„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
MINISTERSTWO EDUKACJI
NARODOWEJ
Piotr Michałowski
Wykonywanie pomocy wzrokowych 322[16].Z5.03
Poradnik dla ucznia
Wydawca
Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2007
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
1
Recenzenci:
dr hab. inŜ. Marek Zając
dr Dorota Pałenga-Pydyn
Opracowanie redakcyjne:
mgr inŜ. ElŜbieta Jarosz
Konsultacja:
mgr Małgorzata Sienna
Poradnik stanowi obudowę dydaktyczną programu jednostki modułowej 322[16].Z5.03
„Wykonywanie pomocy wzrokowych”, zawartego w programie nauczania dla zawodu
technik optyk.
Wydawca
Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom 2007
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
2
SPIS TREŚCI
1. Wprowadzenie
3
2. Wymagania wstępne
5
3. Cele kształcenia
6
4. Materiał nauczania
7
4.1. Technologia wykonania pomocy wzrokowych
7
4.1.1. Materiał nauczania
7
4.1.2. Pytania sprawdzające
17
4.1.3. Ćwiczenia
17
4.1.4. Sprawdzian postępów
21
4.2. Mocowanie elementów w czasie obróbki
22
4.2.1. Materiał nauczania
22
4.2.2. Pytania sprawdzające
24
4.2.3. Ćwiczenia
24
4.2.4. Sprawdzian postępów
26
4.3 Szlifowanie elementów optycznych
27
4.3.1. Materiał nauczania
27
4.3.2. Pytania sprawdzające
31
4.3.3. Ćwiczenia
32
4.3.4. Sprawdzian postępów
34
4.4. MontaŜ i naprawa pomocy wzrokowych
36
4.4.1. Materiał nauczania
36
4.4.2. Pytania sprawdzające
39
4.4.3. Ćwiczenia
40
4.4.4. Sprawdzian postępów
42
5. Sprawdzian osiągnięć 44
6. Literatura 50
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
3
1. WPROWADZENIE
Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy o technologii dopasowywania
soczewek do opraw i ich mocowania w czasie obróbki. Poznasz sposoby szlifowania
krawędzi soczewek okularowych a takŜe montaŜu i demontaŜu pomocy optycznych.
Nabędziesz umiejętności wykonywania napraw wyrobów optycznych .
W poradniku zamieszczono:
− wymagania wstępne,
− cele kształcenia,
− materiał nauczania dotyczący:
•
Technologii wykonania pomocy wzrokowych.
•
Mocowanie elementów w czasie obróbki.
•
Szlifowania elementów optycznych.
•
MontaŜu i napraw elementów optycznych.
− tabele przydatne do wykonywania ćwiczeń,
− pytania sprawdzające (do jednostki szkoleniowej),
− ćwiczenia (do jednostki szkoleniowej),
− sprawdzian postępów (do jednostki szkoleniowej),
− sprawdzian osiągnięć,
− wykaz literatury zawierającej treści z zamieszczonego zakresu.
Szczególną uwagę zwróć na:
−
umiejętność wyboru odpowiedniej technologii do materiału soczewek,
−
przestrzegania ustalonej kolejności wykonywania pomocy wzrokowych,
−
dobór sposobu mocowania soczewek w czasie obróbki,
−
rodzaje i właściwości róŜnych sposobów mocowania soczewki w oprawie,
−
właściwe dobieranie maszyn szlifujących do ilości wykonywanych prac,
−
umiejętność kontroli wykonanych prac z zachowaniem dopuszczalnych tolerancji,
−
korzystanie z właściwych norm, katalogów, tablic i wzorów obliczeniowych,
−
przestrzeganie zasad bhp i ochrony ppoŜ. na stanowisku pracy.
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
4
Jednostka modułowa 322[16].Z5.03 Wykonywanie pomocy wzrokowych jest częścią
modułu Pomoce wzrokowe w programie nauczania zawodu technik optyk.
Schemat układu jednostek modułowych
322[16].Z5
Pomoce wzrokowe
322[16].Z5.02
Dobieranie soczewek
kontaktowych
322[16].Z5.01
Dobieranie soczewek i opraw
okularowych
322[16].Z5.03
Wykonywanie pomocy
wzrokowych
322[16].Z5.04
Prowadzenie sprzedaŜy
wyrobów i akcesoriów
optycznych
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
5
2. WYMAGANIA WSTĘPNE
Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:
–
stosować jednostki układu SI,
–
przeliczać jednostki,
–
posługiwać się podstawowymi pojęciami z zakresu optyki, fizjologii oczu,
elektrotechniki i elektroniki,
–
posiadać umiejętności montaŜu, napraw i konserwacji urządzeń optycznych,
–
rozróŜniać podstawowe wielkości optyczne i optometryczne oraz ich jednostki,
–
rozpoznać rodzaje soczewek okularowych,
–
wyznaczyć środek optyczny soczewki,
–
odczytać receptę okularową i ocenić jej poprawność,
–
dobrać soczewki okularowe do opraw okularowych,
–
dobrać i dopasować oprawy okularowe do kształtu głowy i twarzy pacjenta,
–
zmierzyć odległość źrenic do dali i bliŜy, długość zausznika, szerokość mostka,
wysokość środka soczewki od dołu tarczy oprawki okularowej,
–
rozpoznać rodzaje pryzmatów,
–
obliczyć działanie pryzmatyczne zdecentrowanej soczewki,
–
dokonywać pomiarów soczewek i opraw,
–
korzystać z róŜnych źródeł informacji,
–
obsługiwać komputer,
–
współpracować w grupie.
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
6
3. CELE KSZTAŁCENIA
W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:
−
wykonać okulary jednoogniskowe sferyczne i sferocylindryczne w oprawce ramkowej
metalowej i z tworzywa, w oprawce bezramkowej i półramkowej,
−
naprawić oprawkę okularową metodą klejenia i lutowania twardego,
−
wymienić uszkodzone części oprawki okularowej (zawiasy, zauszniki, nasuwki,
nanośniki),
−
przygotować na podstawie zlecenia dokumentację warsztatową w niezbędnym zakresie
do wykonania wyrobu,
−
obsłuŜyć urządzenia i sprzęt niezbędny do szlifowania krawędzi soczewek, wiercenia
i wykonywania rowków,
−
dopasować element mocujący soczewkę (na przykład oprawkę okularową) do krzywizny
soczewki,
−
zastosować uchwyty montaŜowe odpowiednie do materiału i kształtu soczewki,
−
zamocować soczewkę do uchwytu montaŜowego w sposób gwarantujący właściwe
ustawienie środka optycznego w gotowym wyrobie,
−
wykonać pomiar odległości źrenic pacjenta do dali i bliŜy,
−
zamocować wykonaną soczewkę róŜnymi sposobami w oprawce,
−
skontrolować napręŜenia w soczewce wywołane mocowaniem i je zlikwidować,
−
wyliczyć wymaganą średnicę soczewki do wielkości elementu mocującego
i wymaganego połoŜenia środków optycznych,
−
dokonać wyboru szlifierki ręcznej, automatycznej szablonowej i bezszablonowej
w zaleŜności od wymaganej dokładności i kosztów szlifowania,
−
zdecydować o zastosowaniu odpowiedniej techniki montaŜu i napraw,
−
uformować i polerować krawędzie elementów,
−
ocenić jakość wykonanej pomocy wzrokowej,
−
zapisać w dokumentacji technologicznej wykonane czynności,
−
zorganizować i wyposaŜyć stanowisko pracy w niezbędny sprzęt do wykonania okularów
i innych pomocy wzrokowych zgodnie z wymaganiami i przepisami bezpieczeństwa
i higieny pracy oraz przeciwpoŜarowych.
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
7
4. MATERIAŁ NAUCZANIA
4.1. Technologia wykonania pomocy wzrokowych
4.1.1. Materiał nauczania
Technologia wykonywania okularów i innych pomocy wzrokowych wymaga nie tylko
sporej wiedzy i precyzji pracy, ale teŜ porządku i czystości oraz systematyczności. Przyjęty
raz algorytm postępowania powinien być przestrzegany stale, aby stał się nawykiem.
Zapobiegnie to wielu pomyłkom w praktyce. WaŜne jest by zawsze zaczynać pracę od
prawego oka – odczyt z recepty, pomiar odległości źrenic, pomiar wysokości, montaŜ
soczewki. Wybór prawego oka nie jest przypadkowy – patrząc na zdjęcie głowy analizujemy
je od prawej strony od góry, obserwując twarz człowieka teŜ patrzymy na prawą część twarzy
w tym prawe oko i w naszej kulturze czytamy tekst od tej samej strony. Obserwując okulary
moŜemy je obrócić i oglądać z kaŜdej strony, ale okulary na twarzy pacjenta znów zaczniemy
obserwować od jego prawej strony. Rozpoczynając prace nad wyrobem optycznym często
zawierającym bardzo małe elementy trzeba je zgromadzić w jednym miejscu i nie pogubić
w trakcie montaŜu. Dobrze słuŜy do tego celu tacka, na której moŜna łatwo umieścić te
elementy, na której jeszcze powinna naleźć się dokumentacja niezbędna do wykonania pracy.
KaŜda praca powinna mieć oddzielną tackę. Dla lepszej organizacji pracy tacki mogą mieć
róŜne kolory – dla oznaczenia prac pilnych, wymagających dodatkowych czynności (na
przykład barwienie), wykonanych z róŜnych materiałów i wymagających innego
postępowania.
Dokumentacja technologiczna
Przy wykonywaniu okularów podstawową dokumentacją jest recepta omówiona
w pakiecie 322[16].Z1.01, ale nawet, gdy jest kompletna często wymaga uzupełnienia takiego
jak: wysokości środków w oprawce, rodzaju i producenta soczewek, wymaganego kąta
pantoskopowego, koloru i intensywności zabarwienia, termin wykonania. MoŜna wtedy
wszystkie informacje, równieŜ te z recepty zapisać w formularzu zlecenia. Przy bardzo
róŜnych formularzach recept taka jednolitość formy zapisu znacznie zmniejsza moŜliwości
pomyłek. Jest oczywiste, Ŝe taki dokument musi równieŜ zawierać identyfikację odbiorcy
i sposób dostawy.
Pacjent
Kuberski A.
Termin
28 luty
Odbiór
kurier
62-500 Konin; ul Polna 14
Kąt pantoskopowy
8
Oprawa typ
Bell3456/bl
rozmiar
42 16 / 115
wysokość tarczy
38
kolor
niebieski
sfera
cylinder
oś
pryzmat
baza
dodatek
Odległość źrenic
Wysokość źrenic
OP
-2,5
+1,25
75
32
16
OL
-1,25
+1,5 100
33
17
Typ soczewek
CR 39/604
producent
BGZ
powłoka AR
Jantar
barwa
zielony 10%
uwagi dodatkowe: polerować krawędzie
X
P
=
X
L
=
Y
P
=
Y
L
=
Rys. 1. Przykładowa dokumentacja technologiczna
[opracowanie własne]
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
8
Rys. 2. Połączenie zlecenia z dokumentacją technologiczną [opracowanie własne]
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
9
Innym przykładem dokumentacji technologicznej moŜe być przedstawione na Rys. 2
zlecenie klienta na wykonanie usługi. Na rysunku przedstawiono wymiary wysokości
i szerokości ustawienia soczewek, natomiast w naroŜnikach pozostawiono miejsce dla
adnotacji, kto zamówił do tego zlecenia potrzebne materiały, kto dokonał montaŜu, kto
sprawdził zgodność z zamówieniem i normami oraz kto wydał zlecenie i przedstawił
klientowi instrukcję uŜytkowania.
Na ogół środki tarcz C w oprawach na Rys. 3 nie pokrywają się z punktami
recepturowymi O – gdzie powinny się znaleźć środki recepturowe soczewek. Środki
recepturowe najczęściej pokrywają się ze środkiem optycznym soczewki, ale przy
soczewkach wieloogniskowych czy z działaniem pryzmatycznym mają inne połoŜenie.
