1

 

 
 

PROGRAM OREGOŃSKI 

 
 

MAŁA MOTORYKA 1x 

 

Wiek 0-1 

 

DOROSŁY STYMULUJE WRAŻENIA WZROKOWE DZIECKA  
 
1. Dostarcz bodźców wzrokowych, jeżeli dziecko ma nie uszkodzoną gałkę oczną. 

Przybliż swoją twarz do twarzy dziecka na odległość 15-20 cm, gdy mówisz do niego lub 
ś

piewasz. Zmieniaj modulację głosu i wyraz twarzy.  

2.  Zawieś  ruchomy  lub  nieruchomy  przedmiot  po  jednej  stronie  łóżeczka  dziecka 

lub  na  pręcie  umieszczonym  w  poprzek  łóżka.  Małe  dzieci  interesują  się  jaskrawo 
kolorowymi  przedmiotami  o  nieregularnych  kształtach  i  wzorach.  Upewnij  się,  czy 
poruszający się przedmiot jest dość blisko, aby dziecko mogło go widzieć, ale nie mogło 
dotknąć.  Od  czasu  do  czasu  połóż  na  łóżeczku  dziecka  kolorowy  wzorzysty  kocyk  lub 
takąż cienką tkaninę.  

3.  Trzymaj  lusterko  nad  główką  dziecka,  około  20  cm  od  twarzy,  gdy  leży  w 

łóżeczku.  

4. Umocuj plastykową przezroczystą płytkę lub tackę w poprzek łóżeczka. Umieść 

na iej różne kolorowe przedmioty, które będzie można od czasu do czasu wymieniać.  

5.  Zawieś  w  pokoju  dziecka  plakaty  lub  obrazki  o  kontrastujących  barwach. 

Trzymaj dziecko na ręku w odległości 20 cm od obrazków.  

6.  Trzymaj  w  pobliżu  dziecka  kolorowe,  wydające  dźwięki  zabawki.  Dźwięki  są 

dodatkowym bodźcem dla wzroku.  

7.  Jeżeli  dziecko  nie  spogląda  w  stronę  obiektu  -  bodźca,  łagodnie  zwróć  jego 

głowę w tym kierunku.  

8. Umocuj sznurek jaskrawego koloru, kolorowy papier lub wzorzysty materiał na 

butelce  dziecka.  Dmuchaj  na  dziecinny  wiatraczek  w  odległości  15-20  cm  od  oczu 
dziecka.  Włóż  na  ręce  dziecka  rękawiczki  o  jaskrawych  wzorach  lub  w  paski,  aby 
przyciągnąć jego wzrok.  

 
x Może nie nadawać się dla dziecka całkowicie niewidomego.  
 
 

MAŁA MOTORYKA 2x 

 

Wiek 0-1 

 

DZIECKO  WODZI  WZROKIEM  ZA  ŹRÓDŁEM  ŚWIATŁA  TRZYMAJĄC 

GŁOWĘ NIERUCHOMO  

 
1.  Nakieruj  światło  latarki  na  dziecko.  Stopniowo  przesuwaj  jej  światło  w  prawo 

lub w lewo.  

2. Przykryj źródło światła kawałkami celofanu w różnych kolorach lub użyj latarki 

z kolorowymi szybkami.  

3.  Umieść  dziecko  najpierw  w  sztucznym,  a  potem  w  naturalnym  świetle,  aby 

dostarczyć mu różnorodnych bodźców wzrokowych.  

4.  Trzymaj  dziecko  na  ręku  z  główką  na  twoim  ramieniu.  Powoli  przechylaj 

dziecko do tyłu i do przodu, na wprost źródła światła.  

 
x Może nie nadawać się dla dziecka całkowicie niewidomego.  
 
 

MAŁA MOTORYKA 3x 

 

Wiek 0-1 

 

ZWRACAJĄC  GŁOWĘ  W  PRZECIWNE  STRONY,  WODZI  WZROKIEM  ZA 

Ź

RÓDŁEM  ŚWIATŁA  PO  ŁUKU  KĄTA  450

  PRZECIĘTEGO  W  POŁOWIE  PŁASZCZYZNĄ  PIONOWĄ, 

DZIELĄCĄ POSTAĆ LUDZKĄ NA STRONĘ LEWĄ I PRAWĄ  

 

1. Trzymaj dziecko w pozycji siedzącej.  

2.  Umieść  światło  na  wprost  dziecka  w  odległości  15-20  cm.  Poprowadź  światło w jedną stronę, a następnie powoli cofaj je do poprzedniego 

położenia.  

3.  Jeżeli  światło  razi  dziecko  w  oczy,  użyj  przedmiotów  w  jaskrawych  kolorach.  Przedmioty  wydające  dźwięki  stanowią  dodatkowy  bodziec 

przyciągający wzrok.  

4.  Początkowo  poruszaj  światłem  na  małych  odcinkach,  stopniowo  zwiększając  kąt  do  45

0

  ,  jeśli  dziecko  wykazuje  zdolność  podążania 

wzrokiem za światłem.  

5.  Dla  dodatkowej  motywacji  wkładaj  na  rękę  poruszającą  światłem  błyszczące  i  podzwaniające  ozdoby  i  biżuterię,  jak  pierścionki,  zegarek, 

bransoletki.  

 

x

 Może nie nadawać się dla dziecka całkowicie niewidomego.  

 

 

MAŁA MOTORYKA 4

+ 

 

Wiek 0-1 

 

Z

WRACA GŁOWĘ LUB OCZY W KIERUNKU DŹWIĘKU WYDAWANEGO PRZEZ ZNAJOMĄ OSOBĘ LUB PRZEDMIOT  

 

1. Użyj tych przedmiotów wydających dźwięki, które dziecko już widziało i które zna.  

2.  Usiądź  za  plecami  dziecka.  Nakręć  pozytywkę  i  przestawiaj  ją  z  miejsca  na  miejsce,  po  tej  samej  stronie  dziecka,  ale  poza  jego  polem 

widzenia. Gdy dziecko odwróci głowę w kierunku źródła dźwięku, daj mu zabawkę.  

3.  Spróbuj  zwrócić  uwagę  dziecka  na  źródło  dźwięku  używając  np.  dzwonków,  grzechotek  lub  klaszcząc.  Zlikwiduj  wówczas,  w  miarę 

możności, inne bodźce słuchowe. Wprowadź również nieznane dotąd dziecku dźwięki szeleszczące.  

4. Zabieraj dziecko tam, gdzie przebywa w porze posiłków reszta rodziny i obserwuj dziecko, czy reaguje na nowe dlań dźwięki, na przykład na 

dźwięk upuszczonej łyżki.  

5. Niech dźwięki trwają jak najdłużej, aby dziecko miało dużo czasu na zareagowanie. Uderzaj na przykład w bębenek dziesięciokrotnie, a nie 

tylko raz czy dwa razy.  

6. Przy codziennych czynnościach staraj się wykonywać charakterystyczne dźwięki jak na przykład: stukać łyżką w miseczkę przed karmieniem 

dziecka. Rób to z boku dziecka i zwróć uwagę, czy odwraca się.  

7.  Używaj  charakterystycznego,  zawsze  jednakowego  sposobu  mówienia  przed  jedzeniem,  kąpielą,  spacerem.  Zapowiadaj  dziecku  daną 

czynność i zauważ, czy odwraca się ono w kierunku twojego głosu.  

 

                                                        
3

 

+

 Może być osiągnięte w późniejszym wieku przez dziecko całkowicie niewidome.  

 

 

MAŁA MOTORYKA 5

x 

 

Wiek 0-1 

 

WODZI  WZROKIEM  ZA  JASKRAWO  POMALOWANYM  PRZEDMIOTEM  PO  ŁUKU  KĄTA  1800,  PRZECIĘTEGO  W  POŁOWIE 

PŁASZCZYZNĄ PIONOWĄ, DZIELĄCĄ POSTAĆ 

LUDZKĄ

 NA STRONĘ LEWĄ I PRAWĄ  

 

1. Zwróć uwagę dziecka na zawieszony nieruchomo przedmiot w żywych kolorach i porusz nim w jedną, a potem w drugą stronę.  

2. Łuk zwiększaj stopniowo, aż będzie odpowiadał kątowi 1800, o ile dziecko śledzi wzrokiem barwny przedmiot.  

3. Spróbuj to samo robić z różnych odległości. Zacznij z bliska i stopniowo oddalaj przedmiot.  

4.  Umieść  dziecko  w  przeznaczonym  dlań  foteliku.  Kolorowy  lub  błyszczący  przedmiot  połóż  na  kocyku  lub  poduszce  naprzeciw  dziecka  i 

zaczynając ciągnąć kocyk lub poduszkę z przedmiotem staraj się, aby dziecko śledziło jego ruch.  

5.  Niech  dziecko  śledzi  wzrokiem  znane  mu  kolorowe  zabawki  lub  przedmioty  wywołujące  dźwięki.  Nagradzaj  dziecko,  gdy  zwraca  ku  nim 

wzrok, dając mu te przedmioty.  

 

x

 Może nie nadawać się dla dziecka całkowicie niewidomego.  

 

 

MAŁA MOTORYKA 6 

 

Wiek 0-1 

 

WYCZUWA I BADA PRZEDMIOT ZA POMOCĄ UST  

 

1. Pomóż dziecku włożyć do ust twardy herbatnik, sucharek, surową marchew lub duży precelek. Uważaj, aby dziecko nie ugryzło zbyt dużego 

kęsa.  

2. Dawaj dziecku gryzaczki, twarde i miękkie zabawki gumowe starając się nimi zainteresować dziecko.  

3. Nałóż trochę galaretki, miodu lub masła orzechowego na gryzaczek lub inną zabawkę, aby dziecko tym chętniej wzięło ją do ust.  

 

 

MAŁA MOTORYKA

 7+ 

 

Wiek 0-1 

 

WYCIĄGA  RĘCE  W  STRONĘ  JASKRAWO  POMALOWANEGO  LUB  WYDAJĄCEGO  DŹWIĘKI,  ZNANEGO  SOBIE  PRZEDMIOTU 

(UWAGA! UMIEJĘTNOŚĆ BARDZO WAŻNA DLA DZIECKA ZUPEŁNIE NIEWIDOMEGO)  

 

1.  Na wstępie weź przedmiot, który dziecko dobrze zna, na przykład ulubioną grzechotkę. Połóż ją jak najbliżej palców dziecka. Dotknij jego 

palców i pomóż sięgnąć po zabawkę. Przedmiot powinien wciąż wydawać dźwięki, a nie zadźwięczeć raz i potem zamilknąć.  

2. Stopniowo eliminuj swoją pomoc i trzymaj zabawkę coraz dalej. W nagrodę za uchwycenie lub dotknięcie zabawki, daj ją dziecku.  

3.  Zawieś  wydającą  dźwięki  zabawkę  w  jaskrawych  kolorach  na  suficie  lub  na  pręcie  nad  łóżkiem,  niech  się  zwiesza  na  elastycznej  lince  lub 

gumce. Umieść dziecko tak, aby mogło obserwować ruch zabawki i sięgać po nią.  

4.  Zachęć  dziecko  do  sięgania  i  dotykania  kubeczka  na  stole  lub  do  klepania  ręką  blatu,  tak  by  zrozumiało,  że  może  dosięgnąć 

czegoś 

rękami. Zademonstruj dziecku tę czynność.  

5. Umieść mały, dźwięczący przedmiot w odległości ok. 15 cm od dziecka, z jego lewej lub prawej strony, zależnie od tego, która z nich jest u 

dziecka dominująca. Jeżeli dziecko nie chwyta przedmiotu, łagodnie nakieruj jego rękę na przedmiot.  

6.  Trzymaj  butelkę  na  wprost  dziecka.  Owiń  ją  kolorową  tasiemką  lub  sznurkiem.  Potrząśnij  butelką,  aby wywołać dźwięk lub zawieś na niej 

malutki dzwonek na błyszczącej wstążce.  

 

+

 Może być osiągnięte w późniejszym wieku przez dziecko całkowicie niewidome.  

 

 

MAŁA MOTORYKA 8 

 

Wiek 0-1 

 

TRZYMA PRZEDMIOT, ŚCISKAJĄC GO W DŁONI  

 

1.  Zgromadź  małe  przedmioty  (kawałek  gąbki,  okrągły  spinacz  do  wieszania  bielizny,  kawałek  selera,  zwiniętą  w  kulkę  miękką  szmatkę). 

Dotykaj  nimi  wewnętrznej  strony  dłoni  dziecka  i  pomóż  mu  zacisnąć  palce.  Cofnij  swoją  dłoń.  Gdy  dziecko  upuści  przedmiot,  powtórz  czynność. 

Wypróbuj różne przedmioty.  

2.  Daj  dziecku  jakiś  przedmiot,  który  dość  mocno  chwyci  dłonią,  na  przykład  precelek  lub  kółko.  Łagodnie  ułóż  palce  dziecka  wokół  tego 

przedmiotu. Stopniowo rozluźniaj własny chwyt.  

3. Użyj kawałków materiałów o różnej fakturze (cienki papier ścierny, futerko, tkanina szorstka, jedwabista oraz wytłaczana), przyklejonych do 

gładkich klocków.  

4. Użyj bardzo miękkiej, piszczącej zabawki. Zabawki wydające dźwięk są największym bodźcem dla niewidomych dzieci.  

 

 

MAŁA MOTORYKA 9

+ 

 

Wiek 0-1 

 

SIĘGA  I  CHWYTA  ZNANY  SOBIE  JASKRAWO  POMALOWANY  LUB  WYDAJĄCY  DŹWIĘKI  PRZEDMIOT  ZNAJDUJĄCY  SIĘ 

PRZED NIM  

 

1.  Posadź  dziecko  na  kolanach.  Atrakcyjny  przedmiot,  np.  ulubioną,  piszczącą  zabawkę,  trzymaj  na  wprost  dziecka,  ale  na  tyle  daleko,  aby 

musiało po nią sięgnąć. Jeżeli dziecko nie sięga, przybliż przedmiot i pomóż dziecku dosięgnąć zabawki i chwycić ją.  

2.  Zawiąż  sobie  szalik  lub  krawat  albo  powieś  na  szyi  drewniane  paciorki.  Pochyl  się  na

d

  dzieckiem  tak,  aby  mogło  widzieć  twoją  twarz  i 

dotknąć  szalika.  Potrząśnij  nim.  Gdy  dziecko  go  chwyci  lub  tylko  dotknie,  pochwal  je.  Uśmiechaj  się,  aby  pokazać,  że  jesteś  zadowolona.  Początkowo 

przybliż szalik do rączek dziecka, tak aby nie musiało się wysilać i sięgając po niego. Gdy trzeba, kieruj ręką dziecka.  

3.  Użyj  piłeczki  umocowanej  na  gumce.  Huśtaj  piłeczką  powoli  na  wprost  lub  ponad  głową  dziecka  tak,  by  widziało  piłeczkę.  Kierując  ręką 

dziecka pomóż mu uderzyć piłeczkę. Zabawki zawierające dzwoneczki lub grzechotkę mogą się również przydać w tym ćwiczeniu.  

4. Puszczaj bańki mydlane przed oczami dziecka. Zachęcaj je do łapania i rozpryskiwania baniek, mówiąc do niego, klaszcząc w dłonie i śmiejąc 

się jak najczęściej.  

5. Używaj zabawek wciąż wytwarzających dźwięki, np. pozytywki. Stawiaj je koło dziecka. Prowadź rączkę dziecka wzdłuż krawędzi łóżka lub 

po powierzchni kocyka, w kierunku zabawki, aż dziecko ją dotknie.  

 

+

 Może być osiągnięte w późniejszym wieku przez dziecko całkowicie niewidome.  

 

 

MAŁA MOTORYKA 10 

 

Wiek 0-1 

 

WYPUSZCZA PRZEDMIOT Z DŁONI  

                                                        
5

 

 

1. Początkowo niech dziecko wypuszcza z ręki przedmioty, gdy dotknie ręką blatu stołu lub podłogi. Pomóż mu w tym, delikatnie rozwierając 

jego palce, kiedy dany przedmiot zetknie się z powierzchnią. Zmniejszaj pomoc w rozwieraniu paluszków, aż dziecko będzie to robić samodzielnie.  

2.  Nauczywszy  się  upuszczać  przedmiot  w  ten  sposób,  dziecko  powinno  zacząć  wypuszczać  przedmioty  z  ręki  zawieszonej  w  powietrzu. 

Wymyśl tego typu zabawę, śmiejąc się i wykrzykując ze zdumieniem, gdy przedmiot uderzy z łoskotem o twardą powierzchnię. Pomagaj dziecku, dopóki 

nie zacznie się tak bawić samodzielnie.  

3.  Spowoduj,  aby  dziecko  dało  ci  trzymany  w  rączce  przedmiot,  np.:  piszczącą  zabawkę,  spinacz  do  bielizny,  gąbkę.  Nagradzaj  je,  gdy  puści 

dany 

p

rzedmiot.  

4. Powiedz: "Wyrzućmy to" i potrząśnij ręką dziecka łagodnie, aby rozluźniło chwyt dłoni i upuściło zabawkę.  

 

 

MAŁA MOTORYKA 11 

 

Wiek 0-1 

 

TRZYMA PRZEDMIOT I BADA GO DOTYKOWO LU

B

 WZROKOWO  

 

1. Potrząsaj grzechotką na wprost dziecka lub daj mu piszczącą zabawkę albo przedmiot pociągający barwnością albo poruszający się. Pomóż 

dziecku trzymać przedmiot ujmując jego rączki w swoje dłonie. Kiedy dziecko chwyciło przedmiot, pomóż mu przenieść go tak, by znalazł się w jego polu 

widzenia. "Popatrz, co to takiego".  

2.  Przedmiot,  który  dziecko  łatwo  może  utrzymać  w  rączce  daj  dziecku.  Zachęcaj  je,  aby  wykonywało  najróżniejsze  ruchy  rączką,  w  której 

trzyma przedmiot.  

3.  Dawaj  dziecku  różne  zabawki  i  przedmioty  użytku  domowego  (szczotkę,  łyżkę,  kubek,  pustą  szpulkę).  Pomóż  mu  poznać  te  przedmioty 

delikatnie prowadząc rękę dziecka, tak by mogło wyczuć wszystkie części przedmiotu. Nazwij przedmiot.  

4. Dziecko niewidome nie zacznie poznawać dotykowo przedmiotu oburącz, dopóki nie osiągnie umiejętności wymienionych w ćwiczeniu nr 14 

z  rozdziału  MAŁA  MOTORYKA  (chwytanie  jednoczesne  obiema  rękami  przedmiotu  znajdującego  się  w  wymienionej  tam  płaszczyźnie).  Dlatego 

początki poznawania przez dotyk wiążą się u tych dzieci z pocieraniem przedmiotu o powierzchnię ciała.  

