ROLA MEDIÓW W KSZTAŁTOWANIU POSTAW AGRESYWNYCH DZIECI I MŁODZIEŻY

AGRESYWNE ZACHOWANIE - działanie mające na celu skrzywdzenie lub zirytowanie innej osoby.

Siła agresji zależy od:

 

     zadatków wrodzonych

     środków wychowawczych

     naśladowania agresji

     naśladowania idoli

     aktywności własnej

 

Często się zdarza, że matki samotnie wychowujące dzieci narażone są na wiele stresów i problemów takich jak trudności finansowe, rozpieszczanie pociechy, nieradzenie sobie z wychowaniem, brak oparcia w ojcu, które to mają ogromny wpływ na dziecko i są przyczyną pojawiającej się agresji.

Ogromnie istotnym czynnikiem rodzącej się u najmłodszych agresji jest niestety niezwykle popularna w dzisiejszych czasach telewizja, promująca szereg programów, bajek i filmów pozornie przeznaczonych dla dzieci, a jednak mających destrukcyjny wpływ na ich psychikę.

Badania prowadzone przez psychologów dowodzą, iż najbardziej szkodliwy wpływ agresji telewizyjnej można zauważyć u chłopców w wieku 6-9 lat. Te dzieci są szczególnie narażone na agresję, podobnie jak nastolatki w wieku dojrzewania. Wyuczone w tym wieku reakcje mogą utrwalić się na całe życie. Także przemoc w mediach może prowadzić do narodzin agresji u młodego człowieka. Wszystkie dzieci uczą się poprzez próby i błędy, nagrody i kary, obserwację i naśladownictwo. Zwłaszcza te ostatnie są ważne jako sposoby uczenia się zachowań społecznych, gdyż obejmują nie tylko modele społeczne w postaci żywych osób, lecz także modele fikcyjne, a więc postaci z telewizora.

Niestety stare sformułowanie przemoc rodzi przemoc jest niezwykle prawdziwe i to nie tylko w tym prostym znaczeniu. Napastnik, starając się usprawiedliwić swoją przemoc, wyolbrzymia zło tkwiące we wrogu. Amerykańscy uczeni obliczyli, że aby obejrzeć na żywo tyle aktów przemocy, ile dziecko ogląda między siódmym a ósmym rokiem życia otrzymujemy zaskakująco przerażający wynik - należałoby żyć w środowisku przestępczym prze 580 lat. Z badań tzw. oglądalności prowadzonych przez Ośrodek Badania Opinii Publicznej TV wynika, że polskie dziecko w wieku szkolnym ogląda programy telewizyjne przez 4 godziny dziennie, a w dzień świąteczny przez 6-7 godzin. Inne doniesienia z kolei mówią, że na polskich ekranach co 4 minuty emitowane są sceny przemocy, gwałtu, walki. Autorzy agresywnych kreskówek twierdzą, że dziecko doskonale wie, co jest dobre, a co złe i świadome jest fikcyjności i fantastyczności ekranowych sytuacji. Jak bowiem jednak beztroski, dopiero uczący się świata kilkulatek może zrozumieć, że uderzając kogoś można wyrządzić mu krzywdę, skoro bajkowi bohaterowie odporni są na wszystko, a zabicie innej istoty jest drogą do ich sukcesu i sławy. Przecież przywilejem każdego dziecka jest beztroska, krótkowzroczność i nieodpowiedzialność za siebie. To do rodziców należy rola opiekunów, to oni są odpowiedzialni za to, co ich pociecha ogląda w TV i w jakie gra gry telewizyjne czy komputerowe. A niestety trzeba przyznać, że wciąż rozwijający się przemysł gier komputerowych jest całkowicie niekontrolowany. Wiąże się z tym także nieświadomość rodziców, którzy bardzo często nawet nie wiedzą w co ich dziecko gra.

Uważam, że pomimo to,  jednak rodzina jest w stanie najskuteczniej chronić dziecko przed zalewem agresji i brutalności. Na rodzicach spoczywa obowiązek nauczenia dziecka rozsądnego korzystania z telewizji, a także korzystania z konkurencyjnych form spędzania wolnego czasu. Co więcej, nasze dzieci powinny być odpowiednio przygotowywane przez nas do odbioru trudnych i brutalnych treści prezentowanych w TV, czego nie da się totalnie wyeliminować z ich rozwoju. Istotą dobrego wychowania jest również to, iż rodzice powinni pamiętać, że w ich tradycyjnych rolach i obowiązkach nie może zastępować ich telewizor. Dobór programów oglądanych przez dziecko również powinien być w gestii opiekunów, a maluch jak najrzadziej powinien być zostawiany być sam przed telewizorem. Niedopuszczalnym jest czynienie z telewizji automatycznej opiekunki. Niestety zależność jest bowiem bardzo prosta - im mniejszy jest udział rodziny w życiu młodziutkiego człowieka, tym dominacja szkodliwej "konsumpcji wizualnej" rośnie. Analogicznie to harmonijnie funkcjonująca rodzina, o silnych więzach uczuciowych i realizująca przypisywane jej funkcje jest w stanie ustrzec dziecko przed zgubnym wpływem telewizyjnej agresji. Rodzina powinna być bastionem stabilizacji, bezpieczeństwa, przez który gwałt i brutalność nie mogą przeniknąć. Wszystkie inne grupy i instytucje jak szkoła mogą mieć jedynie charakter wspomagający.

PRZEMOC W MEDIACH - graficzne, wizualne obrazy, przedstawiające akty agresji fizycznej dokonane przez jednego człowieka wobec drugiego.

Mass media mają ogromny wpływ na kształtowanie wartości, poglądów

i zachowania młodego pokolenia.

Sceny przemocy pojawiające się często w programach telewizyjnych są szczególnie szkodliwe. Badania potwierdzają ,że dzieci narażone na oglądanie przemocy w mediach są bardziej skłonne same ją stosować. Dzieci i młodzież uczą się obserwując zachowanie i postępowanie innych ludzi, a mass media pozwalają im na tą obserwację, dostarczając wzorców.

Badacze nie mają wątpliwości, że wzrost przemocy w mediach przyczynił się do wzrostu przemocy w społeczeństwie. Dzieci mając przez długie lata kontakt z przemocą w mediach wykształcają nawyk agresywnego zachowania, który z czasem coraz trudniej zmienić. Regularny kontakt w dzieciństwie z przemocą w mediach może mieć skutki na całe życie; łatwiej je zrozumieć znając jednocześnie zachodzące procesy.

We współczesnym świecie telewizja na stałe weszła do codziennego życia człowieka.

W przeciętnej rodzinie telewizor włączony jest każdego dnia przez około siedem godzin. Jakie typy zachowań społecznych są odwzorowywane w ciągu tych godzin?!

Długotrwałe eksponowanie przemocy w telewizji może:

- wzmocnić agresywne zachowania widzów (osłabiać czynniki powstrzymujące agresję);

- stępiać wrażliwości na agresję;

- kształtować u widzów obraz rzeczywistości społecznej niezupełnie adekwatny do stanu faktycznego.

Z przeprowadzonych badań wynika jednoznacznie: obserwowanie przemocy wywołuje agresję i wpływa na zachowanie jednostki. Telewizja jest jedną z przyczyn przemocy w społeczeństwie. Stąd też obserwacja aktów przemocy wywiera niekorzystny wpływ na zachowanie jednostki.

Po pierwsze , przemoc w społeczeństwie nie jest wywoływana przez samą obserwację przemocy, lecz przez pobudzenie, będące wynikiem takiej obserwacji. Pobudzanie narasta lawinowo konsekwentnie ładując energią różne rodzaje zachowań.

Po drugie, obserwacja przemocy osłabia hamulce i aktywizuje związane z nią myśli, programując u widza agresywne zachowania.

Po trzecie, przedstawienie przemocy w środkach kultury masowej wywołuje chęć naśladowania. Przemysł telewizji komercyjnej reklamuje wzory do naśladowania. Wystarczy podać przykład: w filmach akcji policjanci strzelają prawie w każdej scenie, podczas gdy badania dowodzą , że prawdziwi policjanci strzelają z broni osobistej raz na kilkanaście lat.

Gdy rozpatrujemy wpływ telewizji na zachowanie niezbędne jest poruszenie kwestii związanej z myśleniem. Jak obserwacja scen przemocy wpływa na myślenie?

Wielokrotne oglądanie przemocy wyrabia u widzów na przyszłość obojętność na nią.

Warto ponadto zająć się następującą kwestią. W jaki sposób świat przedstawiony w telewizji wpływa na pojęcie człowieka o świecie rzeczywistym. Z badań wynika, że w tym kontekście wpływ telewizji jest bardzo silny, potencjalnie każdy program może działać w ten sposób.

Obserwacja nastolatków i dorosłych wykazała, że osoby oglądające telewizję co najmniej przez cztery godziny dziennie bardziej odczuwają agresję w stosunku do siebie i uważają świat za bardziej niebezpieczny, niż ci, którzy spędzają przed telewizorem najwyżej dwie godziny dziennie. Faktem jest, że doniesienia o przemocy wywierają duży wpływ na powstanie lęku u ludzi, w tym doniesienia prasowe o napadach i rozbojach dotyczące przestępstw lokalnych. Obecnie uważa się za celowe przeprowadzanie nowych badań nad wpływem demonstracji scen przemocy na psychikę człowieka, szczególnie dziecka i nastolatka, uwzględniając powstanie takich wyników oddziaływania, jak gry komputerowe.

Gwałtowny rozwój przestępczości i dehumanizacja życia to nowe problemy, które spowodowały wyraźną zmianę w systemach wartości. Wartości moralne coraz częściej ustępują kultowi pieniądza. Pogoń za zyskiem zmienia życie codzienne i jest motorem wielu groźnych przestępstw.

Jednym spośród licznych środków odpowiedniego oddziaływania w celu ograniczenia przestępczości może być prawidłowe wykorzystanie techniki, która coraz bardziej przenika w głąb życia społecznego. Współczesna informacja, pod różną postacią, dociera wszędzie. Łamie bariery i działa na ludzką świadomość i podświadomość.

Poza bieżącym informowaniem, dostarczaniem rozrywki ogólnie biorąc pozytywnym oddziaływaniem - środki masowego przekazu wywołują także negatywne zjawiska społeczne, pobudzają nierzadko do działań wbrew normom obyczajowym i prawnym, wywołują lęk, agresję oraz są źródłem negatywnych postaw społecznych.

Mass media stanowią złożony system społeczny. Zaliczamy do nich: gazety, czasopisma, pisma ilustrowane, magazyny, taśmy magnetofonowe, płyty, książki, filmy, radio, telewizję, kasety video.

Potężnym i wpływowym nośnikiem informacji stała się telewizja. Prezentuje pewne wartości, cele i modele zachowania, umożliwia identyfikację z określonymi wzorcami osobowościowymi.

Dzieci i młodzież uczą się zachowań społecznych. telewizja wprowadza w system ról społecznych, ukazuje wzorce cywilizacyjne. Kreuje rzeczywistość i przenosi ją na ekran. Świat ten stanowi jednak mieszaniną prawd, półprawd i fałszów. Telewizja przewyższa inne media pod względem aktualności informacji, ale je również selekcjonuje. W jej naturze leży „dramatyzowanie wydarzeń co u dzieci i młodzieży z zaburzeniami emocjonalnymi powoduje czasami bezsenność, nocne lęki, spadek zainteresowania szkołą, przytępienie wyobraźni i inne szkodliwe następstwa.

W związku z rozważaniami nasuwają się następujące uogólnienia:

- media mogą przyczyniać się nie tylko do narastania zjawisk kryminalnych, zwłaszcza przestępczości nieletnich, ale i do zachowań patologicznych;

- obrazowanie przestępczości w środkach masowego przekazu koncentrują się na najpoważniejszych czynach przeciwko życiu, wolności i własności, co z kolei przyczynia się do nasycenia współczesnego społeczeństwa atmosferą przemocy;

- obecność mediów i ich bezpośredni udział w zdarzeniach, które relacjonują pobudza agresję i zwiększa napięcie;

- media, które często upowszechniają nierealny obraz przestępczości muszą być świadome, jak bardzo prezentowana przez nie wizja jest odległa od rzeczywistości i wyjaśniając to widzom, słuchaczom czy czytelnikom, powinny skorygować ich nierealne wyobrażenia.

Alicja Bajurska

SP nr 9 w Rumi

LITERATURA:

  1. Borecka - Biernat D.: Lęk a agresywne zachowanie nastolatków (w:) „Problemy Opiekuńcze - Wychowawcze nr 5/1996

  2. Grochulska J.: Agresja u dzieci, WSiP, Warszawa 1993

  3. Judith Lewis H.: Przemoc. Uraz psychiczny i powrót do równowgi. GWP, Gdańsk 1999

  4. Kossowski P.: Dziecko i reklama telewizyjna. Wydawnictwo Akademickie „ Żak”, Warszawa 1999

  5. Skorny Z.: Formy i źródła agresji u dzieci i młodzieży, (w:) „Psychologia wychowawcza” nr 3/ 1973