UKŁAD WEGETATYWNY
UKŁAD WEGETATYWNY
Acetylocholina –
Acetylocholina –
ACh
ACh
Noradrenalina -
Noradrenalina -
NA
NA
Dopamina - DA
Dopamina - DA
Adrenalina -
Adrenalina -
A
A
UKŁAD WEGETATYWNY
UKŁAD WEGETATYWNY
Acetylocholina –
Acetylocholina –
ACh
ACh
Noradrenalina -
Noradrenalina -
NA
NA
Dopamina - DA
Dopamina - DA
Adrenalina -
Adrenalina -
A
A
Biosynteza katecholamin:
Biosynteza katecholamin:
DA, NA, A
DA, NA, A
Układ współczulny
Układ współczulny
Receptory
Receptory
alfa -
alfa -
α
α
1
1
(postsynaptyczny)
(postsynaptyczny)
-
-
α
α
2
2
(presynaptyczny)
(presynaptyczny)
beta –
beta –
β
β
1,
1,
β
β
2,
2,
β
β
3
3
(postsynaptyczny)
(postsynaptyczny)
D – dopaminowy
D – dopaminowy
(postsynaptyczny)
(postsynaptyczny)
ACh
NA
Przenoszenie pobudzenia w
Przenoszenie pobudzenia w
synapsie adrenergicznej
synapsie adrenergicznej
Rozkład noradrenaliny
Rozkład noradrenaliny
1 – mitochondrium
1 – mitochondrium
2 – pęcherzyk z NA
2 – pęcherzyk z NA
3 – rec.
3 – rec.
α
α
2
2
4 – szczelina
4 – szczelina
synaptyczna
synaptyczna
5 – rec.
5 – rec.
α
α
1
1
NA
MA
O
COMT
Wpływ pobudzenia ukł.
Wpływ pobudzenia ukł.
współczulnego
współczulnego
oko
oko
α
α
1 rozkurcz źrenicy
1 rozkurcz źrenicy
serce
serce
β
β
1
1
częstości, przewodzenia, kurczliwości
częstości, przewodzenia, kurczliwości
naczynia
naczynia
α
α
1 skurcz tętnic
1 skurcz tętnic
β
β
2 rozkurcz tętnic: wieńcowych, w m. szkieletowych
2 rozkurcz tętnic: wieńcowych, w m. szkieletowych
oskrzela
oskrzela
β
β
2 rozkurcz
2 rozkurcz
p. pok.
p. pok.
α
α
1 - ślinianki
1 - ślinianki
,
,
α
α
1 – zwieracze – skurcz,
1 – zwieracze – skurcz,
α
α
2+
2+
β
β
2 mm rozkurcz
2 mm rozkurcz
trzustka
trzustka
β
β
2 -
2 -
insuliny,
insuliny,
α
α
2 -
2 -
insuliny
insuliny
macica
macica
α
α
1 - skurcz,
1 - skurcz,
β
β
2 - rozkurcz
2 - rozkurcz
przemiana materii
przemiana materii
β
β
2 – wątroba
2 – wątroba
glikogenoliza +
glikogenoliza +
glikoneogeneza
glikoneogeneza
- m. szkieletowe -
- m. szkieletowe -
glikogenoliza
glikogenoliza
- kom. tłuszczowe -
- kom. tłuszczowe -
lipolizy
lipolizy
Wpływ NA i A na
Wpływ NA i A na
receptory
receptory
rec. siła
rec. siła
działania
działania
α
α
1 NA = A
1 NA = A
α
α
2
2
A > /= NA
A > /= NA
β
β
1
1
NA > /= A
NA > /= A
β
β
2
2
A > NA
A > NA
β
β
3
3
NA > A
NA > A
Leki działające na ukł.
Leki działające na ukł.
