mają
posą
Na
opisan
Jest
leż
wiod
tk
wcho
pro
tylk
rogó
moż
bog
spod
wszy
zabie
Do
W
przej
chrz
chrześ
Czec
pod p
mia
wśród
duc
alfab
Zmian
natu
ą specjaln
ągi (w 184
ajbardziej
ny przez b
w kraju R
żała świąt
dących, z
knięta i jak
odzących
wadzi do
ko jedna ś
ów dzikich
żna zauwa
gowie zro
du imienie
ystkich po
rają, chy
strzeżeni
W X wieku
jście od re
zest, a wr
ścijanką,
hami. Fak
pozorem
ał dla nas
d krajów
chowni pr
bet (przyj
na religii
ury. Po ro
nie potwie
48 r. wyło
j znaną św
bizantyjsk
Rederów [
tynia Swa
zwany Ra
k świętoś
h, trzecia
położone
świątynia
h zwierząt
ażyć, pat
obieni ludz
em. Pierw
ogan. Zna
yba że są
ia tego ws
na obsza
eligii pog
raz z nim
czeską k
kt przyjęc
misji chry
szego kraj
europejs
zynieśli z
jmuje się
spotkała
oku 1031
erdzenia w
owiono z
się
wiątynią
kiego pisa
Pseudo-
[chodzi o
arożyca) p
dogoszcz
ść czczona
od strony
ego obok
, zbudow
t. Jej ścia
trząc z bli
zką ręką
wszy spoś
ajdują się
potrzebn
szystkieg
PRZ
arze całej
ańskiej d
całe pańs
siężniczką
cia chrześ
ystianizac
ju też inn
kich, rozw
ze sobą of
, że Polan
gła
się z opo
nastąpiła
w źródłac
rzeki Zbr
teraz w m
był pośw
arza Pseu
r
-Maurycju
Raiderów
pewien gr
z, który ot
a. Dwie b
y wschodn
i straszni
wana miste
any zewnę
iska - w p
w straszli
śród nich
ę tam rów
e na wyp
o z należ
k
ZYJĘCIE
j Słowiańs
o chrześc
stwo. Wy
ą Dobraw
ścijaństwa
cyjnej mo
ne pozyty
wijało się
ficjalny ję
nie nie zn
agolicy -
orem ludn
a w Polsce
ch. Słowia
rucz na U
muzeum w
ięcony Sw
udo-Maury
roku 1168
usz opisa
w nazywa
ród o trój
tacza zew
bramy teg
niej jest n
ie wygląd
ternie z dr
ętrzne zd
przedziwn
iwych heł
nazywa s
wnież szta
prawę woj
żytą piecz
kapłanów
CHRZEŚ
szczyzny
cijańskiej
nikało to
wą, gwara
a odbiera
ogliby prz
ywne skut
budowni
ęzyk krajó
nali alfabe
więcej o
ności, któ
e tak zwa
anie wzno
krainie po
w Krakow
warożycow
ycjusza (
8.
ł ją nastę
anych takż
jkątnym k
wsząd wie
go grodu s
najmniejs
dającego j
rzewa i sp
dobią różn
ny rzeźbio
łmach i p
się Swaro
andary (st
jenną i wó
zołowitośc
w.
ŚCIAŃST
dokonał
. W 966 r
z powodó
antowało
ał też Niem
zyłączyć n
tki. Państw
ictwo mur
ów zacho
etu, choć
tym tuta
ra jeszcze
ana reakcj
osili za to
osąg Świę
wie).
wi Arkon
VI/VII). Z
ępująco:
że Redara
kształcie i
elka puszc
stoją otw
sza i wych
jeziora. W
poczywają
ne wizerun
one sposó
ancerzach
życ i szcz
tanice), k
ówczas n
cią ustano
TWA
się funda
r. książę p
ów polityc
Polsce ko
mcom arg
nasze ziem
wo Miesz
rowane, a
dnich - ła
Słowianie
aj).
e wiele w
ja pogańs
drewnian
ętowita, k
(dzisiejsz
Zniszczyli
ami, na k
i trzech b
cza, ręką
worem dla
hodzi na ś
W grodzie
jąca na fu
nki bogów
ób, wewną
h, każdy
zególnej d
których ni
iosą je pi
owili tuby
amentalny
polski Mie
cznych -
orzystny d
gumenty,
mie do Rz
ka I zacz
a napływa
acinę, a w
e niekiedy
wieków pó
ska. Pows
ne i kami
który znaj
ze Niemcy
i ją Duńcz
którego te
bramach d
tubylców
a wszystki
ścieżkę, k
e znajduje
undamenc
w i bogiń
ątrz zaś s
z wyrytym
doznaje c
igdzie stą
iesi wojow
ylcy osobn
y przełom
eszko I p
małżeńst
dla nas so
dzięki kt
zeszy. Ch
ęło liczyć
ający do
wraz z nią
y używali
źniej czci
stanie lud
enne
jduje
y),
zycy w
erenie
doń
w nie
ich
która
e się
cie z
- jak
stoją
m u
czci u
ąd nie
wnicy.
