Technik_farmaceutyczny_322[10].Z3.06

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Przykładowe scenariusze zajęć

5. Ćwiczenia

5.1. Wyjaławianie i dezynfekcja pomieszczeń i sprzętu do pracy aseptycznej

5.1.1. Ćwiczenia

5.2. Podział i charakterystyka postaci leków jałowych

5.2.1. Ćwiczenia

5.3. Metody sporządzania kropli i maści do oczu

5.3.1. Ćwiczenia

5.4. Receptura antybiotyków

5.4.1. Ćwiczenia

6. Ewaluacja osiągnięć ucznia

7. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WPROWADZENIE

Przekazuję Państwu Poradnik dla nauczyciela, który mam nadzieję będzie pomocny

w prowadzeniu zajęć dydaktycznych w Medycznym Studium Zawodowym, kształcącym
w zawodzie technik farmaceutyczny. Poradnik dla nauczyciela ma na celu ułatwienie pracy
nauczycielowi jako organizatorowi procesu uczenia się.

W poradniku zamieszczono:

–

wykaz umiejętności, które uczeń powinien mieć opanowane przystępując do realizacji
jednostki modułowej,

–

wykaz umiejętności, które uczeń ukształtuje realizując temat jednostki modułowej,

–

propozycje ćwiczeń rozwijających umiejętności praktyczne wykonywania jałowych
leków recepturowych,

–

wykaz literatury uzupełniającej wiedzę ucznia.

Poradnik zawiera równieŜ przykładowe scenariusze zajęć dydaktycznych, które powinny

być prowadzone róŜnymi metodami aktywizującymi ucznia:
–

wykonywania ćwiczeń laboratoryjnych,

–

samokształcenia kierowanego,

–

pogadanki z instruktaŜem,

–

projekcji filmu poglądowego,

–

tekstu przewodniego.
Formy organizacyjne pracy uczniów powinny być zróŜnicowane, począwszy od

indywidualnej działalności ucznia, do pracy zespołowej.

W poradniku dla nauczyciela zawarte są równieŜ zestawy zadań testowych w celu

sprawdzenia wiadomości i umiejętności ucznia, przykładowa karta odpowiedzi, instrukcja dla
ucznia i nauczyciela oraz klucz odpowiedzi.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

322[10].Z3.01

Analizowanie i ocenianie zapisu leku

recepturowego i aptecznego

322[10].Z3.02

Wykonywanie leków recepturowych

i aptecznych z surowców roślinnych

322[10].Z3.04
Wykonywanie

płynnych leków

recepturowych

322[10].Z3.05
Wykonywanie

półstałych leków

recepturowych

322[10].Z3.07

Kontrolowanie

i wydawanie

gotowego leku

322[10].Z3.06

Wykonywanie

jałowych leków

recepturowych

322[10].Z3

Leki recepturowe i apteczne

322[10].Z3.03
Wykonywanie

stałych leków

recepturowych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej uczeń powinien umieć:

−−−−

przestrzegać zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, zasad ergonomii oraz regulaminu
porządkowego pracowni,

−−−−

współpracować w grupie,

−−−−

korzystać z FP i innych źródeł informacji,

−−−−

organizować stanowisko pracy,

−−−−

posługiwać się wagą i podstawowymi utensyliami uŜywanymi w recepturze,

−−−−

czytać receptę,

−−−−

oceniać prawidłowość jej wystawienia,

−−−−

oceniać prawidłowość zapisu recepty,

−−−−

identyfikować łacińskie nazwy substancji leczniczych,

−−−−

interpretować łacińskie skróty zawarte w recepcie,

−−−−

interpretować nazwy synonimowe substancji leczniczych,

−−−−

przeliczać dawki,

−−−−

korygować dawki przekroczone,

−−−−

klasyfikować substancje w zaleŜności od siły działania, oraz rozpoznawać oznakowanie
naczyń w których są przechowywane,

−−−−

sporządzać maści, czopki i globulki wg ogólnych zasad,

−−−−

formułować ogólne zasady Dobrej Praktyki Wytwarzania,

−−−−

prezentować efekt wykonanego zadania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej uczeń powinien umieć:

−−−−

zdefiniować pojęcie aseptyki, antyseptyki i wyjaławiania,

−−−−

scharakteryzować klasy czystości powietrza i pomieszczeń według zasad Dobrej Praktyki
Wytwarzania,

−−−−

określić zasady i metody sterylizacji,

−−−−

przygotować substancje lecznicze, rozpuszczalniki, naczynia i sprzęt do pracy,

−−−−

przygotować pracownika oraz pomieszczenia do pracy w warunkach aseptycznych,

−−−−

scharakteryzować postacie leków do oczu, z uwzględnieniem ocznych systemów
terapeutycznych,

−−−−

określić metody sporządzania kropli i maści do oczu,

−−−−

scharakteryzować rozpuszczalniki i podłoŜa stosowane do leków ocznych,

−−−−

sporządzić krople oczne w warunkach aseptycznych,

−−−−

określić wymagania dotyczące postaci leków z antybiotykami,

−−−−

sporządzić czopki z antybiotykami,

−−−−

sporządzić maści z antybiotykami,

−−−−

oznakować, przechować i skontrolować leki jałowe,

−−−−

określić wymagania farmakopealne i drogi podawania leków parenteralnych,

−−−−

wyjaśnić sposoby sporządzania leków parenteralnych według zasad Dobrej Praktyki
Wytwarzania,

−−−−

podać przykłady leków do Ŝywienia pozajelitowego,

−−−−

zastosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE ZAJĘĆ

Scenariusz zajęć 1

Osoba prowadząca

…………………………….

Modułowy program nauczania:

Technik farmaceutyczny 322[10]

Moduł:

Leki recepturowe i apteczne 322[10].Z3

Jednostka modułowa:

Wykonywanie

jałowych

leków

recepturowych

322[10].Z3.06

Temat:

Wykonywanie maści do oczu.

Cel ogólny: Kształtowanie umiejętności prawidłowego wykonania maści do oczu

w warunkach aseptycznych, przygotowania jałowej substancji leczniczej
i podłoŜa maściowego, doboru jałowego sprzętu oraz utensyliów.

Po zakończeniu zajęć edukacyjnych uczeń powinien umieć:

−−−−

zaplanować tok pracy przy sporządzaniu maści do oczu,

−−−−

dobrać utensylia niezbędne do sporządzenia maści ocznych,

−−−−

wykonać maści do oczu róŜnymi metodami,

−−−−

dobrać opakowanie i etykietki do maści ocznych,

−−−−

wykonać pracę w warunkach aseptycznych,

−−−−

wykonać pracę zgodnie z zasadami dobrej praktyki wytwarzania.

Metody nauczania–uczenia się:

−−−−

pogadanka z instruktaŜem,

−−−−

ćwiczenia laboratoryjne,

−−−−

metoda przewodniego tekstu.

Formy organizacyjne pracy uczniów:

−−−−

praca indywidualna.

Czas:

6 godzin dydaktycznych.

Środki dydaktyczne:

−−−−

poradnik dla ucznia,

−−−−

loŜa (stół), taboret, szafki i półki na leki,

−−−−

sprzęt: moździerze, pistle róŜnych rozmiarów, kliszki celuloidowe, łopatki i łyŜeczki
plastikowe lub metalowe, naczynia do przechowywania substancji leczniczych, wagi
apteczne: techniczne i elektroniczne, odwaŜniki, tubownica,

−−−−

surowce farmaceutyczne, substancje lecznicze i substancje pomocnicze,

−−−−

opakowania do leków: pudełka winidurowe, słoiki porcelanowe, tuby aluminiowe,

−−−−

etykiety i sygnatury do leków,

−−−−

zestaw oryginalnych recept na maści,

−−−−

obowiązująca literatura fachowa,

−−−−

zeszyt i przybory do pisania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przebieg zajęć:
1.

Czynności wstępne, przywitanie grupy, sprawdzenie obecności, sprawdzenie gotowości
do pracy (odzieŜ ochronna, zeszyty ćwiczeń), podanie tematu zajęć oraz zapoznanie
uczniów z celami kształcenia.