 

 

MAŁA MOTORYKA 12 

 

Wiek 0-1 

 

POTRZĄSA PRZEDMIOTAMI I ŚCISKA JE (np. GRZECHOTKĘ LUB PISZCZĄCĄ ZABAWKĘ)  

 

1. Użyj miękkich gumowych zabawek, które piszczą przy naciskaniu. Możesz także wykorzystać małe, dobrze zamknięte pojemniki napełnione 

suchymi ziarnkami grochu.  

2.  Kładąc  swoją  dłoń  na  rączce  dziecka,  pomóż  mu  chwycić  grzechotkę  lub  zabawkę.  Pomóż  mu  potrząsać  grzechotką  i  naciskać  zabawkę. 

Rozluźnij swój chwyt. Zachęć dziecko, aby robiło to, co przedtem samodzielnie.  

3.  Dzwoneczki  przyczep  do  łatwego  do  uchwycenia  plastykowego  kółka  lub  pierścienia.  Dopinguj  dziecko  klaszcząc  i  chwaląc  je,  gdy  samo 

wywoła dźwięki.  

 

 

MAŁA MOTORYKA 13 

 

Wiek 0-1 

 

UDERZA PRZEDMIOTAMI W TWARDĄ POWIERZCHNIĘ  

 

1.  Pomóż  dziecku  zbadać  dotykiem  twardą  powierzchnię  oraz  przedmiot,  którym  będzie  o  nią  uderzać.  Zanim  zacznie  to  robić  samodzielnie, 

trzymaj jego rękę

 w

 swojej. Swą wolną rękę dziecko może opierać o twardą powierzchnię, wyczuwając jej drgania.  

2. Daj dziecku do zabawy łyżkę i jakieś naczynie kuchenne do bębnienia. Dobre efekty daje również plastykowy młoteczek, którego uderzenia 

wywołują piskliwe dźwięki.  

3. Zademonstruj dziecku, jak różne 

d

ź

więki wywołujemy uderzając w blat kuchenny, stół, w podłogę, w zlew.  

 

 

MAŁA MOTORYKA 14 

 

Wiek 0-1 

 

TRZYMA PRZEDMIOTY OBURĄCZ  

 

1. Stosuj zabawy paluszkowe i śpiewaj dziecku piosenki wymagające klaskania lub innych jednoczesnych ruchów obu rąk.  

2. Spraw, aby dziecko piło z butelki lub kubka pomagając sobie oburącz.  

3.  Barwny  lub  wydający  dźwięki  przedmiot  trzymaj  przed  dzieckiem,  pomiędzy  jego  dłońmi.  Spraw,  aby  dziecko  starało  się  dosięgnąć  tego 

przedmiotu oburącz. Przesuń przedmiot ku tej ręce, której dziecko nie używa, aby chwycić przedmiot.  

4.  Łokcie  dziecka  łagodnie  popchnij  ku  sobie,  aby  zbliżyć  jego  dłonie  do  płaszczyzny  pionowej,  dzielącej  postać  człowieka  na  prawą  i  lewą 

połowę.  

 

 

MAŁA MOTORYKA 15 

 

Wiek 0-1 

 

PRZEKŁADA PRZEDMIOT Z JEDNEJ RĘKI DO DRUGIEJ  

 

1.  Pokaż  dziecku,  jak  można  przenieść  zabawkę  z  ręki  do  ręki.  Prowadź  rękę  dziecka  mówiąc:  "Włóż  to  do  drugiej  ręki".  Nagradzaj  i  chwal 

dziecko, śmiejąc się i tuląc je.  

2. Jeżeli dziecko zdaje się posługiwać jedną ręką bardziej niż drugą, daj mu klocek lub jakąś zabawkę do mniej używanej ręki.  

3.  Daj  dziecku  coś  do  trzymania.  Obok  ręki  trzymającej  już  jakąś  zabawkę,  połóż  inny,  atrakcyjny  przedmiot,  aby  zachęcić  je  do  przełożenia 

zabawki do drugiej ręki.  

4. Przysuń lewą rękę dziecka ku zabawce, którą trzyma w prawej ręce. Zaobserwuj, czy dziecko przełoży zabawkę do lewej.  

5. Daj dziecku coś do zjedzenia wkładając to do mniej sprawnej ręki. Może dziecko zdoła przełożyć to do drugiej ręki bez twojej pomocy.  

 

 

MAŁA MOTORYKA 16 

 

Wiek 0-1 

 

UŻYWA tzw. CHWYTU PENSETKOWEGO, BY PODNIEŚĆ PRZEDMIOT  

 

1.  Połóż  na  tacy  na  wprost  dziecka  jakieś  drobne  kawałki  pokarmu,  na  przykład  płatki  kukurydziane.  Pokaż  mu,  jak  się  je  bierze  do  ręki  z 

pomocą kciuka i palca wskazującego. Jeśli trzeba, ustaw odpowiednio te dwa paluszki dziecka i poprowadź jego rękę.  

2.  Do  ćwiczenia  użyj  lepkich  rodzynek  lub  rozpołowionych  pastylek  gumy  do  żucia.  Jeśli  dziecko  chwyci  je  paluszkami,  niech  otrzyma  je  w 

nagrodę do zjedzenia.  

3. Jeżeli dziecko wciąż chwyta całą dłonią, delikatnie odegnij pozostałe trzy paluszki. Pomagaj dziecku mówiąc: "Podnieś to".  

4. Pokaż dziecku, jak może urywać kawałek miękkiego chleba czy plasteliny.  

5.  Włóż  trochę  drobnych  kawałków  jedzenia  do  małych,  unieruchomionych  pudełek,  aby  skłonić  dziecko  do  wydobycia    tych  kawałków  z 

                                                        
7

 

pomocą chwytu pensetkowego.  

 

 

MAŁA MOTORYKA 17 

 

Wiek 0-1 

 

W POZYCJI NA CZWORAKACH SIĘGA JEDNĄ RĘKĄ PO PRZEDMIOT  

 

1. Dziecku w pozycji raczkującej podaj zabawkę lub coś do jedzenia. W nagrodę pochwal je i pozwól zatrzymać przedmiot.  

2. W pobliżu ręki dziecka połóż przedmiot, tak aby drobny jej ruch pozwolił mu go dotknąć. Gdy masz do czynienia z dzieckiem niewidomym, 

przyłóż przedmiot do jego ręki, a następnie cofnij go nieco. Stopniowo cofaj przedmiot coraz dalej.  

3.  Przed  dzieckiem  w  pozycji  raczkującej  przeciągnij  zabawkę  na  sznurku,  w  takiej  odległości,  by  mogło  łatwo  do  niej    dosięgnąć.  Powiedz 

dziecku, aby wzięło samochodzik. Zachęcaj do sięgania i nagradzaj.  

4. Połóż w pobliżu dziecka na podłodze ulubioną grającą zabawkę i powiedz, aby jej poszukało.  

5. Potrząśnij grzechoczącą zabawką w pobliżu dziecka i powiedz: "Masz, to dla ciebie". Jeśli ją chwyci, pozwól dziecku się nią bawić.  

 

 

MAŁA MOTORYKA 18 

 

Wiek 0-1 

 

WYSYPUJE PRZEDMIOTY Z POJEMNIKA (np. KLOCKI Z PLASTYKOWEJ MISKI)  

 

1. Klocki i kubek umieść na tacy. Włóż klocki do kubka, a następnie powoli je wysypuj. Poproś dziecko, aby zrobiło to samo. W razie potrzeby 

kieruj ręką dziecka, chwaląc je za to, co robi.  

2. Włóż małe kawałki krakersa lub chrupkie płatki zbożowe do kubeczka, skąd dziecko je wysypie i zje.  

3. Daj dziecku rodzynki lub drobne słodycze w naczyniu o wąskim wylocie. Pokaż, jak je stamtąd wydobyć, wysypując.  

4.  Powiedz:  "wkładamy"  robiąc  gest  wkładania  do  kubka  i  "wysypujemy",  wskazując  na  stół  lub  tacę.  Następnie  zademonstruj  wysypywanie 

przedmiotów z kubka. Gdy dziecku uda się to powtórzyć, nagradzaj je uściskami, pocałunkami i pochwałą "Dobrze!"  

5. Mów dziecku o każdej wspólnie wykonywanej czynności. "Teraz potrząśniemy kubkiem, w którym są dzwoneczki". "Wyrzucimy dzwoneczki 

na stół". "Teraz wszystkie dzwoneczki są na stole". "Dotknijmy ich".  

6.  Dzieci  niewidome  lubią  słuchać  odgłosów  spadania,  jak  również  odgłosów 

w

padania  przedmiotów  do  naczynia.  Zademonstruj  wylewanie 

wody  z  pojemnika  do  wanny,  niech  dziecko  to  przećwiczy.  Takim  samym  ruchem  wysypujemy  coś  z  czegoś.  Wysypywanie  klocków  lub  guzików  z 

pudełka przed zabawą może być również dla dziecka źródłem przyjemności.  

 

 

MAŁA MOTORYKA 19 

 

Wiek 0-1 

 

WKŁADA PRZEDMIOTY DO DUŻEGO POJEMNIKA (np. ZAKRĘTKI OD SŁOIKÓW, DO RONDLA)  

 

1. Pomóż dziecku poznać kształt naczynia, znaleźć jego brzeg, wyczuć boki i głębokość. Pozwól dziecku pobawić się naczyniem.  

2.  Powiedz  dziecku,  że  chcesz  włożyć  coś  do  naczynia.  Wkładając,  zwróć  uwagę  dziecka  na  dźwięki  dające  się  słyszeć,  gdy  wrzucane 

przedmioty uderzają o dno. Powtórz to kilkakrotnie i potrząśnij naczyniem, aby przedmioty zagrzechotały. Zachęć dziecko, aby sięgnęło w głąb naczynia i 

sprawdziło, co tam wsypałaś.  

3.  Niech  dziecko  chwyci  brzeg  naczynia  jedną  ręką.  Do  drugiej  włóż  mu  jakiś  przedmiot  i  prowadź  tę  rękę  w  kierunku  naczynia.  Powiedz 

dziecku,  aby  wrzuciło  doń  trzymany  przedmiot.  W  razie  potrzeby,  pomóż  to  zrobić.  Stopniowo  eliminuj  fizyczną  pomoc  i  udzielaj  tylko  wskazówek 

ustnych.  

4.  Często  zmieniaj  przedmioty  służące  do  wrzucania  i  naczynia,  do  których  się  je  wrzuca,  aby  utrzymać  zainteresowanie  dziecka  tą  zabawą. 

Używaj najróżniejszych rzeczy, jak na przykład: guziki, rodzynki, kamyczki czy żołędzie. Pojemniki mogą być plastykowe, blaszane,tekturowe.   

5.  Dobieraj  takie  przedmioty,  które  wrzucane  lub  wkładane  do  pojemnika  będą  wywoływały  dźwięki  (dzwoneczki,  szklane  kulki).  Naczynia 

można napełniać wodą, aby wpadające do niej przedmioty pluskały.  

6. Aby naczynie nie zsunęło się ze stołu, szczególnie gdy dopiero wprowadzasz zabawę, przytwierdź je do blatu z pomocą przyssawki albo po 

prostu przytrzymuj je ręką.  

 

 

MAŁA MOTORYKA 20 

 

Wiek 0-1 

 

KLASZCZE W DŁONIE  

 

1.  Usiadłszy  za  dzieckiem,  ujmij  jego dłonie i klaszcz nimi rytmicznie. Zacznij od ułożenia włas

nych

 dłoni na dłoniach dziecka, stopniowo 

przesuwaj własne dłonie na przeguby dłoni dziecka, a później na jego przedramiona, dopóki dziecko nie zacznie klaskać samodzielnie.  

2. Oklaskuj dziecko z przejęciem, gdy uda mu się prawidłowo wykonać ćwiczenie. Bardzo często samo zaczyna się "oklaskiwać".  

3. Do ćwiczeń stosuj zabawy i wprowadzaj piosenki wymagające klaskania.  

 

 

MAŁA MOTORYKA 21 

 

Wiek 1-2 

 

WKŁADA  PRZEDMIOTY  DO  DUŻEGO  POJEMNIKA,  A  NASTĘPNIE  GO  OPRÓŻNIA  (np.  SPINACZE  DO  BIELIZNY  WKŁADA  DO 

METALOWEJ MISKI)  

 

1. Przedmioty wraz z naczyniem umieść na tacy. Włóż je do naczynia, a później wysyp. Poproś, aby dziecko zrobiło to samo. W razie potrzeby 

prowadź rękę dziecka równocześnie chwaląc je za to, co robi.  

2.  Włóż  małe  przedmioty  o  żywych  kolorach  do  przezroczystego  naczynia,  aby  dziecko  mogło  je  widzieć.  Pokaż  dziecku,  jak  te  przedmioty 

wysypują się z naczynia i przećwicz to z dzieckiem. W razie potrzeby, kieruj jego ruchami. Pozwól mu pobawić się trochę wysypanymi przedmiotami.  

3. Siedzącemu w wannie dziecku daj naczynie z wodą, którą będzie wylewało do wanny. Prowadź ręce dziecka przy nabieraniu wody w dłonie i 

wylewaniu jej i mów: "Wylewamy". Ponownie napełnij naczynie wodą i powtórz ćwiczenie.  

4. Daj dziecku pojemnik z kolorowymi i dźwięczącymi przedmiotami - dzwonkami, klockami, koralikami, guzikami. Pomóż dziecku wysypać je 

z pojemnika przed rozpoczęciem zabawy. Zrób to kładąc ręce dziecka na bokach naczynia i przykrywając je własnymi dłońmi, przechyl naczynie i wysyp 

jego zawartość. Stopniowo zmniejszaj zakres okazywanej dziecku pomocy.  

5. Niewidomemu dziecku, kiedy już wysypie przedmioty z naczynia, pomóż wyczuć, że nic w nim nie ma. Powiedz: "Jest puste".  

 

MAŁA MOTORYKA 22 

 

Wiek 1-2 

 

MANIPULUJE PRZEDMIOTAMI ZAWIERAJĄCYMI RUCHOME CZĘŚCI (np. SKRZYNKA MANIPULACYJNA)  

 

1.  Daj  dziecku  zabawki,  które  wymagają  różnych  form  manipulowania.  Mów  dziecku,  czym  się  bawi  i  co  ma  z  tym  zrobić.  ("Tutaj  jest  twój 

samochód, popchnij go"). Prowadź ręce dziecka, aby nauczyło się potrzebnych ruchów.  

2.  Użyj  do  zabawy  skrzynki  manipulacyjnej  lub  innych  zabawek  mających  guziczki,  rączki  do  naciskania  czy  pociągania  (pożądane  są  efekty 

dźwiękowe w tych czynnościach) a także zabawek, które można toczyć.  

                                                        
9

 

3.  Dostarcz  dziecku  sprzętu  kuchennego wymagającego manipulowania, na przykład ubijacz do piany. Pokaż dziecku, jak się to robi i pozwól 

mu z twoją pomocą spróbować. Stopniowo wycofuj swą pomoc.  

 

 

MAŁA MOTORYKA 23 

 

Wiek 1-2 

 

WYCIĄGA DUŻY KOŁEK Z TABLICY LUB INNEJ ZABAWKI PRZYSTOSOWANEJ DO WKŁADANIA I WYJMOWANIA KOŁKÓW 

(np. DREWNIANEGO LUDZIKA ODŁ

Ą

CZA OD DREWNIANEJ PLATFORMY SAMOCHODOWEJ)  

 

1.  Wręcz  dziecku  kołeczki,  aby  się  nimi  mogło  pobawić  i  powiedz,  jak  się  nazywają.  Weź  rękę  dziecka  i  tak  ją  poprowadź,  aby  mogło  się 

zaznajomić z pustą tablicą służącą do wkładania kołeczków w otwory. Niech dziecko zbada otwory palcami. Następnie ująwszy dłoń dziecka pokieruj nią 

tak, aby kołeczek trafił w otwór. Z kolei pomóż dziecku wyciągnąć kołek stosując polecenie "Wyciągnij go".  

2.  Pomagaj  w  miarę  potrzeby.  Stale  zwiększaj  liczbę  kołków,  które  wkładasz  w  otwory,  z  których  polecasz  je  dziecku  wyciągnąć.  Aby 

zwiększyć zainteresowanie dziecka zabawą, każ dziecku każdy wyjęty kołeczek wrzucić do puszki - odgłos doda zabawie uroku.  

3.  Użyj  do  zabawy  różne  typy  ludzików-kołeczków.  (Np.  ludziki-kołeczki w drewnianych samochodach, pociągach itp.). Zachęcaj dziecko do 

ich wyciągania.  

4.  Na  wstępie  daj  dziecku  duże  kołki,  które  luźno  mieszczą  się  w  otworach,  dość  głębokich,  aby  kołek  nie  wpadł,  a  przy  tym  dostatecznie 

pokaźne,  aby  dziecko  mogło  je  wygodnie  uchwycić.  Stopniowo  zmniejszaj  wielkość  dawanych  dziecku  kołków.  Jeżeli  kołki  dość  ciasno  siedzą  w 

otworach (np. tablicy sporządzonej z gumy), pokaż dziecku, jak jedną ręką należy trzymać tablicę, a drugą wyciągać kołki.  

5. Gdy dziecko stanie się bardziej sprawne, zredukuj rozmiary kołków. Niech kilka kołków będzie zakończonych gałkami do chwytania, a inne 

niech będą bez uchwytów.  

6. Pomóż niewidomemu dziecku zbadać dotykiem pusty otwór, z którego wyciągnęło kołek  

 

 

MAŁA MOTORYKA 24 

 

Wiek 1-2 

 

WYCIĄGA KÓŁKO BEZ UCHWYTU Z TABLICY Z ODPOWIEDNIM WGŁĘBIENIEM  

 

1.  Na  początek  zastosuj  tablicę,  która  ma  tylko  jedno  wgłębienie  w  kształcie  koła.  Jeżeli  dysponujesz  tablicą,  która  ma  kilka  wgłębień  i  kilka 

pasujących do nich kształtów, zaklej wszystkie z wyjątkiem jednego w kształcie koła, tak aby dziecko mogło skupić uwagę tylko na tym jednym kształcie.  

2. Daj dziecku pasujące do wgłębienia koło i nazwij je. Prowadź palec dziecka po krawędzi koła a następnie po krawędzi wgłębienia w tablicy i 

pozwól  dziecku  zbadać  dotykowo  tablicę.  Możesz  powiedzieć  dziecku,  że  jest  to  "dołek  dla  kółka".  Później włóż kółko do wgłębienia, prowadząc przy 

tym ręce dziecka, tak aby wyczuło twój ruch.  

3. Pokaż dziecku, w jaki sposób wyjmuje się koło z wgłębienia. Pomagaj mu przy tej czynności. Powiedz "wyjmij", a gdy to zrobi, pochwal je. 

