ROZWÓJ FUNKCJI 
SYMBOLICZNEJ U 
DZIECKA.

Z

A

B

A

W

A

 I 

R

Y

S

U

N

E

K

.

Natalia Łyskowicz
Marta Kwoka
Klaudia Kabała
EPIZEW IA

ZABAWA

KLASYCZNE TEORIE ZABAWY

1.

Teoria nadmiaru energii

- ludzie instynktownie 

zaspokajają elementarne potrzeby życiowe, nadmiar 
sił witalnych wyładowują w zabawach, zwłaszcza w 
młodości.

2.

Teoria rekreacji i relaksacji (wytchnienia)

- 

zabawa jest formą aktywnego wypoczynku, 
regeneracji sił i odprężenia po pracy.

3.

Teoria ćwiczenia przygotowawczego

- łączy 

elementy biologii i psychologii. Przedstawiciele 
różnych gatunków ćwiczą w okresie dzieciństwa 
swoiste działania instynktowne, aby móc wykonywać 
je sprawnie i umiejętnie w okresie dorosłości.

4.

Teoria rekapitulacji (atawizmu)

- nawiązuje do idei 

Darwina. W zabawach dzieci pojawiają się zatem 
kolejno czynności analogiczne do podejmowanych 
przez ludzkość w toku jej historycznego rozwoju.

KONCEPCJE PSYCHOANALITYCZNE, 
POZNAWCZE I KULTURALNO- 
SPOŁECZNE

   

  

Wspólnym mianownikiem niemal wszystkich koncepcji 

zabaw w tym okresie było przekonanie psychologów o 
pokrewnych źródłach czynności ludycznych, a 
mianowicie o tym, że:



zabawa wywodzi się z chęci zaspokojenia pragnień,



dzieci bawią się przede wszystkim po to, by wyrazić 
same siebie w świecie fantazji i zmyślenia czy 
udawania.

I.

Stanowisko psychoanalityków (Freud)



Rola zabaw zbliżona jest do roli marzeń sennych.



Służy dziecku do redukcji napięć w myśl zasady 
przyjemności. 



„Przeciwieństwem zabawy nie jest to, co poważne, lecz 
to co realne”. 



Pozwala dz. Spełnia własne życzenia, między innymi 
dawać ujście agresywnym popędom bez narażania się 
na konsekwencje, jakie przyniosłyby mu impulsywne 
zachowania w sytuacjach realnych. 



Dziecko czuje się panem sytuacji, odreagowuje 
przykrości i lęki, może postępować podobnie jak dorośli.



Powtarzanie czynności zabawowych (np. karanie 
misiów) nabiera symboliki odwetu i dziecko działa tak 
dopóki nie oczyści się z tego, co było dla niego przykre.

     



Dopomaga dziecku  w integracji biologicznych i 
społecznych potrzeb ujawniających się w kolejnych 
fazach rozwoju. (Erikson)



Arena, na której dziecko rozgrywa swoje lęki i 
obawy, pragnienia i nadzieje- w postaci 
udramatyzowanych sytuacji modelowych

   Psychoanalitycy stosowali zabawę w celach 

terapeutycznych (Freud, Klein). Cel- obserwacja 
swobodnej zabawy dziecka, kiedy to ujawnia ono 
swoje trudności, psychoanalityk zaś stara się 
wykryć ich sens i istotę, a następnie naprowadza 
dyskretnie małego pacjenta na sposoby 
odreagowania problemów.

II.

Stanowisko J. Piaget’a



Zabawa to zjawisko pomagające dziecku w 
wytworzeniu symboli. Właściwe zab. symboliczne 
rozwijają się w wieku od 3 do 6 i 7 lat.



Istnieją „ trzy wielkie typy struktur, które 
charakteryzują zabawy dziecięce i dokładnie 
wyznaczają ich klasyfikację: ćwiczenie, symbol i 
reguła”.



Zabawa i ćwiczenie przejawem asymilacji.



Polega na powtarzaniu tych samych czynności, 
najpierw prostych, a potem złożonych, przy czym 
układy takich działań stają się coraz bardziej 
celowe.



Służy do utrwalania sprawności już nabytej



W zabawie symbolicznej pojawia się funkcja 
semiotyczna

Fazy zabawy:

I faza:
     -

schematy symboliczne 

(np. dz. Leżąc w łóżeczku 

udaje, że śpi)

     -

schematy naśladowcze odroczone 

(np. usypianie 

lalki kołysząc ją w ramionach)

II faza (4-7 r. ż.):
     -

uporządkowana struktura zabaw 

wskutek 

odgrywania sekwencji zdarzeń i towarzyszącym 
czynnościom ruchowym

III faza (7-8 do 17 lat):
     -

okres schyłkowy zabawy symbolicznej 

opartej na 

asymilacji deformującej, coraz większą rolę odgrywają 
reguły zabawy

     

III.Stanowisko Wygostki’ego



Zabawa w sferze potrzeb rozwojowych dziecka.



Spełnienie się w zabawie szerszych  i bardziej 
ogólnych pragnień i tendencji emocjonalnych.



W zabawach naśladowczych dziecko odtwarza 
fragmenty z etapów życia ludzkości (Błoński)



Prototypem zabaw są zajęcia o charakterze pracy, 
dziecko opanowuje je w swoisty sposób, 
opanowując działania na przedmiotach „na 
podstawie społecznie wypracowanych wzorców, 
których nosicielami są dorośli” (Elkonin)

NOWE POGLĄDY NA 
ZABAWY DZIECI



Koncepcja behawiorystyczna

o

Zabawa = czynności badawcze. Kończy się ona po 
osiągnięciu stanu optymalnego pobudzenia. 
(Berlyne)

o

Czynniki sprzyjające przedłużeniu zabawy (cechy 
bodźców):

•

-Złożoność

•

-Niezgodność (np. inne niż zwykle położenie czy 
rozmieszczenie obiektów lub ich elementów)

•

-Zaskoczenie (np. nagła zmiana barwy przedmiotu)

o

Poprzez zabawy manipulacyjne dziecko stopniowo 
uświadamia sobie struktury aktu działania i jego 
podstawowych ogniw: przedmiotu i podmiotu, 
warunków, celu oraz skutków (Szuman)

o

Zabawa pomaga w wytworzeniu giętkich, 
plastycznych i innowacyjnych sposobów zachowania 
się (Bruner)