współczulny
współczulny
Sympato
Sympato
lityki
lityki
α
α
2-agoniści
2-agoniści
klonidyna
klonidyna
Ganglio
Ganglio
plegiki
plegiki
N-antagoniści nikotyna (
N-antagoniści nikotyna (
d)
d)
Adreno
Adreno
mimetyki
mimetyki
α
α
1-agoniści NA, A,
1-agoniści NA, A,
fenylefryna
fenylefryna
β
β
1+2 - agoniści A, dobutamina
1+2 - agoniści A, dobutamina
β
β
2 - agoniści
2 - agoniści
salbutamol, fenoterol
salbutamol, fenoterol
Adreno
Adreno
mimetyki
mimetyki
pośrednie
pośrednie
efedryna
efedryna
Adreno
Adreno
lityki
lityki
α
α
1-antagoniści
1-antagoniści
prazosyna,
prazosyna,
doksazosyna
doksazosyna
β
β
1+2 - antagoniści propranolol
1+2 - antagoniści propranolol
Sympatolityki
Sympatolityki
wpływają na ośrodki pnia mózgu i podwzgórze,
wpływają na ośrodki pnia mózgu i podwzgórze,
aktywność neuronów współczulnych
aktywność neuronów współczulnych
aktywność neuronów przywspółczulnych
aktywność neuronów przywspółczulnych
metyldopa
metyldopa
- „fałszywy przekaźnik”
- „fałszywy przekaźnik”
wsk. nadciśnienie tętnicze ciężarnych i II - III
wsk. nadciśnienie tętnicze ciężarnych i II - III
°
°
dz. niepożądane
dz. niepożądane
RR, podciśnienie ortostatyczne
RR, podciśnienie ortostatyczne
częstości serca
częstości serca
suchość w ustach, zaparcia
suchość w ustach, zaparcia
zaburzenia snu, depresja, obj. pozapiramidowe
zaburzenia snu, depresja, obj. pozapiramidowe
Sympatolityki
Sympatolityki
cd.
cd.
klonidyna, rezerpina
klonidyna, rezerpina
agonista
agonista
α
α
2
2
objawy dz.
objawy dz.
RR, podciśnienie ortostatyczne
RR, podciśnienie ortostatyczne
częstości serca, objętości wyrzutowej
częstości serca, objętości wyrzutowej
dz. uspakajające i p/lękowe
dz. uspakajające i p/lękowe
wsk. nadciśnienie tętnicze ciężkie i złośliwe
wsk. nadciśnienie tętnicze ciężkie i złośliwe
klonidyna – też w jaskrze, migrenie
klonidyna – też w jaskrze, migrenie
dz. niepożądane – jw., uszkodzenie wątroby,
dz. niepożądane – jw., uszkodzenie wątroby,
szpiku
szpiku
rezerpina – nowotwory estrogrnozależne
rezerpina – nowotwory estrogrnozależne
Agoniści rec.
Agoniści rec.
imidazolowych
imidazolowych
są pochodnymi klonidyny (imidazoli)
są pochodnymi klonidyny (imidazoli)
mają bardziej selektywne działanie na rec.
mają bardziej selektywne działanie na rec.
I1 i I2
I1 i I2
zlokalizowane w rdzeniu przedłużonym,
zlokalizowane w rdzeniu przedłużonym,
kom.
kom.
α
α
trzustki i nerek
trzustki i nerek
Rylmenidyna
Rylmenidyna
–
–
agonista rec. I1
agonista rec. I1
dz.
dz.
RR
RR
korzystnie wpływa na serce (wyłącza
korzystnie wpływa na serce (wyłącza
nadaktywność ukł. renina-angiotensyna-aldosteron,
nadaktywność ukł. renina-angiotensyna-aldosteron,
przeciążenie i przerost serca)
przeciążenie i przerost serca)
nie wpływa na gospodarkę lipidową i glikemię
nie wpływa na gospodarkę lipidową i glikemię
Adrenomimetyki
Adrenomimetyki
=
=
α
α
1-
1-
agoniści
agoniści
=
=
α
α
-mimetyki
-mimetyki
NA
NA
–
–
podawana
podawana
iv, sc,
iv, sc,
miejscowo na śluzówkę
miejscowo na śluzówkę
wsk.
wsk.
stany hipotonii = wstrząsu
stany hipotonii = wstrząsu
łącznie z lekami miejscowo znieczulającymi –
łącznie z lekami miejscowo znieczulającymi –
opóźnia ich wchłanianie
opóźnia ich wchłanianie
dz. niepożądane
dz. niepożądane
RR i częstości serca
RR i częstości serca
p/wsk.
p/wsk.
ciąża, choroba wieńcowa, nadciśnienie tętnicze
ciąża, choroba wieńcowa, nadciśnienie tętnicze
Adrenomimetyki
Adrenomimetyki
miejscowe
miejscowe
fenylefryna
fenylefryna
nafazolina
nafazolina
oksymetazol
oksymetazol
ina
ina
ksylometazo
ksylometazo
lina
lina
skurcz naczyń tętniczych bł. śluzowej
skurcz naczyń tętniczych bł. śluzowej
obrzęku (zapalnego lub
obrzęku (zapalnego lub
alergicznego),
alergicznego),
anemizację (gorszą regenerację)
anemizację (gorszą regenerację)
Stosować doraźnie i
Stosować doraźnie i
krótko !!!
krótko !!!