WaŜne by przepisany na recepcie środek znalazł się przed okiem.
Przesunięcia środków moŜna obliczyć ze wzorów
x
P
= (a+d)/2-Dp
P
x
L
= (a+d)/2-Dp
L
y
P
= H
P
-
b/2-
α
/2
y
L
= H
L
-
b/2-
α
/2
gdzie:
x
P
– przesunięcie soczewki prawej w kierunku nosa (wartości ujemne oznaczają przesunięcie
ku skroni)
x
L
– przesunięcie soczewki lewej w kierunku nosa
y
P
– przesunięcie soczewki prawej w górę
y
L
– przesunięcie soczewki lewej w górę (wartości ujemne znaczą opuszczenie w dół)
a – szerokość tarczy w systemie skrzynkowym
b – wysokość tarczy w systemie skrzynkowym
d – odległość między tarczami w systemie skrzynkowym
Dp
P
– odległość źrenicy prawego oka od środka nosa
Dp
L
– odległość źrenicy lewego oka od środka nosa
H
P
– wysokość źrenicy prawego oka od dołu tarczy
H
L
– wysokość źrenicy lewego oka od dołu tarczy
α
– kąt pantoskopowy oprawy na głowie pacjenta
Rys. 3. Centrowanie soczewki w oprawce okularowej [opracowanie własne]
Tak obliczone wartości przesunięć soczewek moŜna zapisać na dodatkowej karcie
decentracji lub bezpośrednio na zleceniu. Do zapisu tych wyników moŜna wykorzystać
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
10
soczewki okularowe. Po wyznaczeniu na frontofokometrze środków optycznych (lub
recepturowych) soczewek opisujemy stronę nosa literami P i L i nanosimy wielkości
obliczonych decentracji w kierunku potrzebnego przesunięcia. Na Rys. 4 cyfra 4 na soczewce
prawej oznacza przesunięcie w górę o 4 mm a cyfra 1 przesunięcie 1 mm do nosa, zaś na
soczewce lewej 5 mm w górę i 2 mm do nosa.
Rys. 4. Dokumentacja warsztatowa zanotowana bezpośrednio na soczewkach [opracowanie własne]
Soczewki po oszlifowaniu i zatępieniu krawędzi poddajemy kontroli jakości szlifowania
sprawdzając czy nie ma wyszczerbień, czy fazeta jest wykonana prawidłowo na całym
obwodzie i czy soczewka ma odpowiedni kształt i wymiar do zamocowania w oprawie.
Po skorygowaniu ewentualnych błędów moŜna przystąpić do zamontowania soczewek
w oprawie i poddaniu kontroli ustawienia środków recepturowych oraz czystości powierzchni
optycznych. NaleŜy takŜe skontrolować kształt oprawy poddanej w czasie montaŜu duŜym
napręŜeniom. Po starannym wyczyszczeniu pakujemy wszystkie elementy przeznaczone dla
klienta i odnotowujemy na dokumentacji poprawność wykonania.
Pomiar odległości źrenic do bliŜy
Przy prawidłowym ustawieniu oczu, do patrzenia w dal, osie obu oczu ustawiają się
równolegle względem siebie, tak by obrazy obserwowanego przedmiotu padały na środek
plamki w kaŜdym oku. MoŜna przyjąć, Ŝe odległość środków źrenic obu oczu jest równa
odległości środków gałek ocznych, a zarazem ich punktów obrotu.
Gdy przedmiot, na którym skupiamy wzrok zbliŜa się, obie gałki oczne obracają się tak,
by osie widzenia przechodziły od obserwowanego przedmiotu przez środek obrotu oka
i padały na środek plamki. Oczy wykonują ruch nastawczy zwany konwergencją, zbliŜając
ź
renice do siebie.
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
11
Rys. 5.
Ruch nastawczy źrenic do bliŜy [opracowanie własne]
B – przedmiot obserwacji
N – Nos
O – Środek oka
b – odległość punktu obserwacji od środka oka
r – odległość źrenicy od środka obrotu oka
p – odległość środka oka od środka nosa
z – przesunięcie źrenicy przy patrzeniu do bliŜy
α
– kąt konwergencji oka
Z
∆
BNO wynika, Ŝe tg
α
= p / b, zaś z
∆
OEG tg
α
≈
z / r
stąd p
z
≈≈≈≈
r
_____
b
a przy załoŜeniu symetrii oczu
P.D.
2·z
≈≈≈≈
r
_____
b
Ruch nastawczy źrenic do bliŜy
W Tabela 1przedstawiono ruch nastawczy źrenic obu oczu 2·z przy róŜnych rozstawach
ź
renic do dali i róŜnej odległości przedmiotu obserwacji w [mm]
Tabela 1. Ruch nastawczy źrenic obu oczu przy obserwacji bliskich przedmiotów
Odległość źrenic
Ruch nastawczy obu źrenic 2·z
P.D.
przy odległości punktu obserwacji b w [cm]
przyjęto
przy patrzeniu w dal
25
35
50
r = 11 mm
60
2,6
1,9
1,3
64
2,8
2,0
1,4
70
3,1
2,2
1,5
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
12
W wielu podręcznikach okulistyki podaje się, Ŝe źrenice zbliŜają się do siebie o 2 mm.
Jest to duŜe przybliŜenie nieuwzględniające ani odległości od obserwowanego przedmiotu,
ani odległości źrenic do dali. Odległość źrenic zmniejsza się tym bardziej, im bliŜszy jest
przedmiot i im większy był rozstaw źrenic do dali. Z Tabela 1 wynika, Ŝe konwergencja
obydwu źrenic waha się od 1,3 mm (dla odległości przedmiotu 50 przy P.D. 60 mm) do
3,1 mm (dla odległości przedmiotu 25 cm przy P.D. 70 mm).
Receptę na okulary wypisuje się pacjentowi, ale właściwie słuŜy ona optykowi do
prawidłowego wykonania okularów. Dla potrzeb optyka okularowego nie jest jednak
potrzebna znajomość odległości źrenic, ale środków optycznych szkieł. Przy okularach do
dali te wielkości pokrywają się, ale przy okularach do pracy z bliska i oddaleniu szkieł od
rogówki o odległość kilkunastu milimetrów te róŜnice są tak znaczne, Ŝe nie sposób ich
pominąć.
Rys. 6. Ustawienie środków optycznych szkieł do obserwacji bliskich przedmiotów [opracowanie własne]
B – przedmiot obserwacji
F – Środek soczewki do dali
N – Nos
O – Środek oka
S – Środek soczewki do bliŜy
b – odległość punktu obserwacji od środka oka
k – odległość środka soczewki okularowej od środka oka
p – odległość środka oka od środka nosa
w – przesunięcie środka soczewki okularowej do bliŜy
α
– kąt konwergencji oka
Z
∆
BNO tg
α
= p / b a z
∆
OFS tg
α
=w/ k
stąd p
w = k
_____
b
przy załoŜeniu symetrii oczu
P.D.
2·w = k
_____
b
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
13
W Tabela 1 przedstawiono przesunięcie środków optycznych obu soczewek = 2·w przy
róŜnych rozstawach źrenic do dali i róŜnej odległości przedmiotu obserwacji.
Tabela 2. ZbliŜenie środków soczewek okularowych do obserwacji bliskich przedmiotów 2·w w [mm]
Odległość źrenic
ZbliŜenie środków soczewek 2w
P.D. przy
przy odległości punktu obserwacji b w [cm]
przyjęto
patrzeniu w dal
25
35
50
k = 27 mm
60
6,5
4,6
3,2
(11 mm od środka obrotu do
ź
renicy
64
6,9
4,9
3,5
+ 16 mm od źrenicy do środka
szkła)
70
7,6
5,4
3,8
Widać, Ŝe środki optyczne obydwu szkieł w okularach do bliŜy muszą być przesunięte od
3,2 do 7,6 mm w stosunku do szkieł okularowych do dali.
Obliczenia przesunięcia środków optycznych soczewek moŜna wykonać takŜe na
podstawie wzoru Ellerbrock’a:
PD
L lub P
e
L lub P
=
1+ d( 1/s -0,001 D)
gdzie
e
L lub P
– przesunięcie w kierunku nos soczewki prawej lub lewej [mm],
PD
L lub P
– odległość źrenicy oka prawego lub lewego od środka nosa [mm],
d
– odległość do punktu obserwacji bliŜy [mm],
s
– odległość soczewki od środka obrotu oka [mm],
D
– moc soczewki do dali w osi 180
o
.
Rys. 7. Pomiar odległości źrenic do bliŜy oka prawego
oznaczenia jak na Rys. 6 [opracowanie własne]
Pomiar odległości środków optycznych szkieł do bliŜy jest duŜo łatwiej wykonać niŜ do
dali. Wystarczy, bowiem przyłoŜyć linijkę przed oczami pacjenta w odległości od rogówki
ok. 15 mm (a dokładnie w przewidywanej odległości soczewek) i ustawić swoje lepiej
widzące oko przed środkiem nosa pacjenta. Pacjent powinien patrzeć w badające oko. WaŜne
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
14
jest ustalenie, w jakiej odległości powinno być oko badającego od pacjenta, o czym
zorientować się moŜna w czasie wywiadu pytając pacjenta czy potrzebuje okularów do
zwykłego czytania z odległości 30 cm, czy do pracy z monitorem komputera ustawionym
w odległości 50 cm, czy do blatu przy pracy na stojąco (na przykład w aptece) z odległości
60–70 cm, czy teŜ czytania nut na fortepianie. Pomiaru odległości źrenic moŜna dokonać
specjalnym przyrządem – pupilometrem, ale w czasie uŜywania tego przyrządu nie moŜemy
tak łatwo obserwować źrenic pacjenta i nie moŜna uŜyć tego przyrządu u osób z zezem
i duŜym niedowidzeniem.
Pomiar odległości źrenic do dali
Wykonanie pomiaru odległości źrenic do dali jest znacznie trudniejsze ze względu na:
−
trudność w patrzeniu pacjenta w „dal” w gabinecie o ograniczonych wymiarach
−
konieczność spoglądania na odległe przedmioty poprzez zasłaniającego badającego
−
błąd paralaksy powstający przy patrzeniu na podziałkę miarki pod kątem
−
rozpraszanie pacjenta poprzez badającego wykonującego jakieś złoŜone czynności wokół
oczu.
Wykonanie pomiaru linijką okulistyczną jest jednak moŜliwe, ale trzeba pamiętać o tym,
Ŝ
e przedstawiony poniŜej sposób jest obarczony błędem paralaksy tym większym im większa
jest odległość linijki od źrenicy i im większa jest róŜnica rozstawu źrenic pacjenta
i badającego. Przy średnich wartościach odległości źrenic i badaniu z 50 cm błąd ten nie
przekracza 0,5 mm. Pomiar przeprowadzać naleŜy w dwóch etapach – dla kaŜdego oka
oddzielnie.
Etap I pomiar dla prawego oka
Rys. 8. Etap I pomiar dla prawego oka [opracowanie własne]
1.
Stajemy moŜliwie najdalej naprzeciw pacjenta tak by osie oczu były naprzeciw
badającego
2.
Opieramy linijkę o środek nosa jak najbliŜej oczu pacjenta
3.
Zamykamy lub zasłaniamy swoje prawe oko
4.
Polecamy pacjentowi patrzeć w swoje otwarte lewe oko
5.
Odczytujemy lewym okiem na podziałce linijki wartość M
1
odpowiadającą odległości
ś
rodka prawego szkła P
p
od środka nosa
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
15
Etap II pomiar dla lewego oka
Rys. 9. Etap II pomiar dla lewego oka [opracowanie własne]
1.
Stoimy nadal naprzeciw pacjenta tak jak w etapie I, tak by osie oczu były naprzeciw
badającego
2.
Trzymamy linijkę nadal opartą o środek nosa jak najbliŜej oczu pacjenta
3.
Zamykamy lub zasłaniamy swoje lewe oko
4.
