Informacja o kosztach 

dla potrzeb zarządzania 

Marek Ossowski – Uniwersytet Gdański

Przedmiot – Rachunkowość Zarządcza

Ustawowa definicja pojęcia kosztu

Marek Ossowski – Uniwersytet Gdański

Koszty  -  to  uprawdopodobnione  zmniejszenie  w  okresie 
sprawozdawczym  korzyści  ekonomicznych,  o  wiarygodnie 
określonej  wartości,  w  formie  zmniejszenia  aktywów,  albo 
zwiększenia  wartości  zobowiązań  i  rezerw,  które  doprowadzą   
do  zmniejszenia  kapitału  własnego  lub  zwiększenia  jego 
niedoboru  w  inny  sposób  niż  wycofanie  środków  przez 
udziałowców  lub  właścicieli  (zob.  art.  3  ust.  1  pkt  31  ustawy  o 
rachunkowości).

1) uprawdopodobnione zmniejszenie w okresie 
sprawozdawczym korzyści ekonomicznych

3) w formie zmniejszenia aktywów, albo zwiększenia wartości 
zobowiązań i rezerw

2) o wiarygodnie określonej wartości

4)  które  doprowadzą   do zmniejszenia  kapitału  własnego  lub 
zwiększenia  jego  niedoboru  w  inny  sposób  niż  wycofanie 
środków przez udziałowców lub właścicieli

Koszty a potrzeby rachunkowości 

Marek Ossowski – Uniwersytet Gdański

Zarówno  ustawę  o  rachunkowości,  jak  i  ustawy  podatkowe 
traktować  można  jako  dwa  różne  filary  nałożone  na  kategorię 
kosztów  w  ujęciu  ex  post  -  efektem  czego  są  odmienne 
klasyfikacje  kosztowe  i  różna  szczegółowość  ich  enumeracji, 
cechą wspólną jest natomiast ich wynikowe znaczenie.

Z  kolei  na  potrzeby  rachunkowości  zarządczej  koszty  mogą 
być  postrzegane  w  zupełnie  innym  świetle  i  klasyfikowane 
według innych kryteriów niż w rachunkowości finansowej, czy 
w  prawie  podatkowym.  Rachunkowość  zarządcza  odchodzi  z 
reguły  od  koncepcji  kosztu  historycznego  na  rzecz  koncepcji 
kosztu alternatywnego lub odtworzeniowego. 

Koszty mogą być mierzone na potrzeby:

1) sprawozdawcze  związane  zarówno  systemem  sprawozdań 

finansowych jak i naliczania obciążeń podatkowych 

2) planowania i szeroko rozumianych potrzeb decyzyjnych
3) kontroli  rozumianej  jako  pomiar  stopnia  realizacji  zadań 

dla spełnienia realizacji wyznaczonych celów 

Koszty a straty

Marek Ossowski – Uniwersytet Gdański

Dla odróżnienia kosztów od strat oraz w celu wskazania efektów 
osiągniętych  poprzez  ponoszenie  kosztów,  przyjęto  za  koszty 
podmiotu  gospodarczego  uznawać  zmniejszenie  wartości 
aktywów  lub  wzrost  zobowiązań,  służące  realizacji  zasady 
kontynuacji  działalności.  Stratą  będzie  natomiast  utrata 
wartości, która spełnieniu przywołanej zasady nie służy.

Strata  wyraża  nieekwiwalentne  i  niecelowe  zmniejszenie 
składników  majątkowych,  pomniejszające  wynik  działalności 
podmiotu gospodarczego.

Ze  względu  na  przyczynę  ponoszenia  strat  można  wyróżnić  ich 
dwa rodzaje: produkcyjne i nadzwyczajne.

Poprzez straty nadzwyczajne - rozumie się straty powstające na 
skutek  zdarzeń  trudnych  do  przewidzenia,  poza  działalnością 
operacyjną  jednostki  i  nie  związane  z  ogólnym  ryzykiem  jej 
prowadzenia.

