Autor  powieści  „Potop”,  Henryk  Sienkiewicz  jest  jednym  z  najpopularniejszych  polskich 

pisarzy. Inny jego utwór, powieśd „Quo Vadis”, przetłumaczona na pięddziesiąt języków, przyczyniła 
się  do  otrzymania  przez  niego  literackiej  Nagrody  Nobla.  Napisał  liczne  nowele,  jak  „Latarnik”  
czy  „Janko  Muzykant”,  najbardziej  znany  jest  jednak  ze  swojej  „Trylogii”  z  dziejów  Polski,  w  skład 
której  wchodzą  „Ogniem  i  mieczem”,  „Potop”  i  „Pan  Wołodyjowski”.  Tworzył  głównie  w  epoce 
pozytywizmu,  epoce  entuzjastów  nauki,  emancypacji  kobiet,  w  której  główne  hasła  poglądowe 
zawierały się w idei pracy u podstaw i pracy organicznej.  

Powieśd  historyczna  „Potop”  to  druga  częśd  wspomnianej  „Trylogii”,  jej  akcja  toczy  się  

w  latach  1655  –  1657  w  czasie  wojny  polsko-  szwedzkiej,  nazywanej  przez  historyków  również 
„potopem  szwedzkim”.  Powieśd  nie  jest  do  kooca  realistyczna,  Sienkiewicz  dosyd  swobodnie 
poczynał  sobie  z  tworzywem  historycznym,  jednak  wiele  zdarzeo  wspomnianych  w  utworze,  
jak obrona Częstochowy, rzeczywiście miały miejsce. 

Główny wątek skupia się wokół Andrzeja Kmicica i jego przemiany, obecny jest motyw winy  

i  pokuty,  wzorowany  poniekąd  na  postaci  Jana  Soplicy  z  „Pana  Tadeusza”  Adama  Mickiewicza.  
Kiedy  poznajemy  Kmicica  jest  on  młodym  chorążym  orszaoskim,  znanym  hulaką  i  warhołem,  
pod koniec ukazuje się czytelnikowi jako szczery patriota, obrooca króla i ojczyzny. Podany fragment 
opisuje rozmowę pana Andrzeja z jego przyszłą żoną – Oleoką Billewiczówną. Żołnierz spowiada się 
narzeczonej z tego, co uczynił  mieszkaocom pewnej wsi. W swojej porywczości wprowadził w życie 
zasadę,  że  „kto  ma  szablę,  ten  ma  zawsze  lepszą  rację”,  każąc  wysmagad  burmistrza  i  radnych  
kiedy ci nie chcieli spełnid życzeo jego oficerów. Sposób postrzegania świata Andrzeja wydaje się byd 
bardzo prosty – jeśli ktoś wyrządził krzywdę jemu czy któremuś z jego towarzyszy, musi ponieśd karę; 
jeśli  ktoś  nie  chce  dad  mu  tego,  czego  pragnie,  bierze  to  sam.  Pole  walki  to  dla  niego  naturalne 
otoczenie, wiele też w nim zamiłowania bycia rozbójnikiem i łupieżcą.  

Oleoka  pod  względem  poczucia  sprawiedliwości  jest  niejako  przeciwieostwem  Kmicica.  

Co  prawda  potrafi  rozgniewad  się  nie  gorzej  niż  on,  jednak  nieco  inaczej  wyraża  swoją  złośd.  
Czuje ból i łzy skrzywdzonych ludzi, interesuję ją i martwi dobre imię Andrzeja, dlatego nie pochwala 
tego,  co  uczynił  w  Upicie.  Wielokrotnie  wzywa  imię Boga  i  przypomina  narzeczonemu,  że  Jego  sąd  
go dosięgnie nawet wtedy, kiedy żaden z ludzi nie będzie miał odwagi mu się sprzeciwid. To dowodzi, 
że  Oleoka  jest  bardzo  religijną  i  wierzącą  osobą.  Chciałaby,  żeby  pan  Andrzej  był  uczciwy, 
sprawiedliwy i miał dobrą opinię wśród ludzi.  

Kmicic  posiada  kilka  wartości  i  zasad,  które  nie  pozwalają  mu  się  pogrążyd,  nawet  pomimo 

złego  towarzystwa,  w  którym  się  obraca.  Jednym  z  najważniejszych  wyznaczników  tego,  
co słuszne jest dla niego opinia panny Billewiczówny; Kmicic dostrzega, że Oleoka ma niezwykły dar 
widzenia rzeczy takimi, jakie są. Panna według niego nigdy nie schodzi z drogi szlachetności i cnoty. 
Dzięki prawości i czystości Aleksandry, która staje się w pewnym sensie ideałem  Kmicica,  doznaje on 
owej  przemiany  duchowej  i  moralnej.  Oboje  wierzą  w  Boga  i  stawiają  Go  na  pierwszym  miejscu,  
co pomaga im się porozumied i żyd razem w zgodzie.