Kurs z Teorii Osobowości przekazany przez psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
1/21
Teorie Osobowości
Kurs przekazany przez psyche.com.pl
Kurs z Teorii Osobowości przekazany przez psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
2/21
Teorie Osobowości
Kurs przekazany przez psyche.com.pl
Spis treści:
L01 Wstęp – historia psychologii
L02 Teorie osobowości
Teoria psychodynamiczna Freuda
L03 Teoria psychodynamiczna Freuda cd.
Spojrzenie na Psychoanalizę
L04 Co się stało po śmierci Z. Freuda?
L05 Teoria C.G. Junga
L06 Teoria pola Kurta Goldsteina
L07 Teorie czynnikowe Guillforda, Cattela i Eysencka
L08 Teoria uczenia się społecznego –Alberta Bandury
L9
Teorie psychologii humanistycznej C. Rogersa i A. Maslowa
L10 Behawioryzm
L11 Motywacja do pracy a środowisko
L12 Parę słów o sukcesie
L13 Zakończenie, cytaty i piękna opowieść
Kurs z Teorii Osobowości przekazany przez psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
3/21
Teorie czynnikowe:
Guillford, Cattel, Eysenck
CATTELL JAMES MCKEEN (1860–1944),
psycholog amerykański. Jeden gł. z inicjatorów
i organizatorów
badań
z zakresu
psychologii
eksperymentalnej w USA, uczeń W. Wundta.
1888–91
prof.
University
of
Pennsylvania
w Filadelfii, 1891–1917 — Columbia University
w Nowym Jorku, założyciel laboratoriów psychol.
w obu tych uniw.; od 1901 czł. Nar. Akad. Nauk
w Waszyngtonie. Prowadził gł. badania funkcji sensorycznych i sensomotorycznych
(m.in. czasów reakcji); skonstruował pierwszy zestaw „testów umysłowych”
(wprowadził ten termin) do badania różnic indywidualnych w zakresie sprawności
percepcyjnej i psychomotorycznej, inicjując w psychologii amer. rozwój badań
w dziedzinie psychologii stosowanej; założyciel, red. i wydawca wielu czasopism
nauk., m.in.: „Psychological Review” (1894–1904, wraz z J.M. Baldwinem),
„Science” (wydawca od 1894), „Scientific Monthly” (1915–43); 1906–39 red.
seryjnego wydawnictwa «American Men of Science».
EYSENCK HANS JÜRGEN (ur. 1916–97),
psycholog ang., pochodzenia niem.; od 1955 prof.
uniw. w Londynie; badacz i teoretyk osobowości;
posługując się analizą czynnikową oprac. wiele testów
do badania cech osobowości; także autor prac z zakresu
psychopatologii i psychoterapii; jeden z twórców
systemu terapii behawioralnej, krytyk psychoanalizy.
Kurs z Teorii Osobowości przekazany przez psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
4/21
Wybrane działa:
Sens i nonsens w psychologii (1957, wyd. pol. 1965);
Dimensions of Personality (1947),
The Scientific Study of Personality (1952),
The Psychology of Politics (1954),
Personality Structure and Measurement (1967),
Personality Genetics and Behaviour (1982).
J. P. GUILLFORD
Teoria osobowości w ujęciu J. P. Guilforda opiera się przede wszystkim na analizie
czynnikowej. W swoich rozważaniach wzoruje się na Spermanie, Vernonie,
Thurstonie, Allporcie i Cattellu. Definicja osobowości, którą proponuje Guilford jest
dość ogólnikowa. Osobowość jest więc jedynym w swoim rodzaju układem cech
jednostki. Natomiast głównym elementem struktury osobowości jest cecha. Guilford
cechę osobowości określa jako dający się wyróżnić względnie trwały sposób
zachowania, różniący jednostkę od innych jednostek.
Termin cecha jest ściśle określony:
"Cecha to pewna dająca się wyróżnić stała właściwość, w której jedna
indywidualność różni się od drugiej".
Z definicji tej wynika, że cecha - będąc wspólną właściwością - może być podstawą
porównywania osób między sobą. Dokonując porównywania osób poznaje się ich
inność, a co za tym idzie ich osobowości. Poszczególne osoby posiadające cechy
wspólne różnią się pomiędzy sobą jedynie stopniem posiadania tych cech. Wszystkie
cechy osobowości, natężone we właściwym stopniu dla określonej indywidualności,
tworzą jedyną i niepowtarzalną konfigurację, którą nazywamy układem. Sama
osobowość jest wypadkową wpływających na siebie cech tworzących ten układ.
