TERAPIA W PSYCHIATRII

LECZENIE W 

PSYCHIATRII

FARMAKOTERAPIA

ELEKTROWSTRZĄSY

LECZENIE ŚWIATŁEM

PSYCHOTERAPIA

TERAPIA RODZINNA
TERAPIA SPOŁECZNA
TERAPIA KREATYWNA

REHABILITACJA

FARMAKOTERAPIA

• Leki przeciwpsychotyczne
• Leki przeciwdepresyjne
• Leki normotymiczne
• Leki prokognitywne
• Leki nasenne
• Leki przeciwlękowe
• Inne leki o działaniu psychotropowym 

lub stosowane w psychiatrii

LEKI 

PRZECIWPSYCHOTYCZNE

NEUROLEPTYKI

KLASYCZNE NEUROLEPTYKI

POCHODNE FENOTIAZYNY

POCHODNE TIOKSANTENU

BUTYROFENONY

POCHODNE DIFENYLOBUTYLOAMINY

NEUROLEPTYKI ATYPOWE

SULPIRYD
KLOZAPINA
KWETIAPINA
OLANZAPINA
RISPERIDON
ZIPRASIDON
SERTINDOL

WSKAZANIA DO 

STOSOWANIA 

NEUROLEPTYKÓW

Psychozy

• ostre i przewlekłe 

psychozy schizofreniczne

• psychozy schizoafektywne
• choroby afektywne: stany 

maniakalne, depresje 
psychotyczne, agitowane

• psychozy występujące w 

przebiegu chorób 
somatycznych, 
uszkodzenia lub 
dysfunkcji oun

Zaburzenia 

niepsychotyczne

•

stany pobudzenia, 
dysforii, lęku związane 
z organicznym 
uszkodzeniem oun

•

zaburzenia zachowania 
u osób z upośledzeniem 
umysłowym

•

zaburzenia 
psychosomatyczne

PRZECIWSKAZANIA DO 

STOSOWANIA 

NEUROLEPTYKÓW

Bezwzględne

• zatrucie barbituranami, 

narkotycznymi lekami 
p/bólowymi, alkoholem

• przebyty złośliwy zespół 

neuroleptyczny

• o wyraźnym działaniu 

cholinolitycznym w miastenii, 
jaskrze z wąskim < 
przesączania, przeroście 
prostaty z utrudnionym 
oddawaniem moczu

• o wyraźnym dzialaniu 

noradrenolitycznym w chorobie 
Addisona

Względne

• uszkodzenie i 

niewydolność wątroby

• niewydolność krążenia
• zaawansowana choroba 

wieńcowa, zawał m. 
sercowego

• niewydolność szpiku
• choroba Parkinsona
• ciąża
• nowotwory gruczołu 

piersiowego

OBJAWY NIEPOŻĄDANE 

( UBOCZNE ) LECZENIA 

NEUROLEPTYKAMI

SOMATYCZNE

• neurologiczne ( zespół 

parkinsonoidalny, akaktyzja, 
tasykinezja, wczesne 
dyskinezy, poźne dyskinezy )

• wegetatywne ( ośrodkowe i 

obwodowe ) zależne od 
działania cholinolitycznego 
leków lub adrenergicznego

• inne objawy somatyczne 
     ( leukopenia, skórne zmiany 

alergiczne ), zaparcia, 
cholestaza 
wewnątrzwątrobowa, 
zaburzenia 
miesiączkowania, mlekotok, 
ginekomastia )

PSYCHOPATOLOGICZNE

• uczucie zmęczenia 

senności

• zaburzenia uwagi
• obniżenie nastroju

POWIKŁANIA  LECZENIA 

NEUROLEPTYKAMI

SOMATYCZNE

• OUN - napady drgawkowe o 

różnej morfologii, zaburzenia 
mowy, ataksja, hipertermia

• narząd wzroku - retinopatiaa 

pigmentosa

• układ krążenia - zapaść 

ortostatyczna

• układ krwiotwórczy - rzadko 

agranulocytoza

• przewód pokarmowy - żółtaczka 

zastoinowa

• kurcz głośni

• złośliwy zespół 

neuroleptyczny

PSYCHOPATOLOGICZNE

• jakościowe zaburzenia 

świadomości ( leki o 
działaniu cholinolitycznym )

