FUNKCJE FINANSÓW

CHARAKTER WSPÓŁCZESNYCH
SYSTEMÓW EKONOMICZNYCH

System

ekonomiczny

zespół,

kompleks

organizacji,

gospodarstw

domowych oraz jednostek działających
wg określonych zasad, bodźców, zakazów,
nakazów w dziedzinie produkcji, podziału,
wymiany i konsumpcji dóbr i usług.



Podmioty gospodarcze: konsumenci indywidualni, producenci jako
pracownicy  najemni,  gosp.  domowe,  przedsiębiorcy,  organizacje
gospodarcze:  spółki,  zrzeszenia  spółek,  holdingi,  organizacje,
pozarządowe  organizacje  non-profit,  fundacje  –  pracujące  nie  dla
zysku  –  ich  rola  we  współczesnym  świecie  rośnie,  zw.  zaw.),
państwo-

największy podmiot gospodarczy – czynnik

kontrolujący, sterujący, państwo jako przedsiębiorca ,



Wzajemne relacje między podmiotami

- wzajemne relacje pomiędzy podmiotami gospodarczymi: wzajemne

współzależności, określone przez stosunki własności, stosunki
współzawodnictwa,

kooperacji,

współzależności,

podległości,

zależności

- w komunizmie – stosunki miały charakter pionowe, hierarchiczny



Zasady  postępowania  –  reguły,  bodźce,  nakazy,  zakazy,  normy.
Często  przez  instytucję  nazywa  się  zasady  jej  postępowania.
Organizacja  staje  się  instytucją  gdy  nastąpi  internalizacja
nakazów,  zakazów,  przyjętych  statutów.  Gdy  zaczniemy  stale,
powtarzalnie  zachowywać  się  w  określony  sposób.  Zasady
postępowania:  są  dwa  rodzaje  1.  kształtują  się  w  wyniku
świadomego

działania

jakiś

ciał:

organizacji,

państwa,

stowarzyszenia; 2. kształtują się samorzutnie.

W skład systemu ekonomicznego
wchodzą trzy składniki:



Gospodarka tradycyjna -

jest najstarszym sposobem organizacji

życia  gospodarczego.  Członkowie  społeczeństwa  żyli  zgodnie  z
obyczajami  swoich  przodków,  powtarzając  decyzje  ekonomiczne
podjęte przez poprzednie pokolenia. Obecnie taki system gospodarczy
nie  występuje  już  w  żadnym  państwie,  jedynie  jego  elementy  można
obserwować  w  systemach  gospodarczych  słabo  rozwiniętych  krajów
azjatyckich czy afrykańskich



Gospodarka centralnie planowana -

gospodarka, w której władze

ustalają,  co,  jak  i  dla  kogo  ma  być  produkowane.  Ustalane  są  także
ceny  poszczególnych  produktów.  System  planowania  gospodarczego
we  wszystkich  krajach  okazuje  się  nieefektywny  i  prowadzi  do
obniżenia stopy życiowej obywateli.



Kapitalizm

– system ekonomiczny oparty na prywatnej własności

środków  produkcji  czyli  kapitału,  który  jest  maksymalizowany  przez
właściciela.  Według  marksistów  jego  przeciwieństwem  jest  socjalizm.
System  kapitalistyczny  opiera  się  na  zasadach:  wolnego  obrotu
towarami  i  usługami,  wolnej  konkurencji  pomiędzy  podmiotami  oraz
wolnego obrotu kapitałem oraz środkami produkcji



Gospodarka rynkowa

to taka, w której decyzje dotyczące zakresu i

sposobu produkcji, podejmowane są przez suwerenne podmioty
gospodarcze, kierujące się własnym interesem i postępujące zgodnie z
zasadami racjonalności gospodarowania.



Systemy mieszane

Współczesne systemy ekonomiczne

FUNKCJA
REDYSTRYBUCYJNA (ROZDZIELCZA)



Funkcja

redystrybucyjna

polega

przeprowadzaniu ponownego podziału
dóbr przez państwo, czyli na wtórnym
podziale produktu narodowego.



W każdym współczesnym społeczeństwie
istnieją potrzeby zbiorowe, które państwo
powinno zaspokajać, co rodzi potrzebę
stosowania

mechanizmu

podzielenia

środków

uzyskanych

sferze

produkcyjnej do sfery nieprodukcyjnej.



Funkcja ta jest podstawą funkcji finansów
publicznych.



CZYNNIKI:

Podatki i opłaty oraz wpłaty na

system  ubezpieczeń  społecznych  –  dzięki
tym  świadczeniom,  rząd,  autonomiczne
instytucje  publiczne  i  samorządy  lokalne
pozyskują  środki  finansowe,  które  mogą
przeznaczyć na realizacje swoich celów.



CELE:

Realizacja podstawowych celów

państwa, czyli zapewnienie bezpieczeństwa
wewnętrznego i zewnętrznego, podniesienie
poziomu wiedzy obywateli, umożliwienie im
zaspokojenia

podstawowych

potrzeb

materialnych i niematerialnych.

Czynniki

cele

redystrybucji

dochodu
przez państwo

FUNKCJA
ALOKACYJNA



Polega przede wszystkim na podziale
środków przejętych od społeczeństwa
zgodnie z polityką państwa.

Rozdział dóbr publicznych



Rozdział  zgromadzonych  przez  sektor
publiczny  dóbr  następuje  na  bardzo
zróżnicowanych  zasadach,  zawsze  jednak
zgodnie  z  mechanizmem  innym  niż
rynkowy.  Rozdział  ten  dokonywany  jest
przez  administrację  państwową,  dlatego
często  mówi  się  o  administracyjnym
mechanizmie rozdziału dóbr publicznych.