Adrenomimetyki
Adrenomimetyki
=
=
β
β
1+2-
1+2-
agoniści
agoniści
=
=
β
β
-mimetyki
-mimetyki
A – adrenalina
A – adrenalina
dobutamina, izoprenalina
dobutamina, izoprenalina
podawane:
podawane:
iv, im, sc, wziewnie dooskrzelowo
iv, im, sc, wziewnie dooskrzelowo
wsk.
wsk.
stany hipotonii = wstrząsu
stany hipotonii = wstrząsu
(anafilaktycznego, septycznego, kardiogennego)
(anafilaktycznego, septycznego, kardiogennego)
łącznie z lekami miejscowo znieczulającymi, opóźnia
łącznie z lekami miejscowo znieczulającymi, opóźnia
wchłanianie
wchłanianie
dz. niepożądane
dz. niepożądane
RR i częstości serca, lęk, drżenie mięśniowe
RR i częstości serca, lęk, drżenie mięśniowe
p/wsk.
p/wsk.
ciąża, choroba wieńcowa, nadciśnienie tętnicze
ciąża, choroba wieńcowa, nadciśnienie tętnicze
Adrenomimetyki
Adrenomimetyki
=
=
β
β
2-
2-
agoniści
agoniści
=
=
β
β
2
2
-mimetyki
-mimetyki
dz. krótko – do 6 h
dz. krótko – do 6 h
salbutamol
salbutamol
fenoterol
fenoterol
orcyprenalina
orcyprenalina
wsk.
wsk.
spastyczność
spastyczność
oskrzeli
oskrzeli
skurcze macicy =
skurcze macicy =
tokoliza
tokoliza
dz. niepożądane
dz. niepożądane
tachykardia
tachykardia
drżenia mięśniowe
drżenia mięśniowe
K
K
dz. długo
dz. długo
salmeterol
salmeterol
12 h
12 h
formeterol
formeterol
24 h
24 h
wsk.
wsk.
spastyczność
spastyczność
oskrzeli
oskrzeli
wziewnie
wziewnie
Adrenomimetyki
Adrenomimetyki
pośrednie
pośrednie
efedryna, pseudoefedryny
efedryna, pseudoefedryny
kokaina
kokaina
amfetamina
amfetamina
uwalnianie NA z neuronu do synapsy,
uwalnianie NA z neuronu do synapsy,
hamują wchłanianie zwrotne i rozkład
hamują wchłanianie zwrotne i rozkład
pobudzenie rec.
pobudzenie rec.
α
α
+
+
β
β
dz.
dz.
RR, bladość skóry, anemizacja bł. śluzowych
RR, bladość skóry, anemizacja bł. śluzowych
F serca i zużycia tlenu
F serca i zużycia tlenu
rozkurcz oskrzeli, przyspieszenie, pogłębienie
rozkurcz oskrzeli, przyspieszenie, pogłębienie
oddechu
oddechu
pobudzenie, drażliwość, zaburzenie
pobudzenie, drażliwość, zaburzenie
koncentracji,
koncentracji,
oceny zdarzeń,
oceny zdarzeń,
uzależnienie psychiczne !!!
uzależnienie psychiczne !!!
Adrenolityki
Adrenolityki
α1 + α2
alkaloidy sporyszu
fentolamina
tolazolina
α1
prazosyna,
doksazosyna
terazosyna, urapidil
α2
johimbina
β
β
1 +
1 +
β
β
2
2
propranolol,
propranolol,
oksyprenolol
oksyprenolol
nadolol, pindolol,
nadolol, pindolol,
timolol
timolol
β
β
1 = kardioselektywne
1 = kardioselektywne
bisoprolol, betaksolol
bisoprolol, betaksolol
metoprolol, atenolol
metoprolol, atenolol
Β
Β
1 +
1 +
α1
karwedilol, labetalol
inne
–
acebutolol,
sotalol, celiprolol
blokery
rec. α
blokery rec. β
= LBA
Alkaloidy sporyszu
Alkaloidy sporyszu
wielkocząsteczkowe
wielkocząsteczkowe
ergotoksyna ergotamina
ergotoksyna ergotamina
wsk. w migrenie
wsk. w migrenie
mech. dz. – blok rec.
mech. dz. – blok rec.
