OSTEOPOROZA Diagnostyka-profilaktyka i rehabilitacja

Kości tworzą w ciele człowieka szkielet. Jest on mechaniczną podporą całego ciała, do którego przyczepiają się mięśnie. Pełni także funkcję osłaniającą narządy wewnętrzne oraz gromadzącą 99% wapnia, 88% fosforu i 50% magnezu zawartego w całym organizmie.

Proces wzrostu, dojrzewania i starzenia się dotyczy także układu kostnego. „Zmiany zachodzące w układzie kostnym pozwalają podzielić je na trzy okresu:

• 1.Szybkiej budowy szkieletu,

• 2.Dojrzewania układu kostnego i osiągania maksymalnej, szczytowej masy kostnej,

• 3.Ubytku (zaniku) tkanki kostnej.”Szczytową masę kostną człowiek osiąga

około 30 roku życia, z czego prawie 95% tworzy się do zakończenia okresu pokwitania

(ok. 15-17 roku życia - dziewczęta,17-19 chłopcy).

Diagnostyka osteoporozy oparta na pomiarach masy kostnej:

• Norma - BMD nieobniżona o więcej niż 1 SD w stosunku do szczytowej masy kostnej u młodych zdrowych kobiet.

• Osteopenia - mała masa kostna, BMD obniżona o 1,0 - 2,5 SD poniżej szczytowej masy kostnej. Nie powoduje charakterystycznych dolegliwości.

• Osteoporoza - BMD obniżona o więcej niż 2,5 SD poniżej szczytowej masy kostnej. Przebiegająca bez złamań. Występują przewlekłe bóle kostne o różnej lokalizacji, nasilające się w pozycji siedzącej i stojącej.

• Osteoporoza zaawansowana - jawna klinicznie. BMD jest obniżona o więcej niż 2,5 SD poniżej szczytowej masy kostnej. Manifestuje się złamaniami.

Podział typów osteoporozy:

- Miejscowe

- Uogólnione

- Pierwotna

- Idiopatyczna

- inwolucyjna

- Typ I - osteoporoza pomenopauzalna

- Typ II - osteoporoza starcza

- Wtórna

Objawy choroby:

Dyskomfort przy staniu i siedzeniu,

• Zmniejszenie zakresu ruchomości w kręgosłupie (głównie zgięcie),

• Spowolniały chód,

• Bolesność palpacyjna podczas badania mięśni grzbietu.

Często pierwszymi objawami, z którymi chory zgłasza się do lekarza są:

• ostry ból w okolicy przejścia piersiowo-lędźwiowego (nawet w spoczynku),

• znaczne ograniczenie ruchomości stawów i klatki piersiowej, znaczne obniżenie wzrostu.

Nierzadko pierwszym symptomem choroby są złamania, które często powstają w miejscach

typowych dla osteoporozy pod wpływem niewielkiego upadku. Są to:

• część bliższa kości udowej (szyjka i krętarz),

• nasada dalsza kości promieniowej (tzw. złamanie Colesa),

• nasada dalsza kości ramiennej,

• żebra,

• trzony kręgów.

Czynniki ryzyka rozwoju osteoporozy:

• wiek - zaawansowany,

• płeć - żeńska,

• grupa etniczna - jasna karnacja skóry,

• czynniki genetyczne - predyspozycje rodzinne,

• klimakterium,

• budowa ciała - wątła, niska masa ciała,

• inne choroby - endokrynologiczne, przewodu pokarmowego, nerek, tkanki łącznej, choroby układowe,

• mała aktywność fizyczna,

• niewłaściwa dieta - niedostateczne spożycie wapnia, niska podaż wit. D, nadmiar białka zwierzęcego,

• używki - alkohol, papierosy, kawa.

Nieinwazyjne metody diagnostyki osteoporozy

Najczęściej wykonywanymi badaniami

pozwalającymi ocenić aktualny stan szkieletu i

ilościowo określić gęstość kości są:

• Badanie densytometryczne,

• Badanie radiologiczne,

• Ilościowa tomografia komputerowa,

• Badanie ultrasonograficzne,

• Biochemiczne markery przebudowy tkanki kostnej.