Natomiast straty produkcyjne  powstają  wówczas gdy następuje 
zużycie  czynników  produkcyjnych  w  związku  z  prowadzeniem 
działalności  operacyjnej  jednostki  bez  ekwiwalentu  w  postaci 
użytecznych  efektów  (np.  ubytki  naturalne  czy  braki).  Straty 
produkcyjne  w  przeciwieństwie  do  strat  nadzwyczajnych  są 
przez rachunkowość finansową uznawane za koszty. 

Koszty a wydatki

Marek Ossowski – Uniwersytet Gdański

Wydatkiem 

nazywamy 

każde 

wykorzystanie 

środków 

pieniężnych  bez  względu  na  cel  ich  poniesienia.  Ponoszenie 
wydatków  (w  przeciwieństwie  do  kosztów)  związane  jest  ze 
zmniejszeniem  tylko  jednego  składnika  aktywów,  a  mianowicie 
stanu środków pieniężnych.

Nie  wszystkie  wydatki  są  kosztami,  z  drugiej  jednak  strony 
należy  stwierdzić,  że  każdy  koszt  powinien  wcześniej  czy 
później implikować powstanie wydatku.

Nietypową  sytuacją,  ale  jednak  możliwą  w  życiu  gospodarczym 
jest  fakt  ponoszenia  kosztów  bez  ponoszenia  wydatku.  Taka 
sytuacja  może  mieć  miejsce,  gdy  zużywaniu  podlegają  zasoby, 
które jednostka otrzymała od innych podmiotów nieodpłatnie. 

Koszty a wydatki

Wydatki 

Stanowiące koszty

Niestanowiące kosztu

Wypłata wynagrodzeń

Prowizja bankowa

Wypłata dywidend 

Spłata kredytu

Wydatki stanowiące koszty

Najpierw koszt 

później wydatek

Koszt i wydatek w 

tym samym czasie

Najpierw wydatek 

później koszt

Zużycie 

materiałów 

zakupionych z 

odroczonym 

terminem 
płatności 

Zakup i zużycie 

materiałów 

biurowych 

nabytych za 

gotówkę 

Zakup za gotówkę 

materiałów 

pozostających w 

magazynie 

Klasyfikacje kosztów

Marek Ossowski – Uniwersytet Gdański

Podstawą  klasyfikacji  kosztów  jest  ich  grupowanie 
według określonych cech jednorodnych 

Klasyfikacja kosztów spełnia więc ważne funkcje ekonomiczne:

2) daje możliwość indywidualnego traktowania poszczególnych 
składników kosztu całkowitego 

1)  umożliwia  poznanie  struktury  kosztów  z  różnych  punktów 
widzenia 

Najbardziej  popularne  klasyfikacje  kosztów  dokonywane 
są dla celów:

1) sprawozdawczych

2) decyzyjnych

3) kontrolnych

Klasyfikacja kosztów na potrzeby 

sprawozdawcze

Marek Ossowski – Uniwersytet Gdański

Koszty produktu i koszty okresu

Koszty  produktów  –  to  te  koszty,  które  rozliczane  są  na 
produkty  i  które  brane  są  pod  uwagę  przy  wycenie  zapasów 
wyrobów  gotowych  lub  produktów  w  toku,  dopóty,  dopóki 
wyroby  te  nie  zostaną  sprzedane  (np.  koszty  poniesione  na 
produkcję  wyrobów  przeznaczonych  do  sprzedaży,  lecz 
niesprzedanych  i  pozostających  w  zapasach).  Koszty  te  będą 
więc  aktywowane  w  zapasach  i  zaprezentowane  w  bilansie 
jednostki.

Koszty okresu – to takie koszty, które nie są brane pod uwagę 
przy wycenia zapasów i traktowane są jako koszty dane okresu 
sprawozdawczego. Koszty te nie są aktywowane i 
zaprezentowane będą w rachunku wyników. 