Omówienie przez nauczyciela sposobu realizacji zajęć.

Zadanie uczniom pytań sprawdzających znajomość zasad bezpiecznej pracy w pracowni
(uczniowie odpowiadają na zadawane pytania).

Przydział zadań do wykonania (wydanie recept).

Czytanie i analizowanie recept.

Zapoznanie się przez uczniów z materiałem nauczania oraz z treścią przydzielonego
ćwiczenia na podstawie poradnika dla ucznia.

InstruktaŜ wstępny (uczniowie zajmują stanowiska pracy).

Monitorowanie  przebiegu  pracy,  udzielanie  pomocy  (uczniowie  wspólnie  przygotowują
pomieszczenia  do  pracy  aseptycznej  –  boks  lub  loŜę  z  nawiewem  laminarnym,
samodzielnie  dobierają  utensylia,  substancje  i  podłoŜa  niezbędne  do  wykonania
indywidualnego  zadania,  dobierają  opakowanie  i  etykietkę  dla  końcowego  produktu,
samodzielnie opisują wykonywane czynności w zeszycie ćwiczeń).

Prezentacja wykonanych zadań (nauczyciel komentuje efekty pracy, udziela rad
i wskazówek, przyjmuje gotowe preparaty, sprawdza opisy wykonania recept w zeszytach
ćwiczeniowych).

10.

Sprawdzanie stopnia przyswojenia przez uczniów wiedzy zdobytej samodzielnie
(nauczyciel zadaje pytania problemowe, na które uczniowie udzielają odpowiedzi).

11.

Porządkowanie stanowisk pracy (uczniowie sprzątają sprzęt i substancje, nauczyciel
kontroluje porządek w pracowni)

Zakończenie zajęć
Nauczyciel podsumowuje przebieg zajęć, wskazuje jakie umiejętności były ćwiczone, jakie
wystąpiły nieprawidłowości i jak ich w przyszłości unikać. Uczniowie sygnalizują, które etapy
pracy sprawiały najwięcej trudności. Nauczyciel zapowiada temat kolejnych zajęć i Ŝegna się
z grupą.

Praca domowa
Opisz samodzielnie w zeszycie ćwiczeniowym, wykonanie recept na maści oczne, (nauczyciel
rozdaje uczniom xero dwóch recept będących podstawą pracy domowej).

Sposób uzyskania informacji zwrotnej od ucznia po zakończonych zajęciach:

Anonimowe odpowiedzi na pytania:

−−−−

Który z etapów ćwiczeń był dla Ciebie najtrudniejszy?

−−−−

Który z poruszanych tematów wydał Ci się na tyle interesujący, Ŝe zachęcił Cię do
poszerzenia wiedzy na ten temat?

−−−−

Czy baza lokalowa i sprzętowa była wystarczająca do wykonania ćwiczeń?

−−−−

Jaką punktację w skali 0-5 (0–najniŜsza, 5–najwyŜsza) wystawisz osobie prowadzącej,
biorąc pod uwagę sposób prowadzenia zajęć, wiedzę i zaangaŜowanie?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Scenariusz zajęć 2

Osoba prowadząca

……………………………………..

Modułowy program nauczania:

Technik farmaceutyczny 322[10]

Moduł:

Leki recepturowe i apteczne 322[10].Z3

Jednostka modułowa:

Wykonywanie

jałowych

leków

recepturowych

322[10].Z3.06.

Temat:

Przygotowanie pomieszczeń do pracy aseptycznej.

Cel ogólny: Wyrobienie umiejętności przygotowywania boksu lub/i loŜy z nawiewem

laminarnym do pracy aseptycznej.

Po zakończeniu zajęć edukacyjnych uczeń powinien umieć:

−−−−

zdefiniować pojęcie aseptyki, antyseptyki i wyjaławiania,

−−−−

określić zasady i metody sterylizacji,

−−−−

scharakteryzować klasy czystości powietrza i pomieszczeń wg zasad Dobrej Praktyki
wytwarzania,

−−−−

przygotować pomieszczenia do pracy w warunkach jałowych,

−−−−

zastosować przepisy BHP.

Metody nauczania–uczenia się:

−−−−

instruktaŜ,

−−−−

samokształcenie kierowane,

−−−−

ćwiczenia laboratoryjne.

Formy organizacyjne pracy uczniów:

−−−−

podczas instruktaŜu praca w zespołach 4–5 osobowych,

−−−−

przy wykonywaniu ćwiczeń laboratoryjnych praca indywidualna lub w zespołach 2–3
osobowych.

Czas:

6 godzin dydaktycznych.

Środki dydaktyczne:

−−−−

poradnik dla ucznia,

−−−−

poradnik dla nauczyciela,

−−−−

filmy poglądowe, foliogramy,

−−−−

wyposaŜona loŜa z nawiewem laminarnym,

−−−−

wyposaŜony boks,

−−−−

obowiązująca literatura fachowa,

−−−−

zeszyt i przybory do pisania,

−−−−

rzutnik multimedialny.

Przebieg zajęć:
1.

Czynności organizacyjno porządkowe (podanie uczniom tematu ćwiczeń i zapoznanie ich
z celami kształcenia, podział na zespoły).

Sprawdzenie znajomości przepisów BHP (poprzez zadawanie pytań wybranej osobie).

Wprowadzenie do tematu:

−−−−

nauczyciel przeprowadza wykład informacyjny na temat metod wyjaławiania, podaje
definicje podstawowych pojęć, krótko charakteryzuje pomieszczenia do pracy
aseptycznej na podstawie foliogramów,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−−−−

nauczyciel omawia z uczniami sposób przygotowania pomieszczeń do pracy
aseptycznej.

−−−−

nauczyciel prezentuje uczniom film poglądowy na temat przygotowania pomieszczeń
do pracy aseptycznej,

Realizacja ćwiczenia:

−−−−

nauczyciel wyjaśnia uczniom zakres i sposób wykonania ćwiczenia,

−−−−

uczniowie zapoznają się z materiałem nauczania oraz treścią ćwiczenia z poradnika
dla ucznia,

−−−−

uczniowie dobierają się w zespoły i wykonują zleconą przez nauczyciela pracę lub
wykonują czynności indywidualnie,

−−−−

uczniowie prezentują nauczycielowi przygotowane pomieszczenia i wymieniają się
spostrzeŜeniami,

−−−−

nauczyciel po obserwacji pracy uczniów, udziela rad i wskazówek.

Zakończenie zajęć
Nauczyciel podsumowuje przebieg zajęć, wymienia informacje na temat przyswojonych
treści, zadaje pytania sprawdzające. Uczniowie zgłaszają, które etapy pracy sprawiały im
najwięcej trudności. Uczniowie porządkują stanowisko pracy, nauczyciel kontroluje porządek
w pracowni, zapowiada temat kolejnych zajęć i Ŝegna się z grupą.

Praca domowa
Zaprojektować boks do pracy aseptycznej.

Sposób uzyskania informacji zwrotnej od ucznia po zakończonych zajęciach:

−−−−

wypowiedzi uczniów na końcu zajęć, na temat stopnia trudności ćwiczenia, sposobu jego
przeprowadzenia, czasochłonności.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. ĆWICZENIA

5.1.

