P O L I T E C H N I K A W A R S Z A W S K A
W Y D Z I A Ł Z A R Z Ą D Z A N I A
LABORATORIUM ERGONOMII I KSZTAŁTOWANIA ŚRODOWISKA PRACY
Wysiłek fizyczny
ĆWICZENIE 2a
Ocena wydolności fizycznej podczas wykonywania pracy
Opracowanie:
Zespół LEiKŚP
Warszawa, 2009 r.
Ocena obciąŜenia fizycznego pracą
Laboratorium Ergonomii i Kształtowania Środowiska Pracy
2
1. Teza badawcza
Częstość skurczów serca (HR) osiągana w warunkach równowagi czynnościowej podczas
submaksymalnych wysiłków dynamicznych i jej liniowa zaleŜność z maksymalnym pochłanianiem
tlenu przez organizm (VO
2max
) moŜe być podstawą do oceny wydolności fizycznej człowieka.
2. Parametry badane
maksymalne pochłanianie tlenu
3. Wartości mierzone
częstość tętna HR [ud/min]
uśredniona częstość skurczów serca z ostatnich 3-ch minut wysiłku (HR
sub
)
4. Aparatura badawcza
ergometr rowerowy
pulsometr
5. Opis stanowiska badawczego
Stanowisko badawcze składa się z pulsometru i ergometru rowerowego. Przed przystąpieniem
do jazdy na ergometrze, naleŜy go dostosować do indywidualnych cech osoby badanej.
6. Normy i przepisy prawne
Normatywy higieniczne wartości granicznych wydatku energetycznego zawarte są w przepisach:
Kodeks Pracy z dnia 26.06.1974 (z późniejszymi zmianami)
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 w sprawie
ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (t.j. Dz.U. z 2003 r. nr 169, poz.
1650)
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 kwietnia 2005 w sprawie badań i pomiarów
czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. Nr 73, poz. 645)
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 14 marca 2000 w sprawie
bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach transportowych (Dz.U. Nr 26, poz.
313)
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 w sprawie profilaktycznych posiłków i
napojów (Dz.U. Nr 60, poz. 279)
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 września 1996 w sprawie wykazu prac
wzbronionych kobietom (Dz.U. Nr 114, poz. 545)
7. Sposób prowadzenia badań
Warunki wykonania ćwiczenia
*
prędkość obrotowa – 50 [obr/min]
obciąŜenie pracą – 50 do 150 [W]
czas pracy – od 5 do 8 [min]
Przygotowanie do wykonania ćwiczenia
dostosować ergometr do wymiarów antropometrycznych osoby badanej
lekko zmoczyć nadajnik pulsometru i nałoŜyć go na klatkę piersiową tak aby przebiegał tuŜ
pod piersiami
NałoŜyć odbiornik pulsometru na lewą rękę i włączyć go przyciskiem „start” (nie dotyczy
ergometru z wbudowanym odbiornikiem)
Usiąść na ergometrze, oprzeć ręce o kierownicę, wsadzić stopy w „noski” pedałów i w tej
pozycji pozostać jedną minutę.
Test
przeprowadzić pomiar spoczynkowej wartości HR
rozpocząć test
-
Badana osoba wykonuje wysiłek na ergometrze
-
Tempo jazdy jest stałe
-
Od początku wysiłku rejestrowana jest, co minutę, częstość skurczów serca (HR).
-
W czasie pierwszych trzech minut pracy naleŜy ustawić wielkość obciąŜenia tak, aby tętno
w czasie badania mieściło się w przedziale 120 – 170 ud/min.
-
Po max. ośmiu minutach zakończyć test, zejść z roweru i odpocząć 5 min. w pozycji
siedzącej.
-
Po 5-tej min. odpoczynku zbadać wartość HR.
*)
Osoba prowadząca ćwiczenia moŜe określić inne parametry wykonania ćwiczenia.