Koszty według rodzaju

Amortyzacja, Zużycie materiałów, Usługi obce, Podatki i opłaty, 
Wynagrodzenia, Ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia na 
rzecz pracowników, Pozostałe koszty rodzajowe

Klasyfikacja kosztów na potrzeby 

sprawozdawcze

Marek Ossowski – Uniwersytet Gdański

Koszty bezpośrednie i pośrednie

Koszty  bezpośrednie  –  to  koszty,  których  pomiar  i  odniesienie 
na produkty lub działalności w oparciu o dowody źródłowe jest 
możliwy,  istotny  i  opłacalny.  Do  najczęściej  spotykanych 
kosztów  bezpośrednich  zalicza  się:  koszty  zużycia  materiałów, 
koszty  wynagrodzeń  wraz  z  narzutami  oraz  inne  koszty 
bezpośrednie  (tj. zużycie narzędzi, koszty obróbki obcej).

Koszty pośrednie – to koszty, które nie wykazują ścisłego 
związku z efektami pracy lub przyporządkowanie tych kosztów 
na podstawie dowodów źródłowych do produktów jest 
nieopłacalne lub nieistotne (np. koszt oświetlenia 
pomieszczenia, w którym produkowane są wyroby gotowe). 
Można podzielić je na wydziałowe związane z kosztami 
wytworzenia powstającymi w wydziałach produkcyjnych, a nie 
zaliczone do kosztów bezpośrednich, oraz ogólnozakładowe, 
czyli koszty utrzymania zarządu jednostki oraz komórek ogólnej 
obsługi. Ich rozliczanie na produkty odbywa się w sposób 
umowny za pomocą tzw. kluczy rozliczeniowych.

Klasyfikacja kosztów na potrzeby 

decyzyjne

Marek Ossowski – Uniwersytet Gdański

Koszty stałe i zmienne

Koszty zmienne – to koszty, których wysokość zmienia się wraz 

ze  zmianą  rozmiarów  produkcji.  Stopień  tej  zmienności 
może być różny:

a) proporcjonalne
b) progresywne
c) degresywne

Koszty stałe – to to koszty, które nie reagują na zmiany 

rozmiarów produkcji. W krótkim okresie wyróżnia się 
koszty stałe o charakterze:

a) bezwzględnym
b) względnym 

Koszty utraconych korzyści

Są kategorią wyrażającą potencjalne efekty utracone na skutek 
niepodjęcia określonych działań w wyniku wyboru innego 
wariantu decyzyjnego. Koszty te nie są rejestrowane w 
systemie rachunkowości.

Klasyfikacja kosztów na potrzeby 

decyzyjne

Marek Ossowski – Uniwersytet Gdański

Koszty zależne i niezależne

Kosztami  istotnymi  (zależne)  –  będą  koszty  związane  z 
określoną  decyzją,  których  poniesienie  uzależnione  jest  od 
podjętej decyzji (od konkretnego wyboru, alternatywy). 

Koszty nieistotne (niezależne) – to te koszty, które należy 
ponieść bez względu na podjętą decyzję. Kosztami nieistotnymi 
mogą być koszty wynikające z wcześniej podjętych decyzji 
(koszty zapadłe) lub przyszłe koszty, których wysokość będzie 
taka sama dla rozpatrywanych alternatyw 

Klasyfikacja kosztów na potrzeby 

kontrolne

Marek Ossowski – Uniwersytet Gdański

Koszty kontrolowane i niekontrolowane

Koszty kontrolowane – to koszty, które są zależne od kierownika 
danego  podmiotu.  Znajdują  się  one  w  zakresie  jego 
odpowiedzialności.

Koszty niekontrolowane – to koszty, na wysokość których nie 
ma wpływu kierownik danego podmiotu.

Należy jednak pamiętać, iż analizując całą jednostkę a nie tylko jej 
część (wydział, oddział, sekcję) należy stwierdzić iż wszystkie koszty 
w firmie są kontrolowane 

Podsumowanie

Marek Ossowski – Uniwersytet Gdański

Analizując  pojęcie  kosztu  należy  zawsze  wziąć  pod  uwagę 
następujące elementy:

1) cel pomiaru kosztu

2) obiekt, którego koszty są przedmiotem pomiaru 

3) zakres zdarzeń odwzorowywanych poprzez koszty 

4) rodzaju utraconej wartości 

5) czasu, w którym nastąpiła bądź nastąpi utrata wartości 

6) efektu osiągniętego dzięki ponoszeniu kosztów