α
α
rozkurcz naczyń tętniczych
rozkurcz naczyń tętniczych
bezpośrednio częściowy skurcz tętnic
bezpośrednio częściowy skurcz tętnic
skurcz toniczny
skurcz toniczny
macicy
macicy
słabo wchłaniają się z p. pokarmowego, działają wolno
słabo wchłaniają się z p. pokarmowego, działają wolno
uwodornione:
uwodornione:
DH- ergotamina, DH-ergotoksyna
DH- ergotamina, DH-ergotoksyna
wsk. w migrenie nadciśnieniu tętniczym
wsk. w migrenie nadciśnieniu tętniczym
blok rec.
blok rec.
α
α
rozkurcz / modulacja skurczu naczyń
rozkurcz / modulacja skurczu naczyń
tętniczych
tętniczych
Alkaloidy sporyszu
Alkaloidy sporyszu
drobnocząsteczkowe
drobnocząsteczkowe
ergometryna, metyloergometryna
ergometryna, metyloergometryna
nie blokują rec.
nie blokują rec.
α
α
bezpośrednio działając powodują
bezpośrednio działając powodują
perystaltyczne skurcze macicy
perystaltyczne skurcze macicy
przy wzmożonym napięciu
przy wzmożonym napięciu
wsk. w ginekologii i położnictwie
wsk. w ginekologii i położnictwie
do hamowania krwawień z macicy
do hamowania krwawień z macicy
α
α
- a
- a
drenolityki
drenolityki
syntetyczne
syntetyczne
pochodne imidzaoliny
pochodne imidzaoliny
Fentolamina
Fentolamina
wsk. nadciśnienie tętnicze w guzie rdzenia
wsk. nadciśnienie tętnicze w guzie rdzenia
nadnerczy
nadnerczy
dz. niepożądane -
dz. niepożądane -
RR,
RR,
F, apatia, senność
F, apatia, senność
Tolazolina
Tolazolina
działa słabiej, ale dłużej, uwalnia histaminę
działa słabiej, ale dłużej, uwalnia histaminę
wsk. zaburzenie krążenia kończyn dolnych
wsk. zaburzenie krążenia kończyn dolnych
p/wsk. choroba żołądka i XII-cy, astma oskrzelowa
p/wsk. choroba żołądka i XII-cy, astma oskrzelowa
α
α
1- a
1- a
drenolityki
drenolityki
selektywne
selektywne
prazosyna, doksazosyna,
terazosyna, urapidil
objawy dz.
RR, obciążenie serca, zastój krwi w
płucach
HDL i LDL - cholesterol
mogą powodować hipotonię ortostatyczną
stosować małą dawkę wieczorem
LBA =
LBA =
β
β
-adrenolityki =
-adrenolityki =
β
β
-
-
blokery
blokery
LBA =
LBA =
β
β
-adrenolityki =
-adrenolityki =
β
β
-
-
blokery
blokery
Wpływ pobudzenia rec.
Wpływ pobudzenia rec.
Β
Β
serce
serce
β
β
1
1
częstości, przewodzenia, kurczliwości
częstości, przewodzenia, kurczliwości
naczynia
naczynia
β
β
2 rozkurcz tętnic: wieńcowych, w m.
2 rozkurcz tętnic: wieńcowych, w m.
szkieletowych
szkieletowych
oskrzela
oskrzela
β
β
2 rozkurcz
2 rozkurcz
p. pok.
p. pok.