Dzięki analizie czynnikowej, wielość cech osobowości poznawalnych
z bezpośredniej obserwacji można sprowadzić do niewielkiej ich ilości tzw. cech
Kurs z Teorii Osobowości przekazany przez psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
5/21
podstawowych.
Cechy wchodzące w skład osobowości zostały przez Guilforda połączone w siedem
grup, które nazwał modalnościami. Każda z modalności dotyczy innego aspektu
osobowości. Do tak rozumianej osobowości zaliczamy:
- potrzeby,
- zainteresowania,
- postawy,
- temperament,
- uzdolnienia,
- cechy fizjologiczne organizmu
- cechy morfologiczne organizmu.
Wymienione elementy struktury osobowości Guilford dzieli na mniejsze grupy
i wyróżnia wymiary poszczególnych cech. Tak przykładowo Guilford wyróżnia trzy
główne wymiary uzdolnień, dzieląc je na:
- uzdolnienia percepcyjne,
- psychometryczne
- intelektualne;
pięć wymiarów temperamentu i pięć wymiarów potrzeb. Kryteriami tych podziałów
są wnioskowania logiczne lub analiza czynnikowa różnych badań tych cech
osobowości, albo analizy doświadczalnych prac różnych autorów zajmujących się
problemem określonych cech osobowości.
Guilford jest zwolennikiem hierarchicznego modelu struktury osobowości. Model ten
jest podobny do modelu struktury osobowości Eysencka. Schemat hierarchicznego
modelu struktury osobowości, według koncepcji Guilforda przedstawia się
następująco:
1. typ psychiczny - najwyższy poziom organizacji osobowości. Takiego
człowieka cechuje: towarzyskość, dominacja, spokój, zaufanie do siebie;
2. cecha osobowości - pierwotne lub podstawowe cechy osobowości. Cechy
Kurs z Teorii Osobowości przekazany przez psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
6/21
podstawowe to: towarzyskość, dominacja;
3. specyficzne tendencje - reagowania w ograniczonej liczbie konkretnych sytuacji.
Tendencje i schematy reagowania określone są terminem "HEXIS". Cechy to:
zamiłowanie do bycia w towarzystwie, organizacji czegoś, prac zespołowych, oraz
gotowość do podejmowania się trudnych zadań i werbalnej obrony siebie;
4. reakcje specyficzne jednostki tj. uśmiech, kontrola uczuć i szybkość decyzji.
Najniższy poziom w przedstawionym modelu stanowią reakcje specyficzne
jednostki, do których zaliczamy: wrażenia i reakcje na pojedyncze bodźce. Natomiast
wyższy poziom stanowią względnie trwałe tendencje do reagowania na poziomie
"hexis", czyli tendencje do reagowania w specyficzny sposób w ograniczonej liczbie
i w określonych sytuacjach. Trzeci poziom organizacji osobowości stanowią
podstawowe lub pierwotne cechy osobowości. Są to cechy, do których dochodzi się
na podstawie analizy czynnikowej poprzez dużą ilość badań różnych zachowań
człowieka. Natomiast czwarty poziom organizacji osobowości, a zarazem najwyższy
tworzą elementy struktury zwane typami. Są one zespołem skorelowanych ze sobą
cech. Przykładowo typ jednostki dobrze emocjonalnie przystosowanej składałby się
z następujących cech: spokój, zaufanie do siebie, obiektywizm.
Możemy powiedzieć, iż Guilford zidentyfikował dwie grupy ogólnych czynników
osobowościowych, którym nadaje nazwę hormetyczne i temperamentalne, jak
również grupę czynników odnoszących się do funkcjonowania intelektu. Cechy
w ujęciu hormetycznym związane są z motywacyjną sferą osobowości danej
jednostki i zależą od fizycznych potrzeb organizmu oraz od rodzaju doświadczeń
danej jednostki. Mogą one być różne w różnych społeczeństwach. Cechy te obejmują
potrzeby, postawy i zainteresowania. Natomiast w ujęciu temperamentalnym cecha
nigdy nie występuje sama. Jest ona uwarunkowana i modyfikowana przez wszystkie
inne cechy jak i właściwości danej jednostki. Natomiast czynniki intelektualne
Guilford klasyfikuje według treści - typu informacji, według rodzaju wytworu -
formy oraz według operacji. Wyróżnia tym samym pięć rodzajów operacji: ocenianie,
wytwarzanie zbieżne, wytwarzanie rozbieżne, pamięć
Kurs z Teorii Osobowości przekazany przez psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
7/21
i poznawanie; oraz sześć rodzajów wytworów: jednostki, klasy, relacje, systemy,
transformacje, implikacje; a także cztery rodzaje treści: figuralne, symboliczne,
semantyczne oraz behawioralne. Różne kombinacje treści, wytworów i operacji dają
według Guilforda około sto dwadzieścia możliwych zdolności intelektualnych.