Ocena obciąŜenia fizycznego pracą
Laboratorium Ergonomii i Kształtowania Środowiska Pracy
3
8. Zestawienie wyników badań
Informacje o osobie badanej
Osoba 1 – osoba n
Wiek
Płeć
Wzrost
Waga
Czy do testu przystępuje przed czy po posiłku?
Czy uprawia sport wyczynowy?
Czy wykonywał jakiś wysiłek przed testem?
Czy w ciągu 12 h przed testem spoŜywał alkohol?
Czy jest w trakcie przyjmowania jakiś leków?
Czy nie przechodził lub jest w trakcie leczenia chorób serca,
układu oddechowego, tarczycy, cukrzycy, innych?
Ogólne samopoczucie przed testem, (infekcja, bóle gardła,
dreszcze, itp.
Wyniki pomiaru częstości tętna (HR) w czasie eksperymentu
Przed wysiłkiem
Po 1 min.
Po 2 min.
Po 3 min.
Po 4 min.
Po 5 min.
Po 6 min.
Po 7 min.
Po 8 min.
5 min po wysiłku
Średnie HR podczas całego wysiłku
Średnie HR podczas trzech ostatnich minut wysiłku
9. Opracowanie wyników
Analiza opisowa i w postaci wykresu zmian HR w zaleŜności od czasu trwania wysiłku
Obliczenie przewidywanego maksymalnego pochłaniania tlenu (VO
2max
), na podstawie
uśrednionego HR z trzech ostatnich minut wysiłku, w oparciu o tabelę 1.
Ocena wydolności fizycznej w oparciu o tabelę 2.
Ocena obciąŜenia fizycznego pracą
Laboratorium Ergonomii i Kształtowania Środowiska Pracy
4
MęŜczyźni
Kobiety
HR
[ud/min]
Maksymalny pobór tlenu [litry/min]
HR
[ud/min]
Maksymalny pobór tlenu [litry/min]
50
[watt]
100
[watt]
150
[watt]
200
[watt]
250
[watt]
50
[watt]
75
[watt]
100
[watt]
125
[watt]
150
[watt]
120
2.2
3.5
4.8
120
2.6
3.4
4.1
4.8
121
2.2
3.4
4.7
121
2.5
3.3
4.0
4.8
122
2.2
3.4
4.6
122
2.5
3.2
3.9
4.7
123
2.1
3.4
4.6
123
2.4
3.1
3.9
4.6
124
2.1
3.3
4.5
6.0
124
2.4
3.1
3.8
4.5
125
2.0
3.2
4.4
5.9
125
2.3
3.0
3.7
4.4
126
2.0
3.2
4.4
5.8
126
2.3
3.0
3.6
4.3
127
2.0
3.1
4.3
5.7
127
2.2
2.9
3.5
4.2
128
2.0
3.1
4.2
5.6
128
2.2
2.8
3.5
4.2
4.8
129
1.9
3.0
4.2
5.6
129
2.2
2.8
3.4
4.1
4.8
130
1.9
3.0
4.1
5.5
130
2.1
2.7
3.4
4.0
4.7
131
1.9
2.9
4.0
5.4
131
2.1
2.7
3.4
4.0
4.6
132
1.8
2.9
4.0
5.3
132
2.0
2.7
3.3
3.9
4.5
133
1.8
2.8
3.9
5.3
133
2.0
2.6
3.2
3.8
4.4
134
1.8
2.8
3.9
5.2
134
2.0
2.6
3.2
3.8
4.4
135
1.7
2.8
3.8
5.1
135
2.0
2.6
3.1
3.7
4.3
136
1.7
2.7
3.8
5.0
136
1.9
2.5
3.1
3.6
4.2
137
1.7
2.7
3.7
5.0
137