Polecamy pacjentowi patrzeć w swoje otwarte prawe oko
5.
Odczytujemy prawym okiem na podziałce linijki wartość M
2
odpowiadającą odległości
ś
rodka lewego szkła P
l
od środka nosa
Pacjentowi z duŜym niedowidzeniem i z zezem, trzeba zasłaniać drugie oko, aby być
pewnym, Ŝe patrzy okiem właściwym.
Dla technika podanie samej wartości bardzo utrudnia wykonanie pracy. Wykonawca
przedmiotu technicznego stawia od razu pytanie, z jaką dokładnością naleŜy wykonać kaŜdy
z wymaganych wymiarów. Pytanie jest o tyle zasadne, Ŝe wykonanie przedmiotu bez
jakiejkolwiek tolerancji jest po prostu niemoŜliwe, a im mniejszy zakres tolerancji wymiarów
tym większy nakład pracy i narzędzi, a co za tym idzie i duŜo wyŜsze koszty. Przy
wykonywaniu okularów niedokładne ustawienie środków soczewek wywołuje powstanie
dodatkowej (niezamierzonej przez okulistę) mocy pryzmatycznej. Przyjęto, Ŝe przesunięcie
ś
rodków optycznych szkieł nie powinno dawać dodatkowej mocy pryzmatycznej większej niŜ
0.5 dioptrii pryzmatycznej pod warunkiem, by baza tego dodatkowego pryzmatu była
ustawiona do nosa. Co oznacza, Ŝe soczewki dodatnie mogą być zdecentrowane do skroni,
a ujemne w kierunku nosa. Wielkości dodatkowego przesunięcia zaleŜne od mocy szkła
podano w Tabela 3.
Działanie pryzmatyczne przesuniętej soczewki określa tzw. reguła Prentice’a
P = D x c [pdpt]
P – moc pryzmatyczna w dioptriach pryzmatycznych
D – moc soczewki w dioptriach
c – przesunięcie środka optycznego (decentracja) w centymetrach
Tolerancje wysokości soczewek powinny być jeszcze mniejsze i nie powinny
przekraczać połowy wartości przesunięcia w poziomie.
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
16
Tabela 3.
Dopuszczalne przesunięcie środków optycznych soczewek okularowych powodujące działanie
pryzmatyczne 0.5 dioptrii pryzm. bazą ustawioną do nosa
Soczewki dodatnie
Soczewki ujemne
Moc sferyczna
tolerancja
do skroni [mm]
Moc sferyczna
tolerancja
do nosa [mm]
+1.0
4.9
-1.0
5.1
+1.5
3.2
-1.5
3.5
+2.0
2.4
-2.0
2.6
+2.5
1.9
-2.5
2.1
+3.0
1.5
-3.0
1.8
+3.5
1.3
-3.5
1.6
+4.0
1.1
-4.0
1.4
+4.5
1.0
-4.5
1.3
+5.0
0.9
-5.0
1.1
+5.5
0.8
-5.5
1.0
+6.0
0.7
-6.0
1.0
+6.5
0.6
-6.5
0.9
+7.0
0.6
-7.0
0.8
+7.5
0.5
-7.5
0.8
+8.0
0.5
-8.0
0.8
+8.5
0.4
-8.5
0.7
+9.0
0.4
-9.0
0.7
+9.5
0.4
-9.5
0.7
+10.0
0.4
-10.0
0.6
+11.0
0.3
-11.0
0.6
+12.0
0.3
-12.0
0.6
+13.0
0.2
-13.0
0.5
+14.0
0.2
-14.0
0.5
+15.0
0.2
-15.0
0.5
+16.0
0.2
-16.0
0.5
+17.0
0.2
17.0
0.4
+18.0
0.1
-18.0
0.4
+19.0
0.1
-19.0
0.4
+20.0
0.1
-20.0
0.4
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
17
4.1.2. Pytania sprawdzające
Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.
1.
Dlaczego przy wykonywaniu okularów i pomocy wzrokowych trzeba przestrzegać
ustalonego algorytmu?
2.
Od którego oka rozpoczynamy badanie pacjenta?
3.
Którą z soczewek (lewą czy prawą) montujemy jako pierwszą?
4.
Dlaczego wszystkie elementy pracy układamy na tacy?
5.
Jaką rolę odgrywają barwy tacek?
6.
Dlaczego przepisanie recepty do dokumentacji technologicznej ułatwia pracę?
7.
Jakie niezbędne dane musi zawierać dokumentacja technologiczna?
8.
Jakiego niezbędnego wymiaru brakuje na opisie oprawy?
9.
Jaki jest wzór na obliczanie przesunięcia środków w poziomie?
10.
Jaki jest wzór na obliczanie przesunięcia środków w pionie?
11.
Co oznacza wartość
α
/2?
12.
Gdzie naleŜy przesunąć soczewkę przy ujemnej wartości przesunięcia w poziomie?
13.
O jaką wielkość trzeba obniŜyć soczewki w okularach do bliŜy w stosunku do dali w tej
samej oprawie?
14.
Jak naleŜy postąpić przy ujemnej wartości przesunięcia w soczewki w pionie?
15.
Gdzie moŜna zapisać obliczone wartości przesunięć soczewek?
16.
Jak mierzymy odległość źrenic do bliŜy?
17.
W jakiej odległości podczas pomiaru odległości do bliŜy obserwujemy pacjenta?
18.
W jakiej odległości podczas pomiaru odległości do bliŜy trzymamy linijkę?
19.
Jaki błąd centrowania moŜna popełnić w soczewce dodatniej, a jaki w ujemnej?
4.1.3. Ćwiczenia
Ćwiczenie 1
Opracuj własny wzór dokumentacji technologicznej niezbędnej do wykonania okularów.
Na podstawie poniŜszej recepty i oprawy metalowej zamkniętej, dopasowanej dla kolegi
przygotuj dokumentację technologiczną
Tabela 1. do ćwiczenia 1
Wyznaczyć wysokości montaŜu środków soczewek.
Sposób wykonania ćwiczenia
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)
dobrać i dopasować oprawę dla koleŜanki lub kolegi,
2)
opracować tabelę do zapisu wszystkich niezbędnych danych w czasie wykonywania
okularów,
3)
wpisać wszystkie znane wartości,
4)
dokonać pomiarów brakujących wielkości,
5)
dokonać ewentualnej korekty opracowanej tabeli,
6)
przedstawić grupie swój projekt i go uzasadnić.
sfera
cylinder
oś
pryzmat
baza
dodatek
Odległość
ź
renic
Odległość
od rogówki
OP +2,25
+0,5
130
34
OL +2,75
+0,5
75
33
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
18
WyposaŜenie stanowiska pracy:
−
zestaw 5 róŜnych opraw metalowych,
−
nagrzewnica do opraw,
−
narzędzia do dopasowania zauszników,
−
linijka optyczna,
−
papier formatu A4.
Ćwiczenie 2
Sprawdź jakość i parametry soczewek okularowych przed podjęciem montaŜu.
Sposób wykonania ćwiczenia
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)
posługując się przygotowaną dokumentacją wybrać odpowiednie soczewki z magazynu
podręcznego,
2)
frontofokometrem zmierzyć moce i wyznaczyć środki oraz osie,
3)
skontrolować wyniki pomiaru z dokumentacją technologiczną i opakowaniami soczewek
oraz ocenić ich jakość kontrolując stan powierzchni optycznych i przejrzystość,
4)
obliczyć wymagane przesunięcia i nanieść na dokumentację lub na soczewki
5)
ocenić czy po decentracji soczewki mają potrzebną średnicę do wykonania okularów,
6)
zauwaŜone błędy i wątpliwości zgłoś nauczycielowi,
7)
przedstaw, które etapy rozwiązania zadania sprawiły Ci trudności.
WyposaŜenie stanowiska pracy:
−
dokumentacja z ćwiczenia 1,
−
podręczny magazyn 40 róŜnych soczewek: ze szkła i tworzywa, sferycznych,
z astygmatyzmem w tym przynajmniej jedna para odpowiadająca zleceniu,
−
pisak do szkła,
−
frontofokometr,
−
linijka optyczna,
−
papier formatu A4.
Ćwiczenie 3
Zmierz linijką optyczną odległość źrenic do bliŜy z 30 cm wszystkim kolegom z grupy,
Sposób wykonania ćwiczenia
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)
zmierzyć odległość źrenic linijką optyczną według metody zawartej w podręczniku dla
ucznia, nauczyciel kontroluje czy uczniowie stosują się do zalecanej metody i czy
dokonują pomiaru z zalecanej odległości i czy linijka znajduje się w odległości 14 mm od
rogówki,
2)
zanotować otrzymane wyniki w tabeli 1 do ćwiczenia 3,
3)
po zapoznaniu się instrukcją posługiwania się pupilometrem wykonać ponownie pomiary
pupilometrem,
4)
porównać oba wyniki i powtarzać pomiary gdy wyniki będą róŜniły się więcej niŜ
o 2 mm w kaŜdym oku,
5)
podjąć dyskusję o zaletach i wadach obu sposobów pomiarów. Przedstawić trudności
w wykonywaniu tych pomiarów. Zachowaj tabelę do następnego ćwiczenia.
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
19
WyposaŜenie stanowiska pracy:
−
linijki optyczne – po jednej dla kaŜdej pary ćwiczących,
−
kilka pupilometrów,
−
papier formatu A4.
Tabela 1 do ćwiczenia 3
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
20
Ćwiczenie 4
Zmierz odległości źrenic do dali.
Sposób wykonania ćwiczenia
Aby wykonać ćwiczenie uczeń powinien:
1)
zmierzyć odległość źrenic linijką optyczną według metody zawartej w podręczniku dla
ucznia, nauczyciel kontroluje czy uczniowie stosują się do zalecanej metody i czy
dokonują pomiaru z zalecanej odległości i czy linijka znajduje się w odległości 14 mm od
rogówki,
2)
zanotować otrzymane wyniki w tabeli 1 do ćwiczenia 3,
3)
wykonać pomiary pupilometrem,
4)
porównać oba wyniki i powtarzać pomiary gdy wyniki będą róŜniły się więcej niŜ
o 2 mm w kaŜdym oku,
5)
zachować tabelę do następnego ćwiczenia.
WyposaŜenie stanowiska pracy:
−
linijki optyczne – po jednej dla kaŜdej pary ćwiczących,
−
kilka pupilometrów,
−
papier formatu A4.
Ćwiczenie 5
Dokonaj analizy róŜnic odległości źrenic do dali i bliŜy.
Sposób wykonania ćwiczenia
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)
dokonać obliczeń róŜnicy odległości źrenic do dali i bliŜy u tej samej osoby notując
wartości pośrednie na oddzielnej kartce, zsumować kolumny 9 i 10 otrzymując odległość
obu źrenic do dali. Następnie zsumować kolumny 3 i 4, aby otrzymać odległość obu
ź
renic do bliŜy. Odjąć te sumy Ŝeby otrzymać róŜnice między pomiarem do dali i bliŜy
dla obu oczu linijką,
2)
wynik zanotować w kolumnie 15
,
3)
obliczyć teoretyczne zmniejszenie odległości źrenic do bliŜy,
Teoretyczne zmniejszenie odległości obu źrenic naleŜy obliczyć ze wzoru, pamiętając
o zgodności jednostek miary.
P.D.
2·w = k
_____
przyjąć k=27 mm
b
Zapisać wyniki w tabeli 1 do ćwiczenia 3 w kolumnie 16,
4)
obliczyć róŜnice między pomiarem linijką a teoretyczną zmianą odległości i wynik
zapisać w kolumnie 17. Porównać wyniki teoretyczne z rzeczywistymi i podjąć próbę
wyjaśnienia przyczyn rozbieŜności.
5)
przeanalizować wartości róŜnicy dla obu oczu większe niŜ 2 mm i opisać w uwagach.
Wyjaśnić wątpliwości z nauczycielem
WyposaŜenie stanowiska pracy:
−
kalkulator,
−
papier A4.
