Skąd się wzięła Doda  

czyli współczynnik Giniego a popkultura 

Wojciech Orliński 

2010-09-04 

  

 

 

 

 
 

Do jesiennego wydania "Wysokich Obcasów Extra" zrobiłem wywiad z socjologiem kultury 
profesorem Tomaszem Szlendakiem z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Na marginesie naszej 
rozmowy profesor wspomniał o badaniach, które w naukowy i obiektywny sposób wyjaśniają, 
dlaczego polska popkultura jest ostatnio tak strasznie beznadziejna. 

 
Razem z dr. Arkadiuszem Karwackim Szlendak analizował związek między rozwarstwieniem 
społecznym (mierzonym w socjologii obiektywnymi wskaźnikami takimi jak współczynnik 
Giniego) a jakością kultury masowej w danym kraju. Okazało się, że im większe rozwarstwienie, 

tym gorsza popkultura. 

Najniższy współczynnik Giniego (i najmniejsze rozwarstwienie) na świecie mają Czechy, Japonia 
i kraje skandynawskie - rzędu 25. Najwyższy mają Namibia, Lesotho, Sierra Leone, Botswana i 
Republika Środkowej Afryki - powyżej 60 (wszystkie dane podaję za Bankiem Światowym). 
 

Popkultura czeska, szwedzka czy japońska to przedmiot mojej odwiecznej zawiści. Żeby u nas 
powstawały takie horrory jak japońskie "Ringu"! Takie komedie romantyczne jak czescy 
"Samotni"! Takie kryminały jak "Millennium" Larssona! 
 
Przez mroczne lata komunizmu prześliznęliśmy się ze współczynnikiem Giniego na poziomie 

czesko-szwedzkim - w 1985 polski Gini to jeszcze ciągle 25,16. To wtedy Bareja kręci 
"Zmienników", a Maanam nagrywa "Nocny patrol". 
 
W roku 1989 współczynnik Giniego dla Polski rośnie do 26,89. Pasikowski kręci "Krolla", a 

zespół De Mono nagrywa hiciora o tym, że kochać to nie znaczy zawsze to samo. Już robimy krok 
w dół, ale ciągle jeszcze przynajmniej udajemy, że trzymamy jakiś poziom. 
 

W roku 2002 nasz współczynnik to już 34,47. Definitywnie opuszczamy okolice Danii i Japonii, 
żeby wylądować między Tanzanią i Egiptem, a nasza popkultura na dobre staje się domeną 
Dody, Ich Troje, Grocholi, Łepkowskiej i Saramonowicza. 
 

Taneczna muzyka pop w Polsce opanowana zostaje przez swojski "umcyk-umcyk", a nie 

skandynawskie "bom-diddi-bom di-dang di-dang diggi-diggi" (że pozwolę sobie zacytować 
refren piosenki "Cobrastyle" szwedzkiej grupy Teddybears, u nas znanej głównie z reklamy 
piwa). 

 
Na filmach Petra Zelenki gryziemy paznokcie z zawiści, bo polską komedią rządzi duet Konecki - 
Saramonowicz. A jeśli do tego pomyśleć o japońskich filmach animowanych - wielbiciel dobrej 
popkultury zaczyna marzyć o ostrej progresji podatkowej, która u nas wreszcie wypłaszczyłaby 
tego przeklętego Giniego. 

 
Zdaniem profesora Szlendaka nic tak dobrze nie robi popkulturze jak zdrowy mieszczański 
egalitaryzm. W Szwecji, Czechach czy Japonii wszyscy żyją z grubsza na tym samym poziomie. 

Wszyscy jeżdżą z grubsza takimi samymi samochodami, najwyżej jedni mają nowe Volvo (Skodę, 
Subaru itd.), a inni kilkunastoletnie. Wszyscy mieszkają w mniej więcej takich samych domach, 
najwyżej jedni mają własne, drudzy spółdzielcze, a inni komunalne. 
 

W rezultacie wszyscy, gdy idą wieczorem się rozerwać, to spotykają się w mniej więcej tych 
samych klubach i mniej więcej tych samych multipleksach. Popkultura tworzona jest tak, żeby 
zaspokoić gust profesora socjologii z wielkiego miasta i pomocy fryzjerskiej z głębokiej prowincji 
("Fucking Amal" to przecież film o "Szwecji B"). 
 
Pamiętam jeszcze, jak zaczynał się w Polsce kult celebrytów - bo przecież wcale nie zaczął się on 

razem z demokratycznymi przemianami. To gruchnęło jakąś dekadę później, gdy nagle 
gwiazdorami stali się jurorzy różnych "Idoli mających talent" i "Gwiazd tańczących na lodzie". A 
moi znajomi, najczęściej należący do wielkomiejskiej klasy średniej, szczerze zdumieni pytali: 

"Kim są ci ludzie?". 
 
Pamiętam jeszcze powszechne zdumienie, które u mnie i moich znajomych budziły pierwsze 
numery "Faktu" - jak to możliwe, że w Polsce są ludzie skłonni zapłacić za artykuł o "wielorybie 

Lolku" albo "panu Andrzeju (54 l.), który nie może spać, bo trzyma kredens". Skąd ci ludzie się 
biorą? 
 
Dzięki wywiadowi z prof. Szlendakiem już wiem skąd. Ze współczynnika Giniego. Po prostu na 

przełomie stuleci udało nam się zerwać z resztkami komunistycznej urawniłowki i podzielić się 
na bardzo bogatych i całą resztę. A nieuchronne prawa socjologii dokonały reszty. 
 
Nigdy nie byłem w Botswanie, ale jestem pewien, że oni też mają swoją Dodę, swój "Fakt" i 
swoją Ilonę Łepkowską. To tak samo nieuchronne jak to, że my nigdy nie będziemy mieć swoich 

Teddybears, swojego Zelenki i swojego Miyazakiego.