1.9
2.5
3.0
3.6
4.2
138
1.6
2.7
3.7
4.9
138
1.8
2.4
3.0
3.5
4.1
139
1.6
2.6
3.6
4.8
139
1.8
2.4
2.9
3.5
4.0
140
1.6
2.6
3.6
4.8
6.0
140
1.8
2.4
2.8
3.4
4.0
141
2.6
3.5
4.7
5.9
141
1.8
2.3
2.8
3.4
3.9
142
2.5
3.5
4.6
5.8
142
1.7
2.3
2.8
3.3
3.9
143
2.5
3.4
4.6
5.7
143
1.7
2.2
2.7
3.3
3.8
144
2.5
3.4
4.5
5.7
144
1.7
2.2
2.7
3.2
3.8
145
2.4
3.4
4.5
5.6
145
1.6
2.2
2.7
3.2
3.7
146
2.4
3.3
4.4
5.6
146
1.6
2.2
2.6
3.2
3.7
147
2.4
3.3
4.4
5.5
147
1.6
2.1
2.6
3.1
3.6
148
2.4
3.2
4.3
5.4
148
1.6
2.1
2.6
3.1
3.6
149
2.3
3.2
4.3
5.4
149
2.1
2.6
3.0
3.5
150
2.3
3.2
4.2
5.3
150
2.0
2.5
3.0
3.5
151
2.3
3.1
4.2
5.2
151
2.0
2.5
3.0
3.4
152
2.3
3.1
4.1
5.2
152
2.0
2.5
2.9
3.4
153
2.2
3.0
4.1
5.1
153
2.0
2.4
2.9
3.3
154
2.2
3.0
4.0
5.1
154
2.0
2.4
2.8
3.3
155
2.2
3.0
4.0
5.0
155
1.9
2.4
2.8
3.2
156
2.2
2.9
4.0
5.0
156
1.9
2.3
2.8
3.2
157
2.1
2.9
3.9
4.9
157
1.9
2.3
2.7
3.2
158
2.1
2.9
3.9
4.9
158
1.8
2.3
2.7
3.1
159
2.1
2.8
3.8
4.8
159
1.8
2.2
2.7
3.1
160
2.1
2.8
3.8
4.8
160
1.8
2.2
2.6
3.0
161
2.0
2.8
3.7
4.7
161
1.8
2.2
2.6
3.0
162
2.0
2.8
3.7
4.6
162
1.8
2.2
2.6
3.0
163
2.0
2.8
3.7
4.6
163
1.7
2.2
2.6
2.9
164
2.0
2.7
3.6
4.5
164
1.7
2.1
2.5
2.9
165
2.0
2.7
3.6
4.5
165
1.7
2.1
2.5
2.9
166
1.9
2.7
3.6
4.5
166
1.7
2.1
2.5
2.8
167
1.9
2.6
3.5
4.4
167
1.6
2.1
2.4
2.8
168
1.9
2.6
3.5
4.4
168
1.6
2.0
2.4
2.8
169
1.9
2.6
3.5
4.3
169
1.6
2.0
2.4
2.8
170
1.8
2.6
3.4
4.3
170
1.6
2.0
2.4
2.7
Tabela 1
Wielkość VO
2max
( l/min). 1kpm = 0,16 W.
Ocena obciąŜenia fizycznego pracą
Laboratorium Ergonomii i Kształtowania Środowiska Pracy
5
Tabela 2.
Stopień wydolności fizycznej w zaleŜności od maksymalnego pochłaniania tlenu.
Ocena obciąŜenia fizycznego pracą
Laboratorium Ergonomii i Kształtowania Środowiska Pracy
6
ZAŁĄCZNIK 1 Karta oceny ryzyka na stanowisku pracy
KARTA OCENY RYZYKA NA STANOWISKU PRACY
Data
Nr Karty
Zespół przeglądowy:
Ewa Górska – pełnomocnik Dziekana WIP ds.
BHP i Nauki
Tomasz Reszka – pracownik laboratorium
Stanowisko pracy
Stanowisko do oceny obciąŜenia fizycznego
pracą
Liczba naraŜonych
Charakterystyka stanowiska pracy: Stanowisko wyposaŜone w ergometr rowerowy,
pulsometr bezprzewodowy, komputer oraz stół.
Dokumenty odniesienia:
PN-N018002
instrukcje
Lp
.