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
21
4.1.4. Sprawdzian postępów
Czy potrafisz:
Tak
Nie
1)
wskazać
konieczność
przestrzegania
ustalonego
algorytmu
wykonywania okularów?
2)
wyjaśnić, dlaczego badanie pacjenta i wykonywanie okularów
zaczynamy od prawego oka?
3)
wskazać sposób oznaczania prac wymagających specjalnego
traktowania?
4)
wymienić wszystkie dane niezbędne w dokumentacji technologicznej?
5)
wskazać na brakujący wymiar w opisie na oprawie, który jest niezbędny
w wykonaniu obliczeń centrowania soczewek?
6)
zmierzyć wszystkie parametry oprawy?
7)
obliczyć potrzebne przesunięcia soczewek w oprawie?
8)
wyregulować kąt pantoskopowy oprawy dla pacjenta?
9)
wskazać kierunki przesunięć, jeśli wyniki obliczeń będą ujemne?
10)
wskazać inne miejsce zapisu centrowania poza dokumentacją
technologiczną?
11)
zmierzyć odległość źrenic do bliŜy linijką i pupilometrem?
12)
zmierzyć odległość źrenic do dali linijką i pupilometrem?
13)
wykazać zalety i wady pomiaru odległości źrenic linijką?
14)
ocenić czy błąd centrowania w soczewkach mieści się w dopuszczalnych
granicach?
15)
wyjaśnić, dlaczego soczewki dodatnie mogą być wstawione nieco
szerzej a ujemne nie?
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
22
4.2. Mocowanie elementów w czasie obróbki
4.2.1. Materiał nauczania
Na centroskopie (Rys. 11) trzeba sprawdzić czy zastosowana wielkość soczewki jest
wystarczająca po wykonanej decentracji. Po upewnieniu się, Ŝe soczewka ma właściwe
wymiary zakładamy na centroskop uchwyt (Rys. 10). Do róŜnych automatów są stosowane
róŜne uchwyty, które są przylepiane za pomocą dwustronnie klejących przylepców (Rys. 13).
a)
b)
c)
Rys.
10.
Uchwyty do mocowania soczewek w automatycznych szlifierkach:
a) uchwyt magnetyczny, b) uchwyt silikonowy, c) przyssawka [9]
Zastosowanie materiału magnetycznego w uchwycie pozwala na jego łatwe utwierdzenie
w centroskopie do czasu przyklejenia soczewki, z kolei uŜycie przyssawki eliminuje potrzebę
uŜycia przylepców, ale przyssawki najlepiej trzymają soczewki szklane. Centroskop
umoŜliwia przylepienie lub przyssanie uchwytu w dokładnie wyznaczonym miejscu soczewki
z zastosowaniem wcześniej ustalonej decentracji.
Rys. 11 .Centroskop [8]
Podziałka centroskopu umoŜliwia przesunięcie obserwowanej soczewki o wymagane
przesunięcia w pionie i poziomie a niektóre modele pozwalają równieŜ na ustalenie kąta osi
cylindrów i pryzmatów Rys. 12.
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
23
Rys. 12. Podziałka centroskopu [8]
Dla zabezpieczenia wewnętrznej strony soczewki od strony wewnętrznej przykleja się
folię zabezpieczającą tylną powierzchnię na czas zaciskania soczewki z uchwytem
w automacie
Rys. 13. KrąŜek przylepców do mocowania soczewek na uchwytach [9]
Rys. 14. KrąŜek folii ochronnej do soczewek w czasie obróbki [9]
Producenci soczewek okularowych nakładają coraz doskonalsze powłoki, coraz gładsze,
bardziej śliskie – oleofobowe, mające ułatwić uŜytkownikom czyszczenie. Dla pracowników
warsztatu stanowi to duŜe utrudnienie; soczewki takie trudno jest opisać nawet pisakiem do
szkła a przylepce nie trzymają się do tych powierzchni. Trzeba stosować specjalne pisaki
i specjalne folie pomiędzy powierzchnię soczewki a zwykłe przylepce.
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
24
4.2.2. Pytania sprawdzające
Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.
1.
Na którym przyrządzie sprawdzamy odpowiednią średnicę soczewki?
2.
Do czego słuŜą przyssawki?
3.
Jaką rolę odgrywają przylepce?
4.
Do jakich materiałów uŜywamy przyssawek?
5.
Jaka jest najwaŜniejsza rola centroskopu?
6.
Gdzie zakłada się folię ochronną?
7.
Na jaki okres zabezpieczamy soczewki folią ochronną?
8.
Jakie trudności technologiczne występują przy powierzchniach oleofobowych?
4.2.3. Ćwiczenia
Ćwiczenie 1
Korzystając z centroskopu i szablonu określ minimalną średnicę soczewki przesuniętej o:
−
3 mm do nosa,
−
6 mm do nosa,
−
4 mm do nosa i 3 mm w górę,
−
3 mm do skroni i 2 mm w dół.
Sposób wykonania ćwiczenia
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)
wyznaczyć środek optyczny soczewki frontofokometrem,
2)
wstawić szablon do centroskopu,
3)
na podziałce centroskopu dokonać wymaganej decentracji i porównując zarys soczewki
z obrysem szablonu, sprawdzić moŜliwość oszlifowania tej soczewki według kształtu
tego szablonu przy tym przesunięciu środka,
4)
porównać otrzymane wyniki z innymi grupami.
WyposaŜenie stanowiska pracy:
−
frontofokometr,
−
centroskop,
−
wycięty gotowy szablon do wybranej oprawy,
−
papier formatu A4.
Ćwiczenie 2
Zamocuj uchwyt do soczewki szklanej i z tworzywa z uŜyciem centroskopu.
Sposób wykonania ćwiczenia
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)
korzystając z centroskopu zamocować soczewkę szklaną za pomocą przyssawki,
a soczewkę z tworzywa za pomocą przylepca do uchwytu. Przed zamocowaniem
narysować na soczewce krzyŜ na całej średnicy soczewki pisakiem do szkła. Zastosować
decentrację soczewki 2 mm do nosa i 4 mm w górę i praktycznie przekonać się
o pewności mocowania soczewki do uchwytów,
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
25
2)
porównać pewność zamocowania obu sposobów, przy próbie przesuwania uchwytu
i podczas próby obrotu oraz przy próbie odrywania uchwytu. JeŜeli uchwyt przesunął się
lub oderwał przed następną próbą zamocuj go ponownie na centroskopie,
3)
poznać róŜnicę mocowania przyssawką i przylepcem,
4)
zapisać w przygotowanej samodzielnie tabeli wyniki tych sześciu badań.
WyposaŜenie stanowiska pracy:
−
centroskop,
−
dwie soczewki jedna szklana a druga z tworzywa,
−
uchwyt z przyssawką,
−
uchwyt do przylepców z 3–5 dwustronnymi przylepcami,
−
papier formatu A4.
Ćwiczenie 3
Zamocuj uchwyt z przyssawką do soczewki z uŜyciem centroskopu.
Sposób wykonania ćwiczenia
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)
korzystając z centroskopu zamocować soczewkę szklaną za pomocą przyssawki do
uchwytu,
2)
przed zamocowaniem narysować na soczewce krzyŜ na całej średnicy soczewki pisakiem
do szkła. Zastosować decentrację soczewki 3 mm do skroni i 2 mm w górę,
3)
wykonać 2 próby:
a)
spróbować przesunąć suchy uchwyt,
b)
spróbować oderwać suchy uchwyt,
4)
jeŜeli uchwyt przesunął się lub oderwał przed następną próbą zamocować go ponownie
na centroskopie,
5)
zmoczyć uchwyt przez zanurzenie w miseczce z wodą wykonać te dwie próby ponownie:
a)
spróbować przesunąć mokry uchwyt,
b)
spróbować oderwać mokry uchwyt,
6)
ocenić oba sposoby mocowania na sucho i mokro. Spróbować wyjaśnić przyczyny
innego zachowania uchwytu w stanie suchym i mokrym.
WyposaŜenie stanowiska pracy:
−
centroskop,
−
soczewka szklana,
−
miseczka z wodą,
−
ś
ciereczka do wytarcia soczewki i uchwytu po ćwiczeniu,
−
papier formatu A4.
Ćwiczenie 4
Przyklej folię ochronną do soczewki.
Sposób wykonania ćwiczenia
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)
na centroskopie zamocować soczewkę z tworzywa do uchwytu. Przed zamocowaniem
narysować na soczewce przewidywany kształt po oszlifowaniu pisakiem do szkła,
2)
zastosować decentrację soczewki 3 mm do nosa i 1 mm w dół,
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
26
3)
od strony wewnętrznej przykleić folię ochronną,
4)
sprawdzić czy folia nie będzie przeszkadzała w szlifowaniu i czy obejmuje całą
powierzchnię uchwytu,
5)
zbyt duŜą folię obciąć przed przyklejeniem.
WyposaŜenie stanowiska pracy:
−
centroskop,
−
wycięty gotowy szablon do wybranej oprawy,
−
soczewka z tworzywa,
−
uchwyt z dwustronnym przylepcem,
−
folia ochrona,
−
noŜyczki,
−
papier formatu A4.
4.2.4. Sprawdzian postępów
Czy potrafisz:
Tak
Nie
1)
sprawdzić na centroskopie minimalną średnicę soczewki ?
2)
ustawić na centroskopie wymagane przesunięcia soczewki?
3)
wybierać odpowiedni rodzaj uchwytów do materiału soczewki?
4)
mocować uchwyt do soczewki na centroskopie?
5)
uzasadnić konieczność uŜywania centroskopu?
6)
montować folię ochronną?
7)
stosować środki do mocowania soczewek z powłokami
oleofobowymi?
8)
ustalić wielkość błędów centrowania soczewek przy mocowaniu
uchwytów?
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
27
4.3 Szlifowanie elementów optycznych
4.3.1. Materiał nauczania
Szlifowanie ręczne
Na wewnętrzną stronę soczewki przenosi się rysunek tarczy oprawy wodoodpornym
pisakiem. W tym celu naleŜy wykonać z kartonu lub sztywnej folii szablon dokładnie
pasujący do tarczy w tej oprawie i wyznaczyć środek tarczy w systemie skrzynkowym.
Poziomą linię środka tarczy szablonu zamocowanego w oprawce moŜna wyznaczyć stemplem
dioptromierza lub przesuwając na stole oprawkę z szablonem przed środkiem pisaka
ustawionym na wysokości środka tarczy.
wyznaczyć środek tarczy w systemie skrzynkowym Przed rozpoczęciem szlifowania
moŜna szklane soczewki naciąć noŜem diamentowym lub krajakiem do szkła 2 mm od
wyznaczonego obrysu tarczy i obłupać cęgami do szkła (Rys. 15). Skraca to znacznie czas
szlifowania. Jest to najbardziej niebezpieczna czynność w czasie całego procesu
wykonywania okularów. Pryskające okruchy szkła groŜą nie tylko skaleczeniem rąk, ale
mogą łatwo wpaść do oka. Koniecznie trzeba zakładać okulary ochronne, które powinny być
stosowane podczas całego procesu wykonywania okularów ze szklanymi soczewkami.
Oznakowane soczewki moŜna oszlifować na ręcznych szlifierkach z diamentowymi tarczami
(Rys. 16). Proces szlifowania przebiega zawsze na mokro z duŜą ilością wody chłodzącej
i płuczącej odpady z obróbki i zuŜyty materiał tarczy.
Rys. 15. Cęgi do obłupywania szkła [9]
a)
b)
Rys. 16. Szlifierki ręczne
a) z tarczą fazetową b) z tarczą stoŜkową [8]
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
28
Rys. 17. Cienka soczewka z fazetą [opracowanie własne]
Na szlifierkach ręcznych z płaską lub stoŜkową tarczą szlifierską jest trudno uzyskać
ładny kształt fazety przy grubszych soczewkach. Zastosowanie tarczy fazetowej pozwala
uzyskać kształt fazety na grubszych soczewkach. Szlifierki ręczne wymagają duŜej wprawy
i doświadczenia, ale pozwalają na wykonanie nawet bardzo trudnych kształtów (Rys. 18.)
i dokonywanie poprawek w czasie szlifowania automatycznego. Najczęściej jednak słuŜą do
zatępiania i wygładzenia krawędzi przy zwykłych automatach. Wykonanie fazety jest
niezbędne dla utrzymania soczewki w rowku oprawy.
