Zdolność produkcyjna 

przedsiębiorstwa

1

Zdolność produkcyjna

miara możliwości wytworzenia w określonym czasie 
(zwykle roku) w danym przedsiębiorstwie (wydziale, 
oddziale lub na stanowisku roboczym) maksymalnej 
liczby wyrobów odpowiadających obowiązującym 
normom jakościowym, przy optymalnym 
wykorzystaniu czynników produkcji i zastosowaniu 
przodujących metod wytwarzania. 

Celem obliczania zdolności produkcyjnej jest 
określenie możliwości wytwórczych danej jednostki 
produkcyjnej (stanowiska roboczego, grupy 
stanowisk roboczych, wydziału produkcyjnego, 
zakładu, przedsiębiorstwa, zespołu przedsiębiorstw 
danego rodzaju) oraz ujawnienie rezerw i 
możliwości ich wykorzystania. 

2

 w zakresie czynników produkcji:

 zainstalowane maszyny i urządzenia produkcyjne, 

ich rodzaj, liczbę oraz charakterystyki techniczne,

 wielkość powierzchni produkcyjnej,
 siłę roboczą i jej wydajność

 w zakresie struktury asortymentowej:

 program asortymentowy produkcji
 stosowane surowce, materiały, paliwa – ich kształt, 

wymiary, właściwości (jakość)

 w zakresie organizacji produkcji:

 Optymalne normy techniczne
 Optymalny czas eksploatacji maszyn i urządzeń 

oraz powierzchni produkcyjnej w ciągu roku,

 Typ produkcji i właściwy poziom organizacji pracy.

Czynniki wpływające na zdolność 
produkcyjną przedsiębiorstwa:

3

Obliczanie zdolności produkcyjnej

Zdolność produkcyjną przedsiębiorstwa 
przemysłowego oblicza się etapami, zgodnie z 
przebiegiem procesu technologicznego. 

W pierwszym etapie oblicza się zdolność 
produkcyjną poszczególnych oddzielnych stanowisk 
pracy wyposażonych w maszyny i urządzenia oraz 
gniazd produkcyjnych tj. zespołu stanowisk 
roboczych, następnie odcinków produkcji 
wytwarzających dany wyrób (oddziałów, wydziałów, 
zakładów), a następnie przedsiębiorstwa jako 
całości. 

4

Efektywny fundusz czasu 
pracy (Te)

5

Zdolność produkcyjną zespołu jednorodnych 
stanowisk roboczych (gniazda technologicznego) 
oblicza się jako sumę zdolności poszczególnych 
stanowisk:

6

Zdolność produkcyjna dla grupy jednorodnych 

stanowisk:

7

Zdolność produkcyjną zespołu różnorodnych stanowisk 

roboczych (gniazda przedmiotowego) oblicza się 
na podstawie ogniwa wiodącego 
(podstawowego), a więc takiego, które decyduje o 
możliwościach produkcyjnych wszystkich stanowisk. 

Zdolność produkcyjna ogniwa podstawowego określa 

zdolność gniazda lub odcinka produkcyjnego. 

Na podstawie gniazda wiodącego oblicza się zdolność 

produkcyjną wydziału, a z kolei opierając się na 
wydziale wiodącym – zdolność produkcyjną zakładu. 

8

• Podstawowe (wiodące) ogniwa wykonują zwykle 

główne fazy procesu technologicznego (najbardziej 
pracochłonne i najbardziej złożone operacje), 
wyposażone są w bardzo kosztowne maszyny albo 
mają urządzenia i maszyny o charakterze 
unikatowym. 

• Wąskie ogniwa – te maszyny i urządzenia lub 

gniazda, których zdolność produkcyjna jest niższa od 
zdolności ogniwa podstawowego

• Szerokie ogniwa – te maszyny i urządzenia lub 

gniazda, których zdolność produkcyjna jest wyższa 
od zdolności ogniwa podstawowego

Wąskie ogniwa wyznaczają rzeczywiste rozmiary 

produkcji. Pełne wykorzystanie zdolności 
produkcyjnych ogniwa wiodącego możliwe jest 
poprzez likwidację wąskich ogniw. 

9

Wykorzystanie zdolności 
produkcyjnej

Niepełne wykorzystanie zdolności produkcyjnej 

wynika z wielu czynników o charakterze 

• Wewnętrznym:

– Niepełna sprawność techniczna posiadanego 

wyposażenia,

– Niska zmianowość pracy

– Niewykorzystanie planowanego efektywnego 

funduszu czasu pracy maszyn i urządzeń z 
przyczyn organizacyjno – technicznych,

– Niepełne wykorzystanie wydajności maszyn i 

pozostałego wyposażenia. 

• Zewnętrznym

– Sytuacja rynkowa (ograniczone możliwości zbytu 

produktów, zmiana zamówień od odbiorców)

10

Inny podział przyczyn to podział na przyczyny 

wynikające z czynników:

• Niezależnych od przedsiębiorstwa 

– możliwość pozyskania materiałów lub 

półfabrykatów od kooperantów, 

– zmienność popytu rynkowego, sytuacja na 

rynku pracy )

• Zależnych od przedsiębiorstwa 

– niewykorzystanie środków pracy, 

– niewykorzystanie czasu pracy robotników, 

– organizacja procesu produkcji

11

Stopień wykorzystania posiadanej 
zdolności produkcyjnej

Stopień wykorzystania posiadanej zdolności produkcyjnej 

oblicza się przez porównanie planowanej lub osiągniętej w 
danym okresie produkcji z wielkością ustalonej zdolności 
produkcyjnej:

12

 

oraz

gdzie:
F – powierzchnia robocza w m

2

Nwp

 – wydajność z 1 m

2

 powierzchni na jednostkę czasu

p

f

 – procent niewykorzystanej powierzchni

t

1

 – czas montażu jednego wyrobu

F

1

 – powierzchnia zajęta pod montaż jednego wyrobu

Zdolność produkcyjna obliczana na podstawie 
wielkości i wydajności powierzchni produkcyjnej

13

wp

e

p

N

F

T

Z







1

1

)

100

1

(

)

100

1

(

F

t

p

F

W

p

W

T

Z

f

wn

z

n

p



















gdzie:
Q – ciężar jednorazowego wsadu surowców
W

u

 – współczynnik uzysku produkcji gotowej

t

c

 – czas trwania jednego cyklu w godzinach

Zdolność produkcyjna przedsiębiorstwa 
o pracy cyklicznej

14

c

e

u

p

t

T

W

Q

Z





