Budowa 

narządu 

słuchu

Funkcje zmysłu słuchu

• główny zmysł obronny, jako jedyny umożliwia odbiór bodźców 

docierających z odległych, często niewidocznych, źródeł, 

niezależnie od ich położenia w przestrzeni;

•  pozwala lokalizować potencjalnie niebezpieczne obiekty w 

przestrzeni dzięki możliwościom oceny kierunku i odległości;

 

• w przypadku określonych dźwięków alarmuje cały organizm, 

przygotowując go do podjęcia odpowiedniej akcji (zakodowany 

ewolucyjnie mechanizm „walka lub ucieczka”);

• stanowi system naprowadzający dla zmysłu wzroku

• wraz z aparatem mowy umożliwia komunikację międzyludzka.

Ucho

Ucho – narząd słuchu występujący 

jedynie u kręgowców. Najbardziej 

złożone i rozwinięte uszy występują u 

ssaków. Ucho odbiera fale 

dźwiękowe, przekształca je w drgania 

mechaniczne, a drgania w impulsy 

nerwowe. Odpowiada także za zmysł 

równowagi (błędnik).

Budowa ucha

Ucho składa się z trzech części: 

ucha zewnętrznego, 

ucha środkowego

ucha wewnętrznego

. 

Ucho zewnętrzne i środkowe 

odpowiadają głównie za słuch, 

ucho wewnętrzne zawiera także 

elementy odpowiedzialne za 

równowagę.

Ucho zewnętrzne

Ucho zewnętrzne składa się z:

małżowiny usznej, 

przewodu słuchowego 

zewnętrznego

powierzchni zewnętrznej błony 

bębenkowej

.

•Małżowina uszna – jest to fałd skórny rozpięty na 
elastycznym rusztowaniu z tkanki chrzęstnej. Jej kształt 
jest przystosowany do zbierania fal dźwiękowych i 
kierunkowania ich do przewodu słuchowego 
zewnętrznego.

•Przewód słuchowy zewnętrzny – kanał 
doprowadzający fale dźwiękowe do błony bębenkowej, o 
długości ok. 26-30 mm i średnicy ok. 7 mm. Jest on 
zbudowany z tkanki chrzęstnej oraz kostnej które dzielą 
kanał słuchowy zewnętrzny w stosunku 1:2. Pokryty jest 
od wewnątrz skórą, zawierającą gruczoły woskowinowe, 
której zadaniem jest wydzielanie woskowiny (wydzieliny 
zapobiegającej dostaniu się zanieczyszczeń do przewodu 
słuchowego), oraz włosków rozprowadzających 
woskowinę. Na jego końcu znajduje się błona bębenkowa.

•transmisyjną:

zbieranie i skierowanie fal na określoną powierzchnię,

określenie kierunkowości źródła - słyszenie dwuuszne,

•ochronną: zabezpiecza błonę bębenkową (jej 
sprężystość) przed wpływem zmiennych warunków 
atmosferycznych,

•początkowych transformacji - przewód słuchowy:

pełni rolę rezonatora ze względu na swą geometrię,

podwyższa poziom ciśnienia o 5-10dB dla dźwięków w 

zakresie 2-5,5 kHz

zwiększa ciśnienie akustyczne przy błonie bębenkowej 

w porównaniu do

przeciwległego końca przewodu na skutek jego 

zwężenia.

Funkcje ucha 

zewnętrznego:

Ucho środkowe

Ucho środkowe to niewielka przestrzeń w 

czaszce wypełniona powietrzem. 

W skład ucha środkowego wchodzi:

błona bębenkowa,

trzy kosteczki słuchowe

trąbka Eustachiusza,

powierzchnia zewnętrzna okienka 

owalnego

.

• Błona bębenkowa – błona oddzielająca przewód słuchowy 
zewnętrzny od ucha środkowego, zamienia fale dźwiękowe w 
drgania mechaniczne, pobudzając kosteczki słuchowe.

•Trzy kosteczki słuchowe – młoteczek, kowadełko, 
strzemiączko. Młoteczek z jednej strony łączy się z błoną 
bębenkową, a z drugiej strony łączy się z kowadełkiem, 
kowadełko ze strzemiączkiem, a ono z kolei łączy się z błoną 
okienka owalnego. Ich zadaniem jest wzmocnienie drgań błony 
bębenkowej i doprowadzenie ich do ucha wewnętrznego. 
Wzmocnienie jest osiągane dzięki temu, że powierzchnia 
młoteczka łącząca się z błoną jest większa od powierzchni 
strzemiączka, tworząc przekładnię wzmacniającą (do około 33 
decybeli). Istotną rolę odgrywają tu też dwa mięśnie – napinacz 
błony bębenkowej, który przy rozluźnieniu osłabia drgania zbyt 
mocnych dźwięków oraz mięsień strzemiączkowy mający 
analogiczną rolę.