Rys. 18. Grubsza soczewka na tarczy fazetowej [opracowanie własne]
Szlifierki z nasypem proszku diamentowego mają róŜne grubości ziarna do szlifowania
wstępnego o większych ziarnach i szybszego szlifowania oraz mniejszych ziarnach do
dokładnego wykończenia powierzchni. Drobniejsze ziarno pozwala na uzyskanie gładszych
powierzchni i krawędzi bez wyszczerbień. Tarcze fazetowe są zawsze wykonywane jako
wykończające z drobnym ziarnem.
Szlifierki automatyczne
Soczewka po zamocowaniu w automacie jest szlifowana do Ŝądanego kształtu według
dwóch sposobów:
−
w automatach szablonowych,
−
w automatach bezszablonowych.
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
29
N
Rys. 19. Szablon kształtu tarczy [opracowanie własne]
Automaty szablonowe są typowymi maszynami mechanicznie kopiującymi kształt
szablonu. Szablon (Rys. 19) i soczewka obracają się jednocześnie na tej samej osi. Soczewka
dotyka swoim obwodem do tarcz szlifierskich, a szablon do czujnika rozmiaru. Szlifowanie
odbywa się tak długo, aŜ czujnik potwierdzi osiągniecie wymaganego kształtu. Pełne
automaty mają urządzenie podnoszące głowicę po wykonaniu szlifowania zgrubnego
i przesuwają soczewkę na tarczę wykończającą – fazetową. Następuje drugi cykl szlifowania,
po którym maszyna kopiująca zatrzymuje swą pracę.
Rys. 20 Automat szablonowy produkcji krajowej [10]
Do wykonania szablonu uŜywa się specjalnych urządzeń kopiujących wewnętrzny kształt
tarczy w oprawie lub zewnętrzny kształt atrapy soczewki, wycinając w płytce kształt tarczy
(Rys. 21). Szablony moŜna równieŜ wykonać ręcznie wycinając wstępnie noŜycami
odrysowany kształt tarczy i dokładnie opiłować pilnikiem kontrolując dokładność
odwzorowania przez porównywanie kształtu szablonu z kształtem tarczy.
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
30
Rys. 21 Płytka do wycięcia szablonu z otworami mocującymi w automacie [9]
Prowadzenie soczewki nad rowkiem fazety odbywa się przez specjalnie ukształtowane
krawędzie tarczy szlifierskiej. Powierzchnie szlifujące tarczy mają niewielkie pochylenie ku
ś
rodkowi rowka a ponadto powierzchnia od frontowej strony soczewki ma powierzchnię
o mniej ostrych ziarnach. Jest to tarcza zwana „samowodzącą”, gdzie soczewka „sama”
ustawia się przed środkiem rowka. Wymaga to duŜej precyzji mechanizmu, który cięŜką
głowicę ustawia nad środkiem rowka w tarczy pod wpływem delikatnej siły pochodzącej
z soczewki zsuwającej się po pochyłej powierzchni szlifującej.
Rys. 22. Brzeg tarczy „samowodzącej” [opracowanie własne]
Automaty bezszablonowe nie wymagają wykonywania szablonu do kaŜdej oprawki,
bowiem prowadzenie soczewki nad tarczą odbywa się na drodze sterowania silnikiem
podnoszącym głowicę z soczewką. Wielkość unoszenia uzyskuje się drogą elektronicznego
przetwarzania kształtu tarczy wcześniej zeskanowanej w urządzeniu skanującym.
Rys. 23 Automat szlifierski do szlifowania obwodowego soczewek okularowych
[Ogólnopolski Kurier Oftalmiczny]
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
31
W prostszych modelach prowadzenie soczewki nad rowkiem fazety odbywa się tak jak
w automatach szablonowych. Tak pracują automaty bezszablonowe zwane 2D, w których
opis kształtu soczewki odbywa się w dwóch płaszczyznach tarczy. Ściślej mówiąc kształt
tarczy jest opisany we współrzędnych biegunowych gdzie kaŜdej wartości kąta obrotu
soczewki przypisana jest odpowiednia wielkość promienia. Nowsze rozwiązania automatów
Rys. 23 współpracują ze skanerami uwzględniającymi krzywiznę tarczy ramki i nazywane są
3D – jako uwzględniające 3 wymiary przestrzenne kształtu oprawy.
Automaty poza podstawową funkcją dopasowania obwodu soczewki do kształtu tarczy
w oprawie, często wyposaŜone są w dodatkowe funkcje:
−
wykonywania rowka przy mocowaniu soczewki do oprawy Ŝyłką,
−
wiercenia otworów przy mocowaniu soczewki w oprawach bezramkowych,
−
frezowania nacięć,
−
polerowania krawędzi,
−
zatępiania ostrych krawędzi,
−
modyfikację kształtu soczewki umoŜliwiającej w oprawach bezramkowych i z Ŝyłką
zmniejszenie lub powiększenie wymiarów tarczy.
Bardziej rozbudowane automaty mają wbudowany skaner oprawy, centroskop a nawet
frontofokometr.
Do szlifowania soczewek wykonanych z poliwęglanu i trivex’u, uŜywa się specjalnych
tarcz o bardziej chropowatej powierzchni. Szlifowanie poliwęglanu przeprowadza się bez
chłodzenia wodą przy zmniejszonym nacisku soczewki do tarczy, poniewaŜ materiał ten jest
nieodporny na działanie rozpuszczalników w tym równieŜ wody. Obrobione powierzchnie dla
zmniejszenia wpływu wilgoci trzeba wypolerować.
4.3.2. Pytania sprawdzające
Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.
1.
Jakie są sposoby uzyskania kształtu soczewki zgodnego z tarczą?
2.
Jak moŜna skrócić czas szlifowania soczewek szklanych?
3.
Jakie zagroŜenia występują przy obróbce szklanych soczewek?
4.
Jakich środków ochrony osobistej uŜywa się przy obróbce soczewek szklanych?
5.
Jakich tarcz szlifierskich uŜywa się do szlifowania soczewek okularowych?
6.
Dlaczego stosuje się dwa rodzaje szlifierek ręcznych?
7.
W jakim celu wykonuje się na brzegu soczewki fazetę?
8.
Jakie jest główne zastosowanie szlifierek ręcznych ?
9.
W jaki sposób następuje odwzorowanie kształtu tarczy okularowej na soczewce
w automatach szablonowych?
10.
W jaki sposób następuje odwzorowanie kształtu tarczy okularowej na soczewce
w automatach bezszablonowych?
11.
Jakie urządzenia słuŜą do wykonywania szablonów?
12.
W jakich automatach stosuje się tarcze „samowodzące”?
13.
Jaki dodatkowe funkcje mogą mieć automaty bezszablonowe?
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
32
4.3.3. Ćwiczenia
Ćwiczenie 1
Przygotuj soczewkę szklaną do szlifowania ręcznego do oprawy metalowej zamkniętej.
Sposób wykonania ćwiczenia
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)
wykonać z kartonu szablon dokładnie pasujący do tarczy w tej oprawie,
2)
wyznaczyć środek tarczy w systemie skrzynkowym,
3)
wyznaczyć środek szklanej sferycznej soczewki frontofokometrem,
4)
zaznaczyć na szablonie punkt recepturowy przesunięty o 3 mm w kierunku nosa i 2 mm
w górę,
5)
przyłoŜyć środek soczewki do wykonanego kartonowego szablonu w punkcie
recepturowym i odrysować kształt szablonu na soczewce pisakiem do szkła,
6)
narysować na soczewce powiększony o 2 mm z kaŜdej strony zarys szablonu,
7)
załoŜyć okulary ochronne,
8)
połoŜyć soczewkę na miękkiej podkładce tekturowej i naciąć noŜem diamentowym lub
krajakiem do szkła soczewkę w miejscu powiększonego szablonu,
9)
obłamać zbędne części soczewki cęgami do łupania do szkła,
10)
zapakować soczewkę, szablon i oprawę. Opisać swoim nazwiskiem i pozostawić do
następnego ćwiczenia.
WyposaŜenie stanowiska pracy:
−
oprawa metalowa zamknięta o owalnym zarysie tarczy,
−
soczewka szklana sferyczna o mocy około 1,5–2,0 dioptrii z torebką,
−
karton lub sztywna folia do wykonania szablonu,
−
okulary ochronne,
−
cęgi do łupania do szkła,
−
krajak do szkła,
−
pisak do szkła,
−
linijka optyczna,
−
instrukcja stanowiskowa,
−
papier formatu A4.
Ćwiczenie 2
Oszlifuj na szlifierce ręcznej szklaną soczewkę do rozmiaru tarczy oprawy
z jednoczesnym wykonaniem fazety.
Sposób wykonania ćwiczenia
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)
zapoznać się z instrukcja obsługi szlifierki. Sprawdzić jej działanie, pamiętać
o uruchomieniu chłodzenia tarczy,
2)
załoŜyć okulary ochronne. Wyjętą z torebki soczewkę oszlifować od strony frontowej
nadając właściwy kąt tej części fazety, a następnie oszlifować wewnętrzna krawędź,
3)
skontrolować wymiar przykładając soczewkę do zamkniętej oprawy i szablonu. Jeśli
soczewka jest zbyt duŜa powtarzać szlifowanie na przemian przedniej i tylnej strony
soczewki. Zwracać uwagę na jednakową szerokość fazety po obu stronach,
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
33
4)
delikatnie zatępić zewnętrzne krawędzie fazety soczewki. Rozkręcić zamek oprawy
i przymierzyć soczewkę do oprawy zamykając delikatnie zamek ręką,
5)
jeśli soczewka ma prawidłowy wymiar zamknąć zamek tarczy oprawy zakręcając
wkrętem, gdy soczewka jest zbyt duŜa powtórzyć szlifowanie. Za małą soczewkę
wyrzucić i oszlifować następną,
6)
zachować oprawę z soczewką i szablonem do następnego ćwiczenia.
WyposaŜenie stanowiska pracy:
−
poradnik dla ucznia,
−
oprawka metalowa zamknięta o owalnym zarysie tarczy z poprzedniego ćwiczenia,
−
soczewka szklana sferyczna o mocy około 1,5–2,0 dioptrii z przedniego ćwiczenia,
−
szablon z poprzedniego ćwiczenia,
−
okulary ochronne,
−
szlifierka ręczna,
−
instrukcja obsługi szlifierki,
−
papier formatu A4.
Ćwiczenie 3
Wyznacz frontofokometrem środek i moc soczewki zamontowanej w oprawie metalowej
zamkniętej.
Sposób wykonania ćwiczenia
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)
wykorzystać oprawę z ćwiczenia 2,
2)
przyłoŜyć do soczewki szablon i sprawdzić czy środek soczewki jest dokładnie
w znaczonym na szablonie miejscu recepturowym. Sprawdzić czy błąd centrowania
mieści się w dopuszczalnej tolerancji. Gdy błąd przekracza tolerancje ustalić
z nauczycielem dalsze postępowanie,
3)
w poprawnie wstawionej soczewce sprawdzić napręŜenia polaryskopem. Ewentualne
napręŜenia oznaczyć pisakiem i usunąć szlifując oznaczone miejsca.
4)
po stwierdzeniu braku napręŜeń wyczyścić okulary i zakręcony wkręt zamka
zabezpieczyć klejem,
5)
opisać oprawę i zachować do następnego ćwiczenia.
WyposaŜenie stanowiska pracy:
−
oprawka metalowa z soczewką z poprzedniego ćwiczenia,
−
szablon z poprzedniego ćwiczenia,
−
okulary ochronne,
−
szlifierka ręczna,
−
polaryskop,
−
klej Loctite 290,
−
papier formatu A4.