Źródło zagroŜenia
Ewentualny
skutek
CięŜkość
szkód
Prawdopodobieństwo
Oszacowanie
ryzyka
Działania obniŜające
ryzyko
1.
PrzeciąŜenie w czasie
jazdy na ergometrze
rowerowym
Skurcz mięśni
mała
prawdopodobne
średnie
Nie przekraczanie wartości
tętna 170 [ud/min]
Zakwaszenie
mięśni
mała
prawdopodobne
średnie
Omdlenie
duŜa
mało prawdopodobne
małe
2.
Upadek z ergometru
rowerowego
Skaleczenie
mała
prawdopodobne
średnie
Nie przekraczanie zadanej
prędkości obrotowej.
Dostosowanie ergometru do
wymiarów
antropometrycznych osoby
badanej.
Stłuczenie
duŜa
mało prawdopodobne
małe
3.
Wywrócenie ergometru
rowerowego
Stłuczenie ciała
średnia
mało prawdopodobne
małe
Korzystanie z urządzeń
zgodnie z instrukcją obsługi
4.
Regulacja wysokości
siedziska ergometru
rowerowego
Skaleczenie
mała
prawdopodobne
małe
Korzystanie z urządzeń
zgodnie z instrukcją obsługi
5.
PoraŜenie prądem
Oparzenia
duŜa
mało prawdopodobne
małe
Korzystanie z urządzeń
zgodnie z instrukcją obsługi.
Zgon
duŜa
mało prawdopodobne
małe
Zatwierdził:
Ocena obciąŜenia fizycznego pracą
Laboratorium Ergonomii i Kształtowania Środowiska Pracy
7
ZAŁĄCZNIK 2 Instrukcja BHP - Stanowisko badawcze: Ocena wydolności fizycznej
podczas wykonywania pracy
Opis stanowiska badawczego
Zgodnie z instrukcją badawczą pkt 5.
Sposób przeprowadzenia badań
Zgodnie z instrukcją badawczą pkt 7.
UciąŜliwości i zagroŜenia mogące wystąpić na stanowisku podczas wykonywania
badań:
1. przeciąŜenie w czasie jazdy na ergometrze rowerowym,
2. upadek z ergometru rowerowego,
3. wywrócenie ergometru rowerowego,
4. regulacja wysokości siedziska ergometru rowerowego,
5. poraŜenie prądem elektrycznym o napięciu do 1kV.
Wykaz czynności niedozwolonych:
1. niestosowanie się do zadanego tempa pracy i stopnia obciąŜenia pracą,
2. włączanie urządzeń przed udzieleniem szkolenia stanowiskowego, zapoznaniem się z
instrukcją ich obsługi i bez zgody prowadzącego,
3. manipulowanie przy aparaturze badawczej (szczególnie przy przewodach i
wtyczkach).
Nie stosowanie się do powyŜszych zaleceń moŜe spowodować:
1. skurcze i zakwaszenie mięśni,
2. omdlenie,
3. stłuczenie ciała,
4. skaleczenie.
5. poraŜenie prądem.
Czynności do wykonania przed rozpoczęciem ćwiczenia
1. Zapoznanie się z instrukcją badawczą oraz instrukcją obsługi aparatury badawczej.
2. Wysłuchanie szkolenia stanowiskowego.
3. Zapoznanie się z kartą oceny ryzyka zawodowego.
Czynności do wykonania po zakończeniu ćwiczenia
1. Wyłączenie urządzeń diagnostycznych i aparatury badawczej.
2. OdłoŜenie aparatury w miejsce składowania lub przekazanie prowadzącemu zajęcia.
3. Zgłoszenie prowadzącemu zajęcia spostrzeŜonych awarii sprzętu lub wyposaŜenia.
Postępowanie w sytuacji awarii lub wypadku:
1. Bezzwłocznie powiadomić prowadzącego zajęcia.
2. Udzielić pomocy poszkodowanym.
3. JeŜeli to konieczne powiadomić stosowne słuŜby, tj. straŜ poŜarną, pogotowie
ratunkowe, pogotowie energetyczne.