nych
m -
rzyjął
two z
ojusz z
tórym
hrzest
ć się
Polski
ą np.
tzw.
iła siły
dowe
pr
k
zbro
naz
żelaze
W daw
drze
na sz
cyk
zimow
św
Pogań
i Fenic
Opola
wios
łączą
Słowi
2 ró
wod
Aby
spro
hero
Jerze
d
an
Wed
Pra
rzeczy
nadr
r
p
rzeciwko w
kilkadzies
ojnych ry
zwał proc
em', gdyż
szybko, n
wnych mi
wa, prześ
zkieletowy
klem natu
wego, prz
więto zma
ńskie jest
cjanie (na
a). Jajka,
sennego
ąca je z n
ański rod
óżnych ob
dą w czas
bardziej
owadzono
sów zastą
go walczą
duchów, s
ntypatię ż
dług mitol
wia i Jaw
y nadprzy
rzędny (p
rzeczywis
pokazywa
władzy kr
iąt lat. Kr
ycerzy ces
ces przyję
ż zgodnie
nierzadko
iejscach k
śladowan
y. Nowa r
ury, po pr
esilenie le
arłych, św
pozosta
też malo
ajstarsza
malowan
(Jarych Ś
nadejściem
dowód ma
brzędów,
sie przesi
pło
związać l
o też wiel
ąpili ogól
ącego ze
strachów,
żywił Kośc
ogii słow
wia. Nawia
yrodzonyc
por: prawo
stość. O il
ali się w J
rólewskiej
res powst
sarstwa n
ęcia chrze
z wolą św
o przy uży
kultu, na
o kapłanó
religia, ni
rostu je w
etnie obc
więto Mat
ałość po s
owanie jaj
znalezion
ne głównie
Świąt), w
m wiosny
poświęco
a też 'lany
śmigusa
lenia wios
odności (s
ludność z
le postaci
nie znani
smokiem
a pamięć
ciół wobec
Ś
iańskiej ś
a symboliz
ch. Tam m
o), a Jaw
e Nawia
awii, o ty
j i kościel
taniu poło
niemieckie
eścijaństw
wieżo naw
yciu siły, w
ruinach k
ów. Zmie
e mogąc
wchłonęła:
hodzi się
ki Boskiej
słowiański
jek, które
na pisank
e na czer
w celu oc
y była tak
onych pisa
y poniedz
i dyngus
sennego.
stąd oblew
nową wi
i z mitolo
święci (s
m). Dawni
ć o nich p
c bóstw p
ŚWIAT W
świat skła
zowała to
miały pod
ia oznacz
czasem m
yle Prawia
lnej trwał
ożył Kazim
ego. Wyb
wa pod pr
wróconyc
w co zaan
kąntyn wz
enił się tak
wyplenić
: Boże Na
jako uro
j Zielnej
im obrzęd
e za symb
ka ma 500
rwono, za
hrony prz
silna, że
anek w ok
ziałek', cz
a, nawiąz
Oblewiny
wano głów
arą, do w
gii słowia
stąd w ka
bogowie
przetrwała
płodności,
WEDŁUG S
adał się z
o, co 'niej
dążać dus
zała wszy
mogła być
a zawsze
ło w niekt
mierz Odn
itny histo
rzymusem
h władców
ngażowan
znoszono
kże obrzą
ze świad
arodzenie
dziny Jan
- święto p
dzie wypę
bol życia
00 lat, na
kopywan
zed złymi
w XII w.
kresie Wi
yli Śmigu
zuje do o
y miały za
wnie mło
wspólnego
ańskiej. D
żdym kra
zostali zd
a w baśni
, wiążący
SŁOWIA
trzech el
jawne', by
sze zmarł
stko to, c
ć widzialn
pozostaje
tórych za
nowiciel,
oryk prof.
m jako ew
w ewange
ny był cał
kościoły,
ądek pogr
domości lu
e przypada
na Chrzcic
plonów, t
ędzania z
uznawali
jstarsza p
o w obejś
mocami
Kościół z
elkanocy
us-dyngus
blewin - o
apobiegać
de kobiet
o chrześci
Dzięki taki
aju europe
degradow
iach i lege
ch się ze
AN
ementów
yła podzie
ych. Praw
co było ja
na, a jej m
e niewidz
kątkach k
wspomag
Aleksand
wangelizac
elizację p
ły aparat
, wycinan
rzebowy z
udzi świą
a w czasi
ciela, Zad
topienie M
imy etc.