β
β
2 mm rozkurcz
2 mm rozkurcz
trzustka
trzustka
β
β
2 -
2 -
insuliny
insuliny
macica
macica
β
β
2 - rozkurcz
2 - rozkurcz
przemiana materii
przemiana materii
β
β
2 – wątroba
2 – wątroba
glikogenoliza + glikoneogeneza
glikogenoliza + glikoneogeneza
- m. szkieletowe -
- m. szkieletowe -
glikogenoliza
glikogenoliza
- kom. tłuszczowe -
- kom. tłuszczowe -
lipolizy
lipolizy
β
β
-blokery
-blokery
działania dodatkowe
działania dodatkowe
wewnętrzna aktywność
wewnętrzna aktywność
sympatykomimemtyczna =
sympatykomimemtyczna =
β
β
+
+
pindolol, praktolol, alprenolol, acebutolol
pindolol, praktolol, alprenolol, acebutolol
działanie błonostabilizujące = chinidynopodobne =
działanie błonostabilizujące = chinidynopodobne =
jak leki miejscowo znieczulające zwalniające
jak leki miejscowo znieczulające zwalniające
przezbłonowy
przezbłonowy
transport jonów
transport jonów
propranolol, alprenolol
propranolol, alprenolol
β
β
-blokery
-blokery
β
β
1 =
1 =
kardioselektywne
kardioselektywne
bisoprolol, betaksolol, metoprolol,
bisoprolol, betaksolol, metoprolol,
atenolol
atenolol
β
β
1+
1+
β
β
2 =
2 =
nieselektywne
nieselektywne
propranolol, oksyprenolol, pindolol,
propranolol, oksyprenolol, pindolol,
timolol
timolol
o dodatkowym działaniu
o dodatkowym działaniu
β
β
1+
1+
β
β
2 +
2 +
α
α
labetalol, karwedilol
labetalol, karwedilol
β
β
1-blok +
1-blok +
β
β
2-pobudza
2-pobudza
celiprolol
celiprolol
–
–
astma, ciąża
astma, ciąża
β
β
1+
1+
β
β
2 + błonowe
2 + błonowe
propranolol, sotalol
propranolol, sotalol
–
–
zaburzenia
zaburzenia
rytmu serca
rytmu serca
β
β
-blokery –
-blokery –
objawy działania
objawy działania
Blok rec.
Blok rec.
β
β
1
1
częstości serca (F=HR)
częstości serca (F=HR)
dz. chrono-,
dz. chrono-,
dromotropowe (-)
dromotropowe (-)
pracy serca i zużycia
pracy serca i zużycia
tlenu
tlenu
RR
RR
uwalniania reniny
uwalniania reniny
hamowanie drżenia
hamowanie drżenia
mięśni
mięśni
szkieletowych
szkieletowych
dz. uspakajające
dz. uspakajające
Blok rec. β2
skurcz oskrzeli
skurcz tętnic mm. szkieletowych
skurcz mm. macicy
hamowanie uwalniania insuliny
hamowanie glikogenolizy w
wątrobie i mm. szkieletowych
hamowanie lipolizy
w tk. tłuszczowej
β
β
-blokery –
-blokery –
zastosowanie
zastosowanie
kliniczne
kliniczne
choroba niedokrwienna serca = ch.n.s.
choroba niedokrwienna serca = ch.n.s.
nadciśnienie tętnicze
nadciśnienie tętnicze
zaburzenia rytmu serca
zaburzenia rytmu serca
nadczynność tarczycy obj. zaburzeń rytmu
nadczynność tarczycy obj. zaburzeń rytmu
migrena
migrena
profilaktyka stanów stresowych, nerwica
profilaktyka stanów stresowych, nerwica
lękowa
lękowa
abstynencja alkoholowa, drżenia
abstynencja alkoholowa, drżenia
mięśniowe
mięśniowe
jaskra
jaskra
β
β
-blokery –
-blokery –
działania
działania
niepożądane
niepożądane
rzadkoskurcz = bradykardia
rzadkoskurcz = bradykardia
blok przewodzenia przedsionkowo-komorowego
blok przewodzenia przedsionkowo-komorowego
RR = hipotensja
RR = hipotensja
zawroty, bóle głowy
zawroty, bóle głowy
nasilenie niewydolności krążenia
nasilenie niewydolności krążenia
skurcz oskrzeli
skurcz oskrzeli
zaburzenie ukrwienia kończyn
zaburzenie ukrwienia kończyn
drżenie i bóle mięśni szkieletowych
drżenie i bóle mięśni szkieletowych
uczucie zmęczenia, senność
uczucie zmęczenia, senność
nudności, wymioty, biegunka
nudności, wymioty, biegunka
impotencja, zaburzenia libido
impotencja, zaburzenia libido
stęż. Cholesterolu we krwi
stęż. Cholesterolu we krwi
Układ wegetatywny
Ukł. współczulny
Ukł. przywspółczulny
OUN
zwoje
zwoje
1
1
1
3
4
5
6
7
9
6
a
b
c
d
e
f
g
a - zwój szyjny górny
b – zwój szyjny
środkowy
c – zwój gwieździsty
d – zwój trzewny
e – zwój kreskowy
górny
f – zwój kreskowy dolny
1 – źrenica
2 – gr. łzowy
3 – naczynia oun
4 – serce
5 - płuca
6 – żołądek
7 – wątroba
8 – trzustka
9 – nerki
10 – jelito cienkie
11+12– jelito
grube
13– pęcherz
moczowy
14 – narządy
płciowe
g – zwój
podbrzuszny
dolny
A