Wskaż lub uderz lekko w stół lub tacę tam, gdzie dziecko powinno położyć kółko. Gdy to zrobi, poproś je o podanie ci kółka.  

4.  Jeżeli  dziecko  ma  na  początku  trudności,  przyklej  pustą  szpulkę  albo  małą  gałkę  do  kółka,  co  ułatwi  dziecku  jego  wyjmowanie.  Pochwal 

dziecko, jeżeli uda mu się wykonać tę czynność.  

5. Używaj kółek o różnej fakturze powierzchni i różnych rozmiarach.  

 

 

MAŁA MOTORYKA 25

+ 

 

Wiek 1-2 

 

PRZEWRACA STRONICE KSIĄŻKI - PO KILKA NA RAZ  

 

1. Czytaj dziecku łatwe opowiadania i pokaż mu, jak należy przewracać kartki książki przy czytaniu. Pomóż dziecku kartkować książkę kierując 

jego ręką. Niech dziecko zacznie po trochu pomagać tobie przewracać stronice książki.  

2. Daj dziecku do zabawy stare katalogi handlowe, czasopisma lub książki, których kartki pokrywa warstewka przeźroczystego plastyku.  

3. Gdzieś między stronicami książki przyklej niespodziankę. Niech dziecko wie, że to robisz. Następnie daj mu książkę i zachęć do odszukania 

niespodzianki.  

4. Przygotuj ulubioną książkę, poproś dziecko, aby na przykład znalazło psa lub coś, co rozpoznaje. Chwal za przewracanie kartek.  

5. Jeśli pracujesz z dzieckiem niewidomym, między kartkami książki umieszczaj przedmioty wyczuwalne dotykiem. Podobnie postąp z okładką. 

Możesz ją  pokryć materiałem, co umili dziecku poszukiwania. Pomóż dziecku ułożyć książkę tak, aby przedmiot przytwierdzony do okładki znalazł się we 

właściwym położeniu względem dziecka. Początkowo wspólnie z dzieckiem kartkuj książkę.  

6. Używaj książek - zbiorów zapachów i zachęcaj dziecko do odszukania określonej przez ciebie, pachnącej nalepki.  

7. Wykonaj książkę z "kieszeniami" i do każdej włóż niespodziankę.  

 

+

 Może być osiągnięte w późniejszym wieku przez dziecko całkowicie niewidome.  

 

 

MAŁA MOTORYKA 26 

 

Wiek 1-2 

 

DOPASOWUJE  DUŻY  KOŁEK  DO  OTWORU  W  TABLICY  Z  KOŁKAMI  I  OTWORAMI  LUB  DO  ZABAWKI  Z  OTWORAMI  (PRZY 

CZYM ODSŁONIĘTY JEST TYLKO JEDEN OTWÓR)  

 

1.  Przygotuj  mały  plastykowy  pojemnik  lub  tekturowe  pudełko  z  wyciętym  po  środku  otworem,  trochę  szerszym  niż  wynosi  długość  średnicy 

k

oł

k

a. Niech dziecko włoży kołek w otwór i wrzuci kołek do środka. Zwracamy uwagę dziecka na odgłos uderzającego o dno kołeczka. Kiedy dziecko 

potrafi już wrzucać kołki do pojemnika, wprowadź do ćwiczeń tablicę na kołki z wgłębieniami.  

2. Na wstępie pomóż dziecku zbadać krawędź wgłębienia palcami ręki, która nie 

t

rzyma kołka. Rękę z kołkiem dziecko trzyma przy wgłębieniu 

tak długo, aż włoży kołek. Przypomnij dziecku, że ma odsunąć palec z wgłębienia z chwilą, gdy dotknie kołeczkiem palca.  

3. Początkowo używaj kołeczków o szerokości 2,5 cm. Stopniowo zmniejszaj ich średnicę, w miarę jak dziecko nabiera wprawy.  

4. Jeżeli dziecko trzyma kołek ukośnie a nie prostopadle do powierzchni tablicy,powiedz dziecku, aby "postawiło" kołeczek prosto i pomóż mu 

to zrobić odpowiednio układając dłoń. Niech dziecko uczy się prosto stawiać kołki na blacie stołu, zanim zacznie je wkładać w otwory specjalnej tablicy.  

 

 

MAŁA MOTORYKA 27 

 

Wiek 1-2 

 

WYJMUJE PRZEDMIOTY Z POJEMNIKA PO JEDNYM  

 

1. Przed rozpoczęciem ćwiczenia niech dziecko zaznajomi się z kształtem pojemnika.  

2. Niech dziecko wsłuchuje się w odgłos wpadających do pojemnika przedmiotów, które kolejno wrzucasz. Poproś, aby dziecko wyjmowało je 

"jeden  po  drugim".  Jeśli  dziecko  wyjmie  na  raz  więcej  niż  jeden,  zabierz  mu  nadmiar  przedmiotów  z  ręki  i  powiedz:  "tylko  jeden".  Początkowo  kieruj 

ruchami  dziecka,  a  następnie  pomagaj  coraz  mniej.  W  początkowej  fazie  ćwiczeń,  niech  dziecko  kładzie  gdziekolwiek  wyjęte  z  pojemnika  przedmioty. 

Następnie przynieś dodatkowy pojemnik do wkładania przedmiotów wyjętych z pierwszego pojemnika.  

3. Na dnie naczynia połóż coś słodkiego i przykryj szczelnie klockami. (Klocki powinny być niemal tej samej szerokości co pojemnik). Powiedz, 

ż

e  pod  klockami,  na  dnie  jest  niespodzianka  i  powiedz  dziecku,  aby  je  wyjmowało,  jeden  po  drugim.  Po  wyjęciu  klocków  dziecko  może  sięgnąć  do 

wnętrza pojemnika i wyjąć smakołyk.  

4. Włóż do pojemnika części rozmontowanej, znanej dziecku zabawki. Poleć, aby dziecko wyjmowało kolejne części, a następnie złóżcie części 

zabawki w całość.  

                                                        
11

 

5.  Niech  dziecko  pomaga  ci  w  takich  czynnościach  jak:  wyjmowanie  odzieży  do  prania  z  kosza,  wyjmowanie  sztućców  z  szuflady  lub 

produktów z torby na zakupy.  

 

 

MAŁA MOTORYKA 28

x 

 

Wiek 1-2 

 

GRYZMOLI NA PAPIERZE  

 

1. Niech dziecko zacznie ćwiczenie od malowania palcem, używając farb, budyniu czekoladowego lub mydlin; ułatwi to późniejsze posługiwanie 

się na przykład ołówkiem czy kredką.  

2. Pokaż dziecku, jak się z rozmachem gryzmoli. Daj dziecku kredkę i w razie potrzeby, kieruj jego ręką. Pomagaj coraz mniej, za to zachęcaj 

do bazgrania.  

3. Dobrze jest również bazgrać na dużym arkuszu gazety kolorowymi kredkami.  

4. Przymocuj papier do ściany lub do lustra, na nim też można bazgrać.  

5. Jeżeli dziecko pracuje przy stole lub na sztaludze, przyklej papier, aby nie musiało go przytrzymywać.  

6.  Dziecko  niedowidzące  może  nie  być  w  stanie  dostrzec  rysunku  wykonanego  ołówkiem,  zacznij  więc  od  kredek  w  ciemnych  kolorach  lub 

również ciemnych flamastrów. Pachnące flamastry mogą również zachęcać do bazgrania.  

7.  Kreda  i  tablica,  malowanie  wodą  na  chodniku,  farby  akwarelowe,  wielokolorowe  ołówki  czy  "magiczne"  tabliczki,  z  których  ściera  się 

rysunek wykonany rylcem - to dobre materiały do ćwiczeń.  

 

x

 Może nie nadawać się dla dziecka całkowicie niewidomego.  

 

 

MAŁA MOTORYKA 29 

 

Wiek 1-2 

 

NAKŁADA CZTERY KRĄŻKI NA DREWNIANY PRĘT (PIRAMIDKA)  

 

1. Użyj cienkiego kołka osadzonego na drewnianej podstawie i przeznaczonych do nasadzania nań, szerokich metalowych kółek. Da to dziecku 

względnie dużo przestrzeni do prób nadziania pierścienia na kołek, które wreszcie zakończą się sukcesem.  

2.  Niech  dziecko  pozna  dotykiem  pręt,  a  potem  pierścienie,  z  pomocą  obu  rąk.  Nazwij  pręt  i  pierścienie,  aby  ułatwić  dziecku  zrozumienie 

polecenia.  

3. Jedną rączkę dziecka przytrzymuj obok podstawy pręta, zaś drugą umieść na krążku, tak by otwór znalazł się pod jego dłonią. Prowadź rękę z 

krążkiem  w  kierunku  pręta,  tak  aby  krążek  znalazł  się  ponad  prętem  i  aby  dziecko  poczuło  pręt  spodem  dłoni.  Powiedz  dziecku,  aby  puściło  krążek,  a 

drugą  ręką  odjęło  od  pręta.  Jeżeli  po  zaprzestaniu  pomocy  dziecko  ma  t,  pokaż  mu,  jak  manipulować  krążkiem,  aby  jego  otwór  znalazł  się  nad  prętem, 

którego wierzchołek dziecko przykrywa swą drugą dłonią.  

4. Niewidomemu dziecku pomóż badać dotykiem krążki zanim je umieści na pręcie i po włożeniu ich na pręt.  

 

 

MAŁA MOTORYKA 30

x 

 

Wiek 1-2 

 

STAWIA ZNAKI KREDKĄ LUB OŁÓWKIEM  

 

1.  Przygotuj  gruby  ołówek,  flamaster  lub  ciemną  kredkę  oraz  biały  lub  żółty  papier.  Przymocuj  papier  do  stołu,  aby  dziecko  nie  usiało  go 

przytrzymywać.  Zrób  znak  na  papierze.  Pomóż  dziecku  zrobić  to  samo.  Nie  zwracaj  jeszcze  zbytniej  uwagi  na  poprawne  trzymanie  ołówka  (Zob. 

ć

wiczenie nr 53 z rozdziału MAŁA MOTORYKA).  

2. Wykonaj kilka pociągnięć ołówkiem przez całą stronę, szybkimi ruchami, aby pobudzić dziecko do naśladowania. Następnie daj mu kredkę i 

trzymając jego rękę, pomóż robić kreski.  

3. Poćwicz najpierw rysowanie palcem na piasku, możesz np. napełnić piaskiem brytwankę. Spowoduj, aby dziecko naśladowało twoje ruchy, a 

dopiero wtedy przejdź do rysowania kredką.  

4. Pozwól dziecku malować palcem linie z kremu do golenia na blacie stołu.  

5. Jeżeli powierzchnia arkusza papieru do malowania nie  wystarcza dziecku, weź gazetę. Stopniowo zmniejszaj rozmiary papieru.  

6. Kreda  i tablica, szminki, farby, rysiki z "magiczną" tabliczką mogą również zachęcać dziecko do rysowania.  

7. Umieść papier na ścianie, lodówce lub sztaludze, aby dziecko mogło rysować stojąc.  

 

x

 Może nie nadawać się dla dziecka całkowicie niewidomego.  

 

 

MAŁA MOTORYKA 31 

 

Wiek 1-2 

 

MANIPULUJE  GAŁKĄ  LUB  DŹWIGNIĄ  (np.  BY  WŁĄCZYĆ  POZYTYWKĘ  LUB  SPOWODOWAĆ  WYSKOCZENIE  PAJACYKA  Z 

PUDEŁKA)  

 

1.  Wykorzystaj  zabawkę-skrzynkę,  z  której  po  nakręceniu  wyskakuje  figurka.  Okręć  pokrętło  taśmą,  aby  ręka  dziecka nie ślizgała się na nim. 

Pokręć sama, aby dziecko przyzwyczaiło się do dźwięków, jakie temu towarzyszą. Jedną dłoń dziecka przyłóż delikatnie do wieczka skrzynki, druga zaś, 

prowadzona przez ciebie niech kręci pokrętłem. Powiedz: "Pokręć" obracając korbkę wraz z dzieckiem i powodując wyskoczenie pajacyka. Gdy pokrywka 

odskakuje, mów "Hop!" i śmiej się, aby dziecko widziało, że cię bawi ta sztuczka.  

2. Gdy dziecko wielokrotnie zobaczy, jak się chwyta i obraca pokrętłem, niech spróbuje zrobić to samodzielnie. Zanim to nastąpi wykonuj ruchy 

okrężne ręką dziecka trzymając je początkowo za nadgarstek, następnie za przedramię, dopóki ta pomoc będzie mu potrzebna.  

3. Umieść rękę dziecka na wieczku skrzynki, tuż obok przykrywki, spod której wyskakuje pajacyk. Pomóż dziecku przycisnąć przykrywkę ręką, 

aby nie odskoczyła. Przytrzymuj pudełko, jeżeli będzie podskakiwać, mimo, że dziecko je przyciska.  

 

 

MAŁA MOTORYKA 32 

 

Wiek 1-2 

 

WKŁADA KÓŁKO W ODPOWIEDNIE MIEJSCA TABLICY Z OKRĄGŁYMI WGŁĘBIENIAMI  

 

1.  Pomóż  dziecku  przesuwać  końce  palców  wokół  naciętych  wgłębień  tablicy,  zaczynając  od  wierzchołka  i  poruszając  się  zgodnie  z  ruchem 

wskazówek zegara aż do punktu wyjścia. Powtórz to samo z kółkiem.  

2.  Umieść  palce  jednej  ręki  dziecka  we  wgłębieniu  celem  trafienia  w  to  miejsce  kółkiem.  Pomóż  mu  podnieść  kółko  drugą  ręką  i  wsunąć  we 

wgłębienie.  

3. Spowoduj, aby dziecko umieszczając rękę na górze koła, poruszało nim powoli do góry i w dół. Zwróć uwagę dziecka, że koło "pasuje" i nie 

daje się łatwo wysunąć z wgłębienia.  

 

 

MAŁA MOTORYKA 33 

 

                   

Wiek 2-3 

 

                                                        
13

 

NAKRĘCA ZABAWKĘ  

 

1.  Ułóż  palce  dziecka  na  dużej  śrubie  tkwiącej  płytko  w  tablicy  do  wkręcania  śrubek  i  pokręć  śrubką  w  prawo  dla  wkręcenia  jej  w  otwór  z 

gwintem. Powtarzaj to, dopóki dziecko nie nauczy się robić tego samodzielnie.  

2. Ułóż palce dziecka na kluczu do nakręcania zabawki i powoli kręcąc w prawo pomóż dziecku nakręcić zabawkę.  

3. Powiedz dziecku, aby nie nakręcało zabawki zbyt mocno, aby jej nie popsuć.  

4.  Niewidomemu  dziecku  daj  nakręcaną  pozytywkę,  a  potem  dawaj  mu  inne  nakręcane  zabawki  z  coraz  mniejszymi  korbkami.  W  końcu 

przygotuj zabawki nakręcane z pomocą gałek, które wymagają większej pracy nadgarstka i palców niż całego ramienia.  

 

 

MAŁA MOTORYKA 34 

 

Wiek 2-3 

 

WBIJA KOŁKI DREWNIANYM MŁOTKIEM  

 

1.  Użyj  kołków  o  rozmiarach  spinacza  do  bielizny  i  przygotuj  otwory,  w  których  mieszczą  się  kołki,  ale  niezbyt  ciasno.  Wetknięcie  kołka  w 

otwór przez dziecko nie powinno wymagać od niego znacznego wysiłku.

  

2.  Wbijaj  kołki  jedną  ręką.  Połóż  rękę  dziecka  na  swojej,  aby  mogło  wyczuwać 

twoje  ruchy.    Następnie  włóż  dziecku  młotek  do  ręki.  Połóż  swoją  rękę  na  jego  dłoni  i 
wbijajcie razem.  

3. Zredukuj pomoc siłową ograniczając się tylko do prowadzenia ręki dziecka.  
4.  Wbij  wszystkie  kołki,  pozostawiając  jeden  środkowy  do  wbicia  przez  dziecko. 

W  razie  potrzeby  pomóż  dziecku,  stopniowo  zmniejszając  pomoc  w  miarę  nabierania 
sprawności przez dziecko. Gdy obserwujesz postęp w tym zakresie, zacznij dawać mu za 
każdym razem o jeden kołek więcej.  

5.  Dziecko  powinno  trzymać  trzonek  młotka  w  pobliżu  miejsca,  w  którym 

osadzony jest sam młotek po to, aby pracowało całe przedramię dziecka, a nie tylko jego 
nadgarstek. Dziecko powinno przytrzymać kołek drugą ręką, a następnie cofnąć ją nieco, 
by  nie  uderzyć  palców,  powinno  jednak  zachować  orientację,  gdzie  znajduje  się  kołek. 
Zachęć  dziecko,  aby  przed  każdym  uderzeniem  przyłożyło  młotek  do  kołka  właściwą 
jego częścią.  

6.  Dla  dziecka  niewidomego  bardziej  motywująca  może  być  zabawka,  w  której 

plastykowe  kulki  wystają  z  otworów  pudełka  i  wbija  się  je  do  pudełka  plastykowym 
młotkiem.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 35 

 

Wiek 2-3 

 

ZATACZA PO POWIERZCHNI KOLISTE RUCHY RĘKĄ ZAOPATRZONĄ W 

OŁÓWEK LUB KREDKĘ ALBO MAŻĄC PALCEM ZANURZONYM W FARBIE  

 
1.  Dziecko  musi  posiadać  umiejętność  z  zakresu  dużej  motoryki  wykonywania 

ramieniem dużych kół.  

2.  Rozwijaj  umiejętność  wykonywania  ruchów  kolistych,  którym  służy  kręcenie 

sznurka, gdy dziecko trzyma jeden koniec lub kręcenie korbą. Pozwól dziecku nabywać 
wprawy w zataczaniu kół na ścianie pokrytej kafelkami w łazience lub na plastykowym 

blacie stołu, używając mydlin lub pianki do golenia.  

3. Niech dziecko zatacza palcem koliste ruchy na papierze, w mące lub w piasku, 

co będzie stanowiło dodatkową praktykę przed rysowaniem kredką.  

4. Przygotuj dużą gazetę, aby umożliwić dziecku większe ruchy ramieniem, zanim 

zaczniesz  zmniejszać  rozmiar  arkusza  dążąc  do  uzyskania  koordynacji  ruchów  ręki 
poruszającej palce oraz samych palców.  

5.  Trzymając  dłoń  dziecka  z  wysuniętym jednym palcem poprowadź jego rękę po 

obwodzie plastykowej przykrywki. Używaj różnych okrągłych przedmiotów.  

