 
wzrostu, inflacją a stopą spadku 
bezrobocia.

3. Naturalna stopa bezrobocia 

I tę stałą wymienność poddał w wątpliwość 
Friedman. 

Mimo utrzymywania się, a nawet 
wzrostu inflacji, bezrobocie w latach 
siedemdziesiątych nie malało, lecz 
zaczęło rosnąć. 

Załamała się cała koncepcja 

interwencjonizmu.

3. Naturalna stopa bezrobocia 

Według Friedmana błąd leży w założeniu 
stałej relacji wymienności. 

Ta relacja nie jest stała lecz 

rosnąca. 

3. Naturalna stopa bezrobocia 

Gdzie leży więc błąd Phillipsa?

Według Friedmana zakłada on, że robotnicy 
przystępując do negocjacji płacowych 
zainteresowani są tylko płacami nominalnymi i... 

...cierpią na całkowitą iluzję pieniężną.

3. Naturalna stopa bezrobocia 

Według Friedmana w rzeczywistości tak 
jednak nie jest. 
Chociaż w kontraktach płace są wyrażane 
w wielkościach nominalnych, to jednak 
obie strony (pracodawcy i pracownicy)

są zainteresowane nie wielkościami 

nominalnymi ale 

realnymi.

3. Naturalna stopa bezrobocia 

W tej sytuacji czynnikiem, który jest 
dodatkowo brany pod uwagę przy 
kalkulacji płacy realnej jest 
przewidywana (oczekiwana) inflacja, 
czyli inflacja, jaka będzie miała miejsce w 
okresie obowiązywania kontraktów. 

3. Naturalna stopa bezrobocia 

3. Naturalna stopa bezrobocia 

L. Próchnicki, HME, s. 
389.

Tylko inflacja nieoczekiwana – ta 
wynikająca z nieoczekiwanego wzrostu 
ekspansji pieniężnej, prowadzi do wejścia 
gospodarki w stan boomu.

3. Naturalna stopa bezrobocia 

Gdyby w następnym okresie uwzględniono to 
w pełni w negocjacjach, to boom zniknąłby
i gospodarka i rynek pracy wróciłyby do 
stanu poprzedniego (z punktu A do D), ale 
tak nie jest. 

Oczekiwania inflacyjne dopasowują się do 
rzeczywistych stopniowo, przez co proces 
dopasowań trwa kilka lat. Friedman 
przyjmuje tu bowiem wyjściowe założenie, że 

firmy i związki zawodowe dostosowują swe 
oczekiwania
inflacyjne do stóp inflacji występujących 
w przeszłości.

3. Naturalna stopa bezrobocia 

Ten zwrócony ku przeszłości system 
oczekiwań inflacyjnych nazwany został 

oczekiwaniami 

adaptacyjnymi.

3. Naturalna stopa bezrobocia 

Wszelkie próby walki z 

bezrobociem naturalnym skazane 

są z góry na niepowodzenie. 

3. Naturalna stopa bezrobocia 

W długim okresie nie ma więc żadnej 

wymienności pomiędzy stopą 

bezrobocia a stopą inflacji.

W długim okresie krzywa zaprezentowana 
przez Philipsa jest nieprawdziwa jest 
bowiem pionowa. 

Wzrost podaży pieniądza 

prowadzi wprost do wzrostu 

cen. 

Na czym polega odkrywczość tego 
twierdzenia?

4. Teoria inflacji

Stało w ostrej sprzeczności z 
obowiązującym wtedy keynesizmem, 
który głosił, że ilość pieniądza w 
gospodarce jest sprawą drugorzędną. 

4. Teoria inflacji

Friedman twierdzi, że związek pomiędzy 
pieniądzem a cenami wynika z faktu, iż 
wszystkie dobra są nabywane za 
pieniądze. Poziom cen towarów jest 
związany z ilością pieniądza. 

Cena danego dobra, to nic innego 
jak ilość pieniądza jaką należy dać 
za jednostkę dobra. Innymi słowy

, 

zbyt 

dużo pieniędzy przypada na zbyt małą 
ilość dóbr.

4. Teoria inflacji

Polityka monetarna, która zmienia stopę 
wzrostu podaży pieniądza celem 
wywoływania zmian w PKB i bezrobocia 
nie powinna w ogóle mieć miejsca. 

Zmiany PKB wywołane 

zmianami podaży pieniądza 

są bowiem przejściowe.

5. Polityka monetarna

Sektor prywatny jest mechanizmem 
samoregulującym się i na wymuszone 
przez rząd zmiany odreagowuje w ten 
sposób, że gospodarka poprzez 
spiralę płacowo-cenową sama wraca 
do punktu wyjścia, ale wraca przy 
wyższym poziomie cen. 

W ostatecznym rachunku gospodarka za 
tak prowadzoną politykę zapłaci inflacją i 
krótkookresowymi wahaniami aktywności 
gospodarczej.

5. Polityka monetarna

Friedmana twierdzi, że ustanawiając jako 
cel stałą stopę wzrostu podaży 
pieniądza, rząd zapewni stabilność 
cen, czyli brak inflacji.