Znaczna  część  konsumpcji  zbiorowej
odbywa  się  na  zasadach  bezpłatnych
świadczeń,  np.  bezpłatna  nauka  w
szkołach

publicznych,

także

zaspokojenie  przez  państwo  pewnych
potrzeb  bezpieczeństwa  wewnętrznego,
jak  i  zewnętrznego,  czyli  np.  wyżywienie
w wojsku.



Część  dóbr  publicznych  dzielona  jest  na
zasadzie  częściowej  odpłatności,  dotyczy
to  między  innymi  teatrów  czy  muzeów
państwowych  (opłata  za  wstęp  pokrywa
tylko  część  kosztów  działalności  tych
instytucji).



Ważnym elementem funkcji alokacyjnej
są dotacje i subwencje publiczne.



DOTACJE

- nieodpłatna i bezzwrotna pomoc

finansowa  udzielana  najczęściej  przez  państwo
podmiotom  dla  poparcia  ich  działalności.  Ma  ona
charakter  uznaniowy.  Jednostka  ubiegająca  się  o
nią, musi spełnić warunki wstępne, określone przez
podmiot

dysponujący

środkami

finansowymi.

Decyzję

sposobie

wykorzystania

dotacji

podejmuje organ, który ją przyznał.



SUBWENCJE

- nieodpłatna i bezzwrotna pomoc

finansowa udzielana najczęściej przez państwo
podmiotom

(np.

jednostkom

samorządu

terytorialnego,

prywatnym

przedsiębiorstwom,

organizacjom  społecznym  i  osobom  fizycznym)  dla
poparcia  ich  działalności.  Decyzję  co  do  jej
rozdysponowania,  podejmuje  organ,  który  ja
otrzymał.

Pozwalają one na utrzymanie produkcji w wielu
dziedzinach gospodarki, np. w górnictwie, przemyśle
zbrojeniowym). Dzięki temu państwo ma istotny wpływ na
charakter i kierunku rozwoju.

FUNKCJA
STABILIZACYJNA



Państwo odgrywa bardzo dużą rolę gospodarczą,
dlatego  stara  się  aktywnie  oddziaływać  na
koniunkturę  gospodarczą.  Mechanizmy  rynkowe
są  niedoskonałe,  naturalnym  zjawiskiem  jest
występowanie  cykli  koniunkturalnych  (po  fazie
przyspieszonego  rozwoju  gospodarka  wchodzi  w
fazę  recesji).  Władze  publiczne  starają  się,  aby
wahania te były jak najsłabsze. W fazie ożywienia
gospodarczego polega to na zmniejszaniu tempa
rozwoju  (wyhamowaniu  gospodarki),  a  gdy
przychodzi  osłabienie  tempa  rozwoju,  władze
starają się przyspieszyć jego wzrost. Interwencja
władz  publicznych  ma  więc  na  celu  stabilizację
życia gospodarczego.



INSTRUMENTY

PODATKOWE

zmniejszając

wysokość i strukturę podatków państwo może skłaniać
przedsiębiorstwa do zwiększenia lub zmniejszenia
zarówno produkcji, jak i inwestycji.



WYDATKI BUDŻETOWE –

przez zainwestowanie

dodatkowych ilości pieniądza w gospodarkę w sztuczny
sposób wywoływane jest ożywienie gospodarcze.



STOPA PROCENTOWA –

w Polsce zasadnicze

znaczenie  w  tym  zakresie  odgrywa  Rada  Polityki
Pieniężnej, która określa podstawowe stopy procentowe
NBP  i  stopę  rezerwy  obowiązkowej  depozytów
bankowych.  Podstawowe  stopy  procentowe  banku
centralnego  mają  nieduże  znaczenie  bezpośrednie,
bowiem  wielkość  operacji  finansowych  tego  typu
realizowanych  przez  NBP  jest  ograniczona.  Mają  one
natomiast  spore  znaczenie  pośrednie  –  obydwie  stopy
stanowią  podstawę  przy  wyznaczeniu  ceny  większości
kredytów preferencyjnych udzielanych przez banki.

FUNKCJA FISKALNA,
MOTYWACYJNA I KONTROLNA



FUNKCJA FISKALNA (alimentacyjna)

- polega na

dążeniu  do  gromadzenia  dochodów  do  budżetów
publicznych,  zapewnienia  odpowiedni  wysokich  wpływów
umożliwiających  dostarczenie  budżetom  publicznym
wystarczających  środków  na  realizację  zadań  podmiotów
publicznych



FUNKCJA MOTYWACYJNA -

oznacza wpływ jaki

procesy  gromadzenia,  podziału  i  wydatkowania  środków
pieniężnych  wywierają  na  zachowanie  podmiotów
uczestniczących  w  tych  procesach.  Zachowanie  to
przyjmuje

postać

reakcji

podmiotów

bodźce

wyrażonych w formie korzyści materialnych.



FUNKCJA KONTROLNA -

polega na wykorzystaniu

związków  ruchu  zasobów  pieniężnych  z  ruchem  wartości
materialnej  w  celu  uzyskania  sygnałów  o  przebiegu
procesów  gospodarczych  z  obserwacji  przebiegu  zjawisk
finansowych.

BIBLIOGRAFIA

Denek E., Sobiech J., Wolniak J., Finanse
publiczne, Wydawnictwo Naukowe PWN,
Warszawa 2002

Dobosiewicz

Z.,

Wprowadzenie

finansów i bankowości, Wydawnictwo
Naukowe PWN, Warszawa 2007

Kowalik

T.,

Współczesne

systemy

ekonomiczne,

Wydawnictwo

WSPiZ,

Warszawa 2000

Document Outline