Wyjaławianie i dezynfekcja pomieszczeń i sprzętu do pracy
aseptycznej

5.1.1. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przygotowanie sprzętu do pracy aseptycznej.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić sposób

wykonania  ćwiczenia  z  uwzględnieniem  przepisów  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy.
Proponuje  się  aby  uczniowie  pracowali  w  zespołach  2–3  osobowych.  Realizację  programu
naleŜy  rozpocząć  wykładem  informacyjnym  na  temat  przygotowania  sprzętu  do  pracy
aseptycznej (mycie, sterylizacja, pakowanie). DuŜym udogodnieniem w realizacji tego tematu
byłaby  projekcja  filmu  poglądowego na temat sterylizacji sprzętu i aparatury. Efektem pracy
uczniów  powinna  być  umiejętność  przygotowania  sprzętu  oraz  aparatury,  potrzebnej  do
wykonania danej postaci leku w warunkach aseptycznych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia dotyczący przygotowania sprzętu
i aparatury do pracy aseptycznej oraz poszerzyć wiadomości z literatury uzupełniającej,

dobrać i przygotować sprzęt i opakowanie leku,

ustalić metody sterylizacji,

umyć i wyjałowić termicznie pojemniki i utensylia wykonane ze szkła lub porcelany,

umyć i wyjałowić odpowiednią metodą pozostały sprzęt niezbędny do pracy aseptycznej,

zabezpieczyć wyjałowiony sprzęt i opakowanie do chwili uŜycia,

opisać wykonywane czynności w zeszycie ćwiczeniowym.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−−−−

instruktaŜ z objaśnieniem,

−−−−

wykład informacyjny,

−−−−

metoda przewodniego tekstu,

−−−−

ćwiczenia praktyczne,

−−−−

opis.

Środki dydaktyczne:

−−−−

boks, loŜa z nawiewem laminarnym, szafki i półki na leki,

−−−−

sprzęt:  moździerze,  pistle  róŜnych  rozmiarów,  łopatki  i  łyŜeczki  plastikowe  lub
metalowe,  naczynia  do  przechowywania  substancji  leczniczych,  bagietki,  zlewki,  lejki,
butelki,  sączki  i  zestawy  do  sączenia  próŜniowego,  jałowe  zestawy  filtracyjne,  płytka
szklana,  unguator,  destylator  lub  inne  urządzenie  do  otrzymywania  wody  oczyszczonej
(np. aparat do odwróconej osmozy), łaźnia wodna, parownice, wagi apteczne, odwaŜniki,

−−−−

substancje lecznicze i substancje pomocnicze, leki gotowe,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−−−−

opakowania do leków: butelki szklane – róŜnych rozmiarów, opakowania leków
parenteralnych, pudełka tekturowe, słoiki porcelanowe,

−−−−

etykiety i sygnatury do leków ocznych,

−−−−

filmy dydaktyczne na temat sposobów wyjaławiania,

−−−−

foliogramy,

−−−−

zeszyt i przybory do pisania.

Ćwiczenie 2

Przygotowanie boksu lub loŜy z nawiewem laminarnym do pracy aseptycznej.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić zakres

i technikę wykonania ćwiczenia z uwzględnieniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.
Zaleca  się  aby  uczniowie  przeczytali  odpowiedni  rozdział  z  poradnika  dla  ucznia  i  obejrzeli
film  poglądowy  na  temat  wyposaŜenia  i  przygotowania  pomieszczeń  do  pracy  aseptycznej.
Wskazane  jest  zorganizowanie  wycieczki  dydaktycznej  np.  do  apteki  szpitalnej  w  celu
zapoznania  ucznia  z  układem  i  wyposaŜeniem  pomieszczeń  do  pracy  aseptycznej.  Efektem
pracy uczniów powinno być zaznajomienie się z wyposaŜeniem boksu i loŜy aseptycznej oraz
przygotowanie pomieszczeń do pracy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia dotyczący wyposaŜenia
i przygotowania boksu i loŜy aseptycznej oraz poszerzyć wiadomości z literatury
uzupełniającej,

ustalić miejsce wykonywania leków aseptycznych,

zapoznać się z budową i wyposaŜeniem boksu i loŜy aseptycznej oraz z rozmieszczeniem
i działaniem filtrów HEPA,

umyć

wszystkie

powierzchnie

przeznaczone

pracy

aseptycznej,

świeŜo

przygotowanym roztworem detergentu i odkazić substancją dezynfekującą,

umyć i zdezynfekować aparaturę umieszczoną w boksie lub loŜy aseptycznej,

uruchomić przepływ jałowego powietrza przed przystąpieniem do pracy,

umieścić w loŜy lub boksie wszystkie niezbędne do wykonania leku wyjałowione
wcześniej materiały, utensylia, naczynia i opakowania,

włączyć lampy UV na 20–30 minut, (jeŜeli loŜa lub boks są w nią wyposaŜone),

zakończyć przygotowanie pomieszczeń do pracy aseptycznej, wyłączając lampę UV po
odpowiednim czasie (przy zachowaniu ciągłego przepływu jałowego powietrza podczas
wykonywania pracy),

10)

opisać wykonywane czynności w zeszycie ćwiczeniowym.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−−−−

instruktaŜ z objaśnieniem,

−−−−

wykład informacyjny,

−−−−

metoda przewodniego tekstu,

−−−−

ćwiczenia praktyczne,

−−−−

opis.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Środki dydaktyczne:

−−−−

boks, loŜa z nawiewem laminarnym, szafki i półki na leki,

−−−−

substancje lecznicze i substancje pomocnicze, leki gotowe,

−−−−

opakowania do leków: butelki szklane – róŜnych rozmiarów, opakowania leków
parenteralnych, pudełka tekturowe, słoiki porcelanowe,

−−−−

etykiety i sygnatury do leków ocznych,

−−−−

filmy dydaktyczne na temat sposobów przygotowania pomieszczeń do pracy aseptycznej,

−−−−

foliogramy,

−−−−

zeszyt i przybory do pisania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5.2.

Podział i charakterystyka postaci leków jałowych

5.2.1. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Sporządź roztwór izotoniczny stosowany w kroplach do oczu, wykonanie opisz w

zeszycie.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić sposób

wykonania ćwiczenia. Zaleca się aby uczniowie przeczytali odpowiedni rozdział z poradnika
dla ucznia na temat wykonania roztworów izotonicznych oraz ich zastosowania i poszerzyli
wiadomości z literatury uzupełniającej. Zaleca się indywidualną pracę ucznia. Efektem pracy
uczniów powinno być wykonanie roztworów izotonicznych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

1) przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia dotyczący przygotowania

roztworów izotonicznych oraz poszerzyć wiadomości z literatury uzupełniającej,

przygotować niezbędne składniki oraz jałowy sprzęt do sporządzenia roztworów
izotonicznych,

wykonać roztwory izotoniczne,

przesączyć je do jałowych hermetycznie zamykanych butelek,

wyjałowić w autoklawie lub szybkowarze w temp. 121°±2°C przez 20 minut,

gotowe roztwory, po ostygnięciu, odpowiednio opisać i odstawić w chłodne miejsce,

sprzątnąć miejsce pracy,

opisać w zeszycie wykonywane czynności.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−−−−

instruktaŜ z objaśnieniem,

−−−−

metoda przewodniego tekstu,

−−−−

ćwiczenia praktyczne,

−−−−

opis.

Środki dydaktyczne:

−−−−

boks, loŜa z nawiewem laminarnym, szafki i półki na leki,

−−−−

sprzęt:  łopatki  i  łyŜeczki  plastikowe  lub  metalowe,  naczynia  do  przechowywania
substancji  leczniczych,  bagietki,  zlewki,  lejki,  butelki,  sączki  i  zestawy  do  sączenia
próŜniowego, jałowe zestawy filtracyjne, destylator lub inne urządzenie do otrzymywania
wody  oczyszczonej  (np.  aparat  do  odwróconej  osmozy),  łaźnia  wodna,  palnik  gazowy,
wagi apteczne, odwaŜniki, autoklaw lub szybkowar,

−−−−

surowce farmaceutyczne substancje lecznicze i substancje pomocnicze,

−−−−

opakowania do leków: butelki szklane – róŜnych rozmiarów, opakowania leków

parenteralnych,

−−−−

etykiety i sygnatury,

−−−−

poradnik dla ucznia,

−−−−

zeszyt i przybory do pisania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Przygotowanie roztworów buforujących stosowanych do kropli do oczu, z opisem

wykonania w zeszycie.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić sposób

wykonania ćwiczenia. Zaleca się aby uczniowie przeczytali odpowiedni rozdział z poradnika
dla ucznia na temat sporządzania roztworów buforujących oraz ich zastosowania i poszerzyli
wiadomości z literatury uzupełniającej. Zaleca się indywidualną pracę ucznia. Efektem pracy
uczniów powinno być wykonanie roztworów buforujących.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

1) przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia dotyczący przygotowania

roztworów buforujących oraz poszerzyć wiadomości z literatury uzupełniającej,

przygotować niezbędne składniki oraz jałowy sprzęt do sporządzenia roztworów
buforujących,

wykonać roztwory buforujące,

przesączyć je do jałowych hermetycznie zamykanych butelek,

wyjałowić w autoklawie lub szybkowarze w temp. 121°±2°C przez 20 minut,

gotowe roztwory, po ostygnięciu, odpowiednio opisać i odstawić w chłodne miejsce,

sprzątnąć miejsce pracy,

wykonywane czynności opisać w zeszycie.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−−−−

instruktaŜ z objaśnieniem,

−−−−

metoda przewodniego tekstu,

−−−−

ćwiczenia praktyczne,

−−−−

opis.

