Dylematy moralne w 
pracy 

Romuald Krajewski

Etyka

2

Kiedy pojawiają się problemy 
etyczne? 

Etyka

3

• W aspekcie historycznym i 

społecznym problemy etyczne 
pojawiają się razem z nowymi 
możliwościami działania, w 
kontaktach z innymi 
społecznościami, w wyniku 
konfliktów społecznych. 

Etyka

4

• W aspekcie praktycznym 

problemy etyczne pojawiają się 
w sytuacjach, które nie są ujęte 
w normy prawa lub co do 
których nie istnieją jasno 
określone zasady postępowania, 
albo co do których istnieją 
wprawdzie jasno sformułowane, 
ale przeciwstawne i 
równoważne poglądy. 

Etyka

5

• Postępowanie naruszające przepisy 

prawa albo obowiązujące 

regulaminy, czy też 

nieodpowiadające fachowym 

zasadom wykonywania danego 

zawodu nie sprawia trudności w 

ocenie etycznej i/lub nie stanowi 

zagadnienia etycznego - w 

większości sytuacji takie 

postępowanie pociąga za sobą 

zarówno przewidziane przepisami 

sankcje jak i negatywną ocenę 

etyczną. 

Etyka

6

Ale …

• Przepisy prawa mogą również sprawiać 

problemy etyczne, zwłaszcza w 
państwach motywowanych 
ideologicznie, totalitarnych. 

• Dyskutuje się stale co jest „ważniejsze” 

– prawo czy etyka/moralność. Zależy to 
od sytuacji – czasem etyka pozwala 
przeciwstawić się złemu prawu, 
czasem prawo zapobiega nadużywaniu 
jednego poglądu etycznego.

Etyka

7

•

W praktyce ochrony zdrowia bardzo 

często powstają sytuacje w których:

– wiadomo co należy zrobić, ale nie można 

tego zapewnić wszystkim potrzebującym 

– istnieje możliwość wyboru więcej niż 

jednego postępowania i za każdym z nich 

przemawiają 

ważne

 argumenty

– trzeba wybierać pomiędzy lojalnością wobec 

chorego a lojalnością wobec 

współpracowników 

– wiadomo, że pacjent wyznaje odmienne, ale 

respektowane zasady, z którymi nie 

zgadzamy się

•

W takich sytuacjach wskazówką są 

zasady etyki. 

Etyka

8

Dlaczego potrzebne są 
zasady etyczne? 

Etyka

9

• Pierwszym powodem formułowania 

zasad etycznych jest niemożność 
ujęcia ścisłymi przepisami prawno-
organizacyjnymi wszystkich złożonych 
sytuacji powstających w relacji pacjent 
- pielęgniarka, pomiędzy 
pielęgniarkami i innymi pracownikami. 
W takich sytuacjach decyzje muszą być 
podejmowane doraźnie i zasady 
etyczne ułatwiają podjęcie decyzji oraz 
zapewniają, że będą one służyły 
określonym przez te zasady celom. 

Etyka

10

• Zasady etyczne sformułowane jako 

zrozumiałe zalecenia pozwalają 
członkom grupy zawodowej lub 
społeczności poznać oczekiwania 
wobec nich w różnych sytuacjach i 
postępować zgodnie z tymi 
oczekiwaniami, a także umożliwiają 
ocenę postępowania, eliminowanie 
zachowań niezgodnych z zasadami i 
są jednym z mechanizmów 
zapewniających jakość wykonywania 
zawodu. 

Etyka

11

• Postępowanie etyczne ma 

zawsze na względzie dobro 
innego człowieka w rozumieniu 
profesjonalnym, ale również w 
sensie ogólnoludzkim. Etyka 
nakazuje obok sprawności 
zawodowej empatię i 
zrozumienie potrzeb chorego, 
odnoszenie się do niego z 
szacunkiem i tolerancję. 

Etyka

12

Dlaczego zasady etyczne są 
zawsze ważne i potrzebne? 

Etyka

13

•

Powodów może być wiele. Współcześnie 
najważniejszym jest ogromna liczba 
możliwości stwarzanych przez 
organizację ochrony zdrowia i 
technologię, które znacznie 
wyprzedzają tworzenie przepisów. 
Wszystkie te możliwości powinny służyć 
dobru chorego, ale bardzo trudno jest 
jednoznacznie ustalić, które komu są 
potrzebne, które nie powodują krzywdy 
innych chorych/osób, co warto, a czego 
nie warto robić w określonej sytuacji. 

Etyka

14

• Historycznie ważność zasad 

etycznych wynika ze znanych 
nadużyć wobec pacjentów, 
niekiedy odbywających się 
zgodnie z obowiązującym w 
danym czasie prawem. W 
takich sytuacjach tylko 
postępowanie etyczne może 
uchronić chorych przez 
niebezpieczeństwem.

Etyka

15

Z jakimi problemami 
etycznymi spotykamy się 
najczęściej?

Etyka

16

• W Polsce: 

Etyka

17

W Japonii są to (według ważności): 
• Godne umieranie i eutanazja 
• Świadoma zgoda chorego 
• Śmierć mózgu i transplantacje 
• Mówienie prawdy o chorobie 
• Aborcja 
• Przedłużanie/podtrzymywanie życia 

- Terapie genetyczne 

• Konflikty między pielęgniarkami a 

lekarzami 

• Dyskryminacja chorych 

Etyka

18

 

• Z jakimi problemami 

etycznymi zetknęliśmy się w 
praktyce? 

• Jak zostały one rozwiązane?
• Czy przydatna była znajomość 

zasad etycznych?

Etyka

19

Jak najlepiej nauczyć się 
zasad etycznych i stosować 
je w praktyce?

Etyka

20

• Znajomość podstawowych zasad 

spisanych: Kodeks etyki 
zawodowej pielęgniarki i 
położnej. 

• Śledzenie fachowych dyskusji 

na tematy etyczne w 
publikacjach, czasopismach. 

• Omawianie i rozwiązywanie 

konkretnych sytuacji 
stwarzających problem etyczny. 

Etyka

21

• Jakie zagadnienia etyczne są 

najważniejsze w ochronie 
zdrowia demokratycznych 
krajów rozwiniętych?

Etyka

22

• Ogólnie można stwierdzić, że są 

to zagadnienia bioetyczne. 

Bioetyka to nauka medyczna 

rozpatrująca zagadnienia 

związane z moralnym aspektem 

odkryć nauk biologicznych i 

nowoczesnych metod terapii. 

Dotyczy to wpływu badań i metod 

leczniczych bezpośrednio na 

osobę chorego, na społeczeństwo 

i całą ludzkość, na środowisko 

naturalne.