5. Polityka monetarna

Rola polityki fiskalnej, to główne pole 
sporu i kontrowersji jaka pojawia się na 
linii szkoła keynesowska – monetaryzm. 

Monetaryzm neguje keynesizm.  

Friedman twierdzi, iż polityka fiskalna nie 
ma większego znaczenia, liczy się tylko 
polityka monetarna. Pieniądz to jedyna 
siła, która w rękach rządu ma 
znaczenie.

6. Polityka fiskalna

Monetaryści atak swój skupiają na 
mnożniku. Krytyka ma pewne uzasadnienie 
jako, że ów mnożnik podlega znacznie 
większym, aniżeli to początkowo sądził 
Keynes, wahaniom. 

Krańcowa skłonność do konsumpcji nie jest 
wielkością stałą i kształtuje się ona na 
znacznie niższym poziomie aniżeli tego 
chciał Keynes. 
Tym samym siła oddziaływania 
mnożnika jest dużo słabsza.

6. Polityka fiskalna

Niższa wartość skłonności do konsumpcji 
tłumaczona jest przez monetarystów 
teorią dochodu permanentnego. 

Zgodnie z nią gospodarstwa domowe na 
odcinku konsumpcji reagują bardzo 
powściągliwie, wzrost lub spadek 
dochodu bieżącego prowadzi do bardzo 
małych zmian w konsumpcji bieżącej.

6. Polityka fiskalna

Człowiek planuje swą konsumpcję nie 
tylko na najbliższy okres ale dla całego 
przewidywanego przez siebie okresu 
życia. Stara się ustalić i skonkretyzować 
swój standard życiowy. 

Ta kalkulacja sprowadza się do określenia 
„za młodu” ilości i rodzaju dóbr, jakimi 
chce za swego życia dysponować. Ogół 
tych dóbr to
jego majątek permanentny (pożądany) 
Q*

7. Teoria dochodu permanentnego

C = b Yp.

7. Teoria dochodu permanentnego

W pierwszych latach samodzielnego życia 
dochód bieżący jest mniejszy od 
permanentnego. Może posiłkować się 
kredytem.

Wraz z upływem czasu dochód bieżący 
rośnie i staje się od niego większy. 
Powstają wówczas oszczędności, z części 
których jednostka spłaca zaciągnięty 
kredyt. Reszta oszczędności jest 
przeznaczana na wydatki w okresie, gdy 
dochód obniży się poniżej permanentnego 
(np. na emeryturę).

7. Teoria dochodu permanentnego

Friedmana uważa się za czołowego 
amerykańskiego krzewiciela doktryny
klasycznego rynku konkurencyjnego. 

Jego zdaniem rynek ten nadal istnieje w 
zasadniczo niewypaczonej formie, choć 
cierpi z powodu nierozsądnej 
interwencji rządu. 

8. Państwo a rynek

Friedman był wpływowym 
przeciwnikiem
rządowej regulacji i w ogóle 
rządowej działalności gospodarczej. 

System jest najefektywniejszy jeśli 
prywatnej przedsiębiorczości pozwoli się 
funkcjonować na wolnym niezakłóconym 
przez państwo wolnym rynku.

Rząd ma stwarzać i gwarantować 

wolność ekonomiczną, będącą 

niezbędnym warunkiem wolności 

politycznej. 

8. Państwo a rynek

Wolność była największa wtedy, kiedy 
jednostce pozwalano dowolnie 
dysponować własnym dochodem. Im 
mniej podatków,
tym więcej wolności i racjonalności. 

Friedman popiera koncepcję państwa 
minimalnego, tj. chroniącego prawo, 
porządek i bezpieczeństwo, a zwłaszcza 
doskonalącego prawa własności. 

8. Państwo a rynek

Całą bieżącą politykę makroekonomiczną 
należy ograniczyć do polityki 
monetarnej, a tą prowadzić może bank 
centralny z minimalnym personelem. Tu 
obowiązuje reguła stałej stopy wzrostu 
podaży pieniądza.

8. Państwo a rynek

Literatura

1. Bartkowiak R., Historia myśli ekonomicznej, PWE, Warszawa 
2003.
2. Bremond J., Salort M.M., Leksykon wybitnych ekonomistów, 
PWN, Warszawa 1997.

 

3. 

Landreth H., D.C. Colander D.C, Historia myśli ekonomicznej, 

PWN, Warszwa 1998.

4. 

Luchinger R, 12 ikon ekonomii Od Smitha do Stiglitza, 

Wydawnictwo Studio Emka, Warszawa 2007.

5. 

Próchnicki L., Z dziejów myśli ekonomicznej, INFOPLAN, 

Warszawa  2007.

6. 

Ratajczak M., Współczesne teorie ekonomiczne, Wydawnictwo 

AE w Poznaniu, Poznań, 2007.

 

7. 

Snowdon B.,Yane H., Współczesne nurty teorii makroekonomii, 

PWN, Warszawa 2001.

8. 

Spychalski G., Zarys historii myśli ekonomicznej. PWN, 

Warszawa 2001.
9. Stankiewicz W., Historia myśli ekonomicznej, PWE, Warszawa 
2007.

DZIĘKUJĘ 

ZA UWAGĘ!