WEWNĘTRZNE ZRÓśNICOWANIE PSYCHOLOGII GŁĘB 

 

 
    Początki teorii Z.Freuda, z których wyłoniła się póŜniej PSYCHOLOGIA GŁĘBI sięgają 

1895 roku, kiedy to rozpoczął on  badania nad zjawiskiem  histerii.Za jej przyczynę uznał 

zjawiska, których pacjent sobie nie uświadamia, gdyŜ  tkwią głęboko w podświadomości. Freud 

doszedl do   wniosku,iŜ histeria jest skutkiem urazu psychicznego. Ujawnienie przykrego 

przeŜycia drogą analizy psychologicznej z jednej strony pozwalało wyjaśnić mechanizm 

choroby, z drugiej zaś było środkiem leczniczym umoŜliwiającym usunięcie owego urazu. To 

właśnie usunięcie Freud nazwał CATHARSIS-oczyszczenie.Proces  badania mający słuŜyć 

wykryciu tych nieuświadamianych, chorobliwych przeŜyć Freud nazwał PSYCHOANALIZĄ. 

Posługiwała się ona trzema metodami: hipnozą, metodą swobodnych skojarzeń, interpretacją 

marzeń sennych. Ogromną rolę wśród stłumionych i wypartych ze świadomości przeŜyć 

odgrywały według Freuda przeŜycia seksualne, tak więc w snach doszukiwał się przede 

wszystkim skojarzeń  z erotyką.  

Zdaniem Freuda urazy psychiczne powstają we wczesnym dzieciństwie, gdy Ŝycie seksualne 

dopiero się kształtuje.Twórca psychoanalizy twierdził, Ŝe u dziecka istnieje pewna energia 

Ŝ

yciowa, z której duŜo póŜniej rozwija się popęd seksualny.Nadajac tejŜe sile popędowej  miano 

LIBIDO (za Jungiem) podkreślał, iŜ w dzieciństwie nie ma ona przeznaczenia seksualnego, a jest 

pewnym motorem czynności  przynoszących dziecku zadowolenie. W miarę dorastania 

zaczynają pojawiać się czynności coraz bardziej skoncentrowane na właściwe narządy płciowe i 

coraz wyraŜniej skierowane na zewnatrz. Kiedy dziecko dorasta kształtuje się jego jaŜń, a co za 

tym idzie pojawia się coraz więcej hamulców tłumiących energię libido. Do takich hamulcow 

naleŜą sztywne normy społeczne, wychowanie, wstyd, kara.Energia ta zostaje brutalnie 

ograniczona, co pociąga za sobą urazy psychiczne o podłoŜu seksualnym. Dziecko nagle musi 

nauczyć się ograniczać naturalne odruchy czułości wobec rodziców, co wywołuje najpierw 

zazdrość, a następnie prowadzić moŜe do urazów i kompleksów. Zazdrość chłopca o matkę 

 

2

Freud nazywa „kompleksem Edypa”, a dziewczynki o ojca „kompleksem Elektry”.W 

póŜniejszym,  dorosłym Ŝyciu tego typu konflikty mogą prowadzić do cieŜkich urazów, ciągle 

obecnych w podświadomości. Freud zwraca uwagę na fakt, iŜ prawie w ogóle nie pamiętamy 

okresu bardzo wczesnego dzieciństwa.Zapomnienie to jest właśnie skutkiem stłumienia i 

wyparcia konfliktów i kompleksow seksualnych. Te zapomniane konflikty nie znikają  lecz 

ciągle egzystują w podświadomości i ujawniając się prowadzą do zaburzenia wewnętrznego 

spokoju . 

Od momentu gdy  Freud konfliktom dziecięcym  zacząl przypisywać główną rolę w 

zaburzeniach nerwowych, jego poszukiwania psychoanalityczne skoncentrowały się przede 

wszystkim na ujawnieniu tychŜe konfliktów w swobodnych skojarzeniach,snach, czynnościach 

pomylkowych oraz w stanie hipnozy. WaŜną rolę w koncepcji Freuda oprócz popędu 

seksualnego stanowi równieŜ popęd śmierci,agresjii lub inaczej popęd zniszczenia.Jego przejawy 

moŜna dostrzec w tendencji do okrucieństwa, zadawania bólu, a takŜe w skłonności do sadyzmu 

i masochizmu. 

Jak widać teoria Freuda wykroczyła poza swoje początkowe granice, zakładające zastosowanie 

terapeutyczne czyli  leczenie nerwic. Podejście psychoanalityczne objęło równieŜ  szeroki zakres 

problemów  kultury, polityki i socjologii. Opierając się na załoŜeniach teorii popędów  Freud 

stworzył PSYCHOLOGIĘ GŁĘBI. Opisując podstawowe załóŜenia tej  koncepcji  K.Jaspers ( 

„Allgemeine Psychopathologie”) podkreśla  tak istotną dla Freuda rolę nieświadomości.  To 

nieświadomość jest właściwym Ŝyciem psychicznym, które nie przenika do świadomości.  

Ś

wiadomośc jest u Freuda calkowicie bierna, w pewien sposób podporzadkowana 

nieświadomości. Wlaśnie w nieświadomości istnieje energia libido,która jest motorem i siłą 

napędową  Ŝycia psychicznego.Przejawia się róŜnie, adekwatnie do tendencji Ŝyciowych, z 

których najsilniejszą jest popęd seksualny.   

„Nawet taki przeciwnik Freuda jak Georg Miller, który uwaŜa, Ŝe psychoanaliza jest chorobą, z 

której powinniśmy wyleczyć naszą kulturę zaraz po tym stwierdzeniu dodaje: Freud postawił 

 

3

pytania bez których nie byłoby współczesnej psychologii”-pisze K.Obuchowski w przedmowie 

do 

ksiąŜki  „Wstęp do psychoanalizy”. 