•Trąbka słuchowa (trąbka Eustachiusza) – kanał łączący 
ucho środkowe z gardłem, o długości ok. 35 mm. Normalnie 
otwarta jest jedynie wąska część, ale jej przekrój może się 
zwiększać w celu wyrównania ciśnienia powietrza w uchu.

•transmisyjna - przenoszenie energii z jednego ośrodka poprzez układ 
kostny do drugiego, różniących się znacznie swymi właściwościami 
(powietrze i ciecz o dużej lepkości),

•transformacyjne:

zamiana energii akustycznej na mechaniczną i mechanicznej na 

zmiany ciśnienia w cieczy,

wywołanie wyraźnych wrażeń słuchowych przez stosunkowo małe 

siły, co umożliwia konstrukcja układu 3 kosteczek (długość ramion 
dźwigni), 

15-to krotne zwiększenie ciśnienia na błonę okienka owalnego w 

porównaniu do ciśnienia wywieranego na błonę bębenkową, 
wynikające ze stosunku powierzchni błon obu okienek,

•ochronne:

wyrównywanie ciśnień po obu stronach błony bębenkowej przez 

wykorzystanie trąbki słuchowej (Eustachiusza),

przed działaniem nagłych, silnych dźwięków o odpowiednio 

długim czasie trwania, przez 2 mięśnie śróduszne (jeden zwiększa 
sztywność błony bębenkowej, wciągając ją do środka ucha 
środkowego, drugi osłabia połączenie ucha środkowego z 
wewnętrznym, przez zmianę drgań strzemiączka).

Funkcje ucha środkowego:

Ucho wewnętrzne

To najbardziej skomplikowany odcinek 

narządu słuchu. Składa się ono z 

przestrzeni wewnątrz kości czaszki, 

zwanych błędnikiem kostnym. W jego 

wnętrzu mieści się błędnik błoniasty 

wypełniony płynem. Część błędnika 

przylegającego do ucha środkowego to 

przedsionek. Łączą się z nim:

Ślimak,

kanały półkoliste.

•Przedsionek - wypełniony płynem, prowadzi do 
niego okienko owalne. Jego funkcja to odbieranie 
drgań mechanicznych, wzbudzanie drgań 
cząsteczek mechanicznych.

•Ślimak – zwinięty kanał zawierający właściwy 
narząd słuchu. Jego funkcja to odbieranie drgań 
cieczy wzbudzanie impulsów nerwowych, które 
nerwem słuchowym biegną do ośrodka słuchu.

•Kanał półkolisty – błędnik błoniasty, 
wypełniony płynem i zawierający ziarenko 
węglanu wapnia – otolit. Jest to narząd 
równowagi. Jego funkcja to informowanie o 
położeniu ciała w przestrzeni.

Funkcje ucha wewnętrznego:

•transmisyjna:

przenoszenie drgań mechanicznych z błony okienka owalnego na komórki 

czuciowe przez zmianę ciśnienia perylimfy, 

przepływ impulsów elektrycznych z receptorów do nerwu słuchowego 

(narząd Cortiego), a następnie poprzez kolejne piętra systemu 
nerwowego do mózgu,

•transformacyjna:

zamiana naprężeń zginających powstałych w błonie podstawnej na 

detekcję impulsową o charakterze nieliniowym,

w czasie przetwarzania naprężeń, komórki rzęskowe dokonują 

uśredniania sygnału ze stałą czasową ~ 0,01sek. i generują impulsy w 
sposób losowy,

warunkowanie dynamiki całego systemu słuchowego przez błonę 

podstawną,

analiza częstotliwości dźwięku (miejsce wychylenia błony podstawnej),

identyfikacja prostych i złożonych dźwięków, ich zapamiętywanie i 

symbolika,

interferencja fal dźwiękowych, efekt maskowania i dudnienia i inne,

•ochronna:

położenie ucha wewnętrznego w grubych warstwach kości czaszki chroni 

go przed uszkodzeniami mechanicznymi,

dzięki istnieniu okienka okrągłego może być oddana energia z ucha 

wewnętrznego do środkowego.

Fizjologia słyszenia

1. Dźwięk dociera do przewodu słuchowego zewnętrznego.
2. Po dotarciu do błony bębenkowej wprawia ją w drgania 

mechaniczne.

3. Łańcuch kosteczek słuchowych przekazuje drgania 

mechaniczne do ślimaka.

4. Drgania mechaniczne wprawiają w ruch płyn zawarty w 

ślimaku.

5. Ruch płynu powoduje ruch rzęsek słuchowych do 

przodu i do tyłu. W ten sposób generowane są impulsy 
elektryczne odbierane przez nerw słuchowy. Rzęski 
słuchowe zgromadzone na jednym z końców ślimaka 
odpowiadają za przekazywanie dźwięków o niskiej 
częstotliwości, a te z drugiego końca — za 
przekazywanie dźwięków o wysokiej częstotliwości.

6. Mózg odbiera impulsy elektryczne z nerwu słuchowego i 

interpretuje je jako dźwięk.

DZIĘKUJĘ ZA 

UWAGĘ