Środki dydaktyczne:

−−−−

boks, loŜa z nawiewem laminarnym, szafki i półki na leki,

−−−−

surowce farmaceutyczne substancje lecznicze i substancje pomocnicze,

−−−−

opakowania do leków: butelki szklane – róŜnych rozmiarów, opakowania leków
parenteralnych,

−−−−

etykiety i sygnatury,

−−−−

poradnik dla ucznia,

−−−−

zeszyt i przybory do pisania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Przygotowanie roztworów substancji konserwujących stosowanych do kropli do oczu,

z opisem wykonania w zeszycie.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić sposób

wykonania ćwiczenia. Zaleca się aby uczniowie przeczytali odpowiedni rozdział z poradnika
dla ucznia na temat sporządzania roztworów substancji konserwujących oraz ich zastosowania
i poszerzyli wiadomości z literatury uzupełniającej. Zaleca się indywidualną pracę ucznia.
Efektem pracy uczniów powinno być wykonanie roztworów substancji konserwujących.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

1) przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia dotyczący przygotowania

roztworów substancji konserwujących oraz poszerzyć wiadomości z literatury
uzupełniającej,

przygotować niezbędne składniki oraz jałowy sprzęt do sporządzenia roztworów
substancji konserwujących,

wykonać roztwory pomocnicze substancji konserwujących,

przesączyć je przez sączek klarujący,

wyjałowić w autoklawie lub szybkowarze w temp. 121°±2°C przez 20 minut w ciemnych
butelkach, uŜywanych jako opakowanie kropli do oczu,

gotowe roztwory, po ostygnięciu zamknąć w warunkach aseptycznych zakrętkami
z zakraplaczem,

opisać buteleczki i odstawić w chłodne miejsce,

sprzątnąć miejsce pracy,

wykonane czynności opisać w zeszycie.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−−−−

instruktaŜ z objaśnieniem,

−−−−

metoda przewodniego tekstu,

−−−−

ćwiczenia praktyczne,

−−−−

opis.

Środki dydaktyczne:

−−−−

boks, loŜa z nawiewem laminarnym, szafki i półki na leki,

−−−−

rozpuszczalniki, substancje pomocnicze,

−−−−

opakowania do leków: butelki szklane – róŜnych rozmiarów, opakowania leków

parenteralnych,

−−−−

etykiety i sygnatury,

−−−−

poradnik dla ucznia,

−−−−

zeszyt i przybory do pisania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 4

Przygotowanie roztworów zwiększających lepkość stosowanych do kropli do oczu,

z opisem wykonania w zeszycie.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien omówić sposób

wykonania ćwiczenia. Zaleca się aby uczniowie przeczytali odpowiedni rozdział z poradnika
dla ucznia na temat sporządzania roztworów zwiększających lepkość oraz ich zastosowania
i poszerzyli wiadomości z literatury uzupełniającej. Zaleca się indywidualną pracę ucznia.
Efektem pracy uczniów powinno być wykonanie roztworów zwiększających lepkość.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

1) przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia dotyczący przygotowania

roztworów zwiększających lepkość oraz poszerzyć wiadomości z literatury
uzupełniającej,

przygotować niezbędne składniki oraz jałowy sprzęt do sporządzenia roztworów
zwiększających lepkość,

wykonać roztwory pomocnicze substancji zwiększających lepkość w stęŜeniu dwukrotnie
większym, niŜ wymagane w kroplach do oczu,

przelać je do jałowych hermetycznie zamykanych butelek,

wyjałowić w autoklawie lub szybkowarze w temp. 121°±2°C przez 20 minut,

gotowe roztwory, po ostygnięciu, odpowiednio opisać i odstawić w chłodne miejsce,

sprzątnąć miejsce pracy,

wykonywane czynności opisać w zeszycie.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−−−−

instruktaŜ z objaśnieniem,

−−−−

metoda przewodniego tekstu,

−−−−

ćwiczenia praktyczne,

−−−−

opis.

Środki dydaktyczne:

−−−−

boks, loŜa z nawiewem laminarnym, szafki i półki na leki,

−−−−

surowce farmaceutyczne, substancje pomocnicze,

−−−−

opakowania do leków: butelki szklane - róŜnych rozmiarów, opakowania leków
parenteralnych,

−−−−

etykiety i sygnatury,

−−−−

poradnik dla nauczyciela,

−−−−

poradnik dla ucznia,

−−−−

zeszyt i przybory do pisania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 5

Przygotowanie podłoŜy przeznaczonych do maści ocznych, z opisem wykonania

w zeszycie.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia uczniowie powinni przeczytać odpowiedni

rozdział  z  poradnika  dla  ucznia  na  temat  podłoŜy  maściowych  oraz  ich  przygotowania
i poszerzyć  wiadomości  z  literatury  uzupełniającej.  Zaleca  się  indywidualną  pracę  ucznia.
Efektem  pracy  uczniów  powinno  być  przygotowanie  podłoŜy  maściowych  stosowanych  do
oczu i zabezpieczenie ich do momentu uŜycia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

1) przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia dotyczący przygotowania podłoŜy

maściowych do maści ocznych oraz poszerzyć wiadomości z literatury uzupełniającej,

przygotować odpowiednie składniki podłoŜy maściowych i niezbędny jałowy sprzęt,

przygotować poszczególne podłoŜa maściowe z uwzględnieniem podłoŜa złoŜonego,
zalecanego przez FP VI,

przesączyć na ciepło gotowe podłoŜa,

wyjałowić w temp. 160°C / 1 godzinę,

jałowe podłoŜa zapakować do sterylnych naczyń lub tub w warunkach aseptycznych
i opisać,

sprzątnąć miejsce pracy,

wykonywane czynności opisać w zeszycie.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−−−−

instruktaŜ z objaśnieniem,

−−−−

metoda przewodniego tekstu,

−−−−

ćwiczenia praktyczne,

−−−−

opis.

Środki dydaktyczne:

−−−−

boks, loŜa z nawiewem laminarnym, szafki i półki na leki,

−−−−

sprzęt:  moździerze  i  pistle  róŜnych  rozmiarów,  parownice,  łopatki  i  łyŜeczki  plastikowe
lub  metalowe,  naczynia  do  przechowywania  substancji  leczniczych,  bagietki,  zlewki,
lejki,  butelki,  sączki  i  zestawy  do  sączenia próŜniowego,  łaźnia wodna, palnik gazowy,
wagi apteczne, odwaŜniki,

−−−−

składniki podłoŜy maściowych,

−−−−

opakowania do leków: słoiki porcelanowe, tuby aluminiowe,

−−−−

etykiety i sygnatury,

−−−−

poradnik dla ucznia,

−−−−

zeszyt i przybory do pisania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5.3.