Freudowskie teorie  wywarły bez wątpienia ogromny wpływ na rozwój myśli psychologicznej,na 

twórców nowych idei,inspirowały powstawanie no 

 wych nurtów w PSYCHOLOGII GŁĘBI. 

Carl Jung zainteresował się pracą  psychoanalityczną Freuda, poniewaŜ potwierdzała ona jego 

własne odkrycia na polu psychopatologii.Nie przeszkodziło mu to jednak w stworzeniu własnej 

koncepcji , która nazwał PSYCHOLOGIĄ ANALITYCZNĄ. Zafascynowany  tajemnicą natury 

ludzkiej podróŜował niemalŜe po całym świecie,aby dojść do wniosku,iŜ nieświadome przejawy 

psychiki ludzkiej są wszędzie zaskakująco podobne.Mimo, iŜ wraz z Freudem Junga zalicza się 

go do pionierów Psychologii Głębi , Jung ciągle powtarzał swym studentom,iŜ jako analitycy 

muszą zapomnieć o wszystkim czego nauczyli się o Psychologii Głębi.Powinni oni  poświęcić 

się obserwacji  indywidualnośc pacjenta. Jednnym z podstawowych załoŜeń Junga było wyjście 

poza deterministyczne ujęcie zjawisk, charakterystyczne dla Freuda.  Jung stwierdził ,iŜ procesy 

psychiczne są ze sobą powiązane  nie tylko przyczynowo,kauzalnie,ale równieŜ 

bezprzyczynowo-akauzalnie.Energia psychiczna – libido nie została  przez Junga zredukowana 

do Ŝadnej innej energii,co miało miejsce u Freuda. Jung  nadał energii psychicznej dwa kierunki, 

wyróŜniając postawę introwertywną-kierowaną  do samego podmiotu,do jego wnętrza i 

ekstrawertywną-skierowaną na przedmioty świata zewnętrznego.W swojej koncepcji Jung całość 

psychiki określa jako JAśŃ lubOSOBOWOŚĆ. JaŜń obejmuje zarówno psychikę nieświadomą  

jak i świadomą, a określona ilość energii psychicznej stale przepływa miedzy tymi dwoma 

obszarami.Nieświadomość Jung podzielił na dwa poziomy. WyróŜnił nieświadomość 

indywidualną i kolektywną.Do pierwszego poziomu zaliczył  subiektywne, nieświadome 

przeŜycia  indywidualne. Drugi poziom natomiast obejmował formalne, beztreściowe wzorce 

zachowań,charakterystyczne dla poszczególnych grup kulturowych lub wszystkich ludzi 

 

4

(archetypy).Istotnym elementem w teorii Junga jest proces rozwoju JaŜni, w trakcie którego 

stopniowo wyłania się EGO-ja.W miarę rozwoju JaŜni EGO  ulega krystalizacji, aby w następnej 

fazie rozwoju , indywidualizacji, kiedy to ujawnia się  jego druga strona ( cień ), ulec 

reorganizacji  na wyŜszym poziomie.Według Junga EGO jest punktem odniesienia , który łączy 

ś

wiadomość ze światem zewnętrznym.i działaniami nieświadomego świata wewnętrznego 

Twórcą kolejnej koncepcji mieszczącej się w nurcie PSYCHOLOGII GŁĘBI jest A.Adler,a nosi 

ona nazwę PSYCHOLOGII INDYWIDUALNEJ.Przede wszystkim odrzuca on pogląd Freuda 

na temat wyłącznej roli libido w Ŝyciu człowieka.W odróŜnieniu od Freuda  prawdziwych 

przyczyn zachowania szukał w świadomości .Ponadto  teoria Adlera podkreśla jedność i 

wewnętrzną spójność istoty ludzkiej , podkreślając przy tym jego nierozerwalny związek z 

rzeczywistością, która go otacza.Adler był równieŜ przeciwnikiem koncepcji determinizmu w 

procesów psychicznych.Tak jak Freud wszelkich przyczyn zachowań poszukiwał w przeszłości 

,tak Adler wierzył ,iŜ człowiek zachowuje się w określony sposób ,gdyŜ motywuje go cel 

znajdujący się w przyszłości. Według Adlera kaŜdy człowiek ma w sobie zarówno cechy  

męskie, wyraŜające siłę  jak i Ŝeńskie-Ŝródło słabości, co świadczy o dwoistości natury ludzkiej. 

Doświadczenia i fakty  w Ŝyciu kaŜdego  mogą spotęgować uczucie słabości  lub załagodzić je. 

Freud twierdził, iŜ poznanie człowieka to wyjaśnienie przyczyn jego zachowznia. Natomiast 

Adler podkreślał ,iŜ do poznania człowieka niezbędne jest zruzumien,a warunkiem zrozumienia 

zaangaŜowanie.Poza tym zawsze uwaŜał, Ŝe nasze rozumienie drugiego człowieka  nigdy nie jest 

pełne i doskonałe.Koncepcja Adlera podreśla teŜ,iŜ jedyną drogą  do poznania człowieka jest 

zwrócenie się w stronę jednostki , subiektywności jej przeŜyć i zachowań 

LITERATURA CYTOWANA: 

S.Freud „Wstęp do Psychoanalizy”, Warszawa 1992,PWN 

E.Pascal, „Psychologia Jungowska”, Poznań, 1992 

A.Gałdowa,”Klasyczne i współczesne koncepcje  

                      osobowości”, Kraków 1999, Tom I