• farmakogenne zespoły 

depresyjne

LEKI PRZECIWDEPRESYJNE

leki, które działają leczniczo w zespołach 

depresji endogennej

- podwyższają chorobowo obniżony nastrój

- usuwają lęk i niepokój, zaburzenia napędu 

psychoruchowego oraz zaburzenia rytmów 

dobowych, usuwają objawy somatyczne

• TLPD 
( trójpierścieniowe 

leki 
p/depresyjne )

• LEKI O INNEJ 

BUDOWIE ( leki 
drugiej 
generacji )

LEKI PRZECIWDEPRESYJNE

podział uwzględniający mechanizm 

działania

• Inhibitory wychwytu NA i 5HT nieselektywne  

TLPD 

     ( amitryptylina, imipramina, klomipramina, doksepina )
• Inhibitory wychwytu NA i 5HT  

SNRI 

( milnacipran, wenlafaksyna )

• Inhibitory wychwytu NA ( maprotylina, reboksetyna )
• Inhibitory wychwytu 5HT     

SSRI 

( citalopram, fluoksetyna, fluwoksamina, paroksetyna, 

sertralina )

• Inhibitory wychwytu NA i DA   

NDRI  

( bupropion )

• Leki o głównie receptorowym mechanizmie działania

( mianseryna, trazodono, mirtazapina )

• Inhibitory monoaminoksydazy  

IMAO-A

  ( moklobemid )

• O innym mechanizmie działania ( tianeptyna )

WSKAZANIA DO 

STOSOWANIA LEKÓW 

P/DEPRESYJNYCH

• Depresje w przebiegu choroby afektywnej, „objawowe” 
    ( występujące w chorobach somatycznych, w 

chorobach organicznych OUN, depresje psychogenne )

• Stany depresyjne występujące w przebiegu 

schizofrenii, zaburzeń schizoafektywnych ( w 
połączeniu z neuroleptykami )

• Zaburzenia lękowe
• Zaburzenia odżywiania się
• Zaburzenia obsesyjno - kompulsyjne
• Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną

LEKI NORMOTYMICZNE

 

LEKI  MORMOTYMICZNE TO LEKI  NORMALIZUJĄCE 

ZABURZENIA NASTROJU, DZIAŁAJĄCE LECZNICZO 

I PROFILAKTYCZNIE W OBU BIEGUNACH CHOROBY 

AFEKTYWNEJ

SOLE LITU

LEKI 
P/PADACZKOWE

•  
KARBAMAZEPIN
A

•  
WALPROINIANY

•  LAMOTRYGINA

LEKI PROKOGNITYWNE

leki, które poprawiają procesy poznawcze, 

zwłaszcza funkcje pamięciowe u osób 

wykazujących zaburzenia 

( osłabienie ) pamięci

O NIESWOISTYM 

WPŁYWIE NA OUN I 

KTÓRYCH STOSOWANIE 

WIĄŻE SIĘ Z POPRAWĄ 

METABOLIZMU MÓZGU 

I 

NEUROPRZEKAŹNICTW

A

• leki nootropowe
• poprawiające krążenie 

mózgowe i metabolizm

NASILAJĄCE OKREŚLONY 

RODZAJ WYWIERAJĄCE 

BARDZIEJ SWOISTY 

WPŁYW NA CZYNNOŚĆ 

OUN, W TYM 

NEUROPRZEKAŹNICTW

A

• leki wzmagające 

neuroprzekaźnictwo 
cholinergiczne

• niektóre neuropeptydy

LEKI NASENNE

     PRZED PODJĘCIEM DECYZJI O 

FARMAKOTERAPII ZABURZEŃ SNU  NAJPIERW 
OKREŚLENIE OBRAZU ZABURZEŃ SNU, 
PRZYCZYN, NAWYKÓW DOTYCZĄCYCH HIGIENY 
SNU I ODPOCZYNKU. PRZYJMOWANIE LEKÓW 
NASENNYCH JEST OSTATECZNOŚCIĄ.

Leki z grupy BDZ

•  estazolam

•  flunitrazepam

•  lormetazepam

•  midazolam

•  nitrazepam

•  temazepam

Inne leki, alternatywne wobec BDZ

•  zolpidem

•  zopiklon

•  fenobarbital

•  clometiazol

LEKI PRZECIWLĘKOWE

leki hamujące reakcje psychomotoryczne, 

emocjonalne i z układu autonomicznego 

występujące w stanach lęku

 

Działają przeciwlękowo, uspokajająco, redukują 

agresywność ( jeśli jej przyczyną jest lęk ), 
przeciwdrgawkowo, ułatwiają zasypianie, 
obniżają napięcie mięśni szkieletowych.