CATTELL
Po raz pierwszy wprowadził analizę czynnikową do badania osobowości.
-
zachowanie człowieka jest funkcją osobowości i sytuacji S - O – R
-
osobowość to jest to, co umożliwia przewidywanie zachowania jednostki
w określonym czasie \ sytuacji
-
osobowość można scharakteryzować za pomocą cech
-
zachowanie jednostki w określonej sytuacji jest funkcją cech osobowości
i cech sytuacji:
R = f (S1, C1 + S2, C2 + S3, C3…)
-
w różnych sytuacjach niezbędne są różne cechy przy rozwiązywaniu różnych
zadań \ odmienne proporcje wpływu cech osobowości i sytuacji
-
w zachowaniu człowieka biorą udział trzy rodzaje cech:
{temperamantalne- psychofizyczne dyspozycje}
{dynamiczne- motywują działanie}
1.
Ergi: seksualne, towarzyskie, opiekuńcze, bezpieczeństwa, głodu,
dbałości o własne sprawy, źródłowe, konstytucjonalne - wrodzone,
dynamiczne.
2.
Sentymenty: cechy dynamiczne, środowiskowe i źródłowe. Są one nabyte
przez jednostkę
i kształtują się pod wpływem czynników społeczno - kulturowych
np. tendencja do spostrzegania obiektu.
- przedmiotem sentymentów jest własna osoba, inne osoby,
instytucje, zawód, kariera, sport.
3.
Postawy: dynamiczne, środowiskowe i powierzchniowe cechy. Te
najbardziej obserwowalne, przejawiają się w zachowaniach. Stanowią
tendencję do działania, zachowania się w określony sposób do
Kurs z Teorii Osobowości przekazany przez psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
8/21
określonych obiektów; mogą być wyrażane słownie, uświadamiane bądź
nie (projekcja); mogą być badane za pomocą kwestionariuszy.
Źródłowe
Powierzchniowe
ERGI Sentymenty Postawy
Konstytucjonalne
Środowsiskowe
Cechy temperamentalne, środowiskowe, konstytucjonalne wiążą się z formalnym
aspektem informacji. Określają zachowanie niezależnie od bodźców.
Cechy uzdolnieniowe, poznawcze: jak dany podmiot wykonuje zadanie
z uwzględnieniem skuteczności działania.
Zdolności:
- Centralne - konstytucjonalne; jako ogólne parametry pracy mózgu jako
całości, które wpływają na kształtowanie się wszystkich zdolności poznawczych.
Cechy: szybkość pamięci, łatwość kojarzenia, inteligencja płynna.
- Lokalne - środowiskowe, konstytucjonalne; wrodzone, nabyta organizacja pól
sensorycznych i motorycznych. Wiążą się z praca poszczególnych pól.
- Czynniki pośredniczące - instrumentalne, sprawcze, środowiskowe; nabyte
nawyki, które powstają pod wpływem uczenia się. Związane z warunkami, w
których żyjemy (czynnik liczbowy, rozumienie słów, wnioskowanie, dedukcja,
inteligencja skrystalizowana).
Metoda indukcyjna
Podział cech Cattella:
1.
Cechy indywidualne: specyficzne dla danej osoby.
2.
Wspólne: porównanie ludzi miedzy sobą.
Kurs z Teorii Osobowości przekazany przez psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
9/21
1.
Powierzchniowe: wyodrębniane są w oparciu o korelację miedzy zachowaniami.
2.
Źródłowe: są to czynniki wyodrębniane w oparciu o analizę czynnikową
Cechy
indywidualne wspólne
powierzchniowe źródłowe
konstytucjonalne środowiskowe
dynamiczne
uzdolnienia
dynamiczne uzdolnienia
temperamentalne
temperamentalne
Cattell wyszedł od zebranych przez Allporta terminów opisujących osobowość
(4500); wyeliminował synonimy, rzadko spotykane, wieloznaczne i otrzymał ok.