Metody sporządzania kropli i maści do oczu

5.3.1. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonywanie kropli do oczu róŜnymi metodami.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien przeprowadzić krótki

instruktaŜ na temat metod sporządzania kropli do oczu. Zaleca się aby uczniowie przeczytali
odpowiedni  rozdział  z  poradnika  dla  ucznia  na  temat  wykonywania  kropli  ocznych  oraz
poszerzyli  wiadomości  z  literatury  uzupełniającej.  Zaleca  się  indywidualną  pracę  ucznia  na
podstawie  recept  przygotowanych  przez  nauczyciela.  Efektem  pracy  uczniów  powinno  być
wykonanie kropli do oczu róŜnymi metodami.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

1) przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia dotyczący sporządzania kropli do

oczu róŜnymi metodami i poszerzyć wiadomości z literatury uzupełniającej,

wykorzystać podane recepty lub zestawy recept przygotowane przez nauczyciela,

przeczytać poprawnie receptę,

przeanalizować receptę pod względem:

−−−−

poprawności zapisu,

−−−−

sposobu zapisu,

odszukać w FP monografię szczegółową poszczególnych składników recepty, (zwracając
uwagę na postać i właściwości substancji leczniczej, dawkę, działanie i zastosowanie,
sposób przechowywania oraz przynaleŜność do wykazu leków),

zaplanować tok postępowania,

przygotować sprzęt, substancje lecznicze i pomocnicze, rozpuszczalniki i pomieszczenie
do pracy aseptycznej,

wykonać krople do oczu róŜnymi metodami,

zamknąć, w warunkach jałowych, butelki z lekiem nakrętką z zakraplaczem,

10)

dołączyć odpis recepty oraz odpowiednią etykietkę z warunkami przechowywania leku,

11)

sprzątnąć miejsce pracy,

12)

opisać wykonanie recept w zeszycie ćwiczeniowym.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−−−−

instruktaŜ z objaśnieniem,

−−−−

metoda przewodniego tekstu,

−−−−

ćwiczenia praktyczne,

−−−−

opis.

Środki dydaktyczne:

−−−−

boks lub loŜa z nawiewem laminarnym, szafki i półki na leki,

−−−−

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wody oczyszczonej (np. aparat do odwróconej osmozy), łaźnia wodna, palnik gazowy,
wagi apteczne, odwaŜniki, szybkowar, autoklaw,

−−−−

surowce farmaceutyczne, substancje lecznicze i substancje pomocnicze, rozpuszczalniki,

−−−−

opakowania do leków: butelki szklane – róŜnych rozmiarów, nakrętki plastikowe
z zakraplaczami,

−−−−

etykiety i sygnatury,

−−−−

recepty na krople sporządzane róŜnymi metodami,

−−−−

poradnik dla ucznia,

−−−−

zeszyt i przybory do pisania.

Ćwiczenie 2

Wykonywanie maści do oczu.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien przeprowadzić krótki

instruktaŜ na temat metod sporządzania maści do oczu. Zaleca się aby uczniowie przeczytali
odpowiedni  rozdział  z  poradnika  dla  ucznia  na  temat  wykonywania  maści  ocznych  oraz
poszerzyli  wiadomości  z  literatury  uzupełniającej.  Zaleca  się  indywidualną  pracę  ucznia  na
podstawie  recept  przygotowanych  przez  nauczyciela.  Efektem  pracy  uczniów  powinno  być
wykonanie maści do oczu róŜnymi metodami.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia dotyczący sporządzania maści do
oczu i poszerzyć wiadomości z literatury uzupełniającej,

wykorzystać podane recepty lub zestawy recept przygotowane przez nauczyciela,

przeczytać poprawnie receptę,

przeanalizować receptę pod względem:

−−−−

poprawności zapisu,

−−−−

sposobu zapisu,

zaplanować tok postępowania,

przygotować sprzęt, substancje lecznicze, podłoŜa maściowe i pomieszczenie do pracy
aseptycznej,

wykonać maści do oczu róŜnymi metodami,

przełoŜyć gotową maść do jałowych opakowań,

10)

dołączyć odpis recepty oraz odpowiednią etykietkę z warunkami przechowywania leku,

11)

sprzątnąć miejsce pracy,

12)

opisać wykonanie recept w zeszycie ćwiczeniowym.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−−−−

instruktaŜ z objaśnieniem,

−−−−

metoda przewodniego tekstu,

−−−−

ćwiczenia praktyczne,

−−−−

opis.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Środki dydaktyczne:

−−−−

boks lub loŜa z nawiewem laminarnym, szafki i półki na leki,

−−−−

sprzęt:  moździerze  i  pistle  róŜnych  rozmiarów,  łopatki  i  łyŜeczki  plastikowe  lub
metalowe,  naczynia  do  przechowywania  substancji  leczniczych,  bagietki,  zlewki,  sączki
i zestawy  do  sączenia  próŜniowego,  łaźnia  wodna,  palnik  gazowy,  wagi  apteczne,
odwaŜniki, szybkowar, autoklaw,

−−−−

surowce farmaceutyczne, substancje lecznicze i substancje pomocnicze, podłoŜa
maściowe,

−−−−

opakowania do leków: słoiki porcelanowe, tuby aluminiowe,

−−−−

etykiety i sygnatury,

−−−−

recepty na maści sporządzane róŜnymi metodami,

−−−−

poradnik dla nauczyciela,

−−−−

poradnik dla ucznia,

−−−−

zeszyt i przybory do pisania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5.4.

Receptura antybiotyków

5.4.1. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonywanie czopków i gałek z antybiotykami.

Wskazówki do realizacji
Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczenia nauczyciel powinien przeprowadzić krótki

instruktaŜ  na  temat  sposobu  sporządzania  czopków  i  gałek  z  antybiotykami.  Zaleca  się  aby
uczniowie  przeczytali  odpowiedni  rozdział  z  poradnika  dla  ucznia  na  temat  wykonywania
czopków  i  gałek  z  antybiotykami  oraz  poszerzyli  wiadomości  z  literatury  uzupełniającej.
Poleca się indywidualną pracę ucznia na podstawie recept przygotowanych przez nauczyciela.

Efektem pracy uczniów powinno być sporządzenie gałek i czopków z antybiotykami na

podstawie recept lekarskich oraz wykonanie opisów poszczególnych czynności w zeszycie
ćwiczeniowym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia dotyczący sporządzania leków
z antybiotykami i poszerzyć wiadomości z literatury uzupełniającej,

wykorzystać podane recepty lub zestawy recept przygotowane przez nauczyciela,

przeczytać poprawnie receptę,

zanalizować receptę pod względem:

−−−−

poprawności zapisu,

−−−−

sposobu zapisu,

−−−−

ewentualnych niezgodności,

przeliczyć dawki dla substancji silnie działających z uwzględnieniem dawkowania,

zaplanować poprawny tok postępowania,

przygotować sprzęt, substancje lecznicze, podłoŜa czopkowe i pomieszczenie do pracy
aseptycznej,

wykonać czopki i gałki z antybiotykami,

10)

opakować i oznakować prawidłowo gotowe gałki i czopki,

11)

dołączyć odpis recepty oraz odpowiednią etykietkę o warunkach przechowywania leku,

12)

sprzątnąć miejsce pracy,

13)

opisać wykonanie recept w zeszycie ćwiczeniowym.

Zalecane metody nauczania–uczenia się:

−−−−

instruktaŜ z objaśnieniem,

−−−−

metoda przewodniego tekstu,

−−−−

ćwiczenia praktyczne,

−−−−

opis.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Środki dydaktyczne:

−−−−

boks lub loŜa z nawiewem laminarnym, szafki i półki na leki,

−−−−

sprzęt: moździerze i pistle róŜnych rozmiarów, łopatki i łyŜeczki plastikowe lub
metalowe, naczynia do przechowywania substancji leczniczych, płyta szklana, bagietki,
zlewki, łaźnia wodna, palnik gazowy, wagi apteczne, odwaŜniki, szybkowar, autoklaw,

−−−−

surowce farmaceutyczne, substancje lecznicze i substancje pomocnicze, podłoŜa
czopkowe,

−−−−

opakowania do leków: słoiki porcelanowe, pudełka plastikowe,

−−−−

etykiety i sygnatury,

−−−−

recepty na gałki i czopki z antybiotykami,

−−−−

poradnik dla nauczyciela,

−−−−

poradnik dla ucznia,

−−−−

zeszyt i przybory do pisania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. EWALUACJA OSIĄGNIĘĆ UCZNIA

Przykłady narzędzi pomiaru dydaktycznego

Test dwustopniowy do jednostki modułowej

„Wykonywanie jałowych

leków recepturowych”

Test składa się z 20 zadań wielokrotnego wyboru, z których:

−−−−

zadania 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 9, 10, 11, 12, 14, 15, 16, 17, 18, 19 są z poziomu
podstawowego,

−−−−

zadania 7, 13, 20 są z poziomu ponadpodstawowego.