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
34
Ćwiczenie 4
Do zamkniętej oprawy metalowej przygotuj do szlifowania lewą szklaną soczewkę
cylindryczną.
Sposób wykonania ćwiczenia
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)
wykonać szablon na szabloniarce,
2)
wyznaczyć środek soczewki i oś cylindra 120
o
w zapisie cylindra dodatniego
frontofokometrem,
3)
opisać na soczewce połoŜenie nosa (soczewki lewej) oraz kierunki przesunięcia soczewki
do punktu recepturowego przesuniętego o 4 mm w kierunku nosa i 2 mm w górę,
4)
ustawić na centroskopie soczewkę do zamocowania uchwytu w punkcie recepturowym
5)
poprosić nauczyciela o sprawdzenie poprawności ustawienia soczewki,
6)
zamocować uchwyt do szlifowania, załoŜyć okulary ochronne,
7)
zacisnąć soczewkę w szablonowym automacie szlifującym,
8)
załoŜyć szablon do automatu,
9)
oszlifować soczewkę, wyjąć z automatu, opłukać w wodzie nie zdejmując uchwytu,
10)
sprawdzić wymiar przymierzając do oprawki, w miarę potrzeby oszlifować jeszcze raz,
11)
soczewkę o poprawnym wymiarze wstawić do oprawy,
12)
zapakować okulary i pozostawić do następnego ćwiczenia.
WyposaŜenie stanowiska pracy:
−
instrukcja obsługi centroskopu,
−
instrukcja obsługi automatu szablonowego,
−
oprawa metalowa z poprzedniego ćwiczenia,
−
soczewka szklana cylindryczna o mocy około 1,5–2,0 dioptrii sferycznych i +1,0,
−
krąŜek do wykonania szablonu,
−
okulary ochronne,
−
centroskop, automat szablonowy,
−
pisak do szkła,
−
linijka optyczna,
−
papier formatu A4.
4.3.4. Sprawdzian postępów
Czy potrafisz:
Tak
Nie
1)
wskazać sposoby dopasowania kształtu soczewki do oprawy?
2)
wyjaśnić cel łupania soczewek szklanych?
3)
wskazać na zagroŜenia w czasie obróbki szkła?
4)
uzasadnić potrzebę stosowania środków ochrony osobistej przy
obróbce szkła?
5)
narysować szkic tarczy do szlifowania ręcznego i w automacie
szablonowym?
6)
uzasadnić kształt tarczy „samowodzącej”?
7)
uzasadnić konieczność szlifowania soczewek o większej mocy na
tarczach fazetowych?
8)
wskazać na rolę fazety w oszlifowanej soczewce?
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
35
9)
wyjaśnić potrzebę zatępiania krawędzi zewnętrznych fazety na
soczewkach?
10)
przedstawić róŜnice w szlifowaniu automatem szablonowym
i bezszablonowym?
11)
przedstawić źródła błędów w czasie szlifowania soczewek?
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
36
4.4. MontaŜ i naprawa pomocy wzrokowych
4.4.1. Materiał nauczania
Oprawki z tworzyw termoplastycznych
Oprawy termoplastyczne wykonywane są dwiema technologiami:
−
oprawa frezowana z płyty, bardziej stabilna w kształcie i precyzyjniej wykonana
z rowkiem trójkątnym o kącie 80
o
÷
100
o
i głębokości 0,7 mm,
−
oprawa wykonana metodą wtrysku, tańsza, mniej stabilna i mniej precyzyjniej wykonana
z rowkiem okrągłym o szerokości 1,6 mm
÷
2 mm i głębokości 0,6 mm
÷
0,8 mm.
W praktyce warsztatowej nie ma większej róŜnicy w sposobie montaŜu soczewek
w oprawie. Występujące róŜnice potrzebnych temperatur zaleŜą nie tyle od sposobu
wykonania, co od zastosowanego materiału i od czasu, jaki upłynął od wyprodukowania
oprawy. Czas nagrzewania zaś od grubości oprawy. Po zweryfikowaniu poprawności kształtu
i wielkości nagrzewa się tarcze oprawy przed włoŜeniem soczewki (Rys. 24). Po wciśnięciu
obu soczewek korygujemy lekkie deformacje oprawy powstałe podczas wciskania soczewek
nagrzewając odpowiednie miejsca.
Rys. 24. Nagrzewnica do opraw [Ogólnopolski Kurier Oftalmiczny]
Na końcu montaŜu sprawdza się ustawienie zauszników w stanie rozwarcia i po złoŜeniu.
Oprawki z tworzyw termoutwardzalnych
Spotyka się oprawy wykonane z materiałów, które nie miękną w czasie podgrzewania
a nawet niektóre oprawy z włókien węglowych po nagrzaniu potrafią zmniejszyć swój
wymiar. Dlatego opraw tych nie wolno podgrzewać a soczewki wciskać w zimną oprawę
wykorzystując spręŜystość oprawy i szlifując soczewki na nieco mniejszy wymiar.
Oprawki metalowe zamknięte
Rowek w oprawie metalowej ma kształt trójkątny o kącie 80
o
÷
120
o
i głębokości
0,5 mm
÷
0,8 mm. Tarcza jest przecięta i zaopatrzona w zamek zakręcany wkrętem o gwincie
M1,2 lub M1,4. Ułatwia to włoŜenie soczewki i sprawdzenie jej wielkości. Po włoŜeniu
soczewki i lekkim dokręceniu zamka sprawdza się na polaryskopie napręŜenia wywołane
miejscowym naciskiem prawy na krawędź soczewki. Wszelkie napręŜenia w soczewkach
szklanych, a szczególnie wykonanych z materiałów o wyŜszym współczynniku załamania
i fotochromatycznych, usuwa się zmniejszając rozmiar soczewki. Zmniejszanie rozmiaru
moŜna dokonać miejscowo, bądź na całym obwodzie. Zbyt małe soczewki moŜna wstawić
w oprawę podkładając specjalną taśmę wypełniającą.
Oprawki metalowe półotwarte
Występują dwa rodzaje tych opraw:
−
z normalnym rowkiem od góry a od dołu z Ŝyłką grubości 0,5 mm
÷
0,6 mm
−
z wystającym elementem wkładanym w rowek soczewki z dwoma odmianami:
a) z elementem metalowym będącym częścią oprawy,
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
37
b) ze szczeliną, w którą wsunięta jest taśma poliamidowa o przekroju ósemki. Górna
część ósemki jest wsunięta w szczelinę oprawy a dolna w soczewkę.
W pierwszym przypadku soczewka musi mieć dwa rodzaje krawędzi, od góry zwykłą
fazetę a od dołu płaską z rowkiem szerokości odpowiadającej grubości Ŝyłki. Wykonanie
rowka najłatwiej wykonać w rowkarkach (Rys. 25).
Rys. 25. Rowkarka [8]
Automatyczne rowkarki mają moŜliwość wykonania rowka w stałej odległości od
przedniej lub tylnej powierzchni soczewki albo w środku grubości brzegu soczewki.
W drugim przypadku soczewki szlifuje się na całym obwodzie z płaska krawędzią,
wykonuje rowek i zatępia krawędzie. Minimalna szerokość krawędzi nie powinna być
mniejsza od 1,8 mm
÷
2,0 mm. Głębokość rowka - 0,4 mm
÷
0,6 mm. Soczewkę montuje się
wkładając najpierw w górną część ramki, a następnie naciągając Ŝyłkę cienka mocną taśmą.
Oprawki metalowe bezramkowe
W tego typu oprawach elementem nośnym nie jest sama oprawa, lecz równieŜ soczewki.
W soczewce wykonuje się otwory, bądź frezuje nacięcia (Rys. 26) do stabilnego umocowania
zauszników i mostka.
Rys. 26. Wiertarka współrzędnościowa
[Ogólnopolski Kurier Oftalmiczny]
W najprostszych warunkach trasowanie otworów moŜna dokonać po przyłoŜeniu lub
sklejeniu soczewki z atrapą taśmą dwustronnie lepną bądź przylepcem do przyssawek.
Analogicznie skleja się drugą soczewkę z druga atrapą i wierci się otwory bądź frezuje
nacięcia miniaturową wiertarką. Znacznie łatwiej posłuŜyć się moŜna wiertarką
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
38
współrzędnościową gwarantującą identyczność wykonania prawej i lewej soczewki.
Najbardziej rozbudowane automaty trasują i wykonują otwory i nacięcia automatycznie.
Z uwagi na małe odległości pomiędzy punktami mocowania wszelkie luzy
dyskwalifikują takie okulary, oprawa, bowiem jest niestabilna, soczewki nie zachowują
ustalonego połoŜenia. KaŜda róŜnica, nawet ułamek mm pomiędzy wykonaniem lewej
i prawej soczewki jest bardzo widoczna. Wykonywanie otworów jest bardzo trudne, wymaga
ogromnej dokładności, wprawy a często jest niemoŜliwe bez specjalnych wiertarek
współrzędnościowych gdzie lewa i prawa soczewka musi mieć otwory wykonane jednakowo.
PoniewaŜ soczewka jest elementem przenoszącym w czasie uŜytkowania znaczne
napręŜenia poleca się soczewki z materiałów bardziej odpornych takich jak poliwęglany czy
trivex. Gdy tylko jest to moŜliwe naleŜy pomiędzy części metalowe i soczewkę wstawiać
miękkie podkładki. Te wszystkie trudności kompensuje moŜliwość wykonania do oprawy
dowolnego wymiaru i kształtu soczewek (Rys. 27).
Rys. 27. Okulary bezramkowe [opracowanie własne]
Naprawy okularów
Nawet najstaranniejszemu uŜytkownikowi okularów moŜe zdarzyć się uszkodzenie
okularów. Najczęściej spotykane uszkodzenia to:
−
odkręcenie wkrętów i nakrętek
−
złamanie zawiasu
−
wypadnięcie nanośnika
−
uszkodzenie nasuwki zausznika
−
pęknięcie mostka
−
pęknięcie tarczy
−
porysowanie soczewki
−
pęknięcie lub potłuczenie soczewki
Odkręcenie wkrętów i nakrętek nie powinno się zdarzyć, gdy w trakcie montaŜu
zastosuje się zabezpieczenie przed okręcaniem połączeń gwintowanych. MoŜna zabezpieczyć
wypełniając gwinty wkładką silikonową, malując lakierem, wpuszczając specjalny klej przed
zakręceniem lub inny specjalny klej wpuszczany w szczelinę gwintu po zakręceniu. Trzeba
pamiętać, Ŝe połączenie gwintowe jest połączeniem rozłącznym, a więc moŜe się zdarzyć
potrzeba wykonania demontaŜu. Specjalne kleje po podgrzaniu pozwalają na rozkręcenie
połączenia, lakiery i klej „kropelka” nie dają takiej moŜliwości.
Złamanie zawiasu w oprawce z tworzywa termoplastycznego moŜna naprawić wyjmując
złamaną część po silnym nagrzaniu i wtopieniu na gorąco nowego zawiasu. Złamaniu
zawiasu w oprawie metalowej najłatwiej zaradzić przez wymianę zausznika na nowy.
Niektóre spręŜynujące zawiasy mają moŜliwości odkręcenia i wymiany na nowy element.
Z nierozbieralnych puszek na mechanizm spręŜynujący w zausznikach usunięcie
uszkodzonych części jest często niewykonalne, ale są części zamienne pozwalające się
wsunąć w pustą puszkę. Otwory zawiasu w oprawie i zauszniku ze ściągniętą spręŜynką nie
pasują do siebie i moŜna je dość łatwo połączyć po zastosowaniu specjalnych wkrętów
zakończonych stoŜkiem. Po wkręceniu część stoŜkową moŜna łatwo odłamać.
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
39
Wypadnięcie nanośnika nasuwki zausznika lub innego wymiennego elementu nie stanowi
trudności poza wyszukaniem z duŜego asortymentu części zamiennych odpowiedniej do tej
oprawy.