2000.
Przeprowadzono badania; zastosowana metodę obserwacyjną, wprowadzono
zmienne(L); zastosowano szereg kwestionariuszy (zmienne Q), gdzie podmiot sam
siebie oceniał. Zastosowano zespół testów psychologicznych (zmienne T).
Na podstawie czynników korelacji i analizy czynnikowej wyodrębniono cechy
powierzchniowe i źródłowe. W skład cechy źródłowej wchodziły cechy, które
potwierdziły się w analizach czynnikowych.
Cechy źródłowe oznaczono od A do O z pominięciem D, J, K oraz wprowadzono
literę Q.
Utworzono 16- czynnikowy kwestionariusz dla dorosłych opisujący osobowość.
Eysenck stwierdził, że czynniki Cattella są ze sobą skorelowane. Wydzielił
podstawowe (ekstrawersja, neurotyzm, psychotyzm).
Kurs z Teorii Osobowości przekazany przez psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
10/21
16 czynników Cattella:
1.
[A] +cyklotymia - szczerość, opanowanie, łatwa ekspresja, szczery w kontaktach
-schizotymia
2.
[B] +inteligentny - błyskotliwy
-mało inteligentny
3.
[C] +siła ego - zrównoważenie emocjonalne, stałość emocji, wyrozumiałość
-niezrównoważony emocjonalnie
4.
[E] +dominacja - agresywność, upór, awanturnik
-uległość
5.
[F] +ekstrawersja
-introwersja
6.
[G] +silny charakter - super ego, wytrwałość
-słaby
7.
[H] +śmiałość - zdolny do ryzyka
-nieśmiałość
8.
[I] +neurotyzm
-brak neurotyzmu
9.
[L] +paranoidalne zachowanie - podejrzliwość
-brak
10.
[H] +niekonwencjonalność - ekscentryczność
-konwencjonalność
11.
[N] +chłodny racjonalizm
-prostota
12.
[O] +skłonność do obwiniania
-spokojna ufność
13.
[Q
1
] +radykalizm
-konserwatyzm
14.
[Q
2
] niezależność
15.
[Q
3
] integracyjna osobowość
16.
[Q
4
] energetyczność, duże napięcie nerwowe
Kurs z Teorii Osobowości przekazany przez psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
11/21
Na podstawie tego kwestionariusza można stworzyć psychogram. Posłużył on do
badania wybitnych osób (uczeni, artyści). Stwierdza, że cechuje ich:
A-
B+ C+ E+ F- G- I+ O- Q
1
+ Q
2
+ Q
3
+
Badano związek wymiarów z religijnością. Stwierdzono różnice między osobami
wysoko i nisko religijnymi. Osoby wysoko religijne różnią się od nisko religijnych:
Q
1
- N- Q
2
+ M-
Badania uczniów wybitnie zdolnych: B+, niższa uległość, E+ F- Q
1
-, wysoka
samoocena, wysoka wrażliwość.
EYSENCK
Stwierdził , że na podstawie analizy czynnikowej można wyodrębnić następujące
wymiary osobowości
Osobowość można rozpatrywać w dwóch wymiarach i można nanieść dodatkowo
wymiar
neurotyk
ekstrawertyk
introwertyk
brak
choleryk
melancholik
flegmatyk
sangwinik
psychotyk
pobudzenie
korowe i układu
siatkowatego,
hamowanie
korowe,
trudniej się
uczą,
trudniej
socjalizują,
częściej kierują
się popędem
ekstrawersja
introwersja
pobudzenie
korowe,
łatwiej się uczą,
występowanie
natrętnych
myśli,
negatywne
emocje
neurotyzm
brak
psychopaci
dystymicy
nerwice
Kurs z Teorii Osobowości przekazany przez psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
12/21
Melancholik - jeden z 4 typów temperamentu (obok choleryka,
flegmatyka i sangwinika) wyróżnionych przez Hipokratesa; człowiek
o usposobieniu łagodnym, biernym, którego cechuje brak
impulsywności, silne, wolno narastające reakcje uczuciowe;
w działaniu mało odporny, niewytrwały; wg I.P. Pawłowa fizjol.
podstawę temperamentu melancholika stanowi tzw. słaby typ układu
nerwowego.