6.  Daj  dziecku  kredkę  i  prowadź  jego  rękę  wykonując  koliste  ruchy  na  papierze. 

Chwal dziecko w czasie tej czynności.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 36x 

 

Wiek 2-3 

 

RYSUJE  LINIĘ  PIONOWĄ  WZORUJĄC  SIĘ  NA  LINII  DRUKOWANEJ  LUB 

WYPUKŁEJ  

 
1. Przymocuj papier do ściany. Niech dziecko obserwuje, jak rysujesz pionową linię 

z góry na dół. Poproś, aby cię naśladowało. W razie potrzeby udziel dziecku pomocy. W 
miarę nabierania wprawy, zmniejszaj ją. Spróbuj użyć tekturową planszę.  

2. Przygotuj różne materiały (kredę, kredki, piankę do golenia), aby pomóc dziecku 

utrzymać zainteresowanie.  

3.  Umieść  nalepki  u  góry  i  na  dole  kartki.  Poproś  dziecko,  aby  kreśliło  linie  od 

jednej nalepki do drugiej.  

4.  Na  dole  kartki  połóż  kilka  rodzynek  albo  innych  drobnych,  lubianych  przez 

dziecko słodyczy. Jeżeli dziecko poprowadzi linię na dół, pozwól mu je zjeść. Pomóż mu, 
umieszczając jego rękę na górze kartki.  

5. Użyj papieru rowkowanego umieszczając jego arkusz przed dzieckiem w takiej 

pozycji,  by  rowki  wypadły  pionowo.  Połóż  prawą  rękę  dziecka  przy  górnej  krawędzi 
arkusza  -  będzie  służyć  jako  punkt  odniesienia.  Prawa  ręka,  po  dotknięciu  lewej  ma 
zjechać  wzdłuż  rowka.  Powtórz  czynność,  przesuwając  rękę  dziecka  do  kolejnych 
rowków.  

6. Naklej na papier pionowe linie z taśmy klejącej. Poproś dziecko, aby narysowało 

między paskami taśmy pionowe kreski.  

7. Zaznajom się z pracą Berry "Test of Visual Motor Integration Manual".  
 
x Może nie nadawać się dla dziecka całkowicie niewidomego.  
 
 

MAŁA MOTORYKA 37 

 

Wiek 2-3 

 

NAWLEKA DUŻE PACIORKI  
 
1.  Używaj  dużych  koralików  oraz  sznurka  lub  sznurowadła  z  plastykowymi 

końcami.  

                                                        
15

 

a/ Jedną ręką chwyć sznurek przy plastykowym końcu. Nasadź nań koralik, a drugą 

ręką  chwyć  za  wystający  koniuszek.  Cofnij  rękę  trzymaną  przy  samym  końcu  sznurka i 
daj koralikowi "zjechać".  

b/  Powtórz  czynność,  ale  tym  razem  niech  dziecko  nakłada  koralik  na  końcówkę 

sznurka.  Niech  dziecko  również  chwyta  za  czubek,  a  ty  usuń  swą  rękę  ze  sznurka,  aby 
koralik mógł spaść.  

c/  Umieść  palce  dziecka  przy  końcówce  sznurka  i  pomóż  mu  go  trzymać.  Niech 

dziecko  wykona  całą  czynność  samodzielnie,  z  jak  najmniejszą  twoją  pomocą.  Chwal  i 
nagródź dziecko za udane ćwiczenie.  

2. Trzymaj sznurek tak, by zwisał z krawędzi stołu lub krzesła. Koralik nawleczony 

na  sznurek  natychmiast  zsunie  się  na  jego  koniec.  Dziecko  może  udawać,  że  nawleka 
złowione ryby.  

3.  Jeśli  zadanie  jest  zbyt  trudne  dla  dziecka,  użyj  dużych  klocków  z  otworami  w 

ś

rodku i okrągłego patyczka do ich nawlekania. Jeżeli dziecko ma trudności z koralikami, 

przygotuj  kółka  z  dużymi  otworami  -  może  się  to  szczególnie  przydać  w  pracy  z 
niewidomym dzieckiem.  

4.  Jeżeli  dziecko  słabo  kontroluje  ruchy  z  zakresu  małej  motoryki,  ramionka 

dziecka trzeba oprzeć o stół, a koniec sznurka należy usztywnić klejem lub taśmą.  

5.  Użyj  dużego  drewnianego  klocka  z  otworami  i  kołka  do  przewlekania  sznurka 

jako "igły" dla  

wyćwiczenia czynności.  
6. Kiedy dziecko opanuje już nawlekanie dużych koralików użyj makaronu-rurek o 

dużym przekroju lub innych kształtów z otworami do zrobienia ciekawego naszyjnika.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 38 

 

Wiek 2-3 

 

TOCZY, UKLEPUJE I UGNIATA KULKĘ Z CIASTA LUB PLASTELINY  
 
1. Zagnieć ciasto do zabawy.  
2. Oderwij kawałeczek masy i pokaż dziecku, jak utoczyć kulkę oburącz lub jedną 

dłonią na stole.  

3.  Zrób  gniazdko,  do  którego  dziecko  będzie  wkładało  utoczone  kulki,  żeby 

wyglądały jak ptasie jaja w gniazdku.  

4.  Niech  dziecko  toczy  kulki  z  ciasta  do  pieczenia,  a  następnie  spłaszcza  je 

szklanką.  

5.  Na  dworze  przygotuj  piasek  i  wodę  do  formowania  okrągłych  gałek.  Niech 

"pieką" się na słońcu.  

6.  Poszerzaj  słownictwo  dziecka,  tłumacząc  znaczenie  takich  słów,  jak  klepanie, 

ubijanie, ściskanie, zgniatanie, rozrywanie i cięcie.  

7.  Udziel  dziecku  fizycznej  pomocy  i  wskazówek,  jak  się  robi  kulki  z  gliny. 

Powiedz:  "Rób  dłonią  małe  kółka"  lub  "Wciąż  kręć  i  kręć  dłonią".  W  miarę nabywania 
sprawności, zmniejsz udzielaną dziecku pomoc.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 39 

 

Wiek 2-3 

 

WKŁADA  KWADRAT,  TRÓJKĄT  LUB  PROSTOKĄT  DO  ODPOWIEDNICH 

WGŁĘBIEŃ W TABLICY  

 
1.  Niech  dziecko  uczy  się  wkładać  poszczególne  figury  kolejno,  po  jednej  na raz. 

Gdy nauczy się wkładać we wgłębienie kwadrat, naucz je wkładać trójkąt.  

2. Naucz dziecko liczenia "rogów" każdej figury i wyczuwania dotykiem dzielącej 

je  odległości.  Z  kolei  niech  dziecko  nauczy  się  liczyć  "rogi"  i  dzieląc  je  odległości  na 
tablicy z odpowiednimi wgłębieniami.  

3.  Połóż  przed  dzieckiem  tablicę,  a  obok  figurę  tego  kształtu,  co  wgłębienie  w 

tablicy.  

4.  Niech  dziecko  natrafi  lewą  ręką  na  róg  wgłębienia  w  tablicy,  po  czym  niech 

prawą  ręką  weźmie  ze  stołu  jedną  z  figur  i  stara  się  natrafić  rogami  figury  na  rogi 
wgłębienia  w  kształcie  figury.  Jeżeli  wzięta  ze  stołu  figura  nie  pasuje,  niech  dziecko 
weźmie inną i niech powtarza tę czynność, aż natrafi na figurę pasującą do wgłębienia w 
tablicy.  

5.  Niech  dziecko  oprze  dłoń na figurze umieszczonej we wgłębieniu i spróbuje ją 

przesuwać w różne strony. Powiedz dziecku, że figura jest "dopasowana" i dlatego trudno 
ją poruszyć i wyjąć z "dołka".  

 
 

MAŁA MOTORYKA 40 

 

Wiek 2-3 

 

WODZI PALCEM PO KONTURACH WYPUKŁYCH RYSUNKÓW  
 
1.  Kształty  narysowane  flamastrem  na  białym  papierze  muszą  być  wyraziste.  Dla 

niewidomego dziecka naklej na papier linie ze sznurka. Możesz wreszcie użyć wypukłych 
linii zrobionych rylcem na papierze brajlowskim.  

2. Zaznajom dziecko z kształtem figury, przesuwając jego palec od jej lewej strony 

do  prawej,  zgodnie  z  ruchem  wskazówek  zegara  i  z  powrotem  do  punktu  wyjścia. 
Dziecko niewidome powinno trzymać palec drugiej ręki nieruchomo w punkcie wyjścia, 
aby wiedzieć, że obwiodło całą figurę.  

3. Opisuj słownie kierunek wykonywanych ruchów np. ponad, dookoła, do rogu, w 

dół, w tył, do góry.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 41 

 

Wiek 2-3 

 

OTWIERA DRZWI KRĘCĄC GAŁKĄ  
 
1.  Połóż  rękę  na  dłoni  dziecka  i  pokręć  nią  gałkę  u  drzwi.  Daj  mu  wskazówkę 

"przekręć".  

2. Stań po przeciwnej stronie drzwi niż dziecko i poleć mu, aby przekręciło gałkę. 

Gdy  będzie  to  robić,  również  kręć  gałką.  Stopniowo  zmniejszaj  pomoc,  w  miarę  coraz 

                                                        
17

 

bardziej samodzielnego działania dziecka.  

3.  Użyj  do  ćwiczeń  zabawkowych  naczyń  kuchennych  z  uchwytami  i  rączkami. 

Włóż  ulubioną  zabawkę  albo  jakiś  przysmak  dziecka  do  szafki.  Dziecko  powinno  to 
widzieć  i  słyszeć,  co  robisz.  Zamknij  drzwi  szafki  i  poproś  dziecko,  aby  wydobyło 
schowane tam przedmioty przekręcając gałkę w drzwiach szafki.  

4. Stań w sypialni lub w toalecie i zamknij za sobą drzwi. Poproś dziecko, aby je 

otworzyło i znalazło cię.  

5.  Niech  dziecko  ci  pomaga  odkręcać  i  zakręcać  krany  w  kształcie  gałek  oraz 

otwierać drzwiczki od szafek spiżarnianych itp.  

6. Naucz dziecko uruchamiać zabawki muzyczne przez przekręcanie gałek.  
 
 

MAŁA MOTORYKA 42 

 

Wiek 2-3 

 

WKŁADA  NA  CHYBIŁ-TRAFIŁ  TRZY  DUŻE  KOŁKI  W  OTWORY  W 

TABLICY  

 
1. Umieść palce jednej ręki dziecka na brzegu otworu w tablicy (niech to będzie dla 

niego punkt odniesienia), a drugą niechaj dziecko bierze kołki.  

2.  Pomóż  dziecku  przesunąć  rękę  z  kołkiem  w  kierunku  ręki  trzymanej  przy 

otworze i wepchnąć kołek w otwór znajdujący się najbliżej ręki dziecka.  

3.  Początkowo  używaj  kołków  o  średnicy  ok.  1,2  cm  i  długości  od  3,5  do  5  cm. 

Kołki  powinny  pasować  dokładnie,  ale  niezbyt  ciasno.  Użyj  tablicy  z  otworami,  którą 
można przymocować i która nie jest zbyt duża.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 43 

 

Wiek 2-3 

 

WKŁADA  TRZY  PROSTE  FIGURY  DO  ODPOWIEDNICH  WGŁĘBIEŃ  W 

TABLICY  

 
1.  Pomóż  dziecku  posługiwać  się  obiema  rękami.  Jedna  będzie  służyć  jako  punkt 

odniesienia na tablicy, a druga do manipulowania przedmiotem. Zacznij od najprostszych 
tablic z trzema wgłębieniami.  

2.  Ułóż  palce  jednej  ręki  dziecka  we  wgłębieniu  tablicy.  Niech  czubkami  palców 

obwiedzie  jego  kontur.  Do  drugiej  ręki  daj  dziecku  figurę  i  pomóż  mu  wsunąć  ją  we 
właściwe wycięcie.  

3.  Połóż  figury  powyżej  lub  obok  właściwych  otworów,  ułatwiając  dziecku  ich 

wkładanie. Chwal dziecko za każde prawidłowe umieszczenie figury.  

4.  Odpowiadające  sobie  elementy  oznacz  tym  samym  kolorem,  tak  by  dziecko 

wkładało  czerwone  koło  do  wgłębienia  czerwonego,  niebieski  trójkąt  -  do  niebieskiego 
oraz  pomarańczowy  kwadrat  -  do  pomarańczowego.  Używaj  coraz  mniej  jaskrawych 
kolorów w miarę nabierania przez dziecko biegłości.  

5.  Niech  dziecko  obwiedzie  palcem  puste  wgłębienie,  a następnie znajdzie figurę, 

która będzie pasować do tego otworu.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 44 

 

Wiek 2-3 

 

ZDEJMUJE  ZAKRĘTKI  ZE  SŁOIKÓW,  FLAKONÓW  PO  KOSMETYKACH 

itp.  

 
1. Przygotuj plastykowe lub drewniane śrubki z muterkami. Przećwicz z dzieckiem 

czynność odkręcania.  

2.  Jedną  rękę  dziecka  umieść  na  wierzchu,  a  drugą  na  spodzie  zabawki.  Połóż 

dłonie na dłoniach dziecka i wykonujcie razem ruch charakteryzujący odkręcanie. Opisuj, 
co robicie używają słowa "odkręcać". 3. Użyj słoików z zakręcanymi przykrywkami, aby 
poćwiczyć ruch odkręcania. Włóż do wewnątrz coś słodkiego, co dziecko będzie widzieć. 
Opisz, co tam włożyłaś i potrząśnij słoikiem, aby dziecko posłyszało odgłos.  

4. Użyj małych rozkręcanych beczułek w żywych kolorach, które łatwo się odkręca 

i skręca.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 45x 

 

Wiek 2-3 

 

RYSUJE  LINIĘ  POZIOMĄ  WZORUJĄC  SIĘ  NA  LINII  DRUKOWANEJ  LUB 

WYPUKŁEJ  

 
1.  Zrób  linię  na  papierze,  która  będzie  stanowiła  dla  dziecka  wzór.  Narysuj  ją 

szybko, przez całą szerokość papieru. Z kolei daj dziecku kredkę prosząc o narysowanie 
linii. Nie musi być to linia całkowicie prosta.  

2.  Prowadź  rękę  dziecka  podczas  rysowania  i  w  miarę  jak  nabiera  wprawy 

zmniejszaj na nią nacisk.  

3. Niech dziecko przesunie kredkę po twojej linii, a następnie rysuje samo.  
4. Gazeta rozłożona na podłodze lub na stole oraz flamastry są dobre jako zachęta 

do śmiałych ruchów. Stopniowo zmniejszaj powierzchnię dawanych dziecku gazet.  

5. Zrób szablon z tektury, wzdłuż którego dziecko będzie rysowało poziome kreski. 

Niech dziecko ćwiczy wraz z tobą rysowanie linii poziomych na piasku lub na papierze, 
palcem maczającym w farbie.  

6.  naklej  paski  taśmy  na  duży  arkusz  papieru  i  wódź  po  nich  palcami  dziecka 

mówiąc, że kreskę poziomą rysujemy przesuwając rękę od lewej strony do prawej.  

7.  Połóż  papier  na  cienkiej  warstwie  gumy  piankowej.  z  Pomocą  kółka 

krawieckiego  zaznacz  poziomą  kreskę.  Niech  dziecko  narysuje  nad  nią  kreskę 
równoległą.  

8. Zaznajom się z pracą Berry pt. "Test of Visual Motor Integration Manual".  
 
x Może nie nadawać się dla dziecka całkowicie niewidomego.  
 
 

MAŁA MOTORYKA 46+ 

                                                        
19

 

 

Wiek 2-3 

 

PRZEWRACA KARTKI, PO JEDNEJ  
 
1.  Zaopatrz  dziecko  w  książki  o  grubych,  plastykowanych  kartkach,  aby  mogło  je 

swobodnie  przeglądać  i  manipulować  nimi.  Niewidomemu  dziecku  dostarcz  książek,  w 
których będzie mogło dotykać wyobrażonych tam plastycznie ciekawych przedmiotów.  

2.  Wsuń  własny  palec  pod  kolejną  kartkę  tak,  aby  odstawała  lekko  od  reszty  i 

powiedz dziecku, aby odwróciło kartkę książki.  

3.  Niech  dziecko  przewraca  karty  książki,  którą  mu  czytasz.  Pochwal  dziecko  i 

podziękuj mu za pomoc.  

4.  Użyj  książki  z  obrazkami  lub  książki  typu  "poskrob  i  powąchaj",  co  zachęca 

dziecko do przewracania kartek.  

5. Zrób album z wyciętymi obrazkami ulubionych przedmiotów oraz przymocuj w 

rogach kartek wystające zakładki, ułatwiające ich przewracanie.  

 
+ Może być osiągnięte w późniejszym wieku przez dziecko całkowicie niewidome.  
 
 

MAŁA MOTORYKA 47 

 

Wiek 2-3 

 

DOBIERA POKRYWKI DO GARNKÓW LUB PATELNI  
 
1. Pokaż dziecku, jak przykrywa się garnek lub patelnie pokrywką. Następnie zrób 

to  wraz  z  dzieckiem.  Początkowo  używaj  tylko  jednego  naczynia  i  dopasowaną  doń 
pokrywką.  

2. Daj dziecku kilka naczyń i pokrywek. Pomóż mu dobrać odpowiednią pokrywkę 

do każdego naczynia.  

3.  Zapowiedz,  że  wychodzisz  z  pokoju  i  poczekasz  tam,  aż  dziecko  włoży  jakiś 

przedmiot do naczynia i przykryje je pokrywką. Wtedy wejdziesz i zgadniesz, w którym 
naczyniu  poszukiwany  przedmiot,  pamiętając,  jakie  dźwięki  usłysz-załeś.  Wówczas 
zdejmiesz pokrywkę i wyjmiesz przedmiot.  

4.  Niewidomemu  dziecku  sprawi  radość  manipulowanie  metalowymi  lub 

plastykowymi naczyniami z pokrywką, słyszy bowiem towarzyszące temu dźwięki.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 48 

 

Wiek 2-3 

 

ROZPAKOWUJE MAŁY PRZEDMIOT OWINIĘTY W PAPIEREK LUB FOLIĘ  
 
1. Pokaż dziecku, jak rozwija się papierek, aby wydostać ulubiony przez was oboje 

smakołyk.  

2.  Zacznij  o-d  tego,  że  sam  częściowo  zdejmiesz  opakowanie.  Stopniowo  niech 

dziecko wykonuje coraz więcej czynności samodzielnie.  

3.  Urozmaicaj  zestaw  odwijanych  przedmiotów,  aby  dziecko  nie  straciło 

zainteresowania  zabawą;  użyj  np.  kruchych  płatków  zbożowych,  ciasteczek,  krakersów, 
małych zabawek lub książeczek.  