Punktacja zadań: 0 lub 1 punkt

Za kaŜdą prawidłową odpowiedź uczeń otrzymuje 1 punkt. Za złą odpowiedź lub jej brak

uczeń otrzymuje 0 punktów.

Proponuje się następujące normy wymagań – uczeń otrzyma następujące
oceny szkolne:

−−−−

dopuszczający – za rozwiązanie co najmniej 11 zadań z poziomu podstawowego,

−−−−

dostateczny – za rozwiązanie co najmniej 13 zadań z poziomu podstawowego,

−−−−

dobry – za rozwiązanie 17 zadań, w tym co najmniej 1 z poziomu ponadpodstawowego,

−−−−

bardzo dobry – za rozwiązanie 19 zadań, w tym co najmniej 2 z poziomu
ponadpodstawowego.

Klucz odpowiedzi: 1. b, 2. a, 3. b, 4. c, 5. a, 6. a,7. a, 8. c, 9. c, 10. a, 11. c,
12. d, 13. b, 14. c, 15. b, 16. d, 17. b, 18. b, 19. b, 20. a

Plan testu

Nr
zad.

Cel operacyjny
(mierzone osiągnięcia ucznia)

Kategoria

celu

Poziom

wymagań

Poprawna

odpowiedź

1 Zdefiniować pojęcie antyseptyki

Określić parametry wyjaławiania suchym gorącym
powietrzem

3 Określić wymagania wody do kropli ocznych

4 Podać określenie wkładek do oczu

5 RozróŜnić półstałe i stałe postacie leków do oczu

6 Scharakteryzować krople do oczu

Zanalizować klasy czystości pomieszczeń
przeznaczonych do pracy aseptycznej

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rozpoznać substancje pomocnicze słuŜące do
uzupełnienia kropli ocznych zawierających związki
srebra

9 Określić sposób wyjaławiania podłoŜy maściowych

10 Określić lepkość kropli do oczu

11 Podać wymagania płynów infuzyjnych

12 Scharakteryzować substancje konserwujące

13 Określić skład aldesanu

Zidentyfikować podłoŜe stosowane do maści ocznych
z antybiotykami

Rozpoznać roztwory dla których zalecana jest trzecia
metoda wykonywania kropli ocznych

16 Określić okres przydatności kropli do oczu

Podać wielkość cząstek substancji leczniczej
w kroplach, zawiesinach

Sklasyfikować leki oczne pod względem czystości
mikrobiologicznej

19 Scharakteryzować leki recepturowe z antybiotykami

20 Określić skład płynu Ringera

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przebieg testowania

Instrukcja dla nauczyciela

Ustal z uczniami termin przeprowadzenia sprawdzianu z wyprzedzeniem co najmniej
jednotygodniowym.

Omów z uczniami cel stosowania pomiaru dydaktycznego.

Przygotuj odpowiednią liczbę testów.

Omów z uczniami sposób udzielania odpowiedzi

Zapewnij uczniom odpowiednią atmosferę oraz moŜliwość samodzielnej pracy.

Przed rozpoczęciem testu przeczytaj instrukcję dla ucznia.

Upewnij się, czy uczniowie wszystko zrozumieli. Wszelkie wątpliwości wyjaśnij.

Rozdaj uczniom zestawy zadań testowych oraz karty odpowiedzi, podaj czas rozpoczęcia
i zakończenia rozwiązywania testu.

Nie przekraczaj czasu przeznaczonego na test.

10.

Kilka minut przed zakończeniem testu przypomnij uczniom o zbliŜającym się czasie
zakończenia udzielania odpowiedzi.

11.

Zbierz karty odpowiedzi i zestawy zadań testowych.

12.

Sprawdź odpowiedzi a wyniki wpisz do arkusza zbiorczego.

13.

Przeprowadź analizę uzyskanych wyników sprawdzianu i wybierz te zadania, które
sprawiły uczniom największe trudności.

14.

Ustal przyczyny trudności uczniów w opanowaniu wiadomości i umiejętności.

15.

Opracuj wnioski do dalszego postępowania, które będą miały na celu uniknięcie
niepowodzeń dydaktycznych w późniejszej pracy.

Instrukcja dla ucznia

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.

Test zawiera 20 zadań dotyczących „ Wykonywania jałowych leków recepturowych” Do
kaŜdego zadania dołączone są 4 moŜliwości odpowiedzi i tylko jedna odpowiedź jest
prawidłowa.

Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej
rubryce znak X. W przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem,
a następnie ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową.

Kolejność rozwiązywania zadań jest dowolna.

Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie sprawiało Ci trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie
na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

Po zakończeniu rozwiązywania zadań, sprawdź w KARCIE ODPOWIEDZI, czy dla
wszystkich zadań zaznaczyłeś odpowiedzi.

Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.

10.

Na rozwiązanie testu masz 45 minut.

Powodzenia!

Materiały dla ucznia:

−−−−

instrukcja,

−−−−

zestaw zadań testowych,

−−−−

karta odpowiedzi.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Antyseptyka jest to

postępowanie mające na celu zapobieganie zakaŜeniu przez stosowanie
wyjałowionych przedmiotów, roztworów itp. w wyjałowionym otoczeniu.

postępowanie mające na celu zniszczenie drobnoustrojów na skórze, rękach,
narzędziach,

pomieszczeniach

pomocą

chemicznych

substancji

bakteriobójczych.

postępowanie mające na celu przedłuŜenie trwałości materiału przez dodawanie
substancji niszczących lub stworzenie warunków zapobiegających rozwojowi
drobnoustrojów.

postępowanie mające na celu zabicie lub usunięcie ze środowiska lub materiału
wszystkich

drobnoustrojów

zarówno

ich

formach

wegetatywnych

i przetrwalnikowych.

FP VI poleca następujące parametry wyjaławiania suchym gorącym powietrzem
a)

temp. 160°C, nie krócej niŜ 2 godziny.

temp. 150°C, nie krócej niŜ 30 minut.

temp. 180°C, nie krócej niŜ 2 godziny.

temp. 100°C, nie dłuŜej niŜ 1 godzinę.

Woda do przyrządzania kropli ocznych powinna odpowiadać wymaganiom
a)

wody podwójnie destylowanej.

wody do wstrzykiwań z wyjątkiem apirogenności.

apirogennej wody do wstrzykiwań.

wody utlenionej.

Wkładki do oczu to
a)

inspekty.

infuza.

inserty.

inwerty.

Do półstałych i stałych postaci leków ocznych zaliczamy
a)

systemy terapeutyczne do oczu.

emulsje do oczu.

wstrzyknięcia do oczu.

zawiesiny do oczu.

W celu doprowadzenia kropli ocznych do izotonii stosuje się

a)  roztwór azotanu potasu (16g/l).
b)  roztwór boranu fenylortęciowego (1,0g/).
c)  roztwór tiomersalu (20g/l).
d)  roztwór azotanu fenylortęciowego (16g/l).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Pomieszczenie przeznaczone do przyrządzania leków, których nie wyjaławia się
w opakowaniach bezpośrednich, musi zapewniać prowadzenie procesu wytwarzania

a) w strefie powietrza klasy czystości A, przy powietrzu klasy czystości

B, wypełniającym całe pomieszczenie.

b) w strefie powietrza klasy czystości C, przy powietrzu klasy czystości

A, wypełniającym całe pomieszczenie.

c) w strefie powietrza klasy czystości A, przy powietrzu klasy czystości

C, wypełniającym całe pomieszczenie.

d) w strefie powietrza klasy czystości C, przy powietrzu klasy czystości

D, wypełniającym całe pomieszczenie.