Flegmatyk - jeden z 4 typów temperamentu wyróżnionych przez
Hipokratesa
(choleryk,
melancholik,
sangwinik);
człowiek
odznaczający się mało dynamicznym usposobieniem, nie ulegający
gwałtownym emocjom, słabo reagujący na podniety, ale wytrwały
w działaniu i konsekwentny w uczuciach; wg typologii I.P. Pawłowa
fizjol. podstawę temperamentu flegmatyka stanowi silny,
zrównoważony i mało ruchliwy typ układu nerwowego.
Sangwinik - jeden z 4 typów temperamentu wyróżnionych przez
Hipokratesa (choleryk, flegmatyk, melancholik); człowiek o żywym
usposobieniu, wrażliwy, o silnych, szybkich reakcjach; łatwo
dostosowuje się do zmiennych warunków życia, odporny na
trudności; w typologii wyższej czynności nerwowej I.P. Pawłowa
odpowiada mu silny, zrównoważony i ruchliwy typ układu
nerwowego.
Choleryk - jeden z 4 klas. typów temperamentu wyodrębnionych
przez Hipokratesa; człowiek wybuchowy, o silnych i szybko
powstających reakcjach uczuciowych; odznacza się dużą energią
życiową i brakiem opanowania; wg typologii I.P. Pawłowa fizjol.
podstawę temperamentu choleryka stanowi silny, niezrównoważony
(przewaga procesu pobudzenia nad procesem hamowania) typ układu
nerwowego.
Ekstrawertyk: nastawiony na zewnątrz, impulsywny, aktywny, działa
pod wpływem chwili, ma wielu znajomych, lubi ruch, ryzyko, często
Kurs z Teorii Osobowości przekazany przez psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
13/21
zmienia pracę, łatwo wpada w gniew, nie można na nim polegać,
optymista, asertywny, poszukujący doznań, beztroski.
Ekstrawersja - cecha osobowości wyodrębniona przez C.G. Junga,
oznaczająca jej ukierunkowanie „na zewnątrz”; skłonność do
kierowania uwagi i zainteresowań na świat zewn., na otoczenie,
innych
ludzi;
przeciwieństwo
introwersji;
ekstrawertyka
charakteryzują m.in. łatwość wyrażania myśli i uczuć oraz
nawiązywania kontaktów z innymi ludźmi, silna potrzeba działania,
aktywności, uczestnictwa; współcz. badania prowadzone nad
ekstrawersją i introwersją (H.J. Eysenck) wskazują na ich pośredni
związek
z dziedzicznie
uwarunkowanymi
różnicami
w funkcjonowaniu układu nerwowego, dotyczącymi tzw. poziomu
aktywacji.
Introwertyk: nastawiony do wewnątrz, aktywny intelektualnie,
rezerwa wobec innych, rzadko agresywny,
kontroluje uczucia, emocje, pesymista.
Introwersja - cecha osobowości wyróżniona przez C.G. Junga,
oznaczająca ukierunkowanie osobowości „do wewnątrz”; skłonność do
skupiania się na własnych przeżyciach wewn. przy braku
zainteresowania światem zewn.; dla typu osobowościowego
introwertyka charakterystyczna jest przewaga myślenia nad
działaniem, refleksji nad czynem, duża wrażliwość, wysoki stopień
samoświadomości, a zarazem powściągliwość i trudności w kontaktach
z innymi ludźmi oraz w przystosowaniu się do otoczenia;
przeciwieństwo ekstrawersji.
Kurs z Teorii Osobowości przekazany przez psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
14/21
Badania eksperymentalne wykazały różnice między ekstrawersją a introwersją.
Introwertyk Ekstrawertyk
uczenie się
szybsze
wolniejsze
reminiscencja mała
duża
poziom aspiracji
wyższy
niższy
wytrwałość
↑
↓
szybkość
↓
↑
towarzyskość
↓
↑
reakcja na stres
↑
↓
próg uspokojenia
↑
↓
Neurotyzm - chwiejność emocjonalna, łatwo zmienialne nastroje,
skłonność do zamartwiania się, brak wiary
we własne siły, poczucie niższości, lęki, depresje, reakcje kompulsywne,
praca układu limbicznego (wegetatywnego), poczucie winy,
nieśmiałość.
Psychotyzm - zaburzenia procesów poznawczych, ma predyspozycje do
psychoz, gorsza koncentracja uwagi, gorsza pamięć, ruchy
nieadekwatne do sytuacji, mało adekwatny poziom aspiracji, agresywny,
zimny,egocentryczny, impulsywny, aspołeczny, twórczy, brak
fizjologicznych podstaw psycotyzmu.