4.  Owiń  przedmiot  w  kilka  warstw  papieru.  Niech  każdy  z  członków  rodziny 

zdejmie  jedną  warstwę,  a  osoba,  która  odwinie  ostatni  papier  otrzyma  przedmiot  w 
nagrodę. Pamiętaj, aby przynajmniej za pierwszym razem dziecko dostało nagrodę.  

5.  Owiń  klocki  lub  piłeczki  w  folię  albo  zawiń  w  nią  ciasteczka  na  drugie 

ś

niadanie. Zaletą folii jest to, że uwidacznia kształty owiniętych w nią przedmiotów.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 49 

 

Wiek 2-3 

 

PRZEDZIERA PAPIER NA DWIE CZĘŚCI  
 
1.  Połóż  ręce  na  rękach  dziecka.  Dłonie  prawa  i  lewa  powinny  być  zbliżone  do 

siebie kciukami. Jedną ręką (wraz z ręką dziecka) chwyć papier i szarpnij ku sobie, drugą 
(również z ręką dziecka) odprowadź energicznie od siebie - w rezultacie trzymany papier 
rozedrze się.  

2.  Zwróć  uwagę  na  to,  aby  palce,  gotowe  do  przedarcia  arkusza,  chwyciły  jego 

brzeg w środkowej części i aby były przy tym złączone.  

3. Paski papieru z podartego przez dziecko arkusza niech służą wam do zrobienia 

papierowego łańcucha.  

4. Poproś dziecko, aby podzieliło się z tobą papierem do rysowania, przedzierając 

go na pół.  

5.  Podarty  na  kawałki  papier  dziecko  może  rozmaicie  ugniatać  i  tworzyć  z  tego 

materiału kompozycje plastyczne.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 50 

 

Wiek 2-3 

 

NAŚLADUJĄC DOROSŁEGO, SKŁADA PAPIER NA PÓŁ  
 
1. Pokaż dziecku rogi ściereczki lub chusteczki, następnie przyłóż dwa dolne rogi 

do  dwóch  górnych.  Powtórz  tę  czynność  wraz  z  dzieckiem.  Następnie  niech  dziecko 
wykona tę czynność samodzielnie.  

2. Złącz ze sobą brzegi arkusza papieru i poproś, aby dziecko go złożyło. Pochwal 

je. Stopniowo eliminuj swoją pomoc.  

3. Niech dziecko uczy się składać rzeczy uprzedmio złożone, a potem rozłożone, z 

wyczuwalnymi liniami załomu, np. pieluszki, serwetki czy chusteczki higieniczne.  

4. Narysuj linię przez środek papieru. Niech dziecko złoży papier wzdłuż tej linii.  
5.  Użyj  papieru  odpowiedniego  do  budowy  modeli.  Niech  papiery  przełamane  w 

połowie będą "namiotami", ustawcie całe "pole namiotowe" z odpowiednio przełamanych 
kawałków papieru.  

6. Narysuj "śmieszną buzię" w dolnej części kartki, a na jej odwrocie, u samej góry, 

narysuj robaka. Rysunek ten umieść tak, aby po odpowiednim złożeniu kartki w poprzek, 

                                                        
21

 

robak znalazł się na samym nosie właściciela "śmiesznej buśki".  

 
 

MAŁA MOTORYKA 51 

 

Wiek 2-3 

 

ROZKŁADA I SCZEPIA PRZEZNACZONE DO TEGO ZABAWKI  
 
1. Trzymając rączki dziecka we własnych dłoniach rozkładaj wraz z nim i sczepiaj 

przeznaczone do tego zabawki.  

2.  Połącz  ze  sobą  dwa  przedmioty,  których  powierzchnie  zetknięte  ze  sobą 

sczepiają się, po czym poleć dziecku, aby je rozdzieliło. Chwal za poprawne wykonanie 
czynności.  

3.  Zorganizuj  zawody  polegające  na  tym,  że  dwie  osoby  ciągną,  każda  w  swoją 

stronę, zabawkę złożoną ze sczepionych ze sobą połówek, do momentu, aż się oddzielą.  

4. Do filcowego krążka wyobrażającego "śmieszną buśkę" przymocuj zatrzaskami 

lub spinaczami, oczy, brwi, nos, usta. Niech dziecko najpierw je poodpina, po czym niech 
ponownie przymocuje.  

5.  Dobierz  zabawki  składające  się  z  dwóch  rodzajów  dopasowanych  do  siebie 

części, z których jedna ma otwór czy wydrążenie, druga zaś ma element wystający. Zwróć 
uwagę  na  to,  aby  dziecko  wzięło  po  jednej  części  każdego  rodzaju,  co  warunkuje 
połączenie ich ze sobą.  

6.  Przygotuj  dwa  pudełka,  jedno  będzie  pojemnikiem  na  przedmioty  z  otworami, 

drugie  na  przedmioty  z  elementami  wystającymi.  Niech  dziecko  weźmie  po  jednym 
przedmiocie z każdego pudełka i połączy je ze sobą.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 52 

 

Wiek 2-3 

 

ZAKRĘCA  SŁOIKI,  FLAKONY  PO  KOSMETYKACH,  NAKRĘCA  MUTERKI 

NA DREWNIANE CZY PLASTYKOWE ŚRUBY itp.  

 
1.  Przygotuj  zakręcane  naczynia,  nakrętki  wraz  ze  śrubami,  zakręcane  beczułki, 

władane  jedna  w  drugą.  Postaraj  się  o  przedmiot,  którego  elementem  byłaby  drewniana 
ś

ruba i nakrętka (np. drewniany "dziadek do orzechów").  

2.  Połóż  ręce  na  dłoniach  dziecka  i  pomóż  mu  wykonywać  nimi  ruchy  obrotowe, 

aby skręcić ze sobą dwa gwintowane przedmioty.  

3. Przytrzymuj przedmiot od dołu, gdy dziecko przykręca doń coś z góry.  
4.  Aby  było  łatwiej,  dziecko  może  trzymać  słoik  kolanami.  Niech  ujmie  naczynie 

lewą  ręką,  a  górnej  części,  a  prawą  niech  nakręca  pokrywkę.  Aby  zachęcić  dziecko  do 
ć

wiczeń, włóż do słoika jakąś niespodziankę.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 53x  

 

Wiek 2-3 

 

RYSUJĄC, 

TRZYMA 

OŁÓWEK 

MIĘDZY 

KCIUKIEM 

I 

PALCEM 

WSKAZUJĄCYM PODTRZYMUJĄC GO PALCEM ŚRODKOWYM 

 
1.  Umieść  w  ręce  dziecka  ołówek  w  prawidłowej  pozycji.  Podczas  rysowania  na 

papierze  prowadź  rękę  dziecka.  Chwal  dziecko  za  umiejętność  rysowania  przy 
właściwym trzymaniu ołówka w dłoni.  

2.  Pomóż  dziecku  trzymać  ołówek  między  palcem  wskazującym  i  kciukiem. 

Stopniowo  eliminuj  swoją  pomoc,  gdy  wzrasta  sprawność  dziecka.  Zachęcaj  je  do 
prawidłowego trzymania ołówka.  

3.  W  handlu  są  dostępne  nakładki  na  ołówek,  tworzące  podpórkę  dla  palców 

ułatwiającą  prawidłowe  trzymanie  ołówka.  Można  też  utworzyć  specjalną  podpórkę 
owijając  ołówek  elastyczną  taśmą  tak, by powstała trójkątna podstawa będąca oparciem 
palców.  

4.  Dziecku  jest  łatwiej  uchwycić  gruby  pisak  lub  ołówek  niż  zwykły,  cienki. 

Specjalny gruby ołówek z grafitem jest wygodny do trzymania w małej, dziecięcej dłoni.  

5.  Dziecko  niewidome  może  używać  ołówka  bez  grafitu  do  żłobienia  wzorów  w 

warstewce gliny, co równocześnie j okazją do nauki prawidłowego trzymania ołówka. W 
przyszłości niewidome dziecko powinno posiąść umiejętność podpisywania się.  

6.  Daj  dziecku  ołówek,  a  kiedy  go  uchwyci,  zlep  kawałkiem  taśmy  jego  trzy 

złączone  i  podwinięte  palce:  środkowy,  serdeczny  i  mały.  W  miarę  nabierania  przez 
dziecko wprawy, zmniejszaj ilość taśmy.  

 
x Może nie nadawać się dla dziecka całkowicie niewidomego.  
 
 

MAŁA MOTORYKA 54x 

 

Wiek 2-3 

 

ODWZOROWUJE  KOŁO,  KORZYSTAJĄC  Z  DRUKOWANEGO  LUB 

WYPUKŁEGO RYSUNKU  

 
1. Niech dziecko wykonuje koliste ruchy palcem na papierze, w mące lub w piasku;  

jest to dodatkowe ćwiczenie przed daniem mu kredek lub ołówka.  

2. Weź rękę dziecka i kieruj nią podczas robienia kolistych ruchów przy rysowaniu 

kredką, ołówkiem lub flamastrem. Po zakończeniu ćwiczenia pochwal dziecko.  

3.  Niech  dziecko  pociągnie  kredką,  ołówkiem  czy  flamastrem  po  linii 

narysowanego  przez  ciebie  koła,  następnie  zachęć  je  do  samodzielnego  rysowania  kół. 
Gdy koła będą "dobre", dorysuj, co trzeba, aby powstały z nich "śmieszne buśki".  

4.  Aby przygotować dziecko do rysowania na papierze o niewielkiej powierzchni, 

co  wymaga  małych  ruchów  ręki  i  palców,  pozwól  mu  ćwiczyć  większe  ruchy  na  dużej 
powierzchni  gazety.  Niech  dziecko  rysuje  koła  wewnątrz  szablonu  z  okrągłym 
wydrążeniem.  

6.  Rysuj  "śmieszne  buśki",  nie  obwiedzione  konturem  głowy;  niech  dziecko 

obrysowuje je kółkami.  

 
x Może nie nadawać się dla dziecka całkowicie niewidomego.  
 

                                                        
23

 

 

MAŁA MOTORYKA 55 

 

Wiek 2-3 

 

UKŁADA TRZYCZĘŚCIOWĄ UKŁADANKĘ  
 
1.  Odłącz  od  układanki  tylko  jeden  fragment  i  poproś  dziecko,  aby  umieściło  tę 

część  na  właściwym  miejscu.  Potem  odłączaj  dwie  części,  potem  pooddzielaj  od  siebie 
wszystkie trzy części i poleć dziecku, aby je połączyło. Zwiększaj liczbę części w miarę 
nabierania przez dziecko wprawy.  

2.  Pozwól  dziecku  zbadać  dotykiem  części  układanki  i  kształt  wycięć,  do  których 

trzeba będzie dobierać odpowiednio pasujące kształty.  

3.  Prowadź  rękę  dziecka  przy  dopasowywaniu  do  siebie  części  układanki,  dając 

dziecku proste wskazówki, na przykład:  

4.  "Poobracaj  układanką".  (Obrysuj  kontury  każdej  części  układanki  na  spodzie 

pudełka, w którym układa się jej całość, aby dziecko mogło zobaczyć kształt wszystkich 
cząstek  tworzących  układankę.  Gdy  dziecko  dobrze  zaznajomi  się  z  tym  rysunkiem,  i 
nabierze  wprawy,  zetrzyj  linie.  Dla  dziecka  niewidomego  użyj  linii  wypukłych,  naklej 
nitkę lub sznureczek na planszę układanki).  

5. Pomóż niewidomemu dziecku połączyć układankę w całość. Ostatni jej fragment 

umieść  obok  nie  wypełnionego  wcięcia  i  pomóż  dziecku  wsunąć  ten  kawałek  we 
właściwe  miejsce.  W  ten  sposób  dziecko  skompletuje  układankę.  Gdy  dziecko  zacznie 
układać części prawidłowo, zmniejszaj swoją pomoc.  

6. Na planszy ze złożoną przez dziecko układanką połóż mu coś jako nagrodę.  
 
 

MAŁA MOTORYKA 56 

 

Wiek 3-4 

 

TNIE NOŻYCZKAMI  
 
1. Użyj do ćwiczeń nożyczek z podwójnymi uchwytami, z pomocą których możesz 

prowadzić rękę dziecka. Naucz je, jak ma bezpiecznie podnosić nożyczki, trzymając je za 
złożone ostrza.  

2.  Prawie  do  końca  przetnij  arkusz  i  pomóż  dziecku  wsunąć  nożyczki  w  nacięcie 

tak,  aby  mogło  przeciąć  papier  do  końca.  Zmniejszaj  stopniowo  głębokość  nacięcia,  aż 
dziecko zacznie ciąć arkusz od samego brzegu.  

3.  Ułóż  palce  dziecka  na  nożyczkach  w  prawidłowej  pozycji.  Trzymaj  swoją rękę 

na ręce dziecka i tnąc mów: "otwórz", "zamknij".  

4. Trzymając papier pomóż dziecku tak ułożyć nożyczki, by ostrza znalazły się we 

właściwej pozycji w stosunku do papieru. Opowiadaj o kolejnych czynnościach.  

5.  Natnij  brzeg  papieru  robiąc  "frędzle".  Następnie  ty  trzymaj  papier,  a  dziecko 

niech wycina frędzle.  

6.  Jeżeli  dziecko  nie  potrafi  posługiwać  się  nożyczkami  cofnij  się  do  ćwiczeń  w 

podnoszeniu przedmiotów (takich jak np. kulka z waty czy cukierek) z pomocą szczypiec 
i przenoszenia ich z jednego naczynia do drugiego.  

7.  Współdziałaj  z  niewidomym  dzieckiem  i  daj  mu  sprawdzić,  co  dzieje  się  z 

papierem  gdy  ktoś  inny  go  tnie.  Pomóż  dziecku  trzymać  kartkę z dwóch stron, podczas 
gdy  ktoś  inny  będzie  ją  rozcinał  środkiem.  Dziecko  czuje  wówczas,  co  dzieje  się  z 
papierem.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 57 

 

Wiek 3-4 

 

OTWIERA I ZAMYKA DRZWI, SZUFLADY, SZAFKI I OKNA  
 
1.  Zademonstruj  dziecku  czynność  otwierania  i  zamykania  drzwi  i  spraw,  aby 

dziecko samo je otwierało i zamykało.  

2. Powtórz to samo z szafkami, szufladami i oknem.  
3. Pozwól dziecku cieszyć się odgłosami otwierania i zamykania, ale przestrzegaj, 

by nie robiło zbytniego hałasu.  

4.  Włóż  jakąś  niespodziankę  do  szuflady  lub  szafki  i  powiedz  dziecku,  aby 

otworzyło  drzwiczki  lub  wysunęło  szufladę  i  znalazło  ukryty  tam  przedmiot.  Niech 
dziecko  zrobi  tobie  niespodziankę,  chowając  jakiś  przedmiot.  Używaj  sygnałów 
dźwiękowych pomocnych w odnajdywaniu przedmiotu przez dziecko.  

5. Okna, które otwiera się podnosząc ramę do góry i zamyka opuszczając ją na dół 

mogą  sprawić  dziecku  więcej  trudności  niż  drzwi  uchylane  na  zawiasach.  Pomagaj 
dziecku  przy  o  okien  wspomnianego  typu.  Pomagaj  niewidomemu  dziecku  otwierać  i 
zamykać drzwi, okna, szafki.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 58 

 

Wiek 3-4 

 

WYCIĄGA I WTYKA MAŁE KOŁKI W TABLICE Z OTWORAMI  
 
1. Umieść tablicę z kołeczkami przed dzieckiem. Dziecko powinno posługiwać się 

kciukiem  i  palcem  wskazującym  przy  wyjmowaniu  wszystkich  kołeczków.  Pomóż 
dziecku odkładać kołeczki wyjęte z tablicy do pojemnika.  

2.  Dziecko  odnajduje  otwór  palcem  lewej  ręki  i  zostawia  go  bliziutko  otworu. 

Prawą  ręką  trzyma  kołeczek,  który  umieszcza  w  znalezionym  lewą  ręką  otworze  w 
tablicy. Jeżeli dziecko jest leworęczne, odwróć powyższe role obu rąk.  

3. Patrz ćwiczenie nr 42 z rozdziału MAŁA MOTORYKA.  
 
 

MAŁA MOTORYKA 59 

 

Wiek 3-4 

 

KLEI  
 
1. Umieść trochę mącznego kleju w pokrywce od słoika.  
2.  Pomóż  dziecku  włożyć  palec  wskazujący  do  kleju,  następnie  pomóż  mu 

                                                        
25

 

przełożyć klej z palca na przedmiot, który ma być klejony.  

3. Przypominaj dziecku, że nie trzeba nabierać zbyt dużo kleju.  
4.  Pokaż  dziecku,  ile  kleju  potrzeba  i  wytłumacz  mu,  że  klej  powinien  być 

rozsmarowany aż do brzegów klejonego przedmiotu.  

5.  Pomóż  dziecku,  aby  mogło  z  pomocą  dotyku  zbadać  przedmiot,  który 

posmarowało klejem.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 60x 

 

Wiek 3-4 

 

ODWZOROWUJE  KRZYŻYK,  KORZYSTAJĄC  Z  DRUKOWANEGO  LUB 

WYPUKŁEGO RYSUNKU  

 
1. Przygotuj kredki, ołówki, kredę, flamastry, "magiczną" tabliczkę.  
2.  Niech  dziecko  naśladuje  rysowanie  kreski  pionowej  i  poziomej,  czyniąc  to 

kolejno. Następnie, po przyjrzeniu się, jak ty rysujesz krzyżyk, niech dziecko przejdzie do 
rysowania całego znaku (+).  

3. Wykropkuj kontur figury. Niech dziecko połączy kropki.  
4. Kieruj ruchami dziecka i pomagaj mu, dopóki twoja pomoc będzie konieczna.  
5.  Podczas  rysowania  przez  dziecko  krzyżyka  dawaj  mu  wskazówki,  na  przykład: 

"Rysuj kreskę z góry na dół", "Teraz narysuj kreseczkę w poprzek".  

6. Pracując z niewidomym dzieckiem postaraj się o szablony do rysowania linii lub 

przymocuj do papieru odcinki wypukłej taśmy, wzdłuż których można rysować linie.  

7.  Dziecko  niewidome  może  używać  gumowej  podkładki  pod  cienki  papier,  na 

którym rysuje, po to, by wyczuć potem dotykiem, jak przebiegają narysowane przez nie 
kreski. (Gumowa podkładka daje wypukłe linie na papierze).  

8.  Powiedz  dziecku,  aby  narysowało  "+"  wewnątrz  rombu.  Uzupełniając  w  ten 

sposób obraz latawca. Niech dziecko ozdobi latawiec.  

 
x Może nie nadawać się dla dziecka całkowicie niewidomego. 
 