BENZODWUAZEPINY

ANKSJOLITYKI O INNEJ BUDOWIE

•  hydroksyzyna

•  buspiron

•  opipramol

•  klometaziol

•  propranolol

ELEKTROWSTRZĄSY

• Mechanizm działania
• Wskazania do stosowania EW
• Przeciwwskazania do stosowania 

elektrowstrząsów

• Objawy niepożądane
• Ocena skuteczności EW
• Zagadnienia etyczne i prawne

Mechanizm działania

Wskazania do stosowania EW

Elektrowstrząsy jako metodę leczenia z wyboru stosuje się 

w następujących sytuacjach:

• depresja psychotyczna

• depresja z wybitnie nasilonymi myślami i 

tendencjami samobójczymi, osłupienie 

depresyjne lub znacznie nasilone zahamowanie 

psychoruchowe, szczególnie, gdy choremu 

grozi odwodnienie i wyniszczenie z powodu 

długotrwaego nieprzyjmowania posiłków

• depresja agitowana

• zaburzenia depresyjne u chorych ze 

współistniejącymi chorobami somatycznymi 

uniemożliwiającymi stosowanie jakichkolwiek 

leków psychotropowych

• katatonia śmiertelna

• ostra mania ( z wstawkami objawów zamącenia 

świadomości ), gdy leki psychotropowe są 

nieskuteczne lub nie można ich stosować

Wskazania do stosowania EW

Elektrowstrząsy jako metoda leczenia  

drugiego rzutu

• depresja lekooporna

• depresja przewlekła w zaburzeniach 

afektywnych

• u osób w wieku podeszłym, zwłaszcza przy 

współistniejących schorzeniach somatycznych

• u kobiet w ciąży w zaburzeniach afektywnych 

( ciężka depresja ), schizofrenicznych, i 

schizoafektywnych

• złośliwy zespół neuroleptyczny

• schizofrenia katatoniczna

• schizofrenia oporna na inne metody leczenia 

( za wyjątkiem schizofrenii przewlekłej )

Przeciwwskazania do 

stosowania elektrowstrząsów

Bezwzględne

•   

choroby 

przebiegające ze    
     wzmożeniem 
ciśnienia    
     śródczaszkowego 
oraz 

•   świeży zawał 
mięśnia   
     sercowego 

•    świeży krwotok 
     
wewnątrzczaszkowy

                

Względne

•   duży tętniak mózgu lub aorty
•   odklejenie siatkówki
•   guz chromochłonny nadnerczy
•   zakrzepowe zapalenie żył
•   jaskra z zamkniętym < przesączania
•   miejscowe uszkodzenie mózgu
•   choroby zwiększające ryzyko związane ze
    stosowaniem znieczulenia ogólnego
•   nieskuteczność EW wcześniej
•   wystąpienie istotnych niepożądanych
     objawów somatycznych 
     i psychologicznych w czasie obecnej
     kuracji

    

Objawy niepożądane

• Do najczęstszych objawów 

niepożądanych związanych z leczeniem 
EW należą zaburzenia pamięci, do 
stosunkowo częstych - bóle głowy, 
mięśni, nudności, wymioty.

Ocena skuteczności EW

• Elektrowstrząsy uważa się powszechnie za 

leczenie ratujące życie w ostrej katatonii 
śmiertelnej

• Skuteczna metoda terapii, zmniejszająca 

ryzyko samobójstwa w leczeniu głębokich 
depresji w przebiegu CHAJ i CHAD

• Efekty leczenia EW i stosowania 

farmakoterapii w depresji są porównywalne, 
EW charakteryzuje się szybszym początkiem 
działania terapeutycznego

LECZENIE ŚWIATŁEM

• Metoda terapeutyczna polegająca na 

eksponowaniu chorego na działanie jasnego 
świata o natężeniu od 2500 do 10000 
luksów na poziomie oczu leczonej osoby.

• Stosowane źródła światła mają z reguły 

widmo zbliżone do widma światła 
słonecznego

• Mechanizm działania nie został do końca 

wyjaśniony

LECZENIE ŚWIATŁEM

WSKAZANIA

• Głównym wskazaniem 

jest depresja zimowa w 
przebiegu choroby 
afektywnej sezonowej

• Pomocnicza metoda 

leczenia depresji w 
przebiegu 
niesezonowych postaci 
choroby afektywnej

PRZECIWSKAZANI

A

• Nie są znane 

szczególne 
przeciwwskazania 
do leczenia 
światłem