Introwertycy są bardziej neurotyczni, a ekstrawertycy bardziej psychopatyczni.
Psychopaci: nieczuły, hedonistyczny, emocjonalnie nie dojrzały, brak
rozsądku, powierzchowny czar, niewierni, brak im stylu, antyspołeczni,
patologicznie egocentrycy, nie zdolni do większych uczuć,
nieodpowiedzialni, brak planu życiowego, żyje trywialnie, skłonność do
przestępczości.
Szusłowska i Nęcka- badania studentów różnych kierunków:
- wykazano, że ukończeniu szkoły sprzyja introwersja i pewien poziom neurotyzmu.
Kurs z Teorii Osobowości przekazany przez psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
15/21
- neurotyzm wzmaga motywację
- wysoka ekstrawersja → niepowodzenia na studiach
Inteligencja - przejawia się w bystrości, jasnym myśleniu, dobrych wynikach
w nauce, sukcesach, pomysłach,jest w znacznym stopniu wrodzona (badania bliżniąt
monozygotycznych).
- neurotyzm wzmaga motywację
- wysoka ekstrawersja → niepowodzenia na studiach
Eysenck zakłada,że inteligencja jest niezależna od pozostałych wymiarów, ale
koreluje z nauką
- W szkole podstawowej osoby ekstrawertywne mają lepsze wyniki, a w
szkole średniej introwertywne.
-osoby introwertywne więcej czytają,
Poziomy osobowości:
- L
4
– nawyki umysłowe, postawy społeczne.
- L
3
– nawyki, cechy zachowania, ekstrawersja,introwersja, psychotyzm,
inteligencja, neurotyzm (zdeterminowane biologicznie i środowiskowo)
- L
2
- zjawiska sprawdzone empirycznie, warunkowanie, perseweracja ,
reminiscencja, błąd czasu, próg pobudzenia.
- L
1
- konstrukty teoretyczne; pobudzenie, hamowanie.
W osobowości Eysenck wyodrębnił:
- składnik poznawczy; zdolności, inteligencja.
- składnik konatywny(?)
- składnik wolicjonalno-motywacyjny
- skł. afektywny, temperamentalny (ekstrawersja, introwersja, neurotyzm)
- skł. somatyczny (budowa ciała)
Osobowość
-
trwała
organizacja
charakteru,
inteligencji,
temperamentu, właściwości fizycznych jednostki, która determinuje
specyfikę przystosowania się do środowiska.
Kurs z Teorii Osobowości przekazany przez psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
16/21
Pojęcie definiowane niejednolicie, najczęściej rozumiane bądź jako
zbiór względnie stałych dla danej jednostki właściwości (cech) psych.,
warunkujących stałość jej zachowania się i postaw, bądź jako zespół
warunków wewn., wyznaczający organizację zachowania się
człowieka, jego psych. tożsamość, kierunki i sposoby przystosowania
się do otoczenia i przekształcania tego otoczenia; w szerszym
znaczeniu pojęcie osobowości obejmuje całość warunków
biopsychicznych, od których zależy stałość i organizacja zachowania
się oraz zdolność człowieka do kierowania samym sobą; w znaczeniu
węższym termin ten jest odnoszony tylko do tych właściwości, które
decydują o wyborze celów i programów czynności oraz sposobach
ustosunkowywania się człowieka do świata (motywy, potrzeby,
przekonania, postawy itp.), pomija zaś te, które wyznaczają głównie
aspekt sprawnościowy lub stylistyczny zachowania się (inteligencja,
zdolności, temperament). Nie ma jednolitej teorii opisującej
kształtowanie się, organizację i zasady funkcjonowania osobowości;
do najważniejszych należą teorie przedstawiające osobowość jako
hierarchiczną organizację tzw. dyspozycji czy też cech psych. (teorie
czynnikowe lub teorie cech), jako organizację nawyków różnego
rodzaju nabywanych w toku uczenia się (neobehawiorystyczne teorie
społecznego uczenia się), jako organizację potrzeb, motywów,
częściowo wrodzonych, częściowo zaś przejmowanych w toku
socjalizacji jednostki (teorie dynamiczne), wreszcie jako system
przekonań (nie zawsze świadomych) zorganizowanych w złożone
systemy pojęciowe (teorie poznawcze); istnieją także próby tworzenia
teorii integrujących różne podejścia; nowsze ujęcia kładą nacisk na to,
że organizacja i sposób funkcjonowania osobowości nie są
zdeterminowane ani przez cechy biofizyczne człowieka, ani też przez
zewn. oddziaływania — wprawdzie jedne i drugie tworzą fundamenty
osobowości, ale o jej ostatecznym kształcie decyduje aktywność samej
jednostki, poprzez którą kształtuje się ona jako autonomiczny podmiot,
posiadający w mniejszym lub większym stopniu zdolność do
samodzielnej oceny siebie i swego otoczenia oraz dążący do tego, aby
oddziaływać na to otoczenie zgodnie z wytworzonymi przez siebie
Kurs z Teorii Osobowości przekazany przez psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
17/21
celami i programami; podkreśla się także, że osobowość sama przez
się nie determinuje postępowania człowieka, a jedynie wyznacza, jak
człowiek interpretuje i ocenia to, z czym ma do czynienia, i jakie
dążenia w nim powstaną w zaistniałych warunkach; zachowanie się
ludzi jest więc zawsze współokreślone przez ich osobowość i przez
warunki, w których żyją i działają.
Ocena teorii Eysencka:
Pozytywna -ujęcie dymencjonalne
- czas tworzenia(okres po II wojnie światowej)
- uporządkowanie jednostek nozologiczznych
- płynne przejście między zdrowiem, a zaburzeniami
- opierał się na badaniach eksp.(twarde metody)
- wyeliminował szereg błędnych sądów (MPJ, EPJ, MMQ)
Negatywna:
- biologizm teorii
- pomija ambiwalentyków, zajmuje się krańcowymi przypadkami
- nie powiedział co znajduje się na końcu-brak neurotyzmu
- nie wyjaśnia cz y wysoki neurotyzm to już nerwica, czy potrzebne są inne
czynniki
- nie opisał pola psychotyzm-ekstrawersja i psychotyzm-introwersja
- nie wskazuje na biologiczne podstawy psychotyzmu
- brak związku inteligencji z pozostałymi wymiarami
- zajmuje się formalną stroną osobowości, nie interesowały go cechy treściowe
- nawiązywał do Pawłowa, ale inaczej go rozumie
Badania wertfikacyjne koncepcji Eysencka :
- Zuckerman, Kuhlman, Camac (1978 ) : postanowili sprawdzić słuszność teorii
Eysencka.
Zastosowali szereg metod (skale, testy) i doszli do wyodrębnienia trzech czyników.
Kurs z Teorii Osobowości przekazany przez psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
18/21
EKSTRAWERSJA NEUROTYZM PSYCHOTYZM
towarzyskość emocjonalność impulsywność
↑ ↑ ↑ ↑ ↑
ekstr., tow. atywność neurotyzm psychotyzm agresywność
↑ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑
ekstr. aktyw. złość lęk psych. autonomia agresyw.
konformizm
Badania potwierdziły wybór trzech gł. czynników osobowości.
- poszukiwanie doznań Eysenck wiązał z ekstrawersją, a badacze
z psychotyzmem
- głównym osiągnięciem jest lepsze zrozumienie czynnika P (nonkonformizm,
brak ograniczenia w poszukiwaniu doznań, brak odpowiedzialności,
impulsywność, niski poziom socjalizacji) – cechy te są char. dla psychopatii
(dewiacja społ.)
- studenci szkół artystycznych i ich nauczyciele mają wyższy poziom
czynnika P niż psychotycy. Sugeruje to, że inne cechy niż psychotyzm
wchodzą w skład czynnika P.
- kobiety mają wyższy poziom czynnika N, a mężczyźni czynnika P.
Kobiety Meżczyżni
afiliacja (potrzeba kontakt.em.)
↑ ↓
giętkość myślenia
↓ ↑
poziom energii
↓ ↑
tendencja do odosobnienia
↓ ↑
autonomia
↓ ↑
psychotyzm
↓ ↑
podejmowanie ryzyka
↓ ↑
agresywność
↓ ↑
szukanie przygód
↓ ↑
odpowiedzialność
↑ ↓
Kurs z Teorii Osobowości przekazany przez psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
19/21
lęk
↑ ↓
wsparcie
↑ ↓
kontrola emocji
↓ ↑
MODEL “BIG – 5” (lata 80-te): model oparty na badaniach różnych warstw społ.
i środow. (samoopis, inwentarze, longitudinalne studia, obserwacja, analiza
czynnikowa):
-
celem było szukanie podstawowych czynników osobowości (czynnikowa
teoria Cattela jako teora wyjściowa).
-
5 czynników
I)
E – ekstrawersja (aktywność, agresja, ufność, asertywność)
II)
A – zgodność (uprzejmość, ufność, entuzjazm, łatwe uleganie innym,
mało sceptyczny, ciepły, współczucie innym)
III)
C – sumienność ( dobra organizacja, pracowitość, rzetelność,
odpowiedzialność, dokładność, kontrola emocji, opanowanie,
produktywność, lubi gratyfikacje, wysoki poziom agresji)
IV)
N – neurotyzm (lęk, samoobwinianie się, napięcie, drażliwość,
nieśmiałość)
V)
O – otwartość (oryginalność, imaginatyczność, wrażliwość, otwarty
umysł, introspekcja, myślenie niepospolite, wrażliwy esteta)
Co charakteryzuje te czynniki?
-
stałość czasowa, dobry predyktor zachowania
-
wysoki poziom czynn. C – wysoki predyktor powodzenia zawodowego
-
czynniki N i A – zadowolenie z życia, stan zdrowia (choroba wieńcowa)
-
czynn. O – zainteresowanie zawodowe
-
trafność prognostyczna – daje możliwość przewidywania
-
niezmienność – mogą być wyodrębnione za pomocą różnych metod
-
uniwersalność – wyodrębnione niezależnie od wieku, rasy, płci
Kurs z Teorii Osobowości przekazany przez psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
20/21
N –41%
E – 53%
A – 41% Jang, Liresley
C – 44%
O – 61%
W oparciu o model “BIG -5” utworzono kwestionariusz do badania czynników
osobowości
NEO-FFJ (OCEAN).
Ocena metody i modelu:
• daje pełny, wyczerpujący i rozłączny opis czynn. osob.( brak błędów reprez. i
nadreprez.)
• metoda może służyć do badań naukowych i stosowanych
• nadaje się do badań wstępnych (eksploracyjnych)
• brak mu teoretycznych podstaw (model statystyczny)
• ujęcie niefunkcjonalne i nie rozwojowe
•
Porównanie OCEAN z PEN Eysencka
• próba określenia korelacji między czynnikami wyodrębnionymi przez EPP i
EPQ
• czynniki A i C związane z P Eysencka
-
wysoki czynn. A to: grzeczny, mało stanowczy, troszczy się o dobre
samopoczucie innych
-
wysoki czynn. C to : grzeczny, mało stanowczy, postępuje zgodnie z
zasadami
-
uzewnętrznianie lub brak przejawia się w czynn. A i C, a u Eysencka w
czynn. P.
-
czynn. C –zorganizowanie, samokontrola, potrzeba osiągnięć
• model NEO-FFJ pełniej opisuje osobowość niż PEN
• czynnika O nie uwzględnia model PEN – może być traktowany jako odwrotność
czynn. P, lecz twórczość nie jest początkowo skorelowana z czynn. P ( O jest
aspektem zdolności poznawczej )
Kurs z Teorii Osobowości przekazany przez psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
21/21
• model Eysencka tworzy wyjaśnienia (sposób indukcyjny → od badań do tw.
ogólnych)
Ciąg dalszy w następnej lekcji już jutro!
Korzystano z materiałów zawartych w Wolnej Encyklopedii Wikipedii
www.wikipedia.pl
,
której treść udostępniana jest na licencji
http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html
, GNU Free
Documentation License
www.gnu.org/copyleft/fdl.html
, Informacje prawne na ten temat
http://pl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Zrzeczenie_się_odpowiedzialności
,
haseł
Encyklopedii PWN dostępnych na stronie
http://encyklopedia.pwn.pl/0_3.html
, materiałów
archiwalnych serwisu psychobaza
http://www.psychobaza.prv.pl
oraz materiałów własnych
http://psyche.com.pl
Otrzymujesz kurs ponieważ zapisałeś się na niego poprzez formularz zgłoszeniowy dostępny
pod adresem
http://psyche.com.pl
Nie udostępniam nikomu Twoich danych osobowych.
W każdej chwili możesz wypisać się z listy mailingowej. Szczegóły znajdziesz
http://psyche.com.pl/?p=polityka_prywatnosci