Profilaktyka

Zalecenia profilaktyczne są różne, dostosowane do grupy wiekowej. W okresie dojrzewania i budowy maksymalnej masy kostnej największe znaczenie ma odpowiednia dieta bogata w wapń i także odpowiednie ćwiczenia fizyczne. W okresie menopauzalnym działania te należy uzupełnić hormonalną terapią zastępczą lub w przypadku przeciwwskazań w terapię z zastosowaniem kalcytoniny lub biofosforanów.

Profilaktyka u osób starszych opiera się na prowadzeniu higienicznego trybu życia, opartego na diecie bogatej w wapń i witaminę D oraz odpowiedniej aktywności fizycznej prawidłowo obciążającej aparat ruchu.

Postępowanie profilaktyczne polega także na eliminowaniu czynników ryzyka. Dotyczy to

przede wszystkim:

• Siedzącego trybu życia i długiego unieruchomienia,

• Picia alkoholu i palenia papierosów,

• Nieprawidłowości w odżywianiu się,

• Długotrwałych zaburzeń miesiączkowania u kobiet oraz hipogonadyzm obu płci.

• Zmiany formy leczenia i dawek leków: kortykoidowych, przeciwpadaczkowych itp.,

• Zaburzeń jelitowego wchłaniania wapnia, witaminy D3, fosforanów.

Trzy ostatnie czynniki ryzyka powinny być prowadzone pod ścisłą kontrolą lekarza.

Leczenie farmakologiczne

• Hormonalna terapia zastępcza,

• Selektywne modulatory receptorów estrogenowych,

• Kalcytoniny,

• Biofosforany,

• Preparaty fluoru,

• Sterydy anaboliczne,

• Triazydy,

• Ipriflawon,

• Stront.

Aktywność fizyczna

Stosowanie regularnych odpowiednio dobranych ćwiczeń fizycznych przyczynia się do

wzrostu masy kostnej nawet o 6,1%. Osoby stosujące codzienną aktywność fizyczną

posiadają większą masę kostną niż osoby o „statycznym” trybie życia.

Usprawnianie pacjentów z osteoporozą nie należy do łatwych zadań. Układając optymalny

plan rehabilitacji należy pamiętać o zasadach stosowania ćwiczeń, takich jak:

• Specyficzność,

• Przeciążenie,

• Odwracalność,

• Wartości początkowe,

• Zmniejszający się efekt.

Fizjoterapia osób dotkniętych osteoporozą powinna mieć charakter kompleksowy. W

związku z tym powinna zawierać następujące rodzaje ćwiczeń:

• Ćwiczenia wzmacniające gorset mięśniowy ze szczególnym uwzględnieniem mięśni prostowników kręgosłupa.

Zapobieganie upadkom

Ćwiczenia fizyczne poprawiają koordynację ruchową i masę mięśniową zmniejszając ryzyko

upadków. Osoby z osteoporozą powinny zadbać, by ich dom oraz miejsca, w których często

przebywają stały się bardziej bezpieczne. Upadki osób z osteoporozą niosą ze sobą

zagrożenie - złamania kości.

Poniższe wskazówki pomogą wyeliminować wiele zagrożeń.

• Małe luźno leżące dywaniki/chodniki mające tendencję do fałdowań lub zawijania się należy przymocować do podłogi, bądź usunąć.

• Podczas obecności małych dzieci należy zwrócić uwagę na obecność zabawek porozrzucanych na podłodze.

• Zwierzęta domowe także stanowią zagrożenie należy uważać by nie podchodziły pod nogi.

• Kable aparatów telefonicznych i wszelkich urządzeń elektrycznych powinny przebiegać wzdłuż ścian.

• Schody powinny być zawsze dobrze oświetlone. Należy schodzić ostrożnie trzymając się poręczy.

• W łazience dobrym rozwiązaniem są maty antypoślizgowe w wannie, kabinie prysznicowej oraz na podłodze. Dodatkowo można zamocować uchwyty i drążki nad wanną. Ułatwią one wychodzenie z wanny, ograniczając tym samym możliwość utraty równowagi.

• Obuwie o antypoślizgowej podeszwie.