już Chińc
polska po
ściu w cza
i choroba
zezwolił n
.
s. Powsta
obrzędu p
ć chorobo
ty).
ijańskiego
iej unifika
ejskim m
wani do ra
endach. S
swobodą
w, którym
emną kra
wia to siła
awne i nam
mieszkańc
zialna i nie
kraju naw
gany prze
der Gieys
cję 'słowe
przeprowa
państwa
no święte
z ciałopal
ąt związan
e przesile
duszki to d
Marzanny
czycy, Pe
ochodzi z
asie przes
ami. Trad
na spożyw
ały z połąc
polewania
om i sprzy
o mianow
acji lokaln
mamy świę
angi demo
Szczególn
ą seksualn
i były: Na
ainą duchó
a sprawcz
macalne,
cy czasem
ezbadana
wet
ez
sztor
em i
adzano
.
gaje i
nego
nych z
enia
dawne
to
rsowie
X w. z
silenia
dycja
wanie
czenia
a się
yjać
wnika
nych
ętego
onów,
ną
ną.
awia,
ów i
za, byt
czyli
m
a.
arabscy i europejscy, zaświadczając zarazem o samobójstwie (lub zabójstwie) i paleniu
wdów. 'Za czasów pogańskich jego ojca [Bolesława Chrobrego - Mieszka I] po pogrzebie
każdego męża, którego palono na stosie, obcinano głowę jego żonie i w ten sposób dzieliła
jego los po śmierci' (Thietmar, Kronika, VIII, 3). 'Obyczaje ich są podobne do obyczajów
Hindusów', stwierdza Abdul-Hasan al-Masudi (I poł. X w.). Trudno jednak uznać taki
zwyczaj za powszechny, choćby z tego powodu, że podwójne groby spotyka się niezmiernie
rzadko. Inne źródła mówią, że '[...]kiedy mężczyzna zostanie spalony, przychodzą
następnego dnia, biorą jego prochy i wkładają do urny. Potem kładą urnę na szczycie
pagórka. Gdy upłynie rok od śmierci zmarłego, domownicy [rodzina] zbierają się nad jego
grobem, przynoszą dużo miodu, który wypijają oraz robią nasyp na grobie. [Następnego
roku] również przychodzą'.
Słowiańskie cmentarze znajdowały się na polach i w lasach, co miało swój początek w
stosowanym już od czasu neolitu zwyczaju użyźniania ziemi popiołem. Kosmas, czeski
kronikarz z przełomu XI/XII w, opowiada o współczesnych sobie czasach księcia
Brzetysława, który zakazał pogrzebów po lasach i polach. Groby z VI - VIII w. to w
przeważającej mierze pochówki ciałopalne (prochy chowano do ziemi w tzw. popielnicach).
Niekiedy prochy rozsypywano w miejscu spalenia ciała. Nad urną lub resztkami
pogrzebowego stosu sypano też niekiedy kurhan. Czasem urnę stawiono na takim kurhanie
albo na słupie wkopanym w kurhan. We wschodniej Słowiańszczyźnie istniały też wtedy
pochówki szkieletowe, które od końca VII w. rozprzestrzeniły się również u Słowian
Zachodnich (pochówki nakurhanowe). W tych grobach znajdujemy narzędzia, broń, ozdoby,
naczynia oraz (w grobach dzieci) zabawki, czyli wszystko, co mogło być potrzebne na
tamtym świecie. Stąd można wysnuć wniosek, że nie różnił się on tak bardzo od świata, w
którym nasi przodkowie przebywali za życia. Na grobach zmarłych palono też ognie (żeby
było im ciepło) i zostawiano dla nich pokarm.
Przyjęcie chrześcijaństwa wpłynęło na zmianę obrządku, zaniechano palenia ciał zmarłych.
Nadal jednak kulminację ceremonii pogrzebowej stanowiła trizna, zwana też strawą (to
określenie w XVI w. zastąpiono zapożyczoną z łaciny 'stypą'). Obrzęd strawy nie polegał
wyłącznie na spożywaniu pokarmów; niekiedy, jak na przykład na Rusi - podobnie jak w
starożytnym Rzymie - na cześć zmarłego urządzano gonitwy, zapasy, tańce.
Oprac. M. Matuszewska (Emer) na podst.:.
B. Gierlach, Sanktuaria słowiańskie , Warszawa 1980
A. Gieysztor, Mitologia Słowian, Warszawa 1982
A. Szyjewski, Religia Słowian, Warszawa 2004