Uszkodzenia opraw metalowych moŜna naprawić metodą twardego lutowania stopami
srebra, zgrzewaniem lub spawaniem w osłonach gazów szlachetnych. Z uwagi na małe
wymiary części i ich często ozdobny charakter prace takie wymagają ogromnej wprawy
i specjalistycznych narzędzi oraz szybkości by nie przegrzać sąsiednich elementów. Oprawy
z tworzywa moŜna kleić, ale często koszt i efekt klejenia jest nieopłacalny przy niskich
kosztach nowej oprawy. MoŜna stosować kleje rozpuszczalnikowe, ale mogą być one
stosowane tylko przy dobrej wentylacji.
Porysowane, potłuczone soczewki moŜna tylko wymienić na nowe. Problemem jest tylko
znalezienie własności tej soczewki. Soczewki barwione na stałe i fotochromowe powinny być
wymieniane parami dla zachowania identyczności barwy i szybkości reakcji na zmianę
oświetlenia. Moc czasem moŜna zmierzyć, ale określenie konstrukcji, producenta i materiału
jest często niemoŜliwe bez posiadanej dokumentacji.
Kontrola wykonanych okularów
Na kaŜdym etapie wykonywania okularów dokonuje się kontroli, ale niezaleŜnie od tego
na zakończenie całego procesu trzeba jeszcze raz sprawdzić czy okulary zostały wykonane
zgodnie z zamówieniem klienta. W czasie końcowej kontroli wykonanych okularów
sprawdzamy:
−
zgodność z zamówieniem rodzaju materiału, mocy soczewek i ich uszlachetnienia oraz
typu oprawki, rozmiaru i koloru,
−
dokonując pomiarów wszystkich parametrów optycznych z zamówienia,
−
czy powierzchnie soczewek i oprawy nie wykazują zarysowań i śladów obróbki,
−
prawidłowość zamocowania soczewek – bez luzów i napręŜeń,
−
czy odchyłki zamocowania środków recepturowych soczewek znajdują się w granicach
dopuszczalnych tolerancji,
−
prawidłowość otwierania i zamykania się zauszników i estetykę wyglądu okularów,
−
zabezpieczenie wszystkich wkrętów przed odkręcaniem w czasie uŜytkowania,
Po pozytywnych wynikach kontroli naleŜy okulary wyczyścić i zapakować oraz
zawiadomić klienta o wykonaniu zamówienia
.
4.4.2. Pytania sprawdzające
Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.
1.
Jakie dwa główne sposoby stosuje się w produkcji opraw okularowych?
2.
Jakie dwa główne czynniki wpływają na temperaturę oprawy w czasie wstawiania
soczewek?
3.
Jakie urządzenie wykorzystujemy do podgrzania elementów oprawy wykonanych
z tworzywa?
4.
W jaki sposób wkładamy soczewki do oprawy z tworzywa termoplastycznego a jak do
termoutwardzalnego?
5.
Jakie wkręty stosuje się w zamkach oprawy metalowej zamkniętej?
6.
Które soczewki i w których oprawach wymagają sprawdzenia napręŜeń?
7.
W jaki sposób wykonujemy rowek w soczewce do Ŝyłki mocującej?
8.
Jakie trudności występują w wykonaniu otworów i nacięć w soczewkach do opraw
bezramkowych?
9.
Jakie materiały soczewek najlepiej nadają się do opraw bezramkowych?
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
40
10.
W jaki sposób zabezpieczyć połączenia gwintowane w oprawach przed okręcaniem
w czasie uŜytkowania?
11.
Jakie wkręty naleŜy stosować przy wymianie zauszników ze spręŜynującym
zabezpieczeniem?
12.
Jak moŜna naprawić pęknięte elementy opraw metalowych?
13.
Dlaczego przy wymianie uszkodzonych soczewek potrzebna jest dokładna wiedza o ich
parametrach i pochodzeniu?
4.4.3. Ćwiczenia
Ćwiczenie 1
Wyjmij i zamontuj soczewki w oprawie termoplastycznej.
Sposób wykonania ćwiczenia
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)
podgrzewając tarcze oprawy, wyjąć soczewki z gotowych okularów z oprawy wykonanej
z tworzywa termoplastycznego,
2)
przed rozpoczęciem pracy przeczytać instrukcję nagrzewnicy i oznaczyć pisakiem obie
soczewki zapisując od strony nosa odpowiednio litery P i L. Przy okrągłych tarczach
zaznaczyć na soczewkach linię poziomą,
3)
po wyjęciu podgrzać ponownie oprawę i wstawić najpierw prawą, a potem lewą
soczewkę,
4)
sprawdzić czy w czasie wstawiania soczewek oprawa nie uległa deformacji i w razie
konieczności podgrzać oprawę w tych miejscach i dokonać korekty kształtu.
WyposaŜenie stanowiska pracy:
−
okulary z oprawą termoplastyczną,
−
instrukcja obsługi.
−
nagrzewnica do opraw,
−
papier A4,
−
pisak do szkła.
Ćwiczenie 2
Wyjmij i dokonaj montaŜu soczewki w oprawach metalowych zamkniętych.
Sposób wykonania ćwiczenia
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)
wymontować z oprawy metalowej soczewki i zamontować je ponownie. Przed
demontaŜem oznaczyć soczewki w okularach tak jak w poprzednim ćwiczeniu,
2)
po doborze odpowiedniej końcówki wkrętaka do wkrętu w zamku, oprzeć oprawę
o podpórkę. Podjąć próbę odkręcenia wkrętu, w przypadku trudności podgrzać zamek
nagrzewnicą i odkręcić zamek w gorącej oprawie,
3)
pamiętać, Ŝe cienkie ostrza wkrętaka po ześlizgnięciu z oprawy mogą łatwo skaleczyć
rękę trzymającą oprawę,
4)
wyczyścić soczewki i oprawę przed powtórnym zamontowaniem,
5)
włoŜyć prawą soczewkę i zakręcić zamek oprawy, zamontować lewą soczewkę,
6)
ocenić poprawność mocowania,
7)
powtórzyć czynności z następnymi oprawami.
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
41
WyposaŜenie stanowiska pracy:
−
3 pary okularów z metalowa oprawą zamkniętą o róŜnych konstrukcjach zamków,
−
wkrętaki o róŜnych końcówkach,
−
podpórka do podparcia oprawy,
−
nagrzewnica do opraw,
−
papier formatu A4.
Ćwiczenie 3
Wyjmij i zamontuj soczewki w oprawie metalowej półotwartej.
Sposób wykonania ćwiczenia
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)
przed demontaŜem oznaczyć soczewki w okularach tak jak w poprzednim ćwiczeniu,
2)
w szczelinę między oprawą a soczewką wsunąć ucięty ukośnie koniec cienkiej tasiemki;
przy trudności znalezienia szczeliny poprosić kolegę o odciągnięcie soczewki od oprawy
w miejscu mocowania Ŝyłki,
3)
wsuniętą tasiemkę złoŜyć na pół i przesuń na najbardziej płaską część tarczy z Ŝyłką;
odciągnąć tasiemkę od soczewki wyciągając Ŝyłkę z rowka,
4)
wysunąć soczewkę z górnej części oprawy,
5)
wyczyścić soczewki i oprawę przed powtórnym zamontowaniem,
6)
w jednej oprawie wymienić Ŝyłkę mocującą na nową przewlekając ją w otworach tarczy
według drugiej tarczy tej oprawy,
7)
wsunąć soczewkę w górna część oprawy, zostawiając Ŝyłkę z przedniej strony soczewki
8)
załoŜyć tasiemkę za Ŝyłkę,
9)
włoŜyć Ŝyłkę w rowek soczewki w obu jej końcach, naciągnij Ŝyłkę tasiemką i wsunąć ją
do rowka,
10)
powtórzyć czynności z następnymi oprawami.
WyposaŜenie stanowiska pracy:
−
3 pary okularów z metalowa oprawą półotwartą o róŜnych konstrukcjach,
−
wkrętaki o róŜnych końcówkach,
−
cienka pęseta,
−
bardzo ostry noŜyk do obcięcia Ŝyłki,
−
cienka mocna tasiemka,
−
Ŝ
yłka do mocowania soczewek w oprawach o średnicy 0,5
÷
0,6 mm,
−
papier formatu A4.
Ćwiczenie 4
Zdemontuj i zamontuj soczewki w okulary bezramkowe.
Sposób wykonania ćwiczenia
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)
przed demontaŜem oznaczyć soczewki tak jak przy poprzednich ćwiczeniach; wszystkie
części układać na tacy w kolejności demontaŜu,
2)
pamiętać, Ŝe cienkie ostrza wkrętaka po ześlizgnięciu z oprawy mogą łatwo skaleczyć
rękę trzymającą oprawę, a takŜe uszkodzić soczewkę,
3)
rozmontować prawą i lewą soczewkę oraz nanośniki,
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
42
4)
wyczyścić wszystkie elementy. Uszkodzone podkładki i tulejki i inne drobne elementy
wymienić na nowe,
5)
zmontować okulary ponownie.
WyposaŜenie stanowiska pracy:
−
wkrętaki i klucze do nakrętek,
−
podpórka do odkręcania i skręcania wkrętów,
−
taca na układanie wszystkich drobnych elementów,
−
zestaw części zamiennych do opraw bezramkowych.
Ćwiczenie 5
Dokonaj naprawy pękniętej oprawy metalowej i oprawy z tworzywa.
Sposób wykonania ćwiczenia
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)
pamiętać o bezpieczeństwie przy posługiwaniu się ogniem,
2)
zlutować pęknięcie, poczekaj do ostygnięcia,
3)
wyczyścić i wypolerować złączone miejsce,
4)
zamontować wcześniej rozmontowane części,
5)
zapoznać się z instrukcja klejenia,
6)
pamiętać o bezpieczeństwie przy uŜyciu klejów wymagających dobrej wentylacji –
włączyć wyciąg,
7)
oczyścić pęknięte miejsce pękniętej oprawy z tworzywa,
8)
zdemontować części, które mogłyby uszkodzić się w czasie klejenia,
9)
umocować w uchwytach obie łączone części,
10)
połączyć klejem pęknięte miejsce, pozostawić do utwardzenia kleju,
11)
wyrównać i wypolerować złączone miejsce.
WyposaŜenie stanowiska pracy:
−
pęknięte oprawy,
−
stanowisko pracy do twardego lutowania,
−
słoiczek z rozpuszczonym kawałkiem oprawy w rozpuszczalniku oraz bagietki do
nakładania kleju,
−
uchwyty montaŜowe do utwierdzenia obu łączonych części.
4.4.4. Sprawdzian postępów
Czy potrafisz:
Tak
Nie
1)
wskazać, od czego zaleŜy temperatura w czasie nagrzewania opraw?
2)
wstawić soczewkę do oprawy z tworzywa termoplastycznego?
3)
rozkręcić zamek oprawy metalowej?
4)
zabezpieczyć wkręty w oprawie metalowej przed samoczynnym
odkręcanie w czasie uŜytkowania?
5)
sprawdzać napręŜenia w soczewce?
6)
oszlifować soczewkę ręcznie?
7)
wykonać ręcznie szablon?
8)
wykonać szablon z uŜyciem szabloniarki?
9)
oznaczyć soczewkę przed centrowaniem?
10)
dokonać centrowania soczewki z uŜyciem centroskopu?
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
43
11)
zamocować uchwyt do soczewki na centroskopie?
12)
zamontować soczewkę w oprawie metalowej?
13)
oszlifować soczewkę automatem szablonowym?
14)
dokonać demontaŜu i ponownego montaŜu okularów półramkowych?
15)
dokonać demontaŜu i ponownego montaŜu okularów bezramkowych?
16)
wykonać naprawę pękniętej oprawy okularowej?
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
44
5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ
Instrukcja dla ucznia
1.
Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.
2.
Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.
Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.
Test zawiera 30 zadań. Do kaŜdego zadania dołączone są 4 moŜliwości odpowiedzi.
