I koncepcja nauki:
Arystoteles
• Unitaryzm,
indukcjonizm,
dedukcjonizm
• istota, przyczyna
• empiryzm genetyczny,
intuicja intelektualna,
abstrakcjonizm,
optymizm poznawczy
• racjonalizm
metodologiczny
• Cel: nieobalalne i
konieczne
poznanie prawdy
• metafizyka: wzór
dla nauki
Tu poznanie naukowe polega na
dowodzeniu twierdzeń ogólnych,
opisujących stany skutkowe na podstawie
zasad, które wyrażają stany przyczynowe.
Teoria naukowa ma postać systemu
apodyktyczno-dedukcyjnego (lub inaczej
kategoryczno-dedukcyjnego), gdzie
założeniami są ogólne pryncypia oraz
udowodnione dedukcyjnie twierdzenia.
Teza zasługuje na miano twierdzenia
naukowego, jeśli jest zdaniem: ogólnym,
koniecznym, bezpośrednio oczywistym,
albo z takiego zdania wynika,
zawierających terminy samozrozumiałe
albo za pomocą takich zdefiniowane. (Z.
Hajduk, Ogólna metodologia nauk, s. 187)
II koncepcja nauki:
Descartes, Bacon,
Galileusz, Newton
• Bacon: sprzeciw
wobec
Arystotelesa
• Wynalazki są
najcenniejszymi
owocami nauki.
• indukcja
• Eksperyment
• episteme a doksa
• Descartes,
Galileusz:
• matematyzacja
przyrody
• matematyka
wzorem dla nauki
Bacon:
umysłowi naukowca
trzeba raczej ołowiu
(pracowitości)
a nie skrzydeł
(czyli geniuszu)
Galileusz
księga przyrody jest
zapisana językiem kół
i trójkątów
[...] tu w punkcie wyjścia jest
przyjmowany systematyczny
obserwacyjny opis świata. W tym opisie
uwzględnia się dokonane pomiary,
wykonane w języku matematyki. W
punkcie dojścia następuje empiryczne
sprawdzanie tez naukowych przy
dopuszczaniu wstępnej hipotetyczności
wyników. Teorii naukowej nadal
przysługuje kwalifikacja prawdziwości i
nieobalalności (ze względu na
potwierdzenie doświadczalne) (Z.
Hajduk, Ogólna metodologia nauk, s.
188)
III koncepcja nauki:
pozytywizm i
neopozytywizm
A. Comte (1798 1857)
•
Sprzeciw wobec
metafizyki
•
twierdzenia oparte
na faktach
•
nie wolno szukać
przyczyn
•
punktem wyjścia
nauki jest
rejestrowanie
faktów
• Zadaniem nauki jest
ustalanie praw
• zdobyć wiedzę, by
przewidywać
• formułować hipotezy
kierownicze
• nauki przyrodnicze
stanową wzór
postępowania
naukowego
Koło Wiedeńskie: M.
Schlick (1881936), R.
Carnap (1891-1970), O.
Neutarh
• Schlick: zdanie
sensowne=
zdanie dające się
zweryfikować
• Carnap: indukcja,
weryfikacja,
konfirmacja
(potwierdzanie),
analityczne-
syntetyczne,
nauki
przyrodnicze
wzorem nauk
Znaczenie zdania jest więc w
pewnym sensie tożsame ze
sposobem, w jaki ustalamy jego
prawdziwość czy fałszywość, i
dane zdanie posiada znaczenie
tylko wtedy, gdy ustalenie takie
jest możliwe (R. Carnap,
Testability and Meaning
(1936), w: Filozofia jako
analiza języka nauki, s. 68).
Na czym polega metoda weryfikacji
jakiegoś zdania? Musimy tu wyróżnić dwa
rodzaje sprawdzania: sprawdzanie
bezpośrednie i sprawdzanie pośrednie.
Zdanie, które by orzekało coś o jakimś
aktualnym postrzeżeniu, np. zdanie
“Widzę w tej chwili czerwony kwadrat na
niebieskim tle” mogę sprawdzić
bezpośrednio na podstawie
odpowiedniego aktu percepcji. [...] Zdanie
P, które nie daje się sprawdzić
bezpośrednio, możemy sprawdzić jedynie
poprzez bezpośrednie sprawdzenie zdań,
które wydedukowalibyśmy ze zdania P i z
innych zdań, już zweryfikowanych
(Filozofia jako analiza języka nauki, s. 7)
Neurath:
Jesteśmy jak żeglarze,
którzy muszą swój
żaglowiec
przebudować na
otwartym morzu, a
nie mogą go nigdy
położyć w doku i
zbudować od nowa z
najlepszych części.
nauka
• Bazuje na doświadczeniu zewnętrznym
• rozwija się przez gromadzenie faktów
(kumulatywizm)
• zdania naukowe są weryfikowalne
(potwierdzalne)
• posługuje się indukcją
• ustala prawa dotyczące przyrody
• jej ideałem są nauki przyrodnicze
• redukcjonizm
Karl Popper (1902-
1994)
• Antyindukcjonizm
• dedukcjonizm
• falsyfikacjonizm
• hipotetyzm
• krytyczny
racjonalizm(a nie
empiryzm)
• antykumulatywizm
• ewolucjonizm
• fallibilizm
• Do prawdy się
jedynie zbliżamy
• pluralizm
• nauce potrzeba
skrzydeł, a nie
ołowiu
V koncepcja nauki
• Paul Feyerabend (1924 – 1996)
• Norwood Russell Hanson (1924 –
1967,
• Stephan Toulmin, (1922)
• Thomas Kuhn (1922 – 1996)
• Imre Lakatos 1922-1974