 

MAŁA MOTORYKA 61 

 

Wiek 3-4 

 

NAŚLADUJĄC  WZÓR,  USTAWIA  SZEREG  Z  PIĘCIU  KOŁKÓW  NA 

TABLICY Z OTWORAMI  

 
1. W wieczku pudełka od obuwia zrób pięć otworów w jednym rzędzie - będzie to 

rodzaj  tablicy  z  otworami.  Jako  kołków  użyj  spinaczy  do  bielizny.  Umieść  kołek  w 
otworze,  następny  daj  dziecku  i  wskaż  mu  otwór,  do  którego  należy  ten  kołek  włożyć, 
albo poprowadź jego rękę w kierunku właściwego otworu.  

2.  Odlicz  pięć  kołków  wkładając  je  kolejno  do  otworów.  Pamiętaj  przy  tym,  aby 

lewą  ręką  trzymać  przy  właściwym  otworze,  a  prawą  z  kołkiem  prowadzić  do  otworu 
przy lewej ręce.  

3.  Gdy  rząd  z  pięciu  kołeczków  czy  spinaczy  do  bielizny  jest  już  gotów,  pomóż 

dziecku obejrzeć "tablicę", w której tkwią i nazwij je "rzędem kołeczków".  

4.  Ustawiając  poziomy  rząd  kołków  posuwaj  się  od  lewej  strony  do  prawej,  zaś 

ustawiając pionowy posuwaj się z góry na dół.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 62x 

 

Wiek 3-4 

 

ODWZOROWUJE KSZTAŁT "V", KORZYSTAJĄC Z DRUKOWANEGO LUB 

WYPUKŁEGO RYSUNKU  

 
1.  Pokaż  dziecku,  jak  należy  wykonywać  kolejne  linie.  ("Narysujemy  linię 

prowadzącą do dołu, a następnie linię prowadzącą do góry"). Niech dziecko pociągnie po 
linii  narysowanej  przez  ciebie  figury,  następnie  poleć  dziecku  narysować  literę  "V" 
samodzielnie.  

2.  Niech  najpierw  dziecko  ćwiczy  rysując  palcem  na  piasku  lub  na  stole,  dopiero 

później daj mu ołówek.  

3. Pomóż dziecku połączyć kropki wykropkowanej litery "V",  
 
          *     * 
            *  * 
              *   
 
i  pochwal,  gdy  mu  się  to  uda.  Eliminuj  stopniowo  pomoc,  coraz  lżej  zaznaczając 

kropki,  zmniejszając  ich  ilość  i  zwiększając  odstępy  między  kropkami.  Udane  próby 
nagradzaj uśmiechem i pochwałami.  

5. Aby pomóc dziecku w rysowaniu możesz użyć szablonu w kształcie litery "V".  
6. Na spłaszczonym kawałku gliny wykonaj znak "V" i daj dziecku  przejechać po 

nim  palcem.  Przygotuj  nowy  kawałek  gliny  i  poproś  dziecko,  aby  samo  wykonało  znak 
"V".  

 
x Może nie nadawać się dla dziecka całkowicie niewidomego.  
 
 

MAŁA MOTORYKA 63 

 

Wiek 3-4 

 

NAWLEKA MAŁE PACIORKI  
 
1. Pomóż dziecku wyczuć otworek w koraliku palcem wskazującym, wytłumacz, że 

te małe paciorki przypominają duże, które dziecko uczyło się nawlekać na sznurek.  

2.  Nawlekaj  małe  koraliki  wraz  z  dzieckiem,  po  czym  stopniowo  wycofuj  swą 

pomoc.  

3.  Jeżeli  otwór  w  koraliku  jest  tak  mały,  że  dziecko  ma  trudności  w  jego 

odszukaniu, spróbuj użyć koralików z większymi otworami.  

4. Jeżeli sznurek nie ma sztywnego plastykowanego zakończenia, przywiąż spinkę 

do włosów na jego końcu. Pomóż dziecku trzymać spinkę i przepchać ją przez otwór.  

                                                        
27

 

5. Spróbuj użyć makaronu w kształcie rurek o różnych przekrojach, zaczynając od 

największych.  

6.  Jeżeli  opanowanie  tego  zadania sprawia dziecku trudności, zastosuj inne formy 

ć

wiczeń, omówione w ćwiczeniu nr 37 z rozdziału MAŁA MOTORYKA.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 64 

 

Wiek 3-4 

 

UKŁADA SZEŚCIOCZĘŚCIOWĄ UKŁADANKĘ  
 
1.  Na  początek,  od  całej  układanki,  składającej  się  z  zazębiających  elementów 

oddziel jeden lub dwa. Pozwól je dziecku obejrzeć i dotykać ich podczas odłączania od 
reszty.  Następnie  włóż  te  elementy  na  swoje  miejsce.  Po  czym  zacznij  je  znowu 
wyjmować, za każdym razem po jednym, by dziecko włożyło je na miejsce.  

2. Kiedy dziecko potrafi już to robić, wyjmij trzy elementy, następnie cztery, a na 

końcu  odłącz  od  siebie  wszystkie  elementy  układanki.  Gdy  dziecku  uda  się  złożyć 
układankę w całość, nagradzaj je pochwałami i uśmiechem.  

3. Prowadź rękę dziecka pomagając mu dopasować do siebie elementy układanki, z 

chwilą  gdy  dziecko  rozpoznało  już właściwe wcięcie. Udzielaj prostych wskazówek, na 
przykład:  "Przekręć  to,  przesuń  trochę".  W  miarę  nabywania  sprawności  przez  dziecko, 
pomagaj mu coraz mniej. Chwal jego postępy.  

4. Daj dziecku jeden element ze złożonej w całość układanki. Poproś, aby wskazało 

miejsce,  gdzie  ten  element  powinien  trafić,  zanim  dziecko  zacznie  wkładać  go  na 
miejsce. Pochwal dziecko za prawidłowe umieszczenie elementu układanki.  

5.  Zachęcaj  dziecko,  by  zbadało  palcami  kształt  każdego  elementu  układanki, 

zanim go włoży na miejsce.  

6.  Obrysuj  ołówkiem  kontury  wszystkich  części  układanki  na  spodzie  pudełka,  w 

którym  się  ją  układa,  aby  dziecko  mogło  stwierdzić,  jakie  elementy  tworzą  całość 
układanki. Gdy dziecko nabierze już wprawy w dobieraniu części do siebie, zetrzyj linie. 
Dla  dziecka  niewidomego  zrób  linie  wypukłe  (naklej  nitkę  czy  sznureczek  na  planszę 
układanki). Usuń go, gdy już nie będzie potrzebny.  

7. Łączące się brzegi elementów układanki pomaluj tym samym kolorem, co będzie 

stanowić  dodatkowe  ułatwienie.  Stopniowo  ograniczaj  tę  pomoc,  zwracając  dziecku 
uwagę na inne cechy pasujących do siebie elementów.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 65 

 

Wiek 3-4 

 

WODZI  PALCEM,  OŁÓWKIEM  LUB  KREDKĄ  PO  WEWNĘTRZNYM 

OBWODZIE SZABLONU (KOŁO, KWADRAT, TRÓJKĄT)  

 
1. Użyj szablonów w kształcie koła, kwadratu, trójkąta. Przygotuj flamastry, ołówki 

ś

wiecowe,  kredki.  Pokaż  dziecku,  na  czym  polega  obrysowywanie  formy  wewnątrz. 

Podnieś  szablon  i  pokaż  dziecku,  aby  je  zachęcić  do  obrysowywania.  Dla  dziecka 
niewidomego przygotuj kredki świecowe, aby mogło wyczuć odrysowywany kształt.  

2.  Uchwyć  mocno  szablon,  pokaż  dziecku,  jak  ma  trzymać  i  przesuwać  rękę  po 

wewnętrznym  obwodzie  szablonu,  aby  nie  przeszkadzać  sobie  w  jego  obrysowywaniu 
drugą ręką.  

3.  Pokaż  dziecku,  jak  należy  trzymać  szablon  jedną  ręką,  a  drugą  odrysowywać 

dany kształt. Przymocuj szablon taśmą do papieru, jeżeli ślizga się po nim.  

4.  Poproś  dziecko,  aby  naciskając  naciętą  w  kartonie  figurę,  wypchnęło  ją, 

uzyskując właściwy szablon.  

5.  Niech  dziecko  z  twoją  pomocą  spróbuje  odrysowywać  kształty  foremek  do 

wykrawania kruchych ciastek.  

6.  Pozwól  dziecku  w  czasie  kąpieli  obrysowywać  kontury  kafelków  ściennych 

umoczonym w wodzie i mydlinach palcem.  

7.  Przygotuj  foremki  do  zabawy  w  piaskownicy.  Zachęcaj  dziecko,  by 

obrysowywało na piasku ich kształty palcem lub patyczkiem. Pochwal dobrze wykonane 
ć

wiczenie.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 66 

 

Wiek 3-4 

 

UZUPEŁNIA  WIZERUNEK  POSTACI  DODAJĄC  BRAKUJĄCE  CZĘŚCI 

CIAŁA NA RYSUNKU, UKŁADANKACH LUB DREWNIANYM MODELU  

 
1.  Omów  i  pomóż  dziecku  wskazać  poszczególne  części  jego  własnego  i  twojego 

ciała.  

 
2. Narysuj schematyczną postać człowieka bez dwóch kończyn (nogi i ręki). Poproś 

dziecko, aby powiedziało, których części ciała brakuje ludzikowi i aby je odrysowało.  

3. Niech na kilku narysowanych przez ciebie obrazkach przedstawiających ludzkie 

postacie dziecko dorysuje te części ciała, których brak zauważyło.  

4.  Na  filcowej  tablicy  ułóż z kawałków filcu postać człowieka. Niech dziecko cię 

naśladuje i nazywa każdą część ciała umieszczaną właśnie na tablicy.  

5.  Niech  dziecko  obejrzy  się  całe  w  długim,  sięgającym  podłogi  lustrze  i  niech 

nazwie każdą wskazaną przez ciebie część ciała.  

6.  Użyj  do  ćwiczeń  "magiczną"  tabliczkę  i  narysuj  na  niej  jakąś  postać.  Wysuwaj 

płytkę z ramki powoli, tak by dziecko widziało, jak znikają nogi. Zapytaj dziecko, czego 
teraz brakuje i poleć dorysować to, co znikło. Następnie narysuj na tabliczce i przesuń ją 
tak, aby zniknęła jedna ręka.  

7. Użyj układanki, której elementy stanowią części ciała lub weź figurkę z gliny i 

powtórz opisane wyżej czynności.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 67x 

 

Wiek 3-4 

 

RYSUJE PRZEKĄTNĄ KWADRATU  
 
1.  Wykropkuj  przekątną  kwadratu  narysowanego  linią  ciągłą  i  poleć  dziecku 

                                                        
29

 

narysować linię ciągłą w miejsce kropkowanej.  

2.  Kieruj  ruchem  ręki  dziecka  rysującego  linię  łączącą  dwa  przeciwległe  rogi 

arkusza, ograniczając pomoc w miarę jak dziecko nabiera wprawy.  

3.  Umieść  nalepki  w  przeciwległych  rogach arkuszach papieru i poproś dziecko o 

połączenie ich linią.  

4.  Złóż  ukośnie  papier  i  rozprostuj.  Niech  dziecko  narysuje  kreskę  wzdłuż  linii 

złożenia.  

5.  Po  narysowaniu  dwóch  przekątnych  kwadratu  niech  dziecko  pomaluje  cztery 

powstałe  w  ten  sposób  trójkąty,  niech  natnie  linie  przekątnych  zaczynając  od  rogów 
kwadratu i niech połączy wszystkie luźne rogi w środku, tak by powstał wiatraczek.  

6.  Dla  niewidomego  dziecka  użyj  taśmy  lub  innych  wypukłych  wzorców  do 

rysowania linii prostych.  

 
x Może nie nadawać się dla dziecka całkowicie niewidomego.  
 
 

MAŁA MOTORYKA 68x 

 

Wiek 4-5 

 

RYSUJE POSTAĆ LUDZKĄ (GŁOWĘ, TUŁÓW, CZTERY KOŃCZYNY)  
 
1.  Narysuj  ludzika  złożonego  z  kółka  i  kresek.  Niech  dziecko  cię  naśladuje  w 

rysowaniu każdej linii. Udzielaj mu wskazówek.  

2.  Ustne  wskazówki  powinny  być  proste:  np.:  "Popatrz,  czego  jeszcze  temu 

ludzikowi brakuje?"  

3.  Pokaż  dziecku,  jak  się  rysuje  postać  ludzką,  robiąc  najpierw  kółko  (o)  a 

następnie  krzyżyk  (+),  na  końcu  zaś  dorysowując  jej  nogi.  Dziecko  może  narysować 
jeszcze części twarzy, dłonie i stopy.  

4. Połóż dziecko na papierze do pakowania. Odrysuj jego sylwetkę. Niech dziecko 

pomaluje wewnątrz kontur swej postaci. Mów, jaką część ciała dziecko właśnie maluje.  

5.  Narysuj  część  ludzkiej  postaci  i  niech  dziecko  skończy  rysunek.  W  miarę  jak 

dziecko nabiera wprawy, dawaj mu do do rysowania coraz większą część postaci.  

6.  Jeżeli  dziecko  nie  narysuje  którejś  części  ciała,  udziel  mu  wskazówki  pytając 

np.:  "Czy  ta  osoba  ma  stopy?"  lub  wskaż  miejsce,  w  którym  należy  jeszcze  coś 
dorysować i zapytaj "Co tu trzeba narysować?".  

7.  Na  początek  wystarcza  rysowanie  ludzi  z  pomocą  kresek.  Gdy  dziecko  już  po 

potrafi, zacznij wymagać, aby rysowało bardziej dokładne kształty. Zacznij od pokazania, 
jak ludzika "ubrać", dorysowując mu ubranie.  

 
x Może nie nadawać się dla dziecka całkowicie niewidomego.  
 
 

MAŁA MOTORYKA 69 

 

Wiek 4-5 

 

Z  PAMIĘCI  RYSUJE  KOŁO  LUB  KWADRAT  NA  PAPIERZE  ALBO  NA 

GLINIANEJ TABLICZCE  

 
1. Wykonaj kilka kółek (lub kwadratów) z drewna lub papieru.  
2. Daj dziecku papier i ołówek albo glinę i rylec i poproś je, aby narysowało koło 

(lub kwadrat). Pomagaj tylko w razie potrzeby.  

3.  Jeżeli  dziecko  ma  trudności  przerób  ćwiczenia  nr  54  i  71  z  rozdziału  MAŁA 

MOTORYKA.  

4.  Zabaw  się  z  dzieckiem  następująco:  powiedz:  "Pokażę  ci  coś,  a  potem  to 

schowam.  Zobaczymy,  czy  zapamiętasz,  jak  ta  figura  wygląda  i  czy  potrafisz  ją 
narysować."  

 
 

MAŁA MOTORYKA 70 

 

Wiek 4-5 

 

PAKUJE PRZEDMIOT W PAPIER LUB W FOLIĘ  
 
1.  Wybierz  specjalną  okazję,  gdy  rodzina  przygotowuje  i  pakuje  prezenty.  Poproś 

dziecko o wybranie papieru, który mu się podoba i kokardki, którą przyczepi na wierzchu 
opakowania.  

2.  Połóż  małe  pudełko  na  środku  rozłożonego  papieru  lub  folii.  Kolejne  etapy 

pakowania wykonuj wspólnie z dzieckiem. Unieś tę część papieru, która leży bliżej ciebie 
i załóż ją na pudełko. Zagnij papier na krawędziach pudełka. Unieś tę część papieru, która 
leży dalej od ciebie i załóż ją na pudełko. Podnieś prawy brzeg papieru i zawiń z boku. 
Zrób to samo z lewym brzegiem papieru.  

3. Pokaż dziecku, gdzie nakleja się taśmę i pomóż mu określić pudełko. Na koniec 

pomóż dziecku umieścić kokardkę na wierzchu prezentu. Pochwal dziecko koniecznie!  

4.  Powtórz  to  samo  używając  innego  pudełka  i  innego  papieru.  W  razie  potrzeby 

pomagaj dziecku. Chwal każdą samodzielną próbę pakowania.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 71x 

 

Wiek 4-5 

 

ODWZOROWUJE  KWADRAT,  KORZYSTAJĄC  Z  DRUKOWANEGO  LUB 

WYPUKŁEGO RYSUNKU  

 
1. Narysuj kwadrat. Poleć dziecku obwieść jego kontur palcem, a następnie kredką.  
2.  Narysuj  nie  dokończony  kwadrat  i  pozwól  dziecku  go  skończyć.  Zwiększając 

trudność zadania, postaw tylko kropki: 

 
.    . 
 
.    . 
 
3.  Poproś  dziecko,  aby  rysowało  kwadrat  tak  jak  ty.  Po  narysowaniu  przez  ciebie 

każdego  boku,  niech  dziecko  narysuje  odpowiedni  bok,  zamiast  wszystkich  czterech 
naraz.  Następnie  narysuj  dwa,  a  następnie  trzy  boki  do  skopiowania  przez  dziecko,  na 

                                                        
31

 

koniec zaś, cały kwadrat. Chwal dziecko, gdy widzisz postępy.  

4.  Rysuj  palcem  kwadraty  w  mące  i  piasku  lub  palcem  maczanym  w  farbie  na 

papierze.  

5.  Doradzaj  rysującemu  dziecku  mówiąc  np.:  "Zacznij  rysować  w  tym  miejscu, 

teraz ciągnij kreskę w dół, a teraz w poprzek." itd.  

6.  Niech  dziecko  skompletuje  kwadrat  robiąc  najpierw  dwa  ruchy  (w  dół  i  w 

poprzek), a potem drugie dwa (w poprzek i w dół). Rysując w ten sposób, dziecko może 
ocenić, jakiej długości mają być pozostałe linie.  

7. Umieść dwa samochodziki w górnym lewym rogu kwadratu, a stacja benzynowa 

niech  będzie  w  dolnym  prawym  rogu.  Niech  dziecko  dojeżdża  do  stacji  benzynowej 
drogami biegnącymi 

 
 
 
 
(wzdłuż dwóch boków).  
 
x Może nie nadawać się dla dziecka całkowicie niewidomego.  
 
 

MAŁA MOTORYKA 72 

 

Wiek 4-5 

 

ŁĄCZY  ZA  POMOCĄ  TAŚMY  KLEJĄCEJ  DWA  KAWAŁKI  PAPIERU  lub 

DWIE CZĘŚCI OBRAZKA  

 
1.  Weź  dwa  kawałki  tektury  i  połóż  je  obok  siebie,  tak  aby  stykały  się  brzegami. 

Poproś  dziecko,  aby  podniosło  tekturkę  jedną  ręką.  Kiedy  to  się  nie  uda,  pokaż,  jak  z 
pomocą  taśmy  klejącej  można  złączyć  te  dwa  kawałki  tektury.  Poproś,  aby  dziecko 
podniosło sklejone kawałki ręką i pomóż mu "obejrzeć" je dotykiem.  