Tylko jedna jest prawidłowa.
5.
Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce
znak X. W przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie
ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową.
6.
Zadania wymagają stosunkowo prostych obliczeń, które powinieneś wykonać przed
wskazaniem poprawnego wyniku.
7.
Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
8.
Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie
na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.
9.
Na rozwiązanie testu masz 60 min.
Powodzenia!
Materiały dla ucznia:
−
instrukcja,
−
zestaw zadań testowych,
−
karta odpowiedzi.
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
45
ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH
1.
Minimalna średnica soczewki do oprawy z największą przekątną tarczy 58 mm i opisem
na zauszniku 56 × 18 / 130 dla pacjenta o odległości źrenicy od środka nosa 34 mm
wynosi
a)
55 mm.
b)
60 mm.
c)
61 mm.
d)
65 mm.
2.
Soczewkę z zadania Nr 1 naleŜy przesunąć na centroskopie w poziomie o
a)
2 mm do nosa.
b)
3 mm do nosa.
c)
2 mm do skroni.
d)
3 mm do skroni.
3.
Przy wysokości tarczy 30 mm i środku źrenicy 22 mm w oprawie o kącie pantoskopowym
6
o
ś
rodek soczewki od środka tarczy naleŜy
a)
opuścić 2 mm.
b)
opuścić 4 mm.
c)
podnieść 2mm.
d)
podnieść 4mm.
4.
W dokumentacji technologicznej przedstawionej poniŜej brakuje
Pacjent
Zieliński P.
Odległość źrenic
OP 32
OP 33
Wysokość źrenic
OP 16
OP 17
Kąt pantoskopowy
8
sfera
cylinder oś
pryzmat baza
dodatek
OP
+2,5
+0,75
95
OL
+1,25
+1,0
80
Typ soczewek
Izoplast 160
Oprawka typ
Krokus
producent
JZO
rozmiar
42 16 / 115
cena
kolor
Rudy brąz
X
P
=2
X
L
=2
Y
P
=
Y
L
=
a)
ceny soczewek.
b)
bazy pryzmatu.
c)
wysokości tarczy.
d)
dodatku do bliŜy.
5.
Po wykonaniu zlecenia z zadania 4 w dokumentacji naleŜy
a)
wpisać datę wykonania.
b)
podpisać się.
c)
dopisać uwagę „wykonano zgodnie ze zleceniem”.
d)
wpisać wszystkie wymienione polecenia.
6.
Przed podjęciem czynności montaŜowych przede wszystkim trzeba
a)
sprawdzić dokładność pracy maszyn.
b)
skompletować potrzebne narzędzia.
c)
sprawdzić czy istnieje moŜliwości wykonania.
d)
ustalić pilność prac.
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
46
7.
Po wykonaniu zlecenia soczewki naleŜy
a)
wytrzeć miękką ściereczką z mikrofazy.
b)
umyć wodą z detergentem.
c)
wytrzeć irchą.
d)
umyć denaturatem.
8.
Uchwyt z przyssawką moŜna zastosować do
soczewek
a)
z tworzywa z powłoką oleofobową.
b)
szklanych dwuogniskowych.
c)
szklanych jednoogniskowych.
d)
wszystkich wymienionych.
9.
Uchwyt do soczewki przyklejamy
a)
ręcznie dokładnie uwzględniając przesunięcia punktu recepturowego.
b)
w automacie uŜywając małego nacisku.
c)
na frontofokometrze po ustaleniu środków optycznych.
d)
na centroskopie.
10.
Folię ochronną przyklejamy
a)
na przedniej stronie soczewce na przylepcu.
b)
na przedniej stronie soczewce pod przylepcem.
c)
na tylnej stronie soczewki bez powłoki oleofobowej.
d)
na tylnej stronie soczewki z powłoką oleofobową.
11.
Do soczewki z powłoką oleofobową przyklejamy specjalną folię w celu zabezpieczenia
a)
soczewki w czasie obróbki przed wyślizgnięciem.
b)
powłoki w czasie obróbki przed porysowaniem.
c)
powłoki w czasie obróbki przed wodą.
d)
soczewki i powłoki przed nadmiernym naciskiem uchwytu.
12.
Na centroskopie wykonuje się
a)
pomiaru centrowania.
b)
przyklejania uchwytów montaŜowych.
c)
kontroli napręŜeń.
d)
oceny czystości powierzchni.
13.
Dla przeciętnych soczewek głębokość rowka ustawiamy w rowkarce na wartość
a)
0,5 mm.
b)
0,8 mm.
c)
0,9 mm.
d)
1,0 mm.
14.
Aby Ŝyłka nie wysuwała się z rowka w grubej soczewce dodatniej najkorzystniej go
wykonać
a)
u góry z tyłu a od dołu z przodu.
b)
w stałej odległości od przedniej powierzchni.
c)
pośrodku szerokości krawędzi tarczy.
d)
w stałej odległości od tylnej powierzchni.
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
47
15.
JeŜeli złamał się wkręt w oprawce, naleŜy go usunąć
a)
wiercąc otwór w środku złamanego wkrętu i poprawiając zarys gwintu
gwintownikiem.
b)
nacinając rowek pod wkrętak i wykręcając wkrętakiem.
c)
wykręcając małymi szczypcami.
d)
dowolnym sposobem.
16.
Rowek pod Ŝyłkę w soczewce moŜna wykonać
a)
wąskim pilnikiem.
b)
rowkarką na sucho.
c)
rowkarką chłodząc miejsce obróbki wodą.
d)
rowkarką chłodząc miejsce obróbki terpentyną.
17.
Ostre krawędzie po wykonaniu fazety zatępiamy
a)
mocując soczewkę powtórnie w automacie.
b)
szlifując delikatnie krawędzie szlifierką ręczna stoŜkową.
c)
piłując te krawędzie delikatnym pilnikiem diamentowym.
d)
rowkarką przesuwając tarczę na brzeg soczewki.
18.
Uszkodzony zausznik ze spręŜystym zabezpieczeniem wymieniamy i przykręcamy
uŜywając
a)
wkrętu wykręconego z tej oprawy.
b)
nowego wkrętu o tych samych wymiarach.
c)
nowego wkrętu o tych samych wymiarach i kolorze.
d)
wkrętu ze stoŜkiem;
19.
Pęknięte okulary metalowe naprawiamy
a)
metodą nitowania.
b)
lutem srebrnym.
c)
lutem cynowo-ołowianym.
d)
klejem cyjano-akrylowym.
20.
Dla wykonywania 3 prac dziennie najkorzystniej jest zakupić
a)
szlifierkę ręczną fazetową i rowkarkę.
b)
półautomat 2 D.
c)
automat 3D.
d)
automat 3D z funkcją wiercenia.
21.
Kontrolę kształtu oprawy wykonujemy
a)
przed przyjęciem zamówienia.
b)
w czasie dopasowywania oprawy do głowy.
c)
po wyczyszczeniu gotowych okularów.
d)
po zamontowaniu soczewek.
22.
Soczewki do oprawy z tworzywa z włókien węglowych
a)
wkładamy do rozgrzanej oprawy.
b)
wkładamy do zimnej oprawy.
c)
wklejamy do oprawy.
d)
mocujemy kaŜdym wymienionym wyŜej sposobem.
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
48
23.
Soczewki szklane fotochromowe w oprawie metalowej
a)
skręcamy do końca, gdy nie stwierdzimy napręŜeń w polaryskopie.
b)
zmykamy zamkiem skręcając mocno by wkręty się nie rozkręcały.
c)
zmykamy zamkiem skręcając w wyczuciem by nie wykruszyć soczewki.
d)
zmykamy zamkiem skręcając do końca i okręcamy wkręt o pół obrotu.
24.
Rowek w soczewce do oprawy półramkowej wykonujemy
a)
pilnikiem iglakiem.
b)
rowkarką.
c)
rowkarką lub automatem.
d)
szlifierką.
25.
W oprawkach bezramkowych
a)
skręcamy wkręty bardzo mocno by soczewki się nie ruszały.
b)
skręcamy wkręty przez miękkie podkładki.
c)
uszczelniamy wkręty taśmą.
d)
wypełniamy szczeliny między soczewką a wkrętami kitem silikonowym.
26.
NapręŜenia w soczewkach z tworzyw sztucznych
a)
kontrolujemy polaryskopem.
b)
nie sprawdzamy
c)
sprawdzamy frontofokometrem.
d)
jednoogniskowych nie sprawdzamy.
27.
Wykryte napręŜenia w soczewkach fotochromowych
a)
usuwamy stosując miękkie podkładki.
b)
zmniejszamy wymiary przez powtórne oszlifowanie soczewki.
c)
zmniejszamy wymiary przez oszlifowanie soczewki miejscach napręŜeń.
d)
zamykając zamek oprawki pozostawiamy niewielką szczelinę.
28.
Wymianę nasuwki metalowego zausznika wykonujemy
a)
przez wsunięcie nasuwki na dopasowany wcześniej do głowy metalowy pręt
zausznika.
b)
wymianę całego zausznika z nową nasuwką.
c)
po wyprostowaniu metalowego pręta zausznika i zagięciu razem z prętem załoŜonej
nowej nasuwki.
d)
wymianę obydwu zauszników na nowe.
29.
Okulary ochronne przy obróbce szkła zakładamy podczas
a)
łupania szkła.
b)
nacinania szkła noŜem diamentowym.
c)
szlifowania soczewki.
d)
zawsze przy obróbce szkła.
30.
W czasie klejenia opraw okularowych trzeba zwracać uwagę na
a)
zabrudzenie soczewek klejem.
b)
moŜliwość sklejenia zawiasów.
c)
promieniowanie UV podczas utwardzania kleju.
d)
dobrą wentylację.
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
49
KARTA ODPOWIEDZI
Imię i nazwisko ...............................................................................
Wykonywanie pomocy wzrokowych
Zakreśl poprawną odpowiedź.
Nr zadania
Odpowiedź
Punkty
1
a
b
c
d
2
a
b
c
d
3
a
b
c
d
4
a
b
c
d
5
a
b
c
d
6
a
b
c
d
7
a
b
c
d
8
a
b
c
d
9
a
b
c
d
10
a
b
c
d
11
a
b
c
d
12
a
b
c
d
13
a
b
c
d
14
a
b
c
d
15
a
b
c
d
16
a
b
c
d
17
a
b
c
d
18
a
b
c
d
19
a
b
c
d
20
a
b
c
d
21
a
b
c
d
22
a
b
c
d
23
a
b
c
d
24
a
b
c
d
25
a
b
c
d
26
a
b
c
d
27
a
b
c
d
28
a
b
c
d
29
a
b
c
d
30
a
b
c
d
Razem:
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
50
6. LITERATURA
1.
Hein A., Sidorowicz A., Wagnerowski T.: Oko i okulary. BWHWill Libra, Warszawa
1979
2.
Jarzębińska-Večerowa M., Tuleja D.: Podstawy refrakcji oka i korekcji wad wzroku.
Wyd. Med. Górnicki, Wrocław 2005
3.
Pilat W., Lake N., Hickley K.: Podręcznik obsługi klienta. Helion, Gliwice 2005
4.
Litwin M.B., Bryg H.: Wybrane zagadnienia okulistyczne. Podręcznik i poradnik dla
studentów i słuchaczy szkół medycznych. Wyd. Zamkor, Kraków 2005
5.
Styszyński A.: Korekcja wad wzroku - procedury badania refrakcji. Alfa Medica Press,
Bielsko-Biała 2007
6.
Zając M.: Optyka okularowa. Dolnośląskie Wyd. Edukacyjne, Wrocław 2003
7.
Internet: www.optimed1.com/Szkola.html
8.
Internet: www.optopol.com.pl
9.
Internet: www.serw-optyk.pl
10.
Internet: www.lankoff.pl
Czasopisma:
–
J Z Optyka,
–
Kontaktologia i Optyka Okulistyczna,
–
Ś
wiat Okularów,
–
Optometria
–
Ogólnopolski Kurier Optyczny