Krople oczne zawierające związki srebra uzupełnia się

a)  roztworem chlorku sodu (9,0g/l).
b)  roztworem kwasu borowego (19,0g/l).
c)  roztworem azotanu potasu (16,0g/l).
d)  roztworem tiomersalu (0,2g/l).

PodłoŜa do maści ocznych naleŜy wyjaławiać

a)  sącząc przez sączek bibułowy.
b)  w sterylizatorze powietrznym w temp. 100°C przez 30 minut.
c)  w sterylizatorze powietrznym w temp. 160° przez 1 godzinę.
d)  za pomocą substancji konserwujących.

10.

Lepkość kropli do oczu nie powinna przekraczać

a)  20-25 mPa · s.
b)  50-55 mPa · s.
c)  40-45 mPa · s.
d)  35-40 mPa · s.

11.

Zgodnie z wymaganiami FP, płyny infuzyjne

a)  muszą zawierać substancje konserwujące.
b)  powinny zawierać substancje konserwujące.
c)  nie mogą zawierać substancji konserwujących.
d)  powinny zawierać pirogeny.

12.

Substancje konserwujące, które moŜna by określić mianem „idealnych”, powinny
charakteryzować się

a)  wąskim spektrum działania.
b)  chemiczną i termiczną labilnością.
c)  brakiem zgodności ze składnikami leku i opakowania.
d)  brakiem działania toksycznego i draŜniącego na tkanki gałki ocznej.

13. Aldesan to preparat dezynfekujący w skład którego wchodzi

a)  diglukonian chlorheksydyny.
b)  aldehyd glutarowy.
c)  aldehyd orto-ftalowy.
d)  laurylosiarczan sodu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

14. PodłoŜem stosowanym do maści ocznych z penicyliną jest

a)  lanolina.
b)  podłoŜe złoŜone, zalecane przez FP VI.
c)  wazelina biała.
d)  wazelina Ŝółta.

15. Trzecia metoda wykonywania kropli ocznych zalecana jest dla

a)  roztworów rzeczywistych i koloidalnych.
b)  roztworów koloidalnych i zawiesin.
c)  roztworów rzeczywistych i zawiesin.
d)  roztworów rzeczywistych i barwnych.

16.

Okres przydatności kropli po pierwszym uŜyciu, wynosi w przypadku kropli
zawierających substancje konserwujące

a)  1 miesiąc.
b)  7 dni.
c)  24 godziny.
d)  10 dni.

17.

Wielkość cząstek substancji leczniczej w kroplach, w postaci zawiesin nie powinna
przekraczać

a)  10 µm.
b)  20 µm.
c)  20 mm.
d)  100 µm.

18.

Leki do oczu umieszczone są w następującej grupie wymagań czystości
mikrobiologicznej:

a)  IIa.
b)  I.
c)  II.
d)  III a.

19.

Wszystkie leki recepturowe z antybiotykami powinny być

a)  wyjaławiane w autoklawie.
b)  jałowe.
c)  wyjaławiane w szybkowarze.
d)  apirogenne.

20.

Płyn Ringera składa się z:

a) NaCl, KCl, CaCl

· 6H

b) NaCl, KCl, K

HPO

, NaC

c) KCl, glukoza.
d) NaCl, KCl, NH

Cl.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko..........................................................................................

Wykonywanie jałowych leków recepturowych

Zakreśl poprawną odpowiedź

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Test 2

Test dwustopniowy do jednostki modułowej

„Wykonywanie jałowych

leków recepturowych”

Test składa się z 20 zadań wielokrotnego wyboru, z których:

−−−−

zadania 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 13, 16, 17, 18, 19, 20 są z poziomu podstawowego,

−−−−

zadania 12, 14, 15, są z poziomu ponadpodstawowego.

Punktacja zadań: 0 lub 1 punkt

Za kaŜdą prawidłową odpowiedź uczeń otrzymuje 1 punkt. Za złą odpowiedź lub jej brak

uczeń otrzymuje 0 punktów.

Proponuje się następujące normy wymagań – uczeń otrzyma następujące
oceny szkolne:

−−−−

dopuszczający – za rozwiązanie co najmniej 11 zadań z poziomu podstawowego,

−−−−

dostateczny – za rozwiązanie co najmniej 13 zadań z poziomu podstawowego,

−−−−

dobry – za rozwiązanie 17 zadań, w tym co najmniej 1 z poziomu ponadpodstawowego,

−−−−

bardzo dobry – za rozwiązanie 19 zadań, w tym co najmniej 2 z poziomu
ponadpodstawowego.

Klucz odpowiedzi: 1. d, 2. b, 3. b, 4. d, 5. c, 6. d, 7. b, 8. d, 9. b, 10. d, 11. b,
12. d, 13. c, 14. c, 15. c, 16. b, 17. a, 18. b, 19. d, 20. d

Plan testu

zad.

Cel operacyjny
(mierzone osiągnięcia ucznia)

Kategoria

celu

Poziom

wymagań

Poprawna

odpowiedź

1 Określić definicję wyjaławiania

Określić rodzaj filtrów słuŜących do uzyskania
odpowiedniej klasy czystości powietrza i
pomieszczeń

3 Podać okres przechowywania kropli ocznych

4 Określić warunki izotoniczności kropli ocznych

Podać rozpuszczalniki stosowane w lekach ocznych z
antybiotykami

Określić warunki wyjaławiania kropli ocznych z
antybiotykami

7 Podać pH kropli ocznych

Podać przedział objętości w jakich stosowane są
iniekcje

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

9 Określić skrót ang. dobrej praktyki wytwarzania

Zidentyfikować najskuteczniejszą metodę
wyjaławiania

Określić warunki wyjaławiania naczyń szklanych
i porcelanowych w sterylizatorze powietrznym

12 Scharakteryzować wstrzyknięcia do oczu

13 Zdefiniować Ocusert

Rozpoznać preparaty tłuszczowe do Ŝywienia
pozajelitowego

Scharakteryzować wielkość sączków membranowych
stosowanych do oceny zanieczyszczeń
mechanicznych

16 Określić właściwości filtrów HEPA

Określić warunki wyjaławiania roztworów substancji
konserwujących

18 Zdefiniować czas wyjaławiania

Wymienić składniki mieszaniny I substancji
konserwujących

20 Określić średnicę porów sączków membranowych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przebieg testowania

Instrukcja dla nauczyciela

Ustal z uczniami termin przeprowadzenia sprawdzianu z wyprzedzeniem co najmniej
jednotygodniowym.

Omów z uczniami cel stosowania pomiaru dydaktycznego.

Przygotuj odpowiednią liczbę testów.

Omów z uczniami sposób udzielania odpowiedzi

Zapewnij uczniom odpowiednią atmosferę oraz moŜliwość samodzielnej pracy.

Przed rozpoczęciem testu przeczytaj instrukcję dla ucznia.

Upewnij się, czy uczniowie wszystko zrozumieli. Wszelkie wątpliwości wyjaśnij.

Rozdaj uczniom zestawy zadań testowych oraz karty odpowiedzi, podaj czas rozpoczęcia
i zakończenia rozwiązywania testu.

Nie przekraczaj czasu przeznaczonego na test.

10.

Kilka minut przed zakończeniem testu przypomnij uczniom o zbliŜającym się czasie
zakończenia udzielania odpowiedzi.

11.

Zbierz karty odpowiedzi i zestawy zadań testowych.

12.

Sprawdź odpowiedzi a wyniki wpisz do arkusza zbiorczego.

13.

Przeprowadź analizę uzyskanych wyników sprawdzianu i wybierz te zadania, które
sprawiły uczniom największe trudności.

14.

Ustal przyczyny trudności uczniów w opanowaniu wiadomości i umiejętności.

15.

Opracuj wnioski do dalszego postępowania, które będą miały na celu uniknięcie
niepowodzeń dydaktycznych w późniejszej pracy.

Instrukcja dla ucznia

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.

Test zawiera 20 zadań dotyczących „Wykonywania jałowych leków recepturowych” Do
kaŜdego zadania dołączone są 4 moŜliwości odpowiedzi i tylko jedna odpowiedź jest
prawidłowa.

Kolejność rozwiązywania zadań jest dowolna.

Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie sprawiało Ci trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie
na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

Po zakończeniu rozwiązywania zadań, sprawdź w KARCIE ODPOWIEDZI, czy dla
wszystkich zadań zaznaczyłeś odpowiedzi.

Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.

10.

Na rozwiązanie testu masz 45 minut.

Powodzenia!

Materiały dla ucznia:

−−−−

instrukcja,

−−−−

zestaw zadań testowych,

−−−−

karta odpowiedzi.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Wyjaławianie jest to

postępowanie mające na celu zapobieganie zakaŜeniu przez stosowanie
wyjałowionych przedmiotów, roztworów itp. w wyjałowionym otoczeniu.

postępowanie mające na celu zniszczenie drobnoustrojów na skórze, rękach,
narzędziach,

pomieszczeniach

pomocą

chemicznych

substancji

bakteriobójczych.

postępowanie mające na celu przedłuŜenie trwałości materiału przez dodawanie
substancji niszczących lub stworzenie warunków zapobiegających rozwojowi
drobnoustrojów.

postępowanie mające na celu zabicie lub usunięcie ze środowiska lub materiału
wszystkich

drobnoustrojów

zarówno

ich

formach

wegetatywnych

i przetrwalnikowych.

Aby uzyskać powietrze o odpowiedniej klasie czystości, pomieszczenia do pracy
aseptycznej powinny być wyposaŜone w odpowiednie filtry
a)

HPMC.

HEPA.

SIP.

GMP.

Dopuszczalny okres przechowywania nienaruszonego opakowania recepturowych kropli
do oczu wynosi
a)

10 dni.

1 miesiąc.

7 dni.

24 godziny.

JeŜeli ilość wody potrzebna do uzyskania izotoniczności w kroplach ocznych nie
przekracza 20% przepisanej ilości kropli, to
a)

substancję leczniczą naleŜy rozpuścić bezpośrednio w wodzie.

substancję leczniczą naleŜy rozpuścić w części roztworu izotonicznego i uzupełnić
wodą.

substancję leczniczą naleŜy rozpuścić w części wody i uzupełnić roztworem
izotonicznym.

substancję leczniczą naleŜy rozpuścić w roztworze izotonicznym pomijając wodę.

Najczęściej stosowanymi rozpuszczalnikami w lekach ocznych z antybiotykami są
a)

roztwory izotoniczne.

mieszaniny chlorku benzalkoniowego z alkoholem β-fenyloetylowym.

roztwory buforujące.

roztwory azotanu potasu 16g/l.

Krople oczne z antybiotykami, za wyjątkiem kropli z Neomycyną wyjaławia się
a)  w temp. 100ºC przez 30 minut.
b)  w temp. 122ºC przez 20 minut.
c)  w temp. 120ºC przez 20 minut.
d)  metodą sączenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Dopuszczalne pH kropli ocznych, mieści się w granicach
a)

7,0 – 7,4.

3,5 – 8,5.

7,0 – 8,0.

5,0 – 8,5.

Iniekcje stosowane są w objętościach
a)  0,01 – 0,1 ml.
b)  100 – 4000 ml.
c)  20 – 100 ml.
d)  0,1 – 20 ml.

Warunki w jakich odbywa się produkcja leków pozajelitowych muszą odpowiadać
wymaganiom dobrej praktyki wytwarzania, określanej skrótem
a)

WHO.

GMP.

LAL.

PVA.

10.

Powszechnie uznaje się, Ŝe najskuteczniejszą metodą wyjaławiania (np. sprzętu) jest
a)

wyŜarzanie.

płukanie w wodzie utlenionej.

spalanie.

wyjaławianie nasyconą parą wodną pod ciśnieniem.

11.

Pojemniki i utensylia wykonane ze szkła lub porcelany naleŜy wyjaławiać
w sterylizatorze powietrznym w temp.
a)

100ºC przez 1 godzinę.

170ºC przez 1 godzinę.

110ºC przez 30 minut.

160ºC przez 1 godzinę.

12.

Wstrzyknięcia do oczu, wstrzykiwane są podspojówkowo i dokomorowo w objętości nie
przekraczającej
a)

10 ml.

0,5 ml.

5 ml.

1 ml.

13.

Ocusert to przykład
a)

olejowych kropli do oczu.

zawiesin do oczu.

systemu terapeutycznego.

soczewek kontaktowych.

14.

Preparaty do Ŝywienia pozajelitowego zawierający emulsje tłuszczowe to
a)

Aminosteril 5%.

Soluvit N.

Intralipid 10%.

Cernevit.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

15.

FP VI proponuje ocenę zanieczyszczeń mechanicznych w płynach do wlewów
kroplowych metodą sączenia przez sączki membranowe o średnicy porów
a)

1,2

0,2

0,45

16.

Filtry HEPA zatrzymują
a)

9,9 % cząstek o średnicy 0,1

99,99% cząstek o średnicy 0,3

99,99% cząstek o średnicy 0,2 mm.

9,9% cząstek o średnicy 0,3 mm

17.

Roztwory substancji konserwujących wyjaławia się w temp
a)

122º±2ºC przez 20 minut.

100ºC przez 15 minut.

110ºC przez 20 minut.

100º±2ºC przez 10 minut.

18.

Czas wyjaławiania liczy się od momentu
a)

włączenia sterylizatora.

osiągnięcia wymaganej temp. przez wyjaławiane przedmioty.

umieszczenia wyjałowionych przedmiotów w sterylizatorze.

osiągnięcia czasu dodatkowego.

19.

Mieszanina I roztworu substancji konserwujących składa się z
a)

chlorku benzalkoniowego z alkoholem β- fenyloetylowym.

azotanu fenylortęciowego z alkoholem β- fenyloetylowym.

boranu fenylortęciowego z alkoholem β- fenyloetylowym.

chlorku benzalkoniowego z glukonianem chlorheksydyny.

20.

Do sączenia wyjaławiającego słuŜą sączki membranowe o średnicy porów [

5,0.

0,8.

0,45.

0,2.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko..........................................................................................

Wykonywanie jałowych leków recepturowych

Zakreśl poprawną odpowiedź

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

7. LITERATURA

1. Farmakopea Polska IV. PZWL, Warszawa 1970
2.

Farmakopea Polska V. PTFarm., Warszawa 1995–1999

Farmakopea Polska VI. PTFarm., Warszawa 2002

Farmakopea Polska VII. PTFarm., Warszawa 2006

Jachowicz R.: Receptura apteczna. PZWL, Warszawa 2005

Janicki S., Szulc J., Woyczikowski B.: Zbiór recept. Gdańsk 2003

Janicki S., Fiebig A., Sznitowska M.: Farmacja stosowana. PZWL, Warszawa 2006

Krówczyński L.: Ćwiczenia z receptury. PZWL, Warszawa1996

Krówczyński L.: Technologia postaci leku. PZWL, Warszawa 1969

10.

Krówczyński L.: Zarys technologii postaci leku. PZWL, Warszawa 1994

11.

Krówczyński L., Jachowicz R. (red.): „Ćwiczenia z receptury”. Wydawnictwo UJ,
Kraków 1998

12.

Mueller R.H., Hildebrand G.E. (red.): Technologia nowoczesnych postaci leku. PZWL,
Warszawa 1998

13.

Modrzejewski F.: Farmacja stosowana. PZWL, Warszawa 1997

14.

Nerlo H.: Aseptyczne przyrządzanie leków. PZWL, Warszawa 1979

Literatura metodyczna
1.

Figurski J., Symela K. (red.): Modułowe programy nauczania w kształceniu zawodowym.
Wyd. ITEE, Radom 2001

Okoń W.: Wprowadzenie do dydaktyki ogólnej. Wydawnictwo Akademickie „śak”,
Warszawa 2003

Plewka Cz.: Metodyka nauczania teoretycznych przedmiotów zawodowych, cz. I i II.
Wyd. ITEE, Radom 1999

Symela K.(red.): Skuteczność kształcenia modułowego w Polsce w systemie szkolnej
i pozaszkolnej edukacji zawodowej. Wyd. ITEE, Radom 2003