2. Użyj zwoju taśmy samoprzylepnej z odchylonym końcem. Przyłóż ten koniec do 

górnych  rogów  dwóch  zsuniętych  kartek,  przeciągnij  rolkę  wzdłuż  stykających  się 
brzegów i urwij ją na dole.  

3.  Z  połączonych  taśmą  wzorzystych  papierów  zrób  okładkę  do  albumu  z 

wycinankami dla dziecka. Poproś dziecko, aby razem z tobą robiło okładkę, a następnie 
niech zrobi taką samą dla kogoś innego.  

4. Niech dziecko przytnie takie kawałki taśmy, które odpowiadają długości ściany 

lub  lodówki.  Niech  dziecko  oceni  ile  taśmy  potrzeba,  odmierzając  palcem  kolejne 
odcinki.  

5.  Pokaż  dziecku,  jak  należy  urwać  kawałek  taśmy  samoprzylepnej  tkwiącej  w 

obudowie, zaopatrzonej w ząbkowaną krawędź.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 73 

 

Wiek 4-5 

 

PRZYGOTUJ TABLICĘ Z PŁYTY SPILŚNIONEJ Z OTWORAMI ODLEGŁYMI 

OD SIEBIE O OK. 1,5 cm ORAZ GRUBE SZNUROWADŁO  

 
1.  Umocz  jego  końce  w  kleju  i  pozostaw  do  wyschnięcia,  o  ile  sznurowadło  nie 

miało plastykowych końcówek.  

2.  Przymocuj  tablicę  do  brzegu  stołu  zaciskami  albo  inaczej  usztywnij  jej 

położenie.  Dwie  ręce  bowiem  są  potrzebne,  aby  znaleźć  otwór  i  przeciągnąć 
sznurowadło.  

3.  Zawiąż  węzełek  na  końcu  sznurowadła  i  pomóż  dziecku  znaleźć  koniec  bez 

supełka. Następnie pomóż mu znaleźć drugą ręką otwór, i rękę tę trzymaj przy otworze. 
Przesuń rękę dziecka trzymającą sznurowadło do otworu. Przełóż je przez otwór i chwyć 
rękę, która spoczywa przy otworze, ciągnąc sznurowadło do czasu, aż węzeł zatrzyma się 
na otworze.  

4. Powtórz te czynności z drugiej strony tablicy.  
5.  Kieruj  ręką  dziecka  i  udzielaj  mu  ustnych  instrukcji,  dopóki  nie  będzie 

samodzielnie przewlekało sznurowadła.  

6. Aby ułatwić przewlekanie sznurowadła przez otwory, do końcówki sznurowadła 

przymocuj spinkę do włosów.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 74+ 

 

Wiek 4-5 

 

TNIE  PAPIER  WZDŁUŻ  NARYSOWANEJ  LUB  WYPUKŁEJ  LINII 

DŁUGOŚCI ok. 20 cm  

 
1.  Narysuj  grubą  linię  w  poprzek  papieru  o  wymiarach  20  cm  x  25  cm  i  złóż  go 

wzdłuż  niej.  Niech  dziecko  przetnie  arkusz  wzdłuż  linii  załamania.  Stopniowo  eliminuj 
swoją pomoc.  

2. Wykonaj łańcuchy z pasków papieru wyciągniętych równo wzdłuż linii.  
3.  Zacznij  od  linii  długości  10  cm  i  wydłużaj  ją,  w  miarę  jak  dziecko  nabiera 

wprawy.  

4.  Narysuj  dwie  linie  o  odległości  około  5  mm  od  siebie  i  poproś  dziecko,  aby 

spróbowało przeciąć papier między tymi liniami.  

5.  Udzielaj  wskazówek  mówiąc  na  przykład:  "Tnij  wzdłuż  linii",  "Otwórz 

nożyczki",  "Zamknij  nożyczki",  pomagając  dziecku  przeciąć  papier  do  samego  końca. 
Pochwal je, że starannie go przecięło.  

6.  Niewidomemu  dziecku  pomóż  ciąć  papier  falisty  wzdłuż  wyżłobień,  papier  z 

wypukłymi  liniami  zrobimy  z  taśmy  lub  z  przyklejonego  grubego  sznurka, który trudno 
naciąć.  

7.  Przyklej  paski  tektury  na  odwrocie  papieru,  zostawiając  między  nimi  wolną 

przestrzeń  szerokości  1,5  cm.  Nad  tym  "korytarzem"  powinna  biec  na  przedniej  stronie 
arkusza gruba ciemna linia. Korytarz będzie nadawał kierunek ruchom nożyczek.  

 
+ Może być osiągnięte w późniejszym wieku przez dziecko całkowicie niewidome.  
 
 

MAŁA MOTORYKA 75 

 

                                                        
33

 

Wiek 4-5 

 

PROSTE, ROZPOZNAWALNE PRZEDMIOTY (np. PIŁKĘ, OŁÓWEK) LEPI Z 

GLINY LUB RYSUJE  

 
1.  Wykonaj  rysunek  jakiegoś  przedmiotu  na  papierze lub ulep go z gliny. Poproś, 

aby dziecko zrobiło to samo co ty, po obejrzeniu lub zbadaniu przedmiotu dotykiem.  

2. Sama weź i daj dziecku glinę lub przybory rysunkowe. Niech dziecko naśladuje 

cię krok po kroku. Pomóż niewidomemu dziecku poznać ruchy twoich rąk.  

3.  Poproś  dziecko,  aby  zasiadło  do  rysowania  kolorowymi  kredkami,  kredkami 

ś

wiecowymi, flamastrem, farbami lub aby zajęło się lepieniem z gliny.  

4. Poproś, aby dziecko narysowało to, co zjadło dzisiaj albo żeby ulepiło jabłko z 

gliny.  

5.  Zachęć  niewidome  dziecko,  aby  ulepiło  z  gliny  prosty  do  wykonania  model 

dobrze znanego dziecku przedmiotu.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 76 

 

Wiek 4-5 

 

LEPI Z GLINY POSTACIE I PRZEDMIOTY (CZŁOWIEK, ZWIERZĘ, STÓŁ)  
 
1. Ćwicz z dzieckiem toczenie kulek z gliny. Następnie pokaż dziecku, jak się łączy 

kulki  ściskając  je,  aby  ulepić  postać  ludzką  lub  zwierzęcą.  Pomóż  dziecku  naśladować 
swoje czynności. Udzielaj wskazówek i w razie potrzeby pomagaj ręcznie.  

2.  Pomóż  dziecku  wywałkować  pięć  wałeczków  oraz  płaską,  prostokątną  bryłkę. 

Pokaż  mu,  jak  przylepić  do  niej  wałeczki,  aby  uformować  nogi  i  ogon  zwierzęcia  albo 
nogi  od  stołu.  Po  wyschnięciu  gliny,daj  dziecku  ulepione  z  niej  zwierzę  lub  model  do 
zabawy.  

3.  Ulepcie  z  ciasta  postaci  ludków  i  zwierząt.  Pozwól  dziecku  zjeść  upieczone 

figurki.  

4.  Użyj  cukierków-krówek  lub  marmoladek,  niech  je  dziecko  łączy  lukrem  lub 

dorabia nogi i ręce z wykałaczek.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 77 

 

Wiek 4-5 

 

UMIE POSŁUGIWAĆ SIĘ SPINACZEM DO BIELIZNY  
 
1. Użyj takich spinaczy do bielizny, które przy otwieraniu nie wymagają zbyt dużo 

siły.  

2.  Ułóż  rękę  dziecka  na  krawędzi  dużej  puszki.  Pomagaj  dziecku  umocować 

spinacze drugą ręką do krawędzi puszki. Pomagaj mu ściskać spinacze przy użyciu palca 
wskazującego i kciuka. Ograniczaj swą pomoc, gdy dziecko radzi sobie samo.  

3.  Powtórz  te  same  czynności,  dając  dziecku  karton,  do  brzegu  którego  ma 

przypinać spinacze.  

4. Niech dziecko umocowuje spinaczem na sznurze do bielizny z pomocą obu rąk. 

Jedyna  ręka  spoczywa  na  sznurze,  druga  trzyma  spinacz.  Zawieś  sznur  dostatecznie 
nisko, aby dziecko mogło łatwo doń dosięgnąć.  

5.  Zawieś  na  sznurku  do  bielizny  ściereczkę.  Pomóż  dziecku  przewiesić  ją  przez 

sznur i przytrzymać jedną ręką. Drugą ręką niech dziecko umocowuje na niej spinacz.  

6. Pomóż dziecku pozawieszać na sznurku proste części ubrania.  
 
 

MAŁA MOTORYKA 78b  

 

Wiek 4-5 

 

ZAKŁADA PAPIER DO MASZYNY BRAJLOWSKIEJ  
 
1. Zapoznaj dziecko z klawiszami i dźwigniami maszyny, następnie niech dziecko 

dotknie i samo nazwie każdy klawisz.  

2.  Połóż  ręce  dziecka  na  swoich  i  przesuń  głowicę  piszącą  w  lewo  do  oporu 

zwalniaj wałki przytrzymujące papier, podnosząc dźwignię. Ujmując papier w obie ręce 
kładź jego brzeg na poziomej listwie z tyłu maszyny. Następnie mocuj papier opuszczając 
dźwignię wałków. Weź lewą gałkę i obracaj ją do siebie, aż papier zostanie nawinięty, a 
jego brzeg będzie równy z brzegiem listwy poziomej.  

3.  Powtórz  tę  czynność  kilka  razy,  a  następnie  trzymając  ręce  dziecka  pokieruj 

wykonaniem powyższych czynności. Kiedy zauważysz, że dziecko potrafi poradzić sobie 
samo, pozwól mu działać bez twojej pomocy.  

4.  Niewidome  dzieci  często  lubią  naciskać  klawisze  wybijając  w  ten  sposób 

dowolne  punkty.  Po  założeniu  papieru  zachęć  dziecko  do  naciskania  klawiszy  i 
sprawdzania napisanych punktów.  

5.  Jeśli  masz  do  dyspozycji  kartki  ze  skoroszytu,  naucz  dziecko  wkładać  papier 

dziurkami z lewej strony.  

 
b  Może  być  przydatne  głównie  dla  dziecka,  które  w  przyszłości  będzie  czytało 

brajlem.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 79x 

 

Wiek 4-5 

 

ZAKOLOROWUJE OBRAZKI KONTUROWE  
 
1. Użyj prostych form i figur narysowanych grubą czarną kreską na białym papierze 

lub na gazecie.  

2.  Pokaż,  jak  zamalowujemy  kontury  kredkami.  Najpierw  maluj  kształty 

geometryczne, następnie przejdź do prostych obrazków.  

3.  Użyj  książki  z  dużymi  prostymi  obrazkami  do  malowania.  Najpierw  niech 

dziecko obrysuje kredką kontur obrazka, następnie niech go zamaluje. Pochwal dziecko, 
jeśli nie wychodzi kredką poza linię rysunku.  

4.  Obwiedź  klejem  cały  kontur  rysunku.  Poczekaj,  aż  klej  wyschnie.  Pozwoli  to 

dziecku rysować w obrębie łatwo namacalnej linii rysunku.  

                                                        
35

 

5. Pomóż dziecku malować wewnątrz metalowego szablonu lub wykonaj szablony 

z  plastykowych  pokrywek  albo  plastykowych  talerzy.  Gdy  zaobserwujesz,  że  dziecko 
nabrało  wprawy,  poleć  mu  pociągnąć  wewnątrz  bardzo  grubej  linii  wykonanej 
flamastrem,  drugą  cieńszą  linię.  Stopniowo  zmniejszaj  pomoc.  Nagradzaj  dziecko  za 
postępy na każdym etapie ćwiczenia.  

 
x Może nie nadawać się dla dziecka całkowicie niewidomego.  
 
 

MAŁA MOTORYKA 80 

 

Wiek 4-5 

 

TNIE  PAPIER  WZDŁUŻ  DRUKOWANEJ  LUB  WYPUKŁEJ  LINII  KRZYWEJ 

DŁUGOŚCI 4 cm  

 
1.  Początkowo  narysuj  grubą  linię,  aby  dziecko  mogło  wzdłuż  niej  ciąć  papier. 

Pomagaj  dziecku  trzymać  i  obracać  kartkę  podczas  cięcia.  Zmniejszaj  swą  pomoc 
fizyczną i udzielaj tylko ustnych wskazówek, na przykład "Obróć kartkę" i "Tnij wzdłuż 
linii",  a  na  koniec  pozwól  aby  dziecko  samodzielnie  cięło  papier  wzdłuż  linii.  Udzielaj 
pochwał za prawidłowe cięcie.  

2. Obetnij rogi kwadratu po linii koła wpisanego w kwadrat. 
 
 
 
 
3.  Wytnij  najpierw  kilka  kół.  Potem  niech  dziecko  wycina,  a  ty  trzymaj  papier  i 

stopniowo go obracaj.  

4. Tnąc papier wzdłuż narysowanych grubych linii, powycinaj zakręcone "ogonki".  
 
 
 
 
 
5. Narysuj proste wzory o łagodnej krzywiźnie linii.  
 
 
 
 
 
6. Wytnij z papieru pasy o nieregularnych liniach krawędzi. 
 
 
 
 
 
 
7.  Chcąc  otrzymać  linię  wypukłą,  namaluj  jakąś  krzywą  klejem  na  papierze  i 

poczekaj  aż  wyschnie.  Jedną  rękę  niech  dziecko  przesuwa  wzdłuż  tej  linii,  a  drugą,  w 

której trzyma nożyczki, niech tnie papier, posuwając się wyczuwalnym śladem.  

8. Swoje papierowe wycinanki niech dziecko przyklei do bristolu robiąc nalepiany 

"obrazek".  

 
 

MAŁA MOTORYKA 81 

 

Wiek 5-6 

 

PISZE IMIĘ CZARNYM DRUKIEM LUB BRAJLEM  
 
1.  Napisz  imię  dziecka  na  liniowanym  papierze.  Niech  dziecko  wodzi  palcem  po 

napisanych literach. Pierwsza litera imienia powinna być duża, a pozostałe małe.  

2.  Za  pomocą  ustnych  wskazówek  kieruj  ruchami  dziecka  i  chwal  jego  próby 

wodzenia po literach lub kopiowania ich.  

3. Następnie wykropkuj kształt poszczególnych liter imienia pozostawiając dziecku 

połączenie kropek linią w litery. W razie potrzeby pomóż dziecku.  

4.  Napisz  część  imienia  dziecka  (np.  L-  lub  -la).  Kiedy  dziecko  nauczy  się  pisać 

jedną literę, każ mu pisać samodzielnie dwie, a potem więcej liter.  

5. W przypadku dziecka niewidomego kładź swoje ręce na palcach dziecka i razem 

naciskaj klawisze maszyny brajlowskiej wymawiając głośno każdą pisaną literę. Na tym 
etapie nie należy dezorientować dziecka nazywaniem punktów. Powtarzaj pisanie imienia 
razem z dzieckiem do momentu, gdy czynność będzie wykonywana płynnie, a następnie 
ucz  po  jednej  literze.  Nie  zapomnij  o  stosowaniu  znaku  dużej  litery  przed  imieniem,  a 
także ucząc samej tylko pierwszej litery.  

6. Przed pierwszą literą imienia stosuj znak dużej litery (w języku polskim punkty 4 

i 6).   

7.  Pomóż  niewidomemu  dziecku  odczytać  dotykiem  napisane  imię.  Zachęcaj 

dziecko, by pomagało nam pisać jego imię, pamiętając o pochwałach.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 82x 

 

Wiek 5-6 

 

RYSUJE  TRÓJKĄT  WEDłUG  WZORU  PODANEGO  DRUKIEM  LUB  LINIĄ 

WYPUKŁĄ  

 
1. Przygotuj wydrukowany lub sporządzony linią wypukłą model trójkąta.  
2.  Kieruj  ręką  dziecka  rysującego  trójkąt.  Pomagaj  coraz  mniej,  stopniowo 

zmniejszając nacisk na rękę dziecka.  

3.  Niech  dziecko  obwiedzie  narysowany  przez  ciebie  trójkąt  (np.  ołówkiem)  albo 

pociągnie nim boki trójkąta. Demonstrując te czynności, opisuj swoje ruchy.  

4.  Narysuj  nie  dokończony  trójkąt,  np.  V,  L,  po  to,  aby  dziecko  mogło  uzupełnić 

rysunek. Wyznacz kształt trójkąta kropkami, które dziecko ma połączyć:  

 
 
 
Stopniowo stawiaj coraz mniej wyraźne kropki.  

                                                        
37

 

5.  Poproś  dziecko,  aby  narysowało  namiot        ,  następnie  dodało  na  dole  linię 

poprzeczną (podłogę namiotu). Pamiętaj o pochwałach za dobre wykonanie ćwiczenia lub 
za coraz lepsze rysowanie w miarę nabywania przez dziecko wprawy.  

6. Rysujcie palcem trójkąty w mące, w piasku lub palcem maczanym w farbie.  
7. Naklej wycięty trójkąt na arkusz papieru i połóż na nim przebitkę. Niech dziecko 

odrysuje rozpoznawalny przez przebitkę kształt trójkąta.  

 
x Może nie nadawać się dla dziecka całkowicie niewidomego 
 
 

MAŁA MOTORYKA 83 

 

Wiek 5-6 

 

WYCINA  DRUKOWANE  LUB  SPORZĄDZONE  WYPUKŁĄ  LINIĄ  KOŁO  O 

Ś

REDNICY OKOŁO 4 CM  

 
1. Narysuj na papierze koła, grubą czarną linią. Użyj papierów różnej grubości.  
2. Zacznij od grubego arkusza papieru i narysuj na nim koło o średnicy 8 cm oraz 

parę  kół  koncentrycznych,  najmniejsze  o średnicy 4 cm. Niech dziecko wycina je jedno 
po  drugim,  zaczynając  od  największego,  nabierając  wprawy  w  miarę  zmniejszania  się 
kół. Pochwal dziecko po wyjęciu każdego koła i zachęcaj do wycinania coraz mniejszych.  

3.  Początkowo  dziecko  może  potrzebować  twojej  pomocy  przy  obracaniu  papieru 

lub ustnych wskazówek "Kręć, kręć". Stopniowo zmniejszaj zakres pomocy.  

4.  Dla  niewidomego dziecka wykonaj wypukłą linię klejem, aby rysowało wzdłuż 

niej lub daj mu model koła do obrysowywania.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 84 

 

Wiek 5-6 

 

PISZE WSZYSTKIE MAŁE LITERY CZARNYM DRUKIEM LUB BRAJLEM  
 
1. Powtórz wszystkie litery występujące w imieniu dziecka. (Zob. ćwiczenie nr 81 z 

rozdziału MAŁA MOTORYKA).  

2. Niech dziecko nazwie litery alfabetu przedstawiane mu po kolei (zob. ćwiczenie 

nr  124  w  rozdziale  FUNKCJE  POZNAWCZE).  Jako  nowe  litery  do  pisania  wybierz 
litery występujące w nazwisku lub w imionach członków rodziny dziecka.  

3. Przygotuj arkusze do ćwiczeń; na każdym z nich będzie napisana jedna  litera i 

kilka  wykropkowanych  wzorów  tej  litery.  Niech  dziecko  wodzi  palcem  po  literze 
wzorcowej, a następnie przy twojej pomocy łączy kropki w odpowiedniej kolejności.  

4.  Określaj  słownie  ruchy  ręki  przy  pisaniu  (do  góry,  nad,  wokoło,  prosta  linia  w 

dół, prosta linia w poprzek od lewej do prawej). W razie potrzeby pomagaj dziecku przy 
pisaniu.  

5.  Niewidomemu  dziecku  zapewnij  możliwość  wyrabiania  siły  dłoni  i  palców 

poprzez dodatkowe ćwiczenia w modelowaniu gliny (ćwiczenie nr 38 z rozdziału MAŁA 
MOTORYKA). Pisanie brajlem wymaga więcej siły niż pisanie ołówkiem na papierze.  

6. W przypadku niewidomego dziecka naucz dziecko numeracji klawiszy maszyny 

brajlowskiej  (1-6).  Następnie  stosując  powiększony  model  sześciopunktu  brajlowskiego 
naucz dziecko numeracji poszczególnych punktów w kratce.  

 
                    1*  *4 
                    2*  *5 
                    3*  *6 
 
7. Dziecko uczące się brajla ucz najpierw dziesięciu pierwszych liter alfabetu (a-j), 

gdyż  mieszczą  się  one  w  obrębie  punktów  1-4.  Litery  należy  wprowadzać  po  jednej.  Z 
kolei  ucz  następnych  dziesięciu  liter  alfabetu  (k-t).*  Zwróć  uwagę  dziecka  na  fakt,  że 
litery  k-t  są  analogiczne  do  liter  a-j,  różniąc  się  tylko  dodaniem  punktu  3.  Na  koniec 
wprowadzamy pozostałe litery alfabetu.  

* Druga dziesiątka liter alfabetu angielskiego zawiera literę q. (przyp. tłum).  
 
UWAGA:  Niektóre  dzieci  niewidome  mogą  w  przyszłości  zostać  użytkownikami 

Optaconu (opartego na odczytywaniu wypukłych kształtów liter czarnodrukowych) i będą 
potrzebowały  nauczenia  się  kształtów  poszczególnych  liter.  Ponieważ  posługiwanie  się 
Optaconem  wymaga  szczegółowego  różnicowania  dotykiem  kształtów,  pięcio-  i 
sześciolatki nie będą jeszcze mogły opanować tej umiejętności.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 85 

 

Wiek 5-6 

 

DOTYKA  KCIUKIEM  POZOSTAŁYCH  POZOSTAŁYCH  PALCÓW  DŁONI 

(PALCE ROZSUNIĘTE)  

 
1. Pokaż dziecku, jak się to robi i poproś, aby rozpostarło dłoń i dotknęło kciukiem 

każdego z pozostałych palców. Pomagaj w tym dziecku niewidomemu.  

2.  Pomóż  dziecku  dotknąć  kciukiem  każdego  palca.  Zacznij  od  palca 

wskazującego,  który  dziecko  już  łączy  z  kciukiem  stosując  chwyt  pensetkowy  (zob. 
ć

wiczenie nr 16 z rozdziału MAŁA MOTORYKA).  

3.  Zachęć  dziecko,  aby  podnosiło  małe  przedmioty  z  pomocą  kciuka  i  kolejno 

każdego z pozostałych palców dłoni. Podaruj dziecku podniesione przedmioty.  

4.  Narysuj  kontur  twarzy  na  każdym  palcu.  Zachęć  kciuk,  aby się  serdecznie 

wycałował ze wszystkimi innymi palcami.  

5.  Zaznacz  kolejne  liczby  na  opuszkach  palców  dziecka.  Niech  dziecko  obliczy, 

którego  z  kolei  palca  dotknął  kciuk,  albo  niech  od  razu  poda  numer  tego  palca.  Chwal 
każdą udaną próbę.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 86 

 

Wiek 5-6 

 

PISZE WSZYSTKIE DUŻE LITERY CZARNYM DRUKIEM LUB BRAJLEM  
 
1.  Powtórz  ćwiczenie  nr  84  z  rozdziału  MAŁA  MOTORYKA  w  odniesieniu  do 

                                                        
39

 

dużych liter. (Dzieci słabowidzące można najpierw uczyć pisania dużych liter, co nie jest 
możliwe w przypadku uczenia brajla).  

2.  Zacznij  naukę  dużych  liter  od  inicjałów  dziecka  lub  innych  liter,  które  będą 

dziecku potrzebne.  

3.  Z  kolei  uczący  i  dziecko  liniują  papier  jednocześnie,  rysując każdą linię innym 

kolorem.  Dopilnuj,  aby  dziecko  rysowało  poszczególne  linie  tym  samym  kolorem,  co 
nauczyciel.  

4.  Przygotujmy  tablicę  i  kredę.  Dbaj  o  to,  by  pisząc  litery  dziecko  robiło  linie  od 

lewej do prawej strony i z góry na dół, a nie na odwrót.  

5.  Wprowadź  do  ćwiczeń  element  zabawy.  Niech  dziecko  pisze  np.  patykiem  na 

piasku  w  pudełku,  wyciska  kształt  liter  z  lukru  czy  słodkiej  polewy  w  tubie  na  papier 
pergaminowy,  aby  po  zastygnięciu  zdjąć  litery  z  papieru  i  zjeść.  Można  również 
"malować" litery czystą lub zabarwioną wodą za pomocą pędzla na chodniku.  

6.  Proponuj  także  sporządzanie  karteczek  z  imionami  lub  innymi  napisami,  które 

będzie można przypiąć do ubrania dziecka, umieścić na ławce lub na drzwiach pokoju.  

7.  Dziecku  niewidomemu  wytłumacz,  że  duże  litery  brajlowskie  są  zupełnie  takie 

same jak małe, poprzedza je tylko znak dużej litery (punkty 4, 6). Znak ten zmienia każdą 
małą literę w dużą.  

8. Niech dziecko modeluje litery z gliny.  
 
 

MAŁA MOTORYKA 87 

 

Wiek 5-6 

 

WYCINA  I  NAKLEJA  NA  KARTON  PROSTE  KSZTAŁTY  (np.  Z  PAPIERU 

GLANSOWANEGO)  

 
1.  Zachęcaj  dziecko  do  wycinania  dowolnych  kształtów  z  kolorowego  papieru. 

Smaruj je klejem i naklejaj na tekturę tworząc kompozycje abstrakcyjne.  

2.  Pomóż  dziecku  wycinać  obrazki  znanych  przedmiotów  z  czasopism.  Obrysuj 

kontury  tych  obrazków  w  zeszycie.  Wklej  je  w  obrysowane  kontury,  robiąc  album  z 
wycinankami.  

3.  Pomóż  dziecku  wycinać  obrazki  z  zeszytów  do  wycinania.  Kontury  tych 

obrazków  są  perforowane  i  łatwe  do  wycięcia.  Pokaż  dziecku,  jak  zwilżyć  obrazki  na 
odwrocie  i  jak  je  przykleić  na  papier  (są  one  podgumowane  i  przyklejają  się  łatwo  po 
zwilżeniu).  

4.  Obwiedź  flamastrem  obrazki  w  katalogu  zabawek  lub  w  czasopiśmie, 

umieszczając  je  w  trójkącie,  kole,  wewnątrz  zaokrąglonych  lub  wielokątnych  figur. 
Pozwól dziecku je wyciąć i wkleić do albumu z wycinankami lub nakleić na duży arkusz 
papieru.  

5.  Daj  niewidomemu  dziecku  posmarowane  klejem  kontury  trójkąta,  koła  i 

kwadratu, aby je wycięło i nakleiło.  

6. Dziecku niewidomemu daj papiery o różnej fakturze do wykonania kompozycji 

abstrakcyjnych.  

7.  W  przypadku  trudności,  przerób  powtórnie  ćwiczenia  nr  59  i  80  z  rozdziału 

MAŁA MOTORYKA.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 88x 

 

Wiek 5-6 

 

UŻYWA TEMPERÓWKI  
 
1. Daj dziecku na własność nowy gruby ołówek. Pokaż mu, jak się wkłada ołówek 

do temperówki. Ujmij własnymi dłońmi ręce dziecka i kieruj jego czynnościami.  

2. Na początku użyj grubego ołówka. Stopniowo wprowadzaj coraz cieńsze.  
3.  Wyjaśnij  dziecku,  aby  sprawdzało  od  czasu  do  czasu,  czy  ołówek  jest  już 

dostatecznie ostry.  

4.  Oblicz  w  przybliżeniu  ilość  obrotów  potrzebną  do  zaostrzenia  ołówka.  Poleć 

dziecku,  aby  liczyło  obroty  (korbki)  podczas  temperowania  tak,  aby  nie  stemperować 
ołówka do końca. Chwal za dobre naostrzenie ołówka.  

5.  Omów  z  dzieckiem  i  pokaż  mu  różne  rozmiary  otworów  na  ołówek  w 

temperówce.  Wyjaśnij  mu,  że  ołówek  musi  swobodnie  mieścić  się  w  otworze.  Jeżeli 
otwór jest za ciasny, nie można prawidłowo zatemperować ołówka.  

 
x Może nie nadawać się dla dziecka całkowicie niewidomego.  
 
 

MAŁA MOTORYKA 89x 

 

Wiek 5-6 

 

WYDZIERA PROSTE KSZTAŁTY Z PAPIERU  
 
1. Pokaż dziecku, jak wydzierać kształty z papieru. Używaj obu rąk stosując chwyt 

pensetkowy.  Zacznij  od  prostych  form,  takich  jak  piłka  lub  liść.  Gdy  dziecko  czyni 
postępy, przejdź do lalek i zwierząt. Pochwal starania dziecka.  

2.  Na  początku  rysuj  kontury  lub  dawaj  dziecku  formy  do  ich  narysowania,  aby 

otrzymać  kształt,  który  ma  być  wydarty  z  papieru.  Gdy  dziecko  nabiera  wprawy  w  tej 
czynności, poleć, aby spróbowało wydzierać kształty z papieru bez ułatwienia w postaci 
rysunku. 

3. Przylep taśmą lub przypnij zszywkami rysunek formy do kawałka papieru. Niech 

dziecko wydziera papier wokół jej konturów.  

4.  Na  początek  użyj  plastykowego  naczynia,  kubka,  talerzyka  lub  metalowego 

szablonu,  kładąc  je  na  papierze  na  blacie  stołu.  Poleć  dziecku  wydzierać  papier  wokół 
przedmiotu. Stopniowo zmniejszaj ułatwienia stosując formę z tektury lub tylko rysunek 
na papierze. Nagradzaj każdy pomyślnie zakończony etap ćwiczenia.  

 
x Może nie nadawać się dla dziecka całkowicie niewidomego.  
 
 

MAŁA MOTORYKA 90x 

 

Wiek 5-6 

 

SKŁADA KWADRATOWĄ KARTKĘ PAPIERU PO PRZEKĄTNEJ  

                                                        
41

 

 
1.  Narysuj  grubą  linię  łączącą  lewy  górny  z  prawym  dolnym  rogiem  kwadratu. 

Narysuj ten odcinek po obu stronach papieru, aby dziecko widziało go podczas składania 
i po złożeniu kartki. Powtarzając czynność rysuj linie coraz mniej widoczne lub jedynie 
wytyczaj je kropkami.  

2.  Papier  poprzednio  przez  ciebie  złożony  daj  dziecku  do  ponownego  złożenia 

wzdłuż  widocznych  linii  zgięcia.  Następnie  poleć  dziecku,  aby  złożyło  drugi  papier 
wzorując się na sposobie złożenia pierwszego.  

3.  Zademonstruj  czynność,  wszystkie  etapy  po  kolei.  Poproś  dziecko,  aby  ciebie 

naśladowało. 

4.  Umieść  dobrane  do  siebie  kolorem  kropki,  nalepki  lub  obrazki  na  tych 

przeciwległych rogach kwadratu, które się zetkną po złożeniu kwadratu po przekątnej.  

5.  Udzielaj  wskazówek  słownych,  takich  jak:  "Sprawdź,  czy  rogi  się  zetknęły". 

Stopniowo eliminuj swoją pomoc, chwaląc pracę dziecka.  

6. W przypadku dziecka niewidomego linię zgięcia zaznacz twardniejącym klejem.  
7.  Wskaż  dziecku,  że  po  złożeniu  kwadratu  po  przekątnej  powstają  dwa  trójkąty. 

Niech dziecko zamaluje każdy trójkąt innym kolorem.  

 
x Może nie nadawać się dla dziecka całkowicie niewidomego.  
 
 

MAŁA MOTORYKA 91 

 

Wiek 5-6 

 

ODPINA I ZAPINA AGRAFKĘ  
 
1.  Najpierw  sprawdź,  czy  agrafka  się  z  łatwością  odpina  i  zapina.  Pokaż  dziecku 

rzeczy spięte agrafką.  

2.  Pokaż  dziecku  czynność  odpinania  i  zapinania  agrafki.  Pomóż  mu  prawidłowo 

uchwycić agrafkę z boków. Sprawdź, który z boków jest ruchomy i naciśnij go lekko, aż 
agrafka się odepnie. Ostrożnie zbadajcie wraz z dzieckiem odpiętą agrafkę, aby się mogło 
przekonać, że czubek agrafki jest bardzo ostry.  

3. Naucz dziecko ostrożnie obchodzić się z odpiętą agrafką. Niech dziecko wyczuje 

dotykiem bok z zapinką, przyciśnie go do wewnątrz wyzwalając czubek z napięcia i znów 
weń  wsunie.  Przypomnij  dziecku,  aby  sprawdziło,  czy  agrafka  jest  dobrze  zapięta  i  czy 
nie ukłuje.  

4. Gdy dziecko potrafi już odpinać i zapinać agrafkę, pokaż mu, jak się jej używa 

do spinania dwóch kawałków materiału.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 92x 

 

Wiek 5-6 

 

RYSUJE  ROMB  WEDŁUG  WZORU  PODANEGO  DRUKIEM  LUB  LINIĄ 

WYPUKŁĄ  

 
1.  Narysuj  romb,  odrywając  rękę  po  narysowaniu  kolejnego  boku.  Niech  dziecko 

obserwuje,  co  robisz.  Poproś  je,  aby  powiodło  ołówkiem  po  każdej,  narysowanej  przez 
ciebie linii.  

2.  Narysuj  romb  jako  wzór  dla  dziecka.  Obok  wykropkuj  obwód  rombu.  Poproś, 

aby  dziecko  połączyło  kropki  linią.  Udzielaj  ustnych  wskazówek  lub  kieruj  ruchami 
dziecka. Stopniowo zmniejszaj liczbę kropek lub rysuj je tak, aby były mniej widoczne.  

3.  Udzielaj  coraz  mniej  wskazówek  słownych  i  ograniczaj  pomoc  fizyczną,  aby 

dziecko  nauczyć  samodzielnego  rysowania  rombu,  jedynie  z  pomocą  modelu.  Niech 
dziecko  obrysuje  palcem  szablon  w  kształcie  rombu  lub  niech  zbada  romb  z  papieru 
ś

ciernego, zanim zacznie go rysować.  

4. Narysuj krzyżyk (+). Powiedz dziecku, aby połączyło końce tej figury i wówczas 

powstanie latawiec.  

5. Narysuj namiot   . tuŻ pod nim narysuj inny namiot, odwrócenie litery "V".  
 
x Może nie nadawać się dla dziecka całkowicie niewidomego.  
 
 

MAŁA MOTORYKA 93 

 

Wiek 5-6 

 

WBIJA  MŁOTKIEM  GWOŹDZIE  (TRZYCENTYMETROWE  GWOŹDZIE  Z 

DUŻYMI ŁEBKAMI, MAŁY, "PRAWDZIWY" MŁOTEK I MIĘKKIE DREWNO)  

 
1.  Przygotuj  dwa  młotki,  jeden  dla  ciebie,  drugi  dla  dziecka.  Użyj  kawałka 

miękkiego drewna i gwoździ z dużymi łebkami. Zachęć dziecko, by naśladowało cię, jak 
wbijasz gwoździe.  

2. Wbijajcie razem gwoździe. Udzielaj dziecku pomocy prowadząc jego rękę.  
3. Początkowo niech dziecko trzyma trzonek młotka tuż przy główce. Stopniowo, w 

miarę jak dziecko nabiera wprawy, przesuwaj jego dłoń do normalnej pozycji.  

4.  Niech  dziecko  wbija  gwoździe,  wbite  już  przez  ciebie  na  głębokość  jednego 

centymetra.  Upewnij  się,  czy  dziecko  dobrze  radzi  sobie  z  wbijaniem  częściowo  już 
wbitych przez ciebie gwoździ, zanim samo zacznie je wbijać od początku.  

5.  Zostawiaj  odstępy  między  gwoździami,  aby  chybione  uderzenia  młotkiem 

trafiały w deskę, zamiast w inne gwoździe.  

 
 

MAŁA MOTORYKA 94 

 

Wiek 5-6 

 

PISZE NUMERY OD JEDNEGO DO DZIESIĘCIU CZARNYM DRUKIEM LUB 

BRAJLEM  

 
1. Powtórz ćwiczenia nr 123+ i 141+ z rozdziału FUNKCJE POZNAWCZE.  
2. Przygotuj arkusze do ćwiczeń, z których każdy będzie zawierał jedną liczbę oraz 

kilka  wykropkowanych  wzorów  tej  liczby.  Pomóż  dziecku  obwodzić  kształt  liczby 
wzorcowej, a następnie łączyć kropki w odpowiedniej kolejności.  

3.  Dzieciom  uczącym  się  pisma  brajla  wytłumacz,  że  znaki  cyfr  1-9  i  0  są  takie 

same, jak znaki liter a-j, lecz muszą być poprzedzone brajlowskim znakiem liczbowym. 

                                                        
43

 

Najpierw  wyćwicz  pisanie  znaku  liczbowego,  a  następnie  pisz  poszczególne  cyfry, 
poprzedzając każdą znakiem liczbowym.  

4.  Niech  dziecko  sporządzi  sobie  notesik  z  własnoręcznie  ponumerowanymi 

stronami  (czarnym  drukiem  lub  brajlem).  Następnie  dziecko  powinno  na  każdej  stronie 
przykleić odpowiednią do